Chương 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE BẢO DAM, BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ VAI TRÒ CUA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO DAM, BAO VỆ QUYEN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Một số khái niệm 1. Quyên con người. +11 Khải niệm Quyển con người (viết tất là QCN) (theo ngiấa thuần Vial) hay nhân.
quyên (theo ngiữa Hán - Việt là hai từ đẳng nghĩa với nhau và là một phạm trù đa điện nên có rất nhiều định nghĩa khác nhau về thuật ngữ nảy. Với mỗi một góc độ tiếp cận nhất định có một đính nghĩa về QCN được công bó, tuy nhiên những định nghĩa nảy chỉ nêu ra được những thuộc tỉnh nhất định trên một góc độ riêng, không bao ham được tất cả những thuộc tinh của QCN. Theo tai liêu Hỏi Đáp về Nhân quyền của Liên hợp quốc (United Nations Human rights: Questions and Answers) hiện nay thi có đến gần 5 định ngiấa QON được công tổ. Theo Từ điển thuật ngữ chính tr (Lexique de politique) thi "Quyển con người lẻ toan bộ các quyền, tự do và đặc quyên được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ ban chất con người chứ không phải được tạo ra bởi pháp luật hiện hành”.
Theo đính ngiãa nay thi QCN bao gồm tit cả những quyền tự nhiên (natural rights), thiêng liêng va bat khả xâm. pham của con người có từ khi sinh ra đến khi mắt di như quyển sông, quyển tự do và mưu cầu hạnh phúc. Nhìn nhận trên quan điểm các quyên pháp lý. ˆT©dgne de poltzne, 2009, dd tut agi chín i Neb.
Do, Bin đc tổng Vit cia Neb Tế a HANG 19S tác dung bão vệ các cá nhân và các nhỏm chống lại những hành động (actions) hoặc sự bỏ mac (omissions) ma lam tổn hại đến nhân phẩm, những sự được. phép (entitlements) và tư do cơ bản (fundamental freedoms) của con người?” Ở Việt Nam, một số cơ quan nghiên cửu va chuyên gia đã tửng nêu ra những định nghĩa về quyền con người nhưng những định nghĩa nay cũng. không hoàn toàn gidng nhau, nhưng xét chung, trên phương diện nghiền cứu. khoa học pháp lý, theo Giáo trình Lý luận vả pháp luật vé Quyên con người của Khoa Luật Đại Học Quốc gia Hà Nội thi “Quyén con người là những nhu cầu, lợi ích tw nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhân va ảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc téTM ‘Nhu vay, tiép cận ở góc đô nào và ở cấp đô nảo thì QCN cũng là kết tinh các giá tri nhân văn của toàn nhân loại áp dụng cho tắt cả moi người đẳng thời là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nbn, tuân thủ, tôn.
trong va bao về trong sã hội va trong mọi giai đoạn lich sử. Nhờ đó ma mọi cá nhân được bảo vệ nhân phẩm va có diéu kiện phát triển đây đủ các năng lực của cá nhân. Đặc trưng quyền cơn người Thứ ni Át tính phổ biến của quyển con người (Universal rights). Tỉnh phổ biến thể hiện ở chỗ QCN la những quyền bam sinh, vốn có, gắn với bản.
chất con người mà không phân biết chủng tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch, địa vi xã hội. Hơn nữa, QCN mang tính phổ biển còn la vi con người ở đâu. trên trái đất nay cũng déu là thành viên của công đồng nhân loại. Thứ hai, tính không thể chuyển nhượng (Inalienable nghts).
Có thể thấy, các quyên con người déu la các quyên gắn liên với mỗi một ca nhân. * Unked Nations (2006), UNHCHE, xogungy Asked Questions on+ Human Rights based Aproachto Develomment Cooperatim, New York and Genera,p ` hơi Luật Bezhoc qusc Sa à NGL, 2005), Gao wah Lý hận wi pháp Bật về Quyén cơn người Ne Chiờ tị Quốc ga, Bà Nộ 38 10 không phân biết ching tí tôn giáo, giới tính, quốc tịch, địa vị xã hội và các quyển nay không thể chuyển nhượng cho bat kỷ ai khác. Thứ ba, tính không thể phân chia (Indivisible rights). Quyền con người ‘vao gầm những quyên tư nhiên (natural rights), thiêng liêng và bat khả zâm phạm.
của con người có từ khi snh ra đến khi mắt đi như quyền sống, quyển tư do và mưu cau hạnh phúc. Các quyền nay luôn gắn bó mật thiết với nhau, hỗ trợ lẫn. nhau, việc tách biệt, tước bỏ hay hạn chế bất kỹ một quyển nào déu có ảnh. thưởng tiêu cực đến giá trị nhân phẩm va sự phát triển tự nhiên của con người.
Thứ te tỉnh liên hệ và phu thuộc lẫn nhau (Interrelated, interdependent rights). Các QCN được phân thành 2 loại là các quyền dân sự, chính tri và các quyển kinh tế, xã hội, văn hóa, các quyên nảy đều có sự liên hệ mật thiết va phụ thuộc nhau. Ví dụ như quyển sống là tiến để để con người có thé có điều kiện thực hiện các quyển khác như quyển học tập, quyền tiếp cân thông tin, quyền mưu cầu hạnh phúc. Mặt khác nếu một cá nhân không có quyền sống thi không có quyền nào được xc lập trên thực tễ.
Ngược lại, quyền mưu. cầu hạnh phúc, quyên học tập cũng là cơ sở để phục vụ cho quyền sông của. mỗi cá nhân được tốt và có ích hơn. Nội cing quyền con người Quyển con người được tuyên bổ trong nhiễu văn kiên pháp lý quốc tế đặc biệt là trong 3 văn kiên pháp lý quan trong sau: Tuyên ngôn thé giới vẻ nhân quyển năm 1948, Công tước quốc tế vẻ các quyển dân sự và chính trì năm.
1966 và Công ước quốc tế về các quyên kinh tế, xã hội va văn hóa năm 1966. Qua các văn kiện pháp lý nay ma chúng ta có thé phân chia QCN thành 2 nhóm: Các quyển dân sự, chính trị và các quyền kinh tế, văn hóa, zã hồi + Các quyển dân sie chính trị Hiện nay, có nhiều quan niệm va cách hiểu khác nhau về quyền dân sự: vả chính tri. Mặt khác, thực tế cho thay có quyền vita co thể xếp vào nhóm. " quyển dan sự lại vừa co thé đưa vào nhóm quyển chính trị, vi vậy việc phân.
chia nhóm quyển dân sự, quyển chính trị chỉ mang tinh tương đối. Hai văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng quy định vẻ các quyền dân sự, chính trị la Tuyên ngôn thé giới về nhân quyền năm 1948 vả Công ước quốc tế về các. quyển dân sự, chính trị năm 1966 (ICCPR). Tuy nhiên, hai van kiến nảy cũng, không đưa ra khải niệm vé quyển dân sự, chính tri mả chi liệt kê một loạt các quyển và tư do cơ bản của con người trên lính vực dn sự và chính trị Theo đó, các quyên chính trị được hiểu đơn giản là các quyển của cá nhân được tham gia trực tiếp hay giản tiép vào các công việc của Nhà nước và xã hội.
Vi du như quyền bau cit va ứng cứ trong các cuộc bau cữ định kì chân. thực, bằng phé thông đâu phiếu, bình đẳng và bé phiếu kín, nhằm dim bảo. cho cũ tr được tự do bay t8 ý nguyên của mình, quyển tham gia điều hành các công việc 2 hội một cach trực tiếp hoặc thống qua những đại diện do ho tự do lựa chọn”. Và quyền dan sự có thể hiểu lả những quyền của cá nhân, gắn chat với nhân thân của mỗi người, không thể chuyển giao cho người khác.
đồng thời chỉ cá nhân đó mới có thé sử dung độc lập như. quyên sống, tự do và an toan cá nhân”, quyền tự do đi lại, ty do cư trú trong pham vi lãnh thé quốc gia, quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng, tôn giáo. = Các quyển kinh tế, văn hóa xã hội Hai văn kiện pháp lý quốc té quan trong quy định về các quyền kinh tế, văn hóa, xẽ hội là Tuyên ngôn thể giới về nhân quyền năm 1948 va Công ước quốc tế vé các quyển kinh tế, zã hội va văn hỏa năm 1966. Có thé thấy, các quyển vẻ kinh tế, văn hóa, xã hội có mốt vi trí quan trong, là bộ phân cơ ban, thiết yếu trong tổng thể nội dung các QCN.Theo đó, các quyên kinh tế, văn.
hóa va 24 hội bao gồm các quyển như. quyền lao động, quyền sở hữu, quyền. Tain Đền 35 Công ước mộc t v các gavin din avi cánh nina 1966 “Hn à Điện 25 Côngmớc que tv che guyện din nev chi tits 1966 Dida Tiên ngân tht gới vì hin quyền ấm 1048 có việc lam, quyển tư do Iva chon nghề nghiệp, quyển được bảo trợ sã hội, quyển được chăm sóc y tế, quyên có nhà ở, quyển giáo duc, quyền được bảo dam mức sống phù hop, quyên nghĩ ngơi va thư giấn, quyên nghiên cứu khoa học, phát minh, sáng chế, quyển tự do tham gia vào đời sống văn hóa của cộng đồng. Báo đâm, bio vệ quyên con người 1.
Bảo đâm quyền con người Bao đảm các quyển con người la việc tao ra các tién để, điều kiên về chính trị, kinh tế, xã hội, pháp lý va tổ chức dé cá nhân, công dân, các tổ chức của công dân thực hiện được các quyên, tự do, lợi ích chỉnh đáng của ho đã được pháp luật ghi nhân. Từ góc nhìn của khoa học luật học, trong điều kiện xây dựng Nha nước pháp quyển xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân. và vi nhân dân 6 nước ta, các bảo đảm pháp lý có ý nghĩa đặc biệt quan trong ‘va mang tính quyết định, là cốt lõi, là sự thể chế hóa các bảo dam chính trị, kinh tế, xã hội, tổ chức thánh các chuẩn mực có tinh bắt buộc ma nha nước, các cơ quan nba nước va xã hội phải thực hiến để bão đảm các quyển con người, quyển công dân. Các bao đảm pháp lý rất da dang, phong phú, trước "hết là sự ghi nhân các quyền con người, quyền công dân, đến việc tao các điều.
kiên pháp lý, các điều kiên tô chức, viếc thiết lập cơ chế, bô may chuyên trách. bảo dim các quyển con người, quyền công dân. 1122 Bảo vệ quyển con người Bao vé quyển con người 1a việc thông qua các hoạt đông của các cơ quan, tỗ chức, cá nhân xác định các biển pháp vẻ kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp lý, các biến pháp tổ chức, xây dựng các cơ chế thuc hiên, phòng ngừa, xử lý những hành vi vi phạm để bảo về các quyền con người, quyền công đân. khi bi xêm phạm từ phía cơ quan công quyền, hay từ các chủ thể khác nhằm.
khôi phục các quyển đã bị xâm pham. Bảo vẽ quyển con người trước hết 1a 13 trách nhiém, nghĩa vụ chủ đông của nha nước đẳng thời cũng là quyển va trách nbiém của mọi tổ chức, cá nhân. Phương thức bảo đảm, bảo vệ quyền con người.