Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐÀO TẠO NGHỀ CHO THANH NIÊN 1. Đào tạo nghề và đào tạo nghề cho Thanh niên 1. Khái niệm Thanh niên Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, là nguồn lực thúc đẩy sự phát triển xã hội hiện tại và là người chủ tương lai của Đất nước. Khái niệm Thanh niên được sử dụng thường xuyên rộng rãi hàng ngày cũng như trong các lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn.
Thanh niên là một khái niệm có thể được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách. Tùy thuộc vào nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận hoặc cấp độ đánh giá mà người ta đưa ra các định nghĩa khác nhau về Thanh niên. Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đặc điểm truyền thống, tuổi thọ bình quân v. mà mỗi quốc gia có quy định độ tuổi TN khác nhau.
Nhưng hầu hết các nước trên thế giới đều thống nhất tuổi TN bắt đầu từ 15 hoặc 16. Còn TN kết thúc ở tuổi nào thì có sự khác biệt. Có nước quy định là 25 tuổi, có nước quy định là 30 tuổi và cũng có nước cho đó là tuổi 40. Nhưng xu hướng chung là nâng dần giới hạn kết thúc của tuổi TN.
Theo Từ điển Tiếng Việt: “TN là người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành” [10]. Khái niệm này mới hiểu TN ở 2 khía cạnh là TN là người có độ tuổi còn trẻ và đang trưởng thành, chưa xác định được TN trong độ tuổi bao nhiêu, có vai trò như thế nào trong sự nghiệp phát triển KT-XH của đất nước. Theo Liên hợp quốc định nghĩa TN là nhóm người từ 15 đến 24 tuổi chủ yếu dựa trên cơ sở phân biệt các đặc điểm về tâm sinh lý và hoàn cảnh xã hội so với các nhóm lứa tuổi khác. Theo Luật Thanh niên năm 2005 thì “Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi” [18].
9 Theo Điều lệ Đoàn thì Đoàn là một tổ chức chính trị xã hội của TN, bao gồm những TN ưu tú trong độ tuổi 15 đến 30. Hết tuổi đoàn viên theo quy định, người đoàn viên đó vẫn có thể tự nguyện tiếp tục sinh hoạt trong tổ chức Đoàn hoặc tham gia vào Hội liên hiệp TN và các hoạt động khác của Đoàn và phong trào TN đến 35 tuổi. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Luôn quan tâm đến lớp trẻ, luôn đánh giá cao tiềm năng to lớn, vai trò, vị trí trọng yếu của TN trong sự nghiệp cách mạng. Vì vậy, Người đã dành nhiều thời gian, dồn tâm lực để gieo mầm cách mạng vào lớp người trẻ tuổi Việt Nam, không ngừng đào tạo và bồi dưỡng hết thế hệ TN này đến thế hệ TN khác.
Trong toàn bộ tiến trình của cách mạng Việt Nam, Hồ Chủ tịch luôn coi TN là động lực chủ yếu của cách mạng. Người đã tổng kết: “Thanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc: Dân tộc bị nô lệ thì TN cũng bị nô lệ. Dân tộc được giải phóng, TN mới được tự do. Vì vậy TN phải hăng hái tham gia cuộc đấu tranh của dân tộc”.
Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản, chắc chắn TN sẽ hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ của mình. Gắn TN với vận mệnh của dân tộc, Hồ Chủ tịch, trong nhiều bài nói và viết của mình đã luận giải một cách giản dị, thuyết phục rằng: “TN là người chủ tương lai của nước nhà”. “Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các TN. TN muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc chuẩn bị cho cái tương lai đó”.
Đây là tư tưởng bao trùm của Người đối với TN và cũng là lời dặn của Người đối với Đảng, với dân trước lúc đi xa: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết”. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vị trí, vai trò của thanh niên: Lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hành động của mình, từ khi ra đời đến nay, Đảng ta luôn xác định TN là một lực lượng xã hội hùng hậu, là đội quân xung kích cách mạng trong sự nghiệp 10 xây dựng và bảo vệ tổ quốc và là lớp người kế thừa trung thành, xuất sắc sự nghiệp cách mạng. Bác dạy: “Kiến thiết cần có nhân tài”. Hiện nay công cuộc đổi mới đất nước đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, con người là nguồn lực chủ yếu và quyết định cho sự nghiệp cách mạng thành công.
Đất nước đang và sẽ cần nhiều những nhà khoa học giỏi, những nhà doanh nghiệp, những nhà tư tưởng và chính khách tầm cỡ. Để đáp ứng yêu cầu thực tế này, chúng ta phải tin cậy, tin tưởng và dựa vào sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ, đào tạo đội ngũ cán bộ, trí thức trẻ, những danh nhân trẻ của Đất nước. Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VII về công tác TN trong thời kỳ mới đã khẳng định: “Thanh niên là lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng TN, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ TN; công tác TN là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng.
Đúng như Bác Hồ đã nói: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”, vì vậy vấn đề TN phải đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát huy nhân tố và nguồn lực con người” [6]. Để nhìn nhận đánh giá TN một cách tương đối toàn diện, có thể bao hàm được các nội dung, ý nghĩa nêu trên, trong phạm vi đề tài này TN được hiểu là một nhóm nhân khẩu xã hội đặc thù có độ tuổi từ 15, 16 tuổi đến dưới 30 tuổi, gắn với mọi giai cấp, mọi tầng lớp xã hội và có mặt trên mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội. Từ sự phân tích trên có thể khái quát: Thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thù với độ tuổi từ đủ 16 đến 30 tuổi được gắn với mọi tầng lớp giai cấp xã hội. Đây là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ về thể chất và tinh thần, trí 11 tuệ và nhân cách, hình thành thế giới quan và lý tưởng đạo đức lối sống của một công dân.
Khái niệm đào tạo và đào tạo nghề cho Thanh niên 1. Nghề Nghề là một khái niệm rộng và phức tạp, đặt vào từng hoàn cảnh hay xét theo mỗi góc độ cụ thể, khái niệm này có phạm vi rộng, hẹp khác nhau: - Nghề là một hình thức phân công lao động, nó đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp và kỹ năng thực hành để hoàn thành những công việc nhất định. - “Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công lao động của xã hội” [13, tr. - Nghề là một tập hợp các chuyên môn gần nhau, còn chuyên môn là một lĩnh vực hoạt động mà trong đó con người sử dụng sức mạnh thể chất và tinh thần của mình để làm ra những sản phẩm có ích cho xã hội phù hợp với sự phân công lao động.
Dưới góc độ đào tạo có thể phân chia thành hai loại nghề: Nghề đào tạo và nghề xã hội. - Nghề đào tạo là nghề mà muốn nắm vững nó con người phải có trình độ văn hóa nhất định, được đào tạo hệ thống, bằng nhiều hình thức và được chứng nhận bằng các văn bằng, chứng chỉ. Các nghề đào tạo được phân biệt với nhau qua các yêu cầu về nội dung chương trình, mức độ chuyên môn và thời gian cần thiết để đào tạo. - Nghề xã hội là nghề được hình thành tự phát theo nhu cầu và chỉ cần đào tạo ngắn hạn, hướng dẫn qua thậm chí là bắt chước làm theo hoặc truyền nghề là có thể làm được.
Trong thực tế, có những nghề ra đời và phát triển lâu dài thành nghề truyền thống như nghề mài, gốm sứ,…cũng có nghề bị mai một và thay vào đó là sự tiến bộ về khoa học - kỹ thuật như nghề sửa chữa ôtô, tivi, điện tử… và 12 có một nghề - tạm gọi là nghề truyền thống của dân tộc, của ông cha ta để lại đó là nghề làm nông nghiệp. Đây là một loại nghề được hình thành và phát triển tự phát gắn với nhu cầu của xã hội, được truyền từ đời này qua đời khác. Như vậy, có thể hiểu nghề là kết quả của sự phân công lao động xã hội, sự phân công đó ở các thứ bậc khác nhau tương ứng theo trình độ đào tạo. Xã hội phát triển thì nghề cũng phát triển theo.
Đào tạo nghề * Quan niệm về Đào tạo nghề Dưới các góc độ khác nhau, “Đào tạo nghề” được hiểu khác nhau. Dưới góc độ sản xuất: Đào tạo nghề là những quy trình mà công ty sử dụng để tạo thuận lợi cho việc học tập sao cho kết quả hành vi đóng góp vào mục đích và các mục tiêu của công ty. Dưới góc độ đào tạo nghề: Đào tạo nghề phải đáp ứng việc hoàn thành bốn điều kiện: Gợi ra những giải pháp ở người học; phát triển tri thức, kỹ năng và thái độ; tạo ra sự thay đổi trong hành vi; đạt được những mục tiêu chuyên biệt. Dưới góc độ phát triển nhân lực: Đào tạo nghề là để học được những điều nhằm cải thiện việc thực hiện những công việc hiện tại.
Dưới góc độ lao động, Tổ chức lao động quốc tế (ILO) định nghĩa: “Đào tạo nghề là nhằm cung cấp cho người học có những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan tới công việc, nhiệm vụ được giao”. Theo Luật Dạy nghề quy định: “Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học” [18].