Đặt vấn đề Khi bàn đến vai trò của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, khoá họp lần thứ 27 của UNESCO tại Pháp năm 1993 khẳng định: “Giáo dục là chìa khoá tiến tới một xã hội tốt hơn, vai trò của giáo dục là phát triển tiềm năng của con người, giáo dục là đòn bẩy mạnh mẽ nhất để tiến vào tương lai, giáo dục là quyền cơ bản nhất của con người, giáo dục là điều kiện tiên quyết để thực hiện nhân quyền, dân chủ, hợp tác trí tuệ, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau” [40;Tr 22] Tiến sĩ Raja Roy Singh viết: “Giáo dục phải là hàng đầu và đóng vai trò chủ chốt trong sự phát triển xã hội tương lai” [40;Tr 22] Trong sự nghiệp cách mạng; Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn luôn quan tâm đến sự nghiệp giáo dục - đào tạo; thực sự coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của toàn Đảng và toàn dân. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã nhấn mạnh: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” [16] Bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; ngành giáo dục và đào tạo, đã và đang đứng trước những cơ hội phát triển mới, đồng thời cũng phải đương đầu với những thử thách mới; yêu cầu phát triển quy mô nhưng phải đảm bảo chất lượng, nâng cao hiệu quả giáo dục - đào tạo ở tất cả các bậc học, cấp học đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết từ mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp giáo dục - đào tạo, cơ chế quản lý, hệ thống chính sách đến huy động các nguồn lực để phát triển giáo dục - đào tạo và đặc biệt là các vấn đề về xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục - nhân tố quan trọng tác động trực tiếp đến chất lượng giáo dục - đào tạo. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với việc xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta là khẳng định vai trò quyết định của nhà giáo trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và tầm quan trọng của đội ngũ cán bộ quản lý trong việc điều hành một hệ thống giáo dục đang ngày càng mở rộng và phát triển. Trong giai đoạn mới của sự nghiệp phát triển giáo dục, với bối cảnh quốc tế chứa nhiều thời cơ và thách thức, trước những yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế - xã hội và xu thế hội nhập, nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt quyết định việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu của Chiến lược giáo dục.
Chiến lược phát triển giáo dục đào tạo đến năm 2010 đặt mục tiêu tăng cả về quy mô và chất lượng đào tạo. Do vậy, xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên là một việc quan trọng và cấp bách trong tình hình hiện nay. Tuy nhiên, chưa có một nghiên cứu nào về đội ngũ giảng viên của Học viện Thanh, Thiếu niên Việt Nam được thực hiện một cách hệ thống; đặc biệt là giai đoạn hiện nay khi Học viện đang tự khẳng định mình trong hệ thống giáo dục quốc dân với bối cảnh tình trạng giảng viên thiếu. Do vậy, cần phải có nghiên cứu cụ thể và cách nhìn nghiêm túc, khoa học để tìm ra câu trả lời thích hợp để xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên Học viện Thanh Thiếu niên đáp ứng được yêu cầu đào tạo và sứ mệnh chính trị của Học viện trong bối cảnh hội nhập và không ngừng phát triển.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý nguồn nhân lực 1. Khái niệm quản lý Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng - NXB Giáo dục năm 1998, thuật ngữ Quản lý được định nghĩa là: “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”. Quản lý là một hoạt động có chủ đích, được tiến hành bởi một chủ thể quản lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện các mục tiêu xác 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định của công tác quản lý.
Trong mỗi chu trình quản lý, chủ thể tiến hành những hoạt động theo các chức năng quản lý như xác định mục tiêu, các chủ trương, chính sách; hoạch định kế hoạch, tổ chức chỉ đạo thực hiện, điều hoà, phối hợp, kiểm tra và huy động, sử dụng các nguồn lực cơ bản như tài lực, vật lực, nhân lực; để thực hiện các mục tiêu, mục đích mong muốn trong bối cảnh và thời gian nhất định. Khái niệm quản lý có ngoại diên rất rộng, từ việc ăn uống đến sinh lão bệnh tử; từ cá nhân đến gia đình, từ quốc gia đến thế giới, từ vật chất đến tinh thần; nơi nào có sự hiện diện của con người thì đều cần đến quản lý. - Trong tác phẩm “Lý luận quản lý nhà nước” của tác giả Mai Hữu Khuê, xuất bản năm 2003 đã định nghĩa về quản lý như sau: “Quản lý là một phạm trù có liên quan mật thiết với hiệp tác và phân công lao động, nó là một thuộc tính tự nhiên của mọi lao động hiệp tác”. Từ khi xuất hiện những hoạt động quần thể của loài người thì đã xuất hiện sự quản lý; sự quản lý đã có trong cả xã hội nguyên thuỷ, ở đó con người phải tập hợp với nhau để đấu tranh với thế giới tự nhiên, muốn sinh tồn con người phải tổ chức sản xuất, tổ chức phân phối.
- Đề cập đến vấn đề quản lý, C. Mác viết: “Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cần đến một sự chỉ đạo để tiến hành các hoạt động cá nhân và thực hiện các chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể, khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [31, tr. Taylor thì: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất” [13] - Với nhà lý luận quản lý kinh tế người Pháp, H.Fayol thì: “Quản lý là sự dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra.
Đó chính là các chức năng cơ bản của nhà quản lý” [16, tr. 16] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Theo tác giả người Mỹ, H.Koontr và những người khác: “Quản lý là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm, có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định” [32, tr.19] Quan điểm về quản lý của các tác giả Việt nam: - Theo PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc và TS. Nguyễn Quốc Chí thì Quản lý là: “Tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý); trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích tổ chức” [7, tr.1] Hiện nay, khái niệm này định nghĩa một cách cụ thể hơn “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [7, tr.1] - Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang “ Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [32, 47] Từ đó có thể hiểu quản lý bao gồm các yếu tố: * Chủ thể quản lý: Là một cá nhân, một nhóm hay một tổ chức tạo ra những tác động quản lý (ai quản lý?) * Khách thể quản lý: Là đối tượng quản lý đó có thể là người (quản lý ai?), vật (quản lý cái gì?) hay sự việc (quản lý việc nào?) * Công cụ quản lý: Là phương tiện tác động của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý như: Mệnh lệnh, quyết định, chính sách, luật pháp. * Biện pháp quản lý: Là cách thức tác động của chủ thể tới khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra.
Trong lao động quản lý chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý thông qua hệ thống các khâu hay dạng hoạt động xác định. Các hoạt động đó được chuyên môn hoá gọi là chức năng quản lý. Chức năng quản lý là tổng hợp vị trí, vai trò các mặt hoạt động của hệ thống quản lý đối với môi trường 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bên trong và bên ngoài nó; chức năng quản lý sinh ra một cách khách quan từ chức năng sản xuất của thể quản lý. Khi xác định các chức năng quản lý có nhiều ý kiến khác nhau.
Tuy nhiên được thống nhất ở các chức năng cơ bản sau: * Chức năng quản lý - Chức năng kế hoạch Là việc xây dựng các định hướng và đề ra quyết định tổ chức thực hiện trong thời gian nhất định của tổ chức. Lập kế hoạch bao gồm việc xác định sứ mệnh, chức năng, nhiệm vụ, dự báo tương lai của tổ chức trên cơ sở thu thập thông tin về thực trạng của tổ chức; từ đó xác định mục tiêu (xa và gần) dựa trên việc tính toán các nguồn lực, các giải pháp. Mục đích của việc lập kế hoạch là lựa chọn một đường lối hành động mà tổ chức nào đó và mọi bộ phận của nó phải tuân theo nhằm hoàn thành các mục tiêu cần thiết cho sự phấn đấu của tổ chức. Chức năng lập kế hoạch là nền tảng của quản lý.
- Chức năng tổ chức Việc sắp xếp, tuyển chọn xác định một cơ cấu định trước về các vai trò cho từng con người đảm đương trong một cơ sở thông qua việc phân tích công việc, đề ra nhiệm vụ để lựa chọn người vào việc và cả việc tính toán phân bổ nguồn lực khác để xây dựng cơ chế thích hợp làm việc; như vậy tổ chức là một công cụ của quản lý. - Chức năng lãnh đạo Để tổ chức cơ sở hoạt động có hiệu quả, người quản lý cần thực hiện chức năng lãnh đạo, chỉ đạo.