chương I Luật cán bộ công chức 2008 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. Những đặc điểm cơ bản c a cán bộ công ch c Từ định nghĩa về cán bộ công chức, ta có thể thấy cán bộ, công chức trước hết phải là công dân Việt Nam, có những đặc điểm cơ bản sau: * Cán bộ: - Về chế độ bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm: + Cán bộ phải là người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện. + Cán bộ phải có đủ tư cách đạo đức, phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn phù hợp với chức danh, chức vụ được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm. Các vấn đề liên quan tới bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm cán bộ được quy định cụ thể ở chương III, Luật Cán bộ, Công chức năm 2008.
Khoản 2 Điều 21 Luật Cán bộ, Công chức năm 2008 quy định: “Cơ quan có thẩm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam căn cứ vào điều lệ của Đảng Cộng sản Việt Nam, của tổ chức chính trị – xã hội và quy định của Luật này quy định cụ thể chức vụ, chức danh cán bộ làm việc trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, tổ chức chính trị – xã hội. Chức vụ, chức danh cán bộ làm việc trong cơ quan nhà nước được xác định theo quy định của Luật tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chính phủ, Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, Luật kiểm toán nhà nước và các quy định khác của pháp luật có liên quan.” - Về nơi làm việc: Cán bộ là những người hoạt động trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở Trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh. - Về thời gian công tác: Cán bộ đảm nhiệm công tác từ khi được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm cho tới khi hết nhiệm kì hoặc xin thôi việc, từ chức hay bị bãi nhiệm (Điều 30 Luật Cán bộ, Công chức năm 2008). Chấm dứt đảm nhiệm chức vụ khi đến tuổi nghỉ hưu: Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi (Quy định tại điểm a Khoản 1 Điều 73 – Luật Bảo hiểm Xã hội năm 2014).
6 van Trong trường hợp đặc biệt, đối với cán bộ giữ chức vụ từ Bộ trưởng hoặc tương đương trở lên có thể được kéo dài thời gian công tác theo quy định của cơ quan có thẩm quyền (Khoản 3 Điều 31 Luật Cán bộ, công chức năm 2008) - Về chế độ lao động: Cán bộ được biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước * Công chức: - Về chế độ tuyển dụng, bổ nhiệm: + Công chức phải là người được tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào ngạch, chức danh, chức vụ trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc cấp Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện. + Công chức phải có đủ trình độ chuyên môn phù hợp với ngạch, chức danh, chức vụ. Các vấn đề liên quan tới bổ nhiệm, tuyển dụng công chức vào các chức danh, chức vụ và bổ nhiệm vào các ngạch công chức quy định cụ thể ở chương IV – Luật Cán bộ, Công chức năm 2008. Những vấn đề này còn phụ thuộc vào quy định riêng đối với các chức danh, chức vụ khác nhau; cùng một chức danh, chức vụ nhưng thuộc các tổ chức, cơ quan, đơn vị khác nhau; cùng một chức danh, chức vụ thuộc cùng một loại tổ chức, cơ quan, đơn vị nhưng ở các cấp khác nhau.
- Về nơi làm việc: Nơi làm việc của Công chức rất đa dạng. Ngoài những nơi làm việc như cán bộ thì Công chức còn làm việc ở cả cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội Nhân dân, Công an Nhân dân, trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập. - Về thời gian công tác: Công chức đảm nhiệm công tác từ khi được bổ nhiệm, tuyển dụng cho tới khi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động mà không hoạt động theo nhiệm kì như cán bộ (Điều 60 – Luật cán bộ, công chức năm 2008). Chấm dứt đảm nhiệm chức vụ khi đến tuổi nghỉ hưu: Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi (Quy định tại điểm a Khoản 1 Điều 73, Luật Bảo hiểm Xã hội năm 2014).
- Về chế độ lao động: Công chức được biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước (Điều 12, Luật cán bộ, công chức năm 2008); đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. 7 van Từ các đặc trưng trên của cán bộ công chức, ta thấy cán bộ chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước, Nhân dân và trước cơ quan, tổ chức trong thực hiện quyền hạn, nhiệm vụ được giao; thể hiện trách nhiệm chính trị của cán bộ. Công chức chịu trách nhiệm trước cơ quan, tổ chức về thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao; thể hiện trách nhiệm hành chính của mình. Vai trò, vị trí, nghĩa vụ và quyền hạn c a cán bộ công ch c 1.
Vai trò, vị trí Nền hành chính theo nghĩa rộng là hoạt động quản lý, điều hành công việc của mọi tổ chức Nhà nước cũng như của các doanh nghiệp, các tổ chức chính trị, xã hội…theo chức năng, nhiệm vụ, điều lệ của từng tổ chức. Hành chính nhà nước là hoạt động chính của của các cơ quan thực thi quyền lực Nhà nước để quản lý, điều hành các hoạt động trong các lĩnh vực đời sống xã hội theo pháp luật. Nền hành chính nhà nước có 3 yếu tố cấu thành đó là: Thứ nhất, hệ thống thể chế để quản lý xã hội theo pháp luật, bao gồm hệ thống các văn bản pháp luật là cơ sở để quản lý Nhà nước. Thứ hai, cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính các cấp, các ngành từ chính phủ đến chính quyền cơ sở.
Thứ ba, đội ngũ cán bộ, công chức hành chính bao gồm những người thực thi công vụ trong bộ máy hành chính công quyền, không kể những người lâu nay gọi là viên chức nhà nước nhưng làm việc ở các doanh nghiệp Nhà nước hoặc các đơn vị sự nghiệp, dịch vụ không thuộc bộ máy công quyền. Như vậy cán bộ, công chức là một bộ phận quan trọng không thể thiếu của bất kỳ nền hành chính nào. Đội ngũ này có vai trò thực thi pháp luật để quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội, bảo đảm hiệu lực của đường lối thể chế của giai cấp cầm quyền. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, vì thế, cán bộ, công chức vừa là người xây dựng và vận hành bộ máy hành chính, muốn có một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả thì yếu tố tiên quyết đấy là xây dựng con người trong bộ máy hành chính này.
Tuy nhiên mục đích thực thi pháp luật ở mỗi nền hành chính khác nhau là không hoàn toàn giống nhau mà tùy thuộc vào chế độ chính trị, tính dân chủ…Khác 8 van với các nước Tư bản, công chức trong các nhà nước XHCN trước đây và ở nước ta hiện nay đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự, kỷ cương Nhà nước và bảo vệ lợi ích của quần chúng lao động. Đội ngũ công chức có nhiệm vụ tổ chức thực hiện pháp luật trong cuộc sống, quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội phù hợp với mục tiêu dân chủ xã hội chủ nghĩa, đồng thời, cán bộ, công chức cũng là bộ phận xây dựng và ban hành pháp luật để quản lý xã hội. Để có được chủ trương, đường lối đúng đắn, hệ thống pháp luật toàn diện và đi vào đời sống của nhân dân một cách có hiệu quả cần phải có đội ngũ cán bộ, công chức giỏi về chuyên môn, am hiểu sâu sắc về tình hình kinh tế xã hội của đất nước và có tầm nhìn, có chiến lược, có định hướng phù hợp đúng đắn. Như vậy, có thể nói, cán bộ, công chức là bộ phận quyết định sự thành bại của đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
Vì vậy, cán bộ công chức của nước ta có trách nhiệm chính trị rất cao so với công chức hành chính đơn thuần. Cán bộ, công chức là người thiết lập nên tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương. Đây cũng là đội ngũ vận hành bộ máy hoạt động. Một bộ máy được tổ chức một cách khoa học, cơ cấu chặt chẽ, linh hoạt thì mới hoạt động thông suốt và hiệu quả.
Và một bộ máy tốt phải là kết quả của quá trình nghiên cứu, tư duy nghiêm túc, sâu sắc, logic và hợp thời. Cán bộ, công chức là chủ thể của tổ chức bộ máy nhà nước đồng thời tổ chức là môi trường để con người hoạt động và phát triển. Cán bộ, công chức khi thực hiện công vụ phải gắn liền với tổ chức, nhân danh tổ chức và đại diện nhà nước để quản lý xã hội. Cán bộ, công chức chỉ mang quyền lực nhà nước khi gắn liền tổ chức, đại diện nhà nước.
Như vậy, để có một bộ máy nhà nước hoạt động hiệu quả vai trò của một đội ngũ cán bộ, công chức giàu năng lực, kiến thức, kinh nghiệm kỹ năng rất quan trọng. Việc làm của cán bộ, công chức là hoạt động thực thi công vụ. Người cán bộ có nhiệm vụ thể chế hóa các chủ trương đường lối của Đảng, kế hoạch chính sách pháp luật của nhà nước thành hiện thực đi vào đời sống xã hội.