Chương 1. Cơ sở lý luận về xây dựng và phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường THCS. Thực trạng đội ngũ và công tác xây dựng, phát triển đội ngũ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiệu trưởng các trường THCS ở tỉnh Lạng Sơn. Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường THCS tại Tỉnh Lạng Sơn.
Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG THCS. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: Chất lượng GD của mỗi một trường học chịu ảnh hưởng trực tiếp của người hiệu trưởng. Những chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước được quán triệt tới đội ngũ GV hay không cũng do một phần lớn cách tuyên truyền, phổ biến của hiệu trưởng. Sự nắm bắt chương trình và đổi mới phương pháp dạy học của GV cũng phụ thuộc vào người hiệu trưởng.
Do đó người hiệu trưởng phải nắm vững những chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, vững vàng về chuyên môn, có trình độ lí luận và nghiệp vụ tốt thì mới có thể tổ chức chỉ đạo và kiểm tra đánh giá được đội ngũ. Có thể nói: người hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các hoạt động GD trong nhà trường. Vấn đề xây dựng và phát triển nâng cao chất lượng cho đội ngũ hiệu trưởng nhà trường nói chung, hiệu trưởng trường THCS nói riêng, luôn là vấn đề quan tâm của các cấp QLGD, với mục đích chính là nâng cao hiệu quả QL trong nhà trường, nhân tố quan trọng quyết định hiệu quả hoạt động GD. Đến nay, đã có nhiều Hội thảo khoa học cấp quốc gia bàn luận về các chủ đề nêu trên, nhiều ý kiến đã được đăng tải trên các tạp chí, tập san chuyên ngành như: Nghiên cứu GD, GDTHCS.
Thông tin QLGD. Nhiều tác giả đã nghiên cứu 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vấn đề này ở góc độ từng địa phương khác nhau trong cả nước. Song đến nay, ở tỉnh Lạng Sơn chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến việc tìm ra các biện pháp xây dựng và phát triển nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ hiệu trưởng trường THCS. Với đề tài này tác giả sẽ phân tích thực trạng xây dựng và phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường THCS, từ đó đưa ra một số biện pháp quản lý có hiệu quả góp phần vào việc nâng cao chất lượng GD nhằm đưa sự nghiệp GD THCS ở Tỉnh Lạng Sơn ngày càng ổn định và phát triển.
Một số khái niệm về QL, QLGD, QL trƣờng học. Cuộc sống xã hội loài người luôn luôn vận động và phát triển. Từ lao động riêng rẽ, đơn giản đến lao động phối hợp, phức tạp, con người đã biết phân công, hợp tác với nhau trong quá trình lao động của cộng đồng. Hoạt động QL đã bắt nguồn từ đó và nó ra đời như một tất yếu khách quan.
Do đó có nhiều cách tiếp cận khác nhau về QL. Trong phạm vi đề tài tác giả chỉ đề cập tới một số cách tiếp cận có liên quan như sau: “Quản lý là một quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể QL đến khách thể QL nhằm đạt mục tiêu chung. QL là một nghệ thuật đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của những người khác”. “Hoạt động QL là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể QL (người QL) đến khách thể QL (người bị QL) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục tiêu của tổ chức”.
“Quản lý là việc đạt tới mục đích của tổ chức một cách có kết quả và hiệu quả thông qua quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các nguồn lực của tổ chức”. “Công tác QL, lãnh đạo của một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau “quản” và “lý”. Quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn duy trì hệ thống tổ chức ở trạng thái ổn định. Quá trình “lý” 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gồm việc sửa sang, sắp xếp đổi mới đưa hệ thống tổ chức vào thế phát triển”.
Từ các quan điểm trên, có thể rút ra những nhận xét sau: Quản lý là một khái niệm chứa trong mình các thành tố: chủ thể QL, khách thể QL và mục tiêu QL. Tuy nhiên, bản chất của QL là quá trình tác động của chủ thể QL thông qua những hoạt động chuyên biệt. Do vậy QL vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Mang tính khoa học vì các hoạt động QL có tổ chức, có định hướng đều dựa trên những quy luật, những quy tắc và phương pháp hoạt động cụ thể, đồng thời mang tính nghệ thuật vì nó cần được vận dụng một cách sáng tạo vào những điều kiện cụ thể, đối tượng cụ thể, trong sự kết hợp và tác động nhiều mặt của các yếu tố khác nhau trong đời sống xã hội.
Mà cốt lõi của QL là những tác động có ý thức (có mục đích, có định hướng, có nguyên tắc) của chủ thể QL đến khách thể QL thông qua việc thực hiện các chức năng: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Đặc biệt trong quá trình QL, thông tin là một chức năng trung tâm để cùng với bốn chức năng QL đó điều khiển quá trình hoạt động của tổ chức. Có thể biểu diễn chu trình QL thông qua các chức năng cơ bản như sau: Hình 1. Sơ đồ các chức năng quản lý trong qúa trình quản lý : Kế hoạch Kiểm tra Tổ chức TTQL Chỉ đạo 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, Quản lý là những tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý thông qua các chức năng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, đảm bảo sự vận động, phát triển và đạt mục tiêu của hệ thống tổ chức.
Quản lý giáo dục, QL trường học. - Quản lý giáo dục: QLGD là một loại hình QL, một bộ phận của QL xã hội. Căn cứ vào khái niệm “Quản lý”, một số tác giả đã đưa ra khái niệm về QLGD như sau: “QLGD là sự tác động có ý thức của chủ thể QL đến khách thể QL theo những qui luật khách quan nhằm đưa hoạt động GD đạt tới kết quả mong muốn”.{25,36} “QLGD, QL trường học có thể hiểu là một chuỗi tác động hợp lý (có mục đích, có hệ thống, có kế hoạch) mang tính chất tổ chức sư phạm của chủ thể QL đến tập thể GV và HS, đến những lực lượng GD trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng cộng tác, phối hợp tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường, nhằm làm cho quá trình này vận hành một cách tối ưu tới việc hoàn thành các mục tiêu dự kiến”.{24,19} Tuy có những cách nhìn, cách hiểu có phần khác nhau nhưng các định nghĩa nêu trên đã nói lên được bản chất của hoạt động QLGD là tập hợp những tác động có mục đích, có định hướng, có ý thức của chủ thể QLGD lên đối tượng QL theo những qui luật khách quan nhằm hoàn thành mục tiêu GD và đưa hệ thống GD tới trạng thái mới về chất. - Quản lý trường học: Trường học là tổ chức cơ sở trực tiếp làm công tác GD & ĐT, là tế bào cơ bản của hệ thống GD của từng địa phương và của toàn quốc, là hệ thống bộ phận trong hệ thống GD quốc dân.
Chính vì vậy, mọi hoạt động QL của các cấp QLGD đều phải hướng về trường học. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com "QL nhà trường là thực hiện đường lối GD của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý GD, để tiến tới mục tiêu GD & ĐT đối với ngành GD, thế hệ trẻ và từng HS”. {18,61} QL nhà trường là quá trình tổ chức và QL hoạt động DH, thực hiện các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam XHCN. Tức là cụ thể hoá đường lối GD của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước.
Vậy chúng ta có thể hiểu QL trường học như sau: QL trường học là qúa trình tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể QL đến tập thể GV - học sinh và các CB khác, đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường. Hay nói cách khác đó là quá trình tác động lên toàn bộ các thành tố của quá trình dạy học (bao gồm: mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục, GV, HS và việc tổ chức đánh giá kết quả giáo dục .) nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu của quá trình sư phạm, đạt tới các mục tiêu quốc gia đã đề ra. Quá trình QL trong nhà trường được xem như một thể thống nhất toàn vẹn, có các thành tố quan hệ mật thiết với nhau rất chặt chẽ.2: Sơ đồ mối quan hệ giữa các thành tố trong quá trình QL nhà trƣờng. M N P Quản lý Th Tr K 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Mục tiêu giáo dục: M - Lực lượng giáo dục (Thầy): Th - Phương pháp giáo dục: P - Đối tượng giáo dục (Trò): Tr - Nội dung giáo dục: N - Kết quả giáo dục: K 1.
Khái niệm về xây dựng và phát triển đội ngũ hiệu trƣởng trƣờng THCS. Khái niệm về đội ngũ: Theo từ điển Tiếng Việt (NXB Văn hoá thông tin - 1999) thì đội ngũ được hiểu đó là một tập hợp số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp hợp thành một lực lượng hoạt động trong một tổ chức. Đội ngũ hiệu trưởng trường THCS là tập hợp những người thực hiện một vào hay toàn bộ các chức năng QLGD nhằm làm cho hệ thống GD vận hành và phát triển đạt mục tiêu GD với hiệu quả cao nhất. Khái niệm về xây dựng, xây dựng đội ngũ hiệu trưởng.
Xây dựng là “làm nên hoặc gây dựng nên” một cái gì đó hoặc một nội dung nào đó, với mục đích là nhằm tạo ra cái mới có giá trị hơn. Vậy khi nói đến xây dựng thì bao hàm cả về số lượng và chất lượng. Xây dựng luôn gắn với phát triển và phát triển dựa trên cơ sở của thế ổn định. Xây dựng đội ngũ hiệu trưởng là xây dựng nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ của người hiệu trưởng trong nhà trường THCS để có một đội ngũ không những ổn định, mà còn được biến đổi theo chiều hướng phát triển.