CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Đến nay ở nhiều nước trên thế giới, du lịch đã trở thành ngành kinh tế tổng hợp góp phần quan trọng vào sự phát triển đối với mỗi quốc gia. Du lịch đã và đang được nhiều quốc gia quan tâm, tập trung đầu tư phát triển. Tuy nhiên đi kèm với sự phát triển với tốc độ cao, ngành du lịch đang gặp rất nhiều vấn đề phát sinh và một số hệ lụy từ việc phát triển du lịch thiếu quy hoạch, không tính toán hết các rủi ro đối với môi trường, kinh tế - xã hội, văn hóa. khiến cho việc phát triển du lịch tại nhiều địa phương, quốc gia không mang tính ổn định, sự phát triển du lịch thiếu bền vững.
Nhận thức được tầm quan trọng của phát triển du lịch, phát triển bền vững du lịch nhiều nhà nghiên cứu và tổ chức đã có những nghiên cứu chuyên sâu về phát triển du lịch và đã có những đóng nhất định cho sự phát triển của ngành. Ở nhiều quốc gia trên thế giới, du lịch luôn là ngành, lĩnh vực được quan tâm đầu tư phát triển bởi những lợi ích to lớn mà nó đem lại cho nền kinh tế. Song, phát triển du lịch với mục đích thuần kinh tế tuy đem đến nhiều lợi ích trước mắt, nhưng ngày càng bộc lộ những hạn chế, bất cập về lâu dài, nguy cơ làm suy kiệt tài nguyên du lịch, giảm tính đa dạng và đe dọa hủy hoại môi trường sinh thái, tác động xấu đến các nền văn hóa bản địa, đến cộng đồng địa phương, hậu quả của những tác động này sẽ ảnh hưởng tiêu cực trở lại đến chính sự phát triển du lịch trong dài hạn. Từ thực tế này, đã xuất hiện nhu cầu nghiên cứu về các loại hình du lịch mới, những cách thức phát triển du lịch mới, quan tâm hơn đến việc bảo vệ tài nguyên du lịch, đến môi trường sinh thái, đến trách nhiệm với cộng đồng, xã hội, cân đối hơn giữa các yếu tố trước mắt và lâu dài trong quá trình phát triển.
Lý thuyết về phát triển bền vững du lịch dần được hình thành và bổ sung, hoàn chỉnh. Dưới đây là tổng quan những công trình nghiên cứu về phát triển bền vững du lịch ở trong và ngoài nước đã công bố từ trước đến nay. Công trình nghiên cứu trên thế giới 1.1 Công trình liên quan tới du lịch bền vững Công trình nghiên cứu: “Sustainable tourism as a Development Option” (Du lịch bền vững một sự lựa chọn phát triển) của tác giả Steck và cộng sự (1999) [104]. Công trình đã nêu lên cách thức hoạt động của du lịch, những điều kiện cần thiết của hoạt động du lịch từ thực tiễn, hoạt động du lịch và những mối quan hệ trong du 10 lịch, dự báo tình hình phát triển du lịch trong thời gian tới.
Tác giả nhận định phát triển bền vững du lịch cần phát triển từng bước. Bước 1: Phân tích các khả năng trong du lịch (Các bên liên quan trong hoạt động du lịch, tiềm năng, các điều kiện cơ bản phát triển du lịch). Bước 2: Thiết kế chiến lược phát triển du lịch (Những loại hình du lịch, khách du lịch, địa điểm nào để bắt đầu). Bước 3: Xã định vai trò và trách nhiệm (Các bên liên quan, ai, làm thế nào, với ai).
Bước 4: Sự tham gia của cộng đồng. Bước 5: Đảm bảo tính bền vững bằng các chỉ số để đánh giá và theo dõi. Quan điểm của công trình nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững là: đáp ứng nhu cầu của khách du lịch hiện nay tập trung tại các khu vực chủ yếu, cần phải bảo vệ tài nguyên và tăng cường cơ hội phát triển cho tương lai. Phát triển du lịch bền vững là dẫn đến quản lý tất cả các nguồn lực để có thể được đáp ứng nhu cầu kinh tế, xã hội và môi trường trong khi duy trì tính toàn vẹn văn hóa, các quá trình sinh thái thiết yếu, đa dạng sinh học và hệ thống hỗ trợ sự sống.
Công trình nghiên cứu:“Project development for sustainable touris” (Dự án phát triển bền vững du lịch) của tác giả Gutierres, E. và cộng sự (2006) [90]. Công trình tập trung vào những nội dung chính như sau: (1) Khái niệm dự án du lịch bền vững; (2) Phát triển các dự án du lịch bền vững; (3) Nhiệm vụ các bên liên quan; (4) Thách thức và cơ hội trong khu vực dự án du lịch; (5) Phân tích chuối giá trị; (6) Mô tả quản lý dự án cấu trúc và dự toán chi phí dự án; (7) Các hoạt động chính, kế hoạch giám sát và mốc thời gian dự án; (8) Ý tưởng về một dự án phát triển bền vững du lịch. Đề tài của tác giả nghiên cứu các vấn đề xoay quanh việc phát triển các dự án du lịch theo hướng bền vững với đầy đủ nội dung cơ bản của một dư án.
Luận án tiến sĩ Triết học: “Sustainable Tourism Development Managenment In Central AFRICA: A case study of the tourism industry in Cameroon” (Quản lý phát triển bền vững du lịch ở trung tâm châu Á: Một nghiên cứu trưởng hợp của ngành du lịch tại Cameroon) của tác giả ALBERT (2010) tại trường Đại học Nottingham [82]. Luận án với những nội dung chính như sau: (1) xác định và phác thảo tiềm năng tăng trưởng của ngành du lịch tại Cameroon là một phương tiện để cải thiện các điều kiện kinh tế xã hội của cộng đồng địa phương; (2) xem xét các mâu thuẫn và thách thức đối với sự phát triển của một ngành công nghiệp du lịch bền vững ở Cameroon; (3) xác định các khái niệm du lịch bền vững được áp dụng thành công trong bao xa các quốc gia khác có thể được điều chỉnh và sử dụng để phát triển và quản lý các tiềm năng du lịch của Cameroon nói riêng và các tiểu vùng nói chung. 11 Luận án đã nêu lên một số nguyên tắc phát triển bền vững du lịch như: (1) Bảo tồn và sử dụng tài nguyên tối ưu bền vững; (2) Liên kết; (3) Tích hợp du lịch bền vững vào phát triển bền vững; (4) Sự tham gia của các bên liên quan (Sự tham gia của công chúng); (5) Giáo dục và giám sát; (6) Sự tôn trọng của cộng đồng chủ nhà. Bài viết: “Sustainable Development through Sustainable Tourism – A conceptual note” (Phát triển bền vững thông qua du lịch – Ghi chú về một khái niệm) của tác giả Bulin & Călăretu (2012) [84].
Công trình chỉ ra rằng một sự phát triển bền vững bao gồm một số yêu cầu tối thiểu, như thay đổi kích thước tăng trưởng (phân phối nguồn lực công bằng hơn, tăng khía cạnh chất lượng của sản xuất), xóa đói giảm nghèo, tăng trưởng dân số có kiểm soát, bảo tồn tài nguyênthiên nhiên, định hướng lại công nghệ, hợp tác trong quá trình ra quyết định cấp địa phương,khu vực, quốc gia và quốc tế. Một hệ thống du lịch bền vững dựa trên ba trụ cột quan trọng: (1) Tiềm năng địa lý - trụ cột tự nhiên; (2) Trụ cột địa phương - cộng đồng địa phương; (3) Trụ cột khách du lịch, nhà điều hành tour du lịch, các loại bên liên quan khác. Cuối cùng tác giả đã tổng kết rằng: “Phát triển bền vững du lịch hay phát triển du lịch bền vững là một quá trình dựa trên kiến thức, tính ổn định theo thời gian, quy hoạch và sự tham gia của tất cả các bên liên quan.” Công trình nghiên cứu:“Sustainable tourism: a comprehensive literature review on frameworks and applications” (Du lịch bền vững một tài liệu toàn diện) của nhóm tác giả Zolfani và cộng sự (2015) công bố trên tạp chí Economic Research-Ekonomska Istraživanja [111]. Công trình nghiên cứu về Du lịch bền vững, để phác thảo và xác định qua các công trình nghiên cứu, bài báo trên một số tạp chí chuyên ngành.
Công trình đã tổng hợp tổng cộng: 132 bài báo từ 47 tạp chí về tính bền vững và du lịch, được xuất bản từ năm 1999 đến 2013. Do đó, các xu hướng gần đây trong bền vững nghiên cứu phát triển và du lịch đã được nắm bắt, dựa trên các nghiên cứu được công bố qua gần 15 năm qua. Nhóm tác giả đã tổng hợp và phân loại thành 14 loại lĩnh vực chủ đề có liên quan tới các khía cạnh của phát triển du lịch bền vững, được đặt tên như sau: (1) Mô hình; (2) Phát triển bền vững du lịch ; (3) Nghiên cứu thị trường và kinh tế; (4) hoạch định chính sách; (5) Cơ sở hạ tầng (6) Mô hình hóa và lập kế hoạch; (7) Du lịch nông thôn; (8) Môi trường và khủng hoảng quản lý; (9) hệ sinh thái và du lịch sinh thái; (10) Biến đổi khí hậu; (11) Sinh thái học); (12) Văn hóa và di sản (13) Con người quản lý tài nguyên (14) Tiết kiệm năng lượng và vật liệu. Bài viết này đã trình bày một đánh 12 giá rộng rãi các tài liệu về du lịch bền vững định nghĩa và ứng dụng.
Với mục đích này, mỗi bài viết được phân loại các lĩnh vực ứng dụng dựa trên một sơ đồ phân loại phát triển. Hơn nữa, các giấy tờ là được sắp xếp theo năm xuất bản, tạp chí xuất bản, tác giả quốc tịch, lĩnh vực chủ đề, khu vực tập trung, và số lượng trích dẫn quốc tịch. Đánh giá này cố gắng tạo ra một cửa sổ cơ hội để giúp các nhà nghiên cứu và các học viên làm cơ sở và cũng để đáp ứng yêu cầu của họ để dễ dàng truy cập vào các ấn phẩm có nội dung về du lịch bền vững.