Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIN HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA VÀ XÃ HỘI HÓA 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu về dạy học tin học trong trường phổ thông Ở nước ngoài, từ những năm 60 của thế kỷ 20 đã có những nghiên cứu và thử nghiệm về dạy học tin học và kỹ thuật tính, chủ yếu là qua môn Toán. Những nghiên cứu này mô tả tình hình chung tại các nước “việc giảng dạy còn nặng về lý thuyết, học sinh không thực hành trên máy” [69].
Cuối những năm 70, máy tính bắt đầu được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất và đời sống. Do những đòi hỏi của sự phát triển KT - XH và sự cho phép của điều kiện kinh tế - kỹ thuật nên tin học đã chính thức được đưa vào trường học. Vào những năm 80, việc ứng dụng ngày càng rộng rãi tin học, đặc biệt là ở các nước phát triển, nhiều quốc gia đã lần lượt xây dựng chiến lược ứng dụng và phát triển tin học mà một bộ phận quan trọng của chiến lược này là xác định cách thức đưa tin học vào trường phổ thông. Theo các tư liệu tổng hợp, đặc biệt của UNESCO, có thể rút ra một số nhận xét về việc giảng dạy tin học của một số nước như sau [111]; [112]; [114]: a, Về mục tiêu dạy học tin học: Dựa trên điều kiện cụ thể mà các nước lựa chọn một trong hai mục tiêu: 1/ Trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng tin học và cần thiết để ứng dụng trong cuộc sống và hỗ trợ cho việc học tập các môn học khác; 2/ Trang bị cho học sinh những kiến thức về thông tin, máy tính và quá trình xử lý thông tin, kiến thức và kỹ năng sử dụng tin học.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com b, Về hình thức dạy học tin học: Có các hình thức dạy học tin học phổ biến: Thứ nhất, tin học được bố trí thành một môn học riêng biệt và là môn học bắt buộc, giống như những môn học khác đối với mọi học sinh (áp dụng tại nhiều bang của Hoa Kỳ, Ôxtrâylia.); thứ hai, tin học cũng là môn riêng biệt nhưng theo hình thức tự chọn (áp dụng ở một số nước như Pháp, Đức, Ấn Độ, Hàn Quốc.); thứ ba, tin học được tổ chức dạy dưới dạng ngoại khoá; thứ tư, tin học được tích hợp vào các môn học khác. Ở hình thức này, hình thức dạy học tin học được thực hiện theo các dạng như: tin học là một phần riêng biệt, tương đối độc lập trong các môn học khác (áp dụng ở một số nước như: Nhật bản, Canada, Philippin, một số bang của Hoa Kỳ.); tin học được tích hợp nhuần nhuyễn trong một số môn học khác như Toán, Vật lý (áp dụng ở Pháp và một số bang của Hoa Kỳ. Nhiều nước đã lựa chọn phương án dạy tin học như là một môn học độc lập và theo hình thức tự chọn. c, Về chương trình, chuẩn kiến thức: Chương trình tin học thường được xây dựng theo 2 mức: giáo dục phổ thông mức cơ sở và giáo dục phổ thông mức nâng cao.
Chương trình thường được chia thành các môđun, có môđun bắt buộc, có môđun lựa chọn. Nhìn chung, hầu hết các nước đều đưa các kiến thức tin học, kỹ năng cơ bản của tin học vào giảng dạy ở trường phổ thông với nhiều hình thức và mức độ khác nhau. Ngày nay, vấn đề dạy học tin học đã được hầu hết các nước trên thế giới quan tâm và đã trở thành vấn đề toàn cầu. Hội nghị Bộ trưởng giáo dục các nước thành viên của Tổ chức diễn đàn hợp tác kinh tế các nước Châu Á- Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 2 tổ chức ngày 07/4/2000 về “Giáo dục trong xã hội học tập ở thế kỷ XXI” xác nhận tầm quan trọng của CNTT trong xã hội học tập.
Tại diễn đàn này, các Bộ trưởng đã khẳng định tiềm năng rộng lớn của tin học trong việc chuẩn bị tương lai cho học sinh, giáo viên cũng như cung cấp cơ hội học tập tiếp tục cho người lớn tuổi. Tin học mang đến sự đổi mới về cách học cho mọi cấp học. Tin học cũng tạo điều kiện cho việc hợp tác 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NCKH và học tập từ xa. Các Bộ trưởng nhấn mạnh phương châm “Giáo dục không biên giới” giữa các thành viên APEC.
Tin học trong giáo dục sẽ là giải pháp chiến lược nhằm đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế tri thức [dẫn theo 72]. Ở Việt Nam, nghiên cứu dạy học tin học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở nhà trường phổ thông được sự quan tâm của đông đảo các nhà giáo và các nhà khoa học giáo dục. Nhiều cuộc Hội thảo, nhiều công trình nghiên cứu về chủ đề trên đã được thực hiện [10]; [11]; [22]; [69]; [72]; [78] [80]; [117]. Các nghiên cứu có thể khái quát thành hai hướng chính: thứ nhất, nghiên cứu những nguyên lý chung trong việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học và các nguyên tắc chung trong dạy học tin học ở trường phổ thông; thứ hai, vận dụng những nguyên lý chung để thực hiện dạy học tin học trong trường phổ thông với từng khối lớp cụ thể, ứng dụng cụ thể công nghệ thông tin vào quá trình dạy học các môn học.
Trong những nghiên cứu này, các tác giả có đề cập đến các yêu cầu cũng như một số chỉ dẫn có tính kỹ thuật để hướng dẫn giáo viên thực hiện dạy học tin học. Tuy nhiên, những vấn đề cụ thể về việc xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên tin học còn chưa được đề cập. Tình hình nghiên cứu phát triển ĐNGV tin học THPT 1. Nghiên cứu phát triển ĐNGV ở nước ngoài Sự phát triển của thực tiễn giáo dục đặt ra những yêu cầu ngày càng cao với giáo viên - những chủ thể quan trọng của quá trình giáo dục trong học đường.
Vì lý do đó, các nghiên cứu về giáo viên rất được quan tâm và phát triển. Ngay từ khi bắt tay vào xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa, V. Lê nin đã rất coi trọng việc xây dựng ĐNGV. Người viết: "Chúng ta phải làm cho giáo viên ở nước ta có một địa vị mà trước đây họ chưa từng có, hiện nay vẫn không có và không thể có được trong xã hội tư sản".
Lê nin yêu cầu phải: "Nâng cao một cách có hệ thống, kiên nhẫn, liên tục trình độ tinh thần của giáo viên. nhưng điều chủ yếu, chủ yếu và chủ yếu là cải thiện đời sống vật chất cho họ. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở các nước phát triển, yêu cầu và tiêu chí của chất lượng giáo viên cũng được đặt ra theo yêu cầu của sự phát triển giáo dục - đào tạo và nhu cầu tăng trưởng kinh tế. Vì thế, chất lượng đội ngũ giáo viên đã nhiều nước trên thế giới quan tâm.
Công trình nghiên cứu chung của các nước thành viên OECD đã chỉ ra yêu cầu đối với một giáo viên cần có các phẩm chất [89]: 1/ Kiến thức phong phú về phạm vi chương trình và nội dung bộ môn mình dạy; 2/ Kĩ năng sư phạm, kể cả việc có được "kho kiến thức" về phương pháp giảng dạy, về năng lực sử dụng những phương pháp đó; 3/ Có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề và có năng lực tự phê, nét rất đặc trưng của nghề dạy học; 4/ Biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác; 5/ Có năng lực quản lí, kể cả trách nhiệm quản lí trong và ngoài lớp học. Trong báo cáo tại Hội thảo ASD Armidele năm 1985 - do UNESCO tổ chức đã nói đến những vai trò của người giáo viên trong thời đại mới, đó là: vai trò người thiết kế, vai trò người tổ chức, vai trò người cổ vũ, vai trò người canh tân [dẫn theo 69]. Để thực hiện những vai trò này thì phải nâng cao chất lượng người giáo viên như: 1/ Các chương trình đào tạo giáo viên cần triệt để sử dụng các thiết bị và phương pháp giảng dạy mới nhất; 2/ Giáo viên phải được đào tạo để trở thành nhà giáo dục hơn là người thợ dạy (chuyên gia truyền đạt kiến thức). 3/ Việc dạy học phải thích nghi với người học chứ không phải buộc người học tuân theo những qui định đặt sẵn từ trước theo thông lệ cổ truyền.
Tháng 4 năm 2000, tại Dakar – Senégal, Diễn đàn giáo dục cho mọi người do UNESCO tổ chức đã coi chất lượng giáo viên là một trong mười yếu 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tố cấu thành chất lượng giáo dục, tức là giáo viên có động cơ tốt, được động viên tốt và có năng lực chuyên môn cao. Năng lực chuyên môn cần phải có để đảm bảo chất lượng giáo dục: hiểu biết sâu sắc về nội dung môn học, có tri thức sư phạm, có tri thức về sự phát triển, có sự hiểu biết về sự khác biệt, hiểu biết về động cơ, có tri thức về việc học tập, làm chủ được các chiến lược dạy học, hiểu biết về việc đánh giá học sinh, hiểu biết về các nguồn của chương trình và công nghệ, am hiểu và sự đánh giá cao về sự cộng tác, có khả năng phân tích và phản ánh trong thực tiễn dạy học [118, tr. Bàn về một số vấn đề đào tạo giáo viên, Michel Develay đã xuất phát từ lý luận về học đến lý luận về dạy để bàn về vấn đề đào tạo giáo viên. Ông quan niệm: “Ðào tạo giáo viên mà không làm cho họ có trình độ cao về năng lực tương ứng không chỉ với các sự kiện, khái niệm, định luật, lý thuyết, hệ biến hóa của môn học đó, mà còn cả với khoa học luận của chúng là không thể được” [92, tr.
Ở tác phẩm này, Michel Develay cũng đã bàn về các vấn đề như: quan niệm, nội dung, phương thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp của giáo viên… 1. Nghiên cứu phát triển ĐNGV trường THPT ở Việt Nam Lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên gắn liền với lịch sử phát triển của nền giáo dục Việt Nam. Hơn năm mươi năm xây dựng và phát triển, nền giáo dục nước ta đã xây dựng được một hệ thống giáo dục liên thông và hoàn chỉnh từ giáo dục mầm non đến giáo dục đại học đáp ứng một cách tích cực nhu cầu nâng cao dân trí, nhu cầu nhân lực và nhân tài của xã hội.