Giáo Trình Đào Tạo Công Tác Xã Hội Với Trẻ Em Bị Ảnh Hưởng Thiên Tai và Tai Nạn Thương Tích

Giáo trình đào tạo công tác xã hội giúp hỗ trợ trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn thương tích, nâng cao kỹ năng và kiến thức cần thiết.

• Trường học: Học Viện Thanh Thiếu Niên Việt Nam
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Đào Tạo Công Tác Xã Hội Cho Trẻ Em Bị Ảnh Hưởng Thiên Tai Và Tai Nạn
• Loại tài liệu: Tài Liệu Mô Đun
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Bảng chữ cái viết tắt
• Chương trình khung chi tiết Mô đun đào tạo
• 1. Bài I: Nhận diện các loại thiên tai và các loại hình thiên tai
• 1.1. I. Khái niệm thiên tai và các loại hình thiên tai
• 1.1.1. 1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.2. 2. Hiểm họa, thảm họa, thiên tai
• 1.2. II. Biến đổi khí hậu
• 1.2.1. 1. Một số khái niệm liên quan
• 1.2.2. 2. Biến đổi khí hậu
• 1.2.3. 3. Một số biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 1.2.4. 4. Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu
• 1.2.5. 5. Chúng ta có thể làm gì để đối phó với BĐKH?
• 1.2.6. 6. Tác động của biến đổi khí hậu với nhóm dễ bị tổn thương
• 1.3. III. Quản lý rủi ro thiên tai và nhiệm vụ của trẻ em
• 1.3.1. 1. Áp thấp nhiệt đới, bão
• 1.3.2. 2. Sạt lở đất
• 1.3.3. 3. Dông và sét
• 1.3.4. 4. Động đất
• 2. Bài II: Một số kỹ năng trong quản lý rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu cho trẻ em
• 2.1. I. Kỹ năng lập bản đồ rủi ro
• 2.1.1. 1. Khái niệm Bản đồ rủi ro
• 2.1.2. 2. Khái niệm Nguồn lực cộng đồng
• 2.1.3. 3. Các bước lập bản đồ rủi ro
• 2.1.4. 4. Một số vấn đề cơ bản cho một cuộc phỏng vấn thu thập thông tin để vẽ bản đồ
• 2.1.5. 5. Xây dựng chiến dịch truyền thông giáo dục giảm nhẹ thiên tai
• 2.2. II. Kỹ năng thoát hiểm
• 2.2.1. 1. Phương án thoát hiểm
• 2.3. III. Kỹ năng mặc áo phao
• 2.4. IV. Kỹ năng chuẩn bị dụng cụ khẩn cấp
• 2.4.1. 1. Túi đựng dụng cụ khẩn cấp
• 2.4.2. 2. Kỹ năng chuẩn bị túi đựng dụng cụ khẩn cấp
• 2.4.3. 3. Gợi ý cho việc chuẩn bị túi đựng dụng cụ khẩn cấp
• 3. Bài III: Tổng quan về tai nạn thương tích ở trẻ em
• 3.1. I. Tai nạn thương tích là vấn đề sức khỏe cộng đồng và mang tính toàn cầu
• 3.1.1. 1. Tai nạn thương tích là vấn đề của y tế công cộng và mang tính toàn cầu
• 3.1.2. 2. Phân loại tai nạn thương tích ở trẻ em
• 3.2. II. Tai nạn thương tích đối với trẻ em Việt Nam
• 3.2.1. 1. Tình hình tai nạn thương tích trẻ em ở Việt Nam
• 3.2.2. 2. Nguyên nhân và hậu quả gây tai nạn thương tích trẻ em
• 3.2.3. 3. Phòng, tránh tai nạn thương tích cho trẻ em
• 4. Bài IV: Một số tai nạn thương tích thường xảy ra với trẻ em
• 4.1. I. Tai nạn giao thông và biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.1.1. 1. Khái niệm chung và thực trạng của tai nạn giao thông đối với trẻ em
• 4.1.2. 2. Nguyên nhân và nguy cơ TNGT ở trẻ em
• 4.1.3. 3. Xử lý sơ cứu tai nạn giao thông trẻ em
• 4.1.4. 4. Cách phòng tránh TNGT
• 4.1.5. 5. Tuyên truyền cách phòng tránh tai nạn giao thông khi đi bộ
• 4.2. II. Đuối nước và các biện pháp phòng tránh đuối nước đối với trẻ em
• 4.2.1. 1. Đuối nước là gì
• 4.2.2. 2. Nguyên nhân và nguy cơ gây đuối nước ở trẻ em
• 4.2.3. 3. Các biện pháp phòng tránh đuối nước ở trẻ em
• 4.3. III. Ngã và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.3.1. 1. Các biện pháp phòng tránh tai nạn ngã cho trẻ em
• 4.4. IV. Bỏng và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.4.1. 1. Một số nguyên nhân gây bỏng thường gặp và hậu quả của bỏng
• 4.4.2. 2. Các biện pháp phòng tránh bỏng cho trẻ em. Xử trí khi trẻ bị bỏng
• 4.5. V. Ngộ độc và phòng tránh ngộ độc cho trẻ em
• 4.5.1. 1. Các biểu hiện ngoài của ngộ độc
• 4.5.2. 2. Nguyên nhân gây ra ngộ độc ở trẻ em
• 4.5.3. 3. Sơ cứu ban đầu
• 4.5.4. 4. Cách phòng tránh
• 4.6. VI. Động vật cắn, đốt và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.6.1. 1. Một số vấn đề chung
• 4.6.2. 2. Tuyên truyền giáo dục cách phòng tránh động vật cắn
• 4.7. VII. Ngạt, tắc đường thở và cách xử lý đối với trẻ em
• 4.7.1. 1. Các dấu hiệu ngạt, tắc đường thở
• 4.7.2. 2. Nguyên nhân gây tắc đường thở, cách xử trí khi phát hiện trẻ bị ngạt, tắc đường thở
• 4.8. VIII. Tai nạn do các vật sắc nhọn và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.8.1. 1. Khái niệm và các thực trạng tai nạn do các vật sắc nhọn gây ra cho trẻ em
• 4.8.2. 2. Nguyên nhân và hậu quả gây tai nạn thương tích do vật sắc nhọn gây ra cho trẻ em
• 4.8.3. 3. Phát hiện những thương tổn và sơ cứu ban đầu
• 4.8.4. 4. Các biện pháp phòng tránh tai nạn do vật sắc nhọn gây ra
• 4.9. IX. Tai nạn do các trò chơi nguy hiểm và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.9.1. 1. Những vấn đề chung
• 4.9.2. 2. Tai nạn do các trò chơi nguy hiểm và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em
• 4.9.3. 3. Cách xử lý tai nạn do trò chơi nguy hiểm gây ra
• 4.9.4. 4. Các biện pháp phòng tránh tai nạn thương tích do các trò chơi nguy hiểm gây ra đối với trẻ em
• 5. Bài V: CTXH với trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.1. I. CTXH cá nhân với trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và TNTT
• 5.1.1. 1. Khái niệm Công tác xã hội cá nhân
• 5.1.2. 2. Các yếu tố cấu thành trong công tác xã hội cá nhân
• 5.1.3. 3. Khái niệm trẻ em, công tác xã hội cá nhân với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.1.4. 4. Mục đích Công tác xã hội cá nhân trong lĩnh vực trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.1.5. 5. Các vai trò, chức năng của công tác xã hội cá nhân trong lĩnh vực trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.1.6. 6. Quy trình tiến hành CTXH cá nhân với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.1.6.1. 1. Tiếp nhận đối tượng (thân chủ - trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích)
• 5.1.6.2. 2. Nhận diện vấn đề
• 5.1.6.3. 3. Thu thập thông tin
• 5.1.6.4. 4. Đánh giá chẩn đoán
• 5.1.6.5. 5. Lập kế hoạch giải quyết vấn đề (kế hoạch trị liệu)
• 5.1.6.6. 6. Thực hiện kế hoạch (can thiệp/trị liệu)
• 5.2. II. Quy trình tiến hành CTXH nhóm với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.2.1. 1. Khái niệm, mục đích của công tác xã hội nhóm
• 5.2.2. 2. Quy trình công tác xã hội nhóm đối với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.3. III. Các chương trình, dịch vụ hỗ trợ trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.3.1. 1. Mô hình Cộng đồng an toàn
• 5.3.2. 2. Ngôi nhà an toàn
• 5.3.3. 3. Các dịch vụ hỗ trợ cho trẻ
• 5.4. IV. Một số chú ý khi tiếp cận, giao tiếp với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.4.1. 1. Khi tiếp cận
• 5.4.2. 2. Khi giao tiếp
• 5.4.3. 3. Khi tổ chức các hoạt động
• 5.5. V. Một số kỹ năng khi làm việc với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích
• 5.5.1. 1. Kỹ năng tham vấn
• 5.5.2. 2. Kỹ năng lắng nghe tích cực
• 5.5.3. 3. Kỹ năng thấu cảm
• 5.5.4. 4. Kỹ năng quan sát

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đào Tạo Công Tác Xã Hội Cho Trẻ Em Bị Ảnh Hưởng Thiên Tai

Đào tạo công tác xã hội cho trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển trẻ em. Thiên tai và tai nạn thương tích có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe tâm lý và thể chất của trẻ em. Việc đào tạo này không chỉ giúp trẻ em nhận thức được các rủi ro mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để ứng phó với các tình huống khẩn cấp.

1.1. Khái Niệm Về Công Tác Xã Hội Đối Với Trẻ Em

Công tác xã hội với trẻ em là một lĩnh vực chuyên môn nhằm hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Nó bao gồm việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ tâm lý, giáo dục và phát triển cộng đồng cho trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Công Tác Xã Hội

Đào tạo công tác xã hội giúp trẻ em phát triển kỹ năng sống, tăng cường khả năng tự bảo vệ và ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Điều này không chỉ giúp trẻ em vượt qua khó khăn mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng an toàn hơn.

II. Những Thách Thức Trong Đào Tạo Công Tác Xã Hội Cho Trẻ Em

Đào tạo công tác xã hội cho trẻ em gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh thiên tai và tai nạn thương tích. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực, sự thiếu nhận thức của cộng đồng và sự phức tạp trong việc tiếp cận trẻ em bị ảnh hưởng.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Hỗ Trợ

Nhiều chương trình đào tạo công tác xã hội thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực để triển khai hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và khả năng tiếp cận của trẻ em.

2.2. Nhận Thức Cộng Đồng Về Thiên Tai

Sự thiếu nhận thức của cộng đồng về thiên tai và tai nạn thương tích làm giảm hiệu quả của các chương trình đào tạo. Cần có các chiến dịch truyền thông để nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng.

III. Phương Pháp Đào Tạo Công Tác Xã Hội Hiệu Quả Cho Trẻ Em

Để đào tạo công tác xã hội cho trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn, cần áp dụng các phương pháp đào tạo hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm học tập trải nghiệm, mô phỏng tình huống và các hoạt động nhóm.

3.1. Học Tập Trải Nghiệm

Học tập trải nghiệm giúp trẻ em tiếp cận kiến thức một cách thực tế và sinh động. Các em có thể tham gia vào các hoạt động thực tế để rèn luyện kỹ năng ứng phó với thiên tai.

3.2. Mô Phỏng Tình Huống Khẩn Cấp

Mô phỏng tình huống khẩn cấp giúp trẻ em làm quen với các tình huống thực tế mà các em có thể gặp phải. Điều này giúp các em tự tin hơn khi đối mặt với các tình huống nguy hiểm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đào Tạo Công Tác Xã Hội

Đào tạo công tác xã hội cho trẻ em không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế để trẻ em có thể áp dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày.

4.1. Các Chương Trình Hỗ Trợ Trẻ Em

Các chương trình hỗ trợ trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai cần được triển khai rộng rãi. Những chương trình này bao gồm các hoạt động giáo dục, tâm lý và hỗ trợ cộng đồng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Đào Tạo

Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em tham gia vào các chương trình đào tạo công tác xã hội có khả năng ứng phó tốt hơn với thiên tai và tai nạn. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của việc đào tạo trong việc bảo vệ trẻ em.

V. Kết Luận Về Đào Tạo Công Tác Xã Hội Cho Trẻ Em

Đào tạo công tác xã hội cho trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng để nâng cao hiệu quả của các chương trình đào tạo.

5.1. Tương Lai Của Đào Tạo Công Tác Xã Hội

Tương lai của đào tạo công tác xã hội cần được định hướng rõ ràng với các mục tiêu cụ thể. Cần phát triển các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của trẻ em.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các chương trình đào tạo sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các hoạt động hỗ trợ trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu môđun đào tạo: Công tác xã hội với trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn thương tích do Khoa Công tác Xã hội (Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam) phối hợp cùng Cục Bảo trợ Xã hội biên soạn và xuất bản tại Hà Nội năm 2012. Trong hệ thống đào tạo trung cấp nghề công tác xã hội, học phần này giữ vị trí mô đun tự chọn chuyên ngành, tập trung trang bị kiến thức bổ trợ và kỹ năng thực hành can thiệp trực tiếp đối với đối tượng yếu thế là trẻ em. Tổng thời lượng giảng dạy của mô đun được thiết kế gồm 45 giờ, phân bổ cụ thể thành 23 giờ lý thuyết, 21 giờ thực hành và 1 giờ kiểm tra đánh giá.

Mục tiêu học tập của tài liệu hướng đến ba chuẩn đầu ra chính:

• Về kiến thức: Cung cấp hệ thống khái niệm chuẩn mực về thiên tai, thảm họa, biến đổi khí hậu (BĐKH), nguyên lý quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; nhận diện nguyên nhân, phân loại, cơ chế phòng ngừa và quy trình sơ cứu các dạng tai nạn thương tích (TNTT) phổ biến ở trẻ em; đồng thời xác lập vai trò chuyên môn của nhân viên công tác xã hội (NVCTXH).
• Về kỹ năng: Hình thành năng lực lập bản đồ rủi ro thiên tai, thực hiện các thao tác ứng phó khẩn cấp (thoát hiểm, mặc áo phao, chuẩn bị túi cứu trợ), thành thạo sơ cấp cứu ban đầu, thực hiện quy trình công tác xã hội cá nhân (quản lý ca) và công tác xã hội nhóm đối với trẻ em.
• Về thái độ: Thiết lập tư duy nhận định khoa học, nghiêm túc về mức độ nguy hiểm của hiểm họa thiên tai và thương tích học đường - cộng đồng, từ đó xây dựng ý thức phòng ngừa chủ động cho trẻ em và xã hội.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo mô hình kết hợp liên ngành giữa khoa học môi trường, y tế công cộng và phương pháp luận công tác xã hội, chuyển tiếp chặt chẽ từ nhận diện hiểm họa, rèn luyện kỹ năng sinh tồn đến quy trình can thiệp xã hội chuyên nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được kết cấu thành 5 bài học với tiến trình logic từ tổng quan lý thuyết, trang bị kỹ năng ứng phó kỹ thuật đến phương pháp can thiệp nghiệp vụ công tác xã hội:

[Bài I: Nhận diện thiên tai & BĐKH] ➔ [Bài II: Kỹ năng quản lý rủi ro cho trẻ]
[Bài III: Tổng quan TNTT trẻ em] ➔ [Bài IV: 9 loại hình TNTT & Cách phòng tránh]
[Bài V: Quy trình CTXH Cá nhân & Nhóm với trẻ em bị ảnh hưởng]

• Bài I - Nhận diện các loại thiên tai và biến đổi khí hậu (8 giờ: 6 LT, 2 TH): Phân tích hệ thống các loại hình thiên tai phổ biến tại Việt Nam gồm áp thấp nhiệt đới và bão (sức gió cấp 6-7 và từ cấp 8 trở lên), lũ lụt (lũ sông, lũ quét, lũ ven biển), sạt lở đất đá, hạn hán, dông sét, lốc xoáy, mưa đá, động đất. Làm rõ khái niệm thời tiết, khí hậu, hiện tượng ấm lên toàn cầu, nồng độ khí nhà kính ($CO_2, CH_4, N_2O, CFC, NO_x, O_3$), kịch bản BĐKH năm 2009 và phân tích mức độ tổn thương của các nhóm yếu thế.
• Bài II - Một số kỹ năng trong quản lý rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu cho trẻ em (8 giờ: 2 LT, 5 TH, 1 KT): Hướng dẫn kỹ thuật lập bản đồ rủi ro cộng đồng, quy trình khảo sát thực địa thông qua 3 phân nhóm (nhóm y tế, nhóm môi trường, nhóm cộng đồng); phương pháp xây dựng chiến dịch truyền thông giáo dục giảm nhẹ rủi ro; thực hành kỹ năng thoát hiểm, kỹ thuật mặc áo phao đúng cách và phương pháp đóng gói, quản lý túi đựng dụng cụ khẩn cấp.
• Bài III - Tổng quan về tai nạn thương tích ở trẻ em (3 giờ: 2 LT, 1 TH): Xác định TNTT là vấn đề y tế công cộng mang tính toàn cầu; thống kê thực trạng thương tích trẻ em tại Việt Nam; phân loại thương tích thành hai nhóm lớn: thương tích không chủ định và thương tích có chủ định.
• Bài IV - Một số tai nạn thương tích thường xảy ra với trẻ em (18 giờ: 9 LT, 9 TH): Đi sâu vào nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, kỹ thuật sơ cứu và biện pháp phòng ngừa cho 9 dạng tai nạn: tai nạn giao thông, đuối nước, ngã (dự phòng cấp I, cấp II), bỏng (nhiệt ướt, nhiệt khô, điện giật, hóa chất), ngộ độc, động vật cắn/đốt (ong đốt, rắn hổ, rắn lục, chó cắn và phác đồ theo dõi dại), ngạt và tắc đường thở (xử trí dị vật thanh - khí - phế quản cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và trẻ lớn), thương tích do vật sắc nhọn và tai nạn do trò chơi nguy hiểm.
• Bài V - Công tác xã hội với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích (8 giờ: 4 LT, 4 TH): Thiết lập khung can thiệp theo phương pháp CTXH cá nhân và CTXH nhóm; liên kết mô hình "Cộng đồng an toàn", "Ngôi nhà an toàn" và các dịch vụ hỗ trợ xã hội, y tế, phục hồi chức năng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình chuẩn hóa các khái niệm và khung lý thuyết nền tảng:

• Mối tương quan thảm họa: Minh họa thông qua biểu thức cấu trúc: $$\text{Thảm họa} = \frac{\text{Hiểm họa} \times \text{Dễ bị tổn thương}}{\text{Năng lực}}$$ Trong đó, hiểm họa là các hiện tượng tự nhiên hoặc do con người kích hoạt; tình trạng dễ bị tổn thương được định lượng trên các khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường, thái độ; năng lực là tổng hòa kỹ năng, kiến thức và phương tiện đối phó rủi ro.
• Lý thuyết biến đổi khí hậu: Dẫn chứng các báo cáo khoa học của Ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) và kịch bản BĐKH quốc gia năm 2009. Phân định cơ chế "Hiệu ứng nhà kính tự nhiên" và "Hiệu ứng nhà kính tăng cường" do đốt nhiên liệu hóa thạch và phá rừng; xác lập hai chiến lược song hành: "Giảm nhẹ" (giảm phát thải) và "Thích ứng" (chuyển đổi sinh kế, công nghệ xanh, quản lý rủi ro dựa vào cộng đồng).
• Quy trình quản lý ca trong CTXH cá nhân: Chuẩn hóa quy trình 6 bước can thiệp lâm sàng: Tiếp nhận đối tượng $\rightarrow$ Nhận diện vấn đề $\rightarrow$ Thu thập thông tin $\rightarrow$ Đánh giá chẩn đoán $\rightarrow$ Lập kế hoạch trị liệu/can thiệp $\rightarrow$ Triển khai kế hoạch và lượng giá.

Kỹ năng phát triển

Học viên được rèn luyện ba nhóm năng lực chuyên môn:

• Năng lực kỹ thuật cứu hộ và sơ cấp cứu: Nắm vững thao tác sơ cứu dị vật đường thở theo lứa tuổi, kỹ thuật xử trí vết thương rắn cắn theo chủng loài (rắn lục, rắn hổ), trung hòa hóa chất và xử lý bỏng nhiệt, loại bỏ độc chất qua đường tiêu hóa, kỹ thuật cố định vết thương do vật sắc nhọn.
• Năng lực phân tích và đánh giá cộng đồng: Kỹ năng lập bản đồ hiểm họa thôn xóm, phân tích cấu trúc nguồn lực y tế - môi trường, đánh giá mức độ phơi nhiễm rủi ro của từng nhóm trẻ em trong cộng đồng dân cư.
• Năng lực nghiệp vụ CTXH chuyên sâu: Thực hiện thuần thục kỹ năng tham vấn cá nhân, kỹ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng thấu cảm, kỹ năng quan sát hành vi, phương pháp vãng gia thu thập dữ liệu và kỹ thuật điều phối, hoạt náo nhóm trẻ em bị sang chấn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Mô đun áp dụng phương pháp giáo dục có sự tham gia (Participatory Learning and Action - PLA), chuyển giao trọng tâm từ giảng dạy truyền thống sang thực hành tình huống và tương tác nhóm:

    [Thảo luận & Đóng vai]   [Bài tập tình huống Case]   [Thực địa & Kiểm huấn]

• Tiếp cận sư phạm tương tác: Giảng viên sử dụng phối hợp các công cụ trực quan (máy chiếu, băng hình tư liệu, sơ đồ A0, bút màu) để tổ chức các phiên thảo luận nhóm, bài tập đóng vai (role-play) xử lý xung đột tâm lý hoặc các tình huống khẩn cấp khi thiên tai ập đến.
• Nghiên cứu tình huống (Case studies): Áp dụng ngân hàng bài tập tình huống thực tế về các ca trẻ em bị đuối nước, tai nạn giao thông, trẻ chịu tổn thương sau bão lũ để học viên thực hành lập kế hoạch can thiệp cá nhân và điều phối nhóm trị liệu.
• Thực hành thực địa: Học viên trực tiếp tiếp cận địa bàn dân cư hoặc gia đình có trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai/TNTT để thực hành vẽ bản đồ rủi ro, vãng gia, lập hồ sơ quản lý ca dưới sự hướng dẫn của cán bộ kiểm huấn thực địa.
• Phương pháp đánh giá học phần: Phân tách rõ ràng hai nhóm đối tượng đánh giá:
  • Đối với học sinh học việc: Đánh giá dựa trên kết quả giải quyết ngân hàng bài tập tình huống giả định, kỹ năng đóng vai, bài tập cá nhân và mức độ tham gia thảo luận trên lớp.
  • Đối với cán bộ đã có kinh nghiệm thực hành: Đánh giá thông qua việc quan sát hành vi thực tế bằng bảng kiểm (checklists), kiểm tra hồ sơ ghi chép ca, biên bản sinh hoạt nhóm, kế hoạch can thiệp và các báo cáo thực địa theo chuẩn nghiệp vụ công tác xã hội.
• Hướng dẫn tự học: Học viên tự nghiên cứu các tài liệu bổ trợ, thực hành kỹ năng ghi chép nhật ký ca và tự thiết kế các công cụ truyền thông trực quan phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi trẻ em.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện tính chuẩn hóa và cập nhật thông qua việc tích hợp các khung lý thuyết, chính sách và tiêu chuẩn chuyên ngành vào thời điểm ban hành:

Nội dung cập nhật	Cơ sở dữ liệu và Khung pháp lý tích hợp	Ứng dụng thực tiễn trong tài liệu
Kịch bản Biến đổi Khí hậu	Kịch bản BĐKH quốc gia (Bộ TN&MT 2009) & Dữ liệu IPCC	Cập nhật dự báo nhiệt độ tăng từ 1,1°C - 3,6°C, mực nước biển dâng từ 65 - 100 cm vào cuối thế kỷ 21; tốc độ dâng 3mm/năm dọc bờ biển Việt Nam.
Bảo vệ trẻ em và TNTT	Tài liệu chuẩn hóa của UNICEF	Phân loại chuẩn hóa các nhóm thương tích không chủ định; xây dựng quy trình sơ cấp cứu 9 nhóm tai nạn thương tích phổ biến.
Giảm nhẹ rủi ro thiên tai	Tổ chức Cứu trợ Trẻ em (Save the Children)	Cụ thể hóa kỹ thuật lập bản đồ rủi ro và phương pháp quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng (CBDRM) cho trẻ em.
Mô hình an toàn cộng đồng	Tiêu chuẩn Cục Bảo trợ Xã hội & Bộ LĐTBXH	Lồng ghép tiêu chí xây dựng "Ngôi nhà an toàn", "Cộng đồng an toàn" vào chương trình can thiệp CTXH.

Tài liệu không dừng lại ở các can thiệp hỗ trợ vật chất đơn thuần mà định hình quy trình kết nối dịch vụ đa ngành (y tế, tâm lý, giáo dục, trợ giúp xã hội) nhằm tạo lập mạng lưới an sinh bền vững cho trẻ em trước các cú sốc môi trường và tai nạn đột ngột.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và an sinh xã hội:

   [Sinh viên & Học viên]           [Giảng viên & Kiểm huấn]         [Cán bộ cơ sở & Tổ chức]
   - Nghề Công tác Xã hội           - Thiết kế bài giảng, ca         - Nhân viên bảo trợ xã hội
   - Khối Xã hội - Nhân văn         - Đánh giá bảng kiểm kỹ năng     - Cán bộ Đoàn, Đội, Chữ thập đỏ

• Sinh viên và học viên: Dành cho học sinh, sinh viên theo học trình độ trung cấp và cao đẳng nghề Công tác Xã hội. Đây là tài liệu học phần tự chọn chuyên ngành hỗ trợ đối tượng yếu thế. Ngoài ra, tài liệu còn là nguồn tham khảo cho sinh viên các ngành Xã hội học, Tâm lý học, Giáo dục học, Phát triển cộng đồng và Y tế công cộng.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Học viên cần nắm vững các nguyên lý cơ bản trong học phần Nhập môn Công tác xã hội, Công tác xã hội cá nhân, Công tác xã hội nhóm và Hành vi con người và môi trường xã hội trước khi tiếp cận các kỹ năng chuyên biệt trong mô đun này.
• Giảng viên và cán bộ kiểm huấn: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, hướng dẫn thực hành thực địa, cung cấp khung mẫu biểu quản lý hồ sơ ca và bảng kiểm lượng giá kỹ năng học viên.
• Cán bộ cơ sở và tổ chức xã hội: Là tài liệu tham khảo cho nhân viên xã hội tại các Trung tâm Bảo trợ xã hội, cán bộ phụ trách công tác Lao động - Thương binh và Xã hội cấp xã/phường, cán bộ Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên Tiền phong, Hội Chữ thập đỏ và nhân viên các tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp cho đối tượng người học nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho học sinh, sinh viên đào tạo nghề Công tác xã hội trình độ trung cấp, cao đẳng; đồng thời phù hợp làm tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ bảo trợ xã hội cơ sở, nhân viên làm việc tại các dự án phát triển cộng đồng và bảo vệ trẻ em.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở ngành về lý thuyết công tác xã hội cá nhân, công tác xã hội nhóm và hiểu biết tổng quan về hệ thống chính sách trợ giúp xã hội, bảo vệ chăm sóc trẻ em tại Việt Nam.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các tài liệu sơ cấp cứu y tế thông thường là gì?

Tài liệu không chỉ dừng lại ở kỹ thuật sơ cấp cứu tai nạn thương tích hoặc nhận diện thiên tai, mà tập trung xây dựng năng lực can thiệp xã hội toàn diện: từ việc tổ chức cho trẻ tự đánh giá hiểm họa qua bản đồ rủi ro đến quy trình quản lý ca, trị liệu tâm lý xã hội và kết nối nguồn lực trợ giúp dài hạn.

4. Làm thế nào để thực hành hiệu quả các kỹ năng trong giáo trình khi tự học?

Người học cần kết hợp nghiên cứu lý thuyết với việc giải các bài tập tình huống trong ngân hàng ca bệnh, tự thực hành đóng vai các tình huống tham vấn, tuân thủ các bước hướng dẫn lập hồ sơ quản lý ca và chủ động tham gia các hoạt động khảo sát thực tế tại cộng đồng dân cư.

5. Những tài liệu tham khảo chính nào được sử dụng để biên soạn giáo trình?

Tài liệu được tổng hợp và đối chiếu từ các nguồn tư liệu:

• Tài liệu Phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em của UNICEF.
• Tài liệu Phòng chống thiên tai và biến đổi khí hậu của Tổ chức Cứu trợ Trẻ em (Save the Children).
• Kịch bản Biến đổi Khí hậu và Nước biển dâng cho Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2009).
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chính sách bảo vệ trẻ em của Nhà nước Việt Nam.
• Các giáo trình chuẩn về phương pháp Công tác xã hội cá nhân và Công tác xã hội nhóm.

---

Kết luận

Tài liệu môđun đào tạo: Công tác xã hội với trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn thương tích cung cấp hệ thống kiến thức chuyên ngành đồng bộ, kết hợp giữa nhận diện hiểm họa sinh thái, kỹ thuật phòng chống thương tích học đường và phương pháp can thiệp công tác xã hội đa tầng bậc. Lộ trình đào tạo được cấu trúc khoa học từ lý thuyết nhận diện, rèn luyện kỹ năng sinh tồn đến thực hành quản lý ca lâm sàng và can thiệp cộng đồng. Để tối ưu hóa hiệu quả đào tạo, tài liệu khuyến nghị người học kết hợp nghiên cứu các hướng dẫn thực hành của UNICEF, Save the Children và hệ thống văn bản pháp luật hiện hành về bảo trợ xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI CỤC BẢO TRỢ XÃ HỘI HỌC VIỆN THANH THIẾU NIÊN VIỆT NAM TÀI LIỆU MÔDUN ĐÀO TẠO CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM BỊ ẢNH HƯỞNG THIÊN TAI VÀ TAI NẠN THƯƠNG TÍCH Hà Nội, 2012 0 MỤC LỤC Nội dung Trang Mục lục 1 Bảng chữ cái viết tắt 5 Chương trình khung chi tiết Mođul đào tạo 6 Bài I. Nhận diện các loại thiên tai và các loại hình thiên tai 21 I. Khái niệm thiên tai và các loại hình thiên tai 21 1. Các khái niệm cơ bản 21 2.

Hiểm họa, thảm họa, thiên tai 27 II. Biến đổi khí hậu 28 1. Một số khái niệm liên quan 28 2. Biến đổi khí hậu 29 3.

Một số biểu hiện của biến đổi khí hậu 30 4. Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu 32 5.Chúng ta có thể làm gì để đối phó với BĐKH? 36 6. Tác động của biển đổi khí hậu với nhóm dễ bị tổn thương 39 III. Quản lý rủi ro thiên tai và nhiệm vụ của trẻ em 40 1.

Áp thấp nhiệt đới, bão 42 3. Sạt lở đất 43 4. Dông và sét 45 6. Động đất 46 Bài II: Một số kỹ năng trong quản lý rủi ro thiên tai và biến đổi khí 47 hậu cho trẻ em I.

Kỹ năng lập bản đồ rủi ro 47 1. Khái niêm Bản đồ rủi ro: 47 2. Khái niệm Nguồn lực cộng đồng: 47 3.Các bước lập bản đồ rủi ro 47 4. Một số vấn đề cơ bản cho một cuộc phỏng vấn thu thập thông tin để 50 vẽ bản đồ 5.Xây dựng chiến dịch truyền thông giáo dục giảm nhẹ thiên tai 53 II.

Kỹ năng thoát hiểm 55 1. Phương án thoát hiểm 55 III. Kỹ năng mặc áo phao 56 i IV. Kỹ năng chuẩn bị dụng cụ khẩn cấp 57 1.

Túi đựng dụng cụ khẩn cấp 57 2. Kỹ năng chuẩn bị túi đựng dụng cụ khẩn cấp 57 3.Gợi ý cho việc chuẩn bị túi đựng dụng cụ khẩn cấp 57 Bài III. Tổng quan về tai nạn thương tích ở trẻ em 59 I. Tai nạn thương tích là vấn đề sức khỏe cộng đồng và mang tính toàn 59 cầu 1.

Tai nạn thương tích là vấn đề của y tế công cộng và mang tính toàn 60 cầu 3. Phân loại tai nạn thương tích ở trẻ em 62 II. Tai nạn thương tích đối với trẻ em Việt Nam 63 1. Tình hình tai nạn thương tích trẻ em ở Việt Nam 63 2.

Nguyên nhân và hậu quả gây tai nạn thương tích trẻ em 65 3. Phòng, tránh tai nạn thương tích cho trẻ em 70 Bài IV: Một số tai nạn thương tích thường xảy ra với trẻ em 77 I. Tai nạn giao thông và biện pháp phòng tránh đối với trẻ em 77 1. Khái niệm chung và thực trạng của tai nạn giao thông đối với trẻ em.Nguyên nhân và nguy cơ TNGT ở trẻ em 79 3.

Xử lý sơ cứu tai nạn giao thông trẻ em 83 4. Cách phòng tránh TNGT 85 5. Tuyên truyền cách phòng tránh tai nạn giao thông khi đi bộ 92 II. Đuối nước và các biện pháp phòng tránh đuối nước đối với trẻ em 93 1.

Đuối nước là gì 93 2. Nguyên nhân và nguy cơ gây đuối nước ở trẻ em 95 3. các biện pháp phòng tránh đuối nước ở trẻ em 97 III. Ngã và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em 103 1.

các biện pháp phòng tránh tai nạn ngã cho trẻ em 105 IV. Bỏng và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em 112 1. Một số nguyên nhân gây bỏng thường gặp và hậu quả của bỏng: 112 3. Các biện pháp phòng tránh bỏng cho trẻ em.

Xử trí khi trẻ bị bỏng. Ngộ độc và phòng tránh ngộ độc cho trẻ em 123 1. Các biểu hiện ngoài của ngộ độc 123 2. Nguyên nhân gây ra ngộ độc ở trẻ em 124 3.

Sơ cứu ban đầu 128 ii 4. cách phòng tránh 132 VI. Động vật cắn, đốt và các biện pháp phòng tránh đối với trẻ em 136 1. Một số vấn đề chung 136 2.Tuyên truyền giáo dục cách phòng tránh động vật cắn 147 VII.

Ngạt, tắc đường thở và cách xửr lý đối với trẻ em 148 1. Các dấu hiệu ngạt, tắc đường thở 148 3. Nguyên nhân gây tắc đường thở, cách xử trí khi phát hiện trẻ bị ngạt, 149 tắc đường thở VIII. tai nạn do các vật sắc nhọn và các biện pháp phòng tránh đối với 156 trẻ em 1.

Khái niệm và các thực trạng tai nạn do các vật sắc nhọn gây ra cho trẻ 157 em. Nguyên nhân và hậu quả gây tai nạn thương tích do vật sắc nhọn gây 157 ra cho trẻ em. Phát hiện những thương tổn và sơ cứu ban đầu 160 4. Các biện pháp phòng tránh tai nạn do vật sắc nhọn gây ra 163 IX.

tai nạn do các trò chơi nguy hiểm và các biện pháp phòng tránh đối 164 với trẻ em 1. Những vấn đề chung 164 2. Tai nạn do các trò chơi nguy hiểm và các biện pháp phòng tránh đối 166 với trẻ em. Cách xử lý ta nạn do trò chơi nguy hiểm gây ra.

Các biện pháp phòng tránh tai nạn thương tích do các trò chơi nguy 172 hiểm gây ra đối với trẻ em. Bài V: CTXH với trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và tai nạn thương 174 tích I. CTXH các nhân với trẻ em bị ảnh hưởng thiên tai và TNTT 174 1. Khái niệm Công tác xã hội cá nhân 174 2.

Các yếu tố cấu thành trong công tác xã hội cá nhân. Khái niệm trẻ em, công tác xã hội cá nhân với trẻ em bị ảnh hưởng 175 bởi thiên tai và tai nạn thương tích. Mục đích Công tác xã hội cá nhân trong lĩnh vực trẻ em bị ảnh hưởng 177 bởi thiên tai và tai nạn thương tích. Các vai trò, chức năng của công tác xã hội cá nhân trong lĩnh vực trẻ 177 em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích.

Quy trình tiến hành CTXH cá nhân với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên 180 iii tai và tai nạn thương tích. Tiếp nhận đối tượng (thân chủ - trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và 182 tai nạn thương tích) 2. Nhận diện vấn đề. Thu thập thông tin.

Đánh giá chẩn đoán. Lập kế hoạch giải quyết vấn đề (kế hoạch trị liệu). Thực hiện kế hoạch (can thiệp/trị liệu). Quy trình tiến hành CTXH nhóm với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên 193 tai và tai nạn thương tích.

Khái niệm, mục đích của công tác xã hội nhóm. Quy trình công tác xã hội nhóm đối với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên 195 tai và tai nạn thương tích. các chương trình, dịch vụ hỗ trợ trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và 199 tai nạn thương tích. Mô hình Cộng đồng an toàn.

Ngôi nhà an toàn. Các dịch vụ hỗ trợ cho trẻ. Một số chú ý khi tiếp cận, giao tiếp với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên 203 tai và tai nạn thương tích. Khi tiếp cận 204 2.Khi giao tiếp 204 3.

Khi tổ chức các hoạt động 204 VI. Một số kỹ năng khi làm việc với với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai 207 và tai nạn thương tích. Kỹ năng tham vấn 207 2.Kỹ năng lắng nghe tích cực 208 3.Kỹ năng thấu cảm 209 4. Kỹ năng quan sát 210 iv CHỮ VIẾT TẮT TNTT Tai nạn thương tích BĐKH Biến đổi khí hậu BTXH Bảo trợ xã hội CTXH Công tác xã hội DVXH Dịch vụ xã hội DVCTXH Dịch vụ công tác xã hội KT-XH Kinh tế - Xã hội LĐTBXH Lao động – Thương binh và Xã hội NVCTXH Nhân viên công tác xã hội NVXH Nhân viên xã hội PHCN Phục hồi chức năng TGXH Trợ giúp xã hội v CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM BỊ ẢNH HƯỞNG THIÊN TAI VÀ TAI NẠN THƯƠNG TÍCH.

Mã số mô đun: Thời gian mô đun: 45 giờ; (Lý thuyết: 23 giờ;Thực hành: 21 giờ ; kiểm tra : 1 giờ) I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí mô đun: công tác xã hội đối với trẻ em bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tai nạn thương tích là mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo trung cấp nghề công tác xã hội liên quan tới cung cấp kỹ năng hỗ trợ đối tượng - Tính chất của mô đun: Là mô đun tự chọn, bổ sung lý thuyết nghề và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp II. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: 1. Kiến thức: + Nắm bắt được kiến thức cơ bản: khái niệm về thảm họa, thiên tai, biến đổi khí hậu và cách quản lý rủi ro khi phòng ngừa thảm họa + Nắm bắt được kiến thức cơ bản về khái niệm, các dấu hiệu và biện pháp phòng tránh tai nạn thương tích cho trẻ em.

+ Một số cách sơ cứu thông thường khi bị tai nạn thương tích + Vai trò của cán bộ xã hội trong việc phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em 2. Kỹ năng: + Biết lập bản đồ rủi ro phòng ngừa thảm họa và biến đổi khí hậu cho trẻ em; các kỹ năng cơ bản trong công tác xã hội + Biết sơ cấp cứu khi bị tai nạn thương tích + Biết phòng tránh những tai nạn thương tích trong cộng đồng 3. Thái độ: 6 + Nhận thức được các mức độ nguy hiểm của thảm họa, biến đổi khí hậu và tai nạn thương tích đối với trẻ em, từ đó có cơ chế phòng ngừa chủ động trong cuộc sống. NỘI DUNG MÔ ĐUN: 1.

Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian: Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra 1 Nhận diện các loại thiên tai và biến đổi khí 8 6 2 0 hậu Khái niệm thiên tai và cá loại hình thiên tai 3 3 0 0 Biến đổi khí hậu 1 1 0 0 Hậu quả của thiên tai và biến đổi khí hậu 1 1 0 0 Quản lý rủi ro trong thiên tai và nhiệm vụ của 3 1 2 0 trẻ em 2 Môt số kỹ năng trong quản ký rủi ro thiên 8 2 5 1 tai và biến đổi khí hậu cho trẻ em Kỹ năng lâp bản đồ rủi ro 4 2 2 0 Kỹ năng thoát hiểm 2 0 1 0 Kỹ năng mặc áo phao 1 0 1 0 Kỹ năng chuẩn bị dụng cụ khẩn cấp 1 0 1 0 Kiểm tra 1 3 Tổng quan về tai nạn thương tích ở trẻ em 3 2 1 TNTT là vấn đề sức khỏe cộng đồng và mang 1 1 0 0 tính toàn cầu Tình hình tai nạn thương tích ở trẻ em của Việt 1 1 0 0 Nam Phân loại tai nạn thương tích trẻ em 1 0 1 0 4 Một số TNTT thường xảy ra với trẻ em 18 4.