CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊNTRƯỜNG CAO ĐẲNG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1.1 Các khái niệm cốt lõi 1.1 Giảng viên Theo Luật giáo dục 2005 giảng viên là nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học trong các trường Cao đẳng, Đại học. Giảng viên có nhiệm vụ quyền hạn theo luật định. Điều lệ trường Cao đẳng cũng đã xác định tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn của đội ngũ giảng viên. Tiêu chuẩn giảng viên - Có phẩm chất đạo đức, tư tưởng sức khỏe tốt và lý lịch bản thân rõ ràng.
- Tối thiểu phải có bằng Đại học và phải bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. - Đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp. - Lý lịch bản thân rõ ràng Nhiệm vụ giảng viên - Phải chấp hành nghiêm chỉnh chủ trường, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, Pháp luật của Nhà nước, thực hiện các quy chế của Bộ Giáo dục và đào tạo, điều lệ trường cao đẳng và quy chế tổ chức, hoạt động của nhà trường. - Giảng dạy theo đúng nội dung chương trình đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhà trường quy định: Viết giáo trình, phát triển tài liệu giảng dạy học tập theo sự phân công của nhà trường, khoa, tổ bộ môn.
- Chịu sự giám sát của các cấp quản lý về chất lượng, nội dung, phương pháp đào tạo và nghiên cứu khoa học. - Tham gia hoặc chủ trì các đề tài nghiên cứu khoa học, ứng dụng, chuyển giao công nghệ theo sự phân công của nhà trường, khoa và tổ chuyên môn. 5 - Giữ gìn phẩm chất danh dự của nhà giáo, tôn trọng nhân cách của người học, hướng dẫn người học trong học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện tu dưỡng nghiệp vụ cải tiến phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng đào tạo. - Hoàn thành tốt công tác được trường, khoa, bộ môn giao.
Quyền của giảng viên - Được bố trí giảng dạy theo chuyên môn được đào tạo, xác định nội dung các giáo trình giảng dạy phù hợp với quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. - Lựa chọn phương pháp giảng dạy và phương tiện giảng dạy nhằm phát huy năng lực cá nhân, bảo đảm chất lượng và hiệu quả đào tạo. - Được tham gia nghiên cứu khoa học, đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ được thi nâng bậc, chuyển ngạch giảng viên theo quy định của pháp lệnh cán bộ, công chức. - Được hưởng mọi quyền lợi về vật chất tinh thần theo các chế độ chính sách cho nhà giáo, được hưởng các chế độ nghỉ lễ theo quy định của nhà nước được nghỉ lễ, nghỉ tết, nghỉ học kỳ theo quy định của Bộ giáo dục và Đào tạo.
- Được ký hợp đồng giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục, nghiên cứu khoa học ngoài trường, theo quy định của Bộ luật lao động và quy chế thỉnh giảng do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. - Tham gia thực hiện quy chế trong nhà trường - Được Nhà nước xét tặng các danh hiệu nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú, huy chương “ Vì sự nghiệp giáo dục và các danh hiệu thi đua”.2 Đội ngũ giảng viên Hiện tại có nhiều cách hiểu khác nhau về thuật ngữ “ Đội ngũ”. Các khái niệm thuật ngữ dùng cho các tổ chức xã hội một cách rộng rãi như: Đội ngũ cán bộ công chức, đội ngũ trí thức, đội ngũ văn nghệ sĩ, đội ngũ thầy thuốc, đội ngũ những người tình nguyện…Tất cả đều xuất phát từ cách hiểu theo thuật ngữ “Đội ngũ” thường được dùng trong lĩnh vực quân sự. 6 Đội ngũ là khối đông người được tập hợp và tổ chức thành lực lượng để thực hiện một trong nhiều chức năng, có thể có cùng nghề nghiệp hoặc không cùng nghề nghiệp nhưng có lý tưởng, có mục đích chung hoạt động trong một tổ chức.
Đội ngũ giáo viên được nhiều tác giả nước ngoài quan niệm như là những chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, họ nắm vững tri thức, hiểu biết dạy học và giáo dục như thế nào, khả năng cống hiến toàn bộ sức lực và tài năng của họ đối với giáo dục. Ở Việt Nam khái niệm đội ngũ giáo viên dùng để chỉ “ Một tập hợp người bao gồm cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên; nếu chỉ đề cập đến đặc điểm của ngành thì đội ngũ đó chủ yếu là đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục”. Đội ngũ giáo viên là một tập thể người được gắn kết với nhau bằng hệ thống, mục đích, có cùng nhiệm vụ trực tiếp giảng dạy và giáo dục học sinh trong hệ thống phổ thông và Trung cấp chuyên nghiệp, cùng chịu sự ràng buộc của những quy tắc có tính hành chính của ngành và của nhà nước. Trong bất cứ hệ thống giáo dục nào thì đội ngũ nhà giáo cũng giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng của giáo dục; là đội ngũ có vai trò chủ đạo trong việc đào tạo nguồn nhân lực có trình độ, phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội và được xã hội tôn vinh.
Lao động của họ hướng trực tiếp vào đào tạo con người đáp ứng nhu cầu của xã hội. Trong bối cảnh giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước hiện nay, lao động của nhà giáo trực tiếp đáp ứng nhu cầu về nhân lực, nhân tài và dân trí cho xã hội. Mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài của nhà giáo được thực hiện trên phông nền chung là mô hình nhân cách của thế hệ trẻ mà xã hội đặt hàng với giáo dục. Nói cách khác việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài mà nhà giáo thực hiện có mẫu số chung là nhân cách con người mới của thế hệ trẻ Việt Nam.
Với ý nghĩa này có thể khẳng định: những vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị của quốc gia sẽ không thể giải quyết được nếu như thiếu vắng giáo dục, thiếu vắng nhà trường mà hạt nhân của nó là nhà giáo. 7 Lao động của nhà giáo không chỉ có ý nghĩa xã hội sâu sắc mà còn chứa đựng ý nghĩa kinh tế lớn lao. Trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ tác động mạnh mẽ đến quá trình sản xuất xã hội, với xu hướng thâm nhập, đan xen, sự tích hợp những lĩnh vực sản xuất vật chất và tinh thần khiến cho người lao động phải đứng trước những thách thức không dễ giải quyết. Người lao động buộc phải có những năng lực thích ứng nhanh chóng trong sản xuất, từ những thay đổi về công nghệ đến những thay đổi về môi trường lao động làm thay đổi trong quản lý, điều hành sản xuất.
Người lao động phải tinh thông về nghề nghiệp, phải có năng lực đổi mới nhanh chóng, thậm chí thay đổi cả về chuyên môn. Tất cả những điều này phụ thuộc không nhỏ vào chất lượng của giáo dục. Để có một đội ngũ giảng viên mạnh trong nhà trường, đòi hỏi mỗi thầy giáo, cô giáo phải có trình độ chuyên môn cao, có đạo đức trong sáng, có lương tâm và trách nhiệm của nhà giáo. Do vậy nhà trường phải có kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên.
Đội ngũ giáo viên được cấu trúc bởi các yếu tố : - Là tập hợp người. - Có cùng một lý tưởng, một mục đích. - Làm việc theo chung một kế hoạch. - Gắn bó với nhau về quyền lợi, vật chất và tinh thần.3 Phát triển đội ngũ giảng viên Đội ngũ giảng viên là nguồn lực cơ bản của các trường Cao đẳng, Đại học.
Phát triển đội ngũ giảng viên chính là phát triển nguồn nhân lực trong nhà trường; phát triển nguồn nhân lực là việc tạo ra sự tăng trưởng bền vững của mỗi thành viên và hiệu quả chung của tổ chức gắn liền với việc không ngừng tăng lên về mặt chất lượng và số lượng của đội ngũ. Đội ngũ giảng viên được coi là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng và hiệu quả giáo dục. Phát triển đội ngũ giáo viên vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển nhà trường. 8 Việc phát triển đội ngũ giảng viên trong nhà trường, chính là xây dựng đội ngũ giảng viên yêu nghề, tâm huyết với sự nghiệp giáo dục đào tạo, gắn bó với nhà trường, có đạo đức trong sáng, có lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tham gia xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giữ gìn giá trị văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, bổ sung nền văn hóa tiên tiến hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam, phát huy tiềm năng con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng có ý thức sáng tạo, tích cực nắm bắt và làm chủ tri thức khoa học, kỹ thuật công nghệ tiên tiến …ứng dụng tạo thành kỹ năng nghề nghiệp giỏi của đội ngũ giảng viên.
Phát triển đội ngũ giảng viên là tăng số lượng, không ngừng nâng cao chất lượng, và có cơ cấu hợp lý đồng bộ để đội ngũ giảng viên, đủ sức thực hiện có hiệu quả mục tiêu đào tạo của nhà trường. Phát triển đội ngũ giảng viên thực hiện được tốt khi gắn kết việc đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng hợp lý với yếu tố chính sách đãi ngộ vật chất, tinh thần cho người giảng viên đóng góp, gắn bó lâu dài với nhà trường. Phát triển đội ngũ giảng viên thực chất là phát triển nguồn nhân lực đào tạo trong giáo dục đào tạo cho các trường Cao đẳng và Đại học. Trong nhà trường phát triển đội ngũ giảng viên chính là xây dựng đội ngũ giảng viên có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực chuyên môn và năng lực sư phạm, đoàn kết thống nhất hỗ trợ nhau để đảm bảo thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Mục tiêu cơ bản phát triển đội ngũ giảng viên phải đảm bảo các yêu cầu: Phát triển đội ngũ giảng viên phải lấy phát triển cá nhân giảng viên làm trọng tâm; Công tác phát triển đội ngũ giảng viên phải tạo ra sự chuyển biến tích cực mà trên cơ sở nhu cầu của từng giảng viên đặt ra; Mục đích nhằm khuyến khích tài năng, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ góp phần tích cực trong đẩy mạnh cuộc sống đổi mới giáo dục. Phát triển đội ngũ giảng viên phải lấy phát triển nhà trường làm trọng tâm và đây được coi là một trong những công việc quan trọng của nhà trường trong thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng chung của nhà trường.