CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ, PHƯỜNG 1.1 Một số vấn đề về tổ chức cấp chính quyền phường, xã, phường ở nước ta hiện nay. Quan niệm về cán bộ, công chức Trên thế giới có những quan niệm khác nhau về cán bộ, công chức. Ở Cộng hoà Pháp, công chức gồm những người được tuyển dụng và bổ nhiệm vào ngạch, làm việc ở các công sở trong cơ quan công quyền, tổ chức phục vụ sự nghiệp công do Chính phủ Trung ương thống nhất quản lý [44, tr. Ở Inđônêxia, công chức là những người được tuyển dụng, bổ nhiệm làm việc trong các công sở hành chính từ trung ương đến địa phương, ngoài ra còn có sĩ quan cao cấp làm việc trong quân đội, những người đứng đầu doanh nghiệp nhà nước.
Ở Canada, công chức là những người được tuyển dụng làm việc trong bộ máy hành chính nhà nước (không kể những người làm việc trong đơn vị hành chính sự nghiệp). Ở Việt Nam, cán bộ, công chức là khái niệm thường được dùng để gọi chung những người làm việc cho nhà nước, hoặc các tổ chức trong hệ thống chính trị. Theo Từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, Nxb Đà Nẵng, năm 2006) cán bộ được định nghĩa là: "Người làm công tác nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan Nhà nước, Đảng và đoàn thể có chức vụ. Như vậy, trong tổ chức đảng và đoàn thể, cán bộ được dùng để chỉ những người được bầu vào các chức vụ lãnh đạo, làm công tác chuyên trách hưởng lương từ ngân sách nhà nước".
"Công chức là những người được tuyển dụng, bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên trong cơ quan nhà nước, hưởng lương do ngân sách nhà nước cấp". Như vậy, khái niệm công chức theo Từ điển Tiếng Việt không đề cập đến lực lượng làm việc trong cơ quan Đảng, tổ chức chính trị - xã hội. Các yêu cầu phải "được tuyển dụng", "được bổ nhiệm" và "hưởng lương từ ngân sách nhà nước" không 6 phải là điểm đặc trưng của riêng đối tượng công chức. Lực lượng cán bộ ở các cơ quan đảng cũng được bổ nhiệm và cũng hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Với khái niệm công chức như vậy, thì không thể phân biệt được cán bộ và công chức. Dẫn đến việc khó khăn cho các cấp có thẩm quyền trong việc hoạch định chính sách cụ thể đối với đối tượng cán bộ, công chức. Hiện nay, theo luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 của Quốc Hội ban hành ngày 13/11/2008 cán bộ, công chức được quy định chung tại Điều 4 như sau: 1. Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng 7 nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Như vậy, Luật Cán bộ, công chức là một sự kế thừa và phát triển những quy định trước đây về cán bộ, công chức. Khái niệm cán bộ, khái niệm công chức đã được luật hoá.
Luật Cán bộ, công chức có hiệu lực sẽ là cơ sở pháp lý cơ bản để phân định rõ giữa cán bộ và công chức. Việc phân định rõ cán bộ, công chức sẽ tạo điều kiện thuận lợi để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xây dựng các chính sách đối với cán bộ, công chức một cách phù hợp, phát huy được vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ, công chức Việt Nam trong hệ thống chính trị. Quan niệm, đặc điểm cán bộ cấp xã, phường Là những người làm việc trong bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế ở cấp xã, phường; thực thi nhiệm vụ xây dựng, phát triển, quản lý kinh tế gắn với địa bàn thành phố cụ thể. Họ đại diện chủ sở hữu một khoản ngân sách lớn ở các cấp khác nhau, quản lý và sử dụng nguồn của cải của Nhà nước (vốn, đất đai, tài nguyên thiên nhiên…) để thực thi nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế trên địa bàn thành phố.
Hoạt động của họ gắn với quyền lực nhà nước cấp thành phố và pháp luật nhà nước. Trong hoạt động quản lý nhà nước về kinh tế, đội ngũ công chức cấp xã, phường phải thực hiện theo đúng quy định của pháp luật Nhà nước; ngoài ra theo phân cấp, tuỳ theo đặc điểm, điều kiện cụ thể, mỗi địa phương lại có những quy định cụ thể sao cho phù hợp với đặc điểm, tình hình của đơn vị mình. Có thể nói, quyền lực của đội ngũ này rất mạnh, họ sử dụng công cụ bằng luật và mang tính cưỡng chế. Trên thực tế, một bộ phận công chức cấp xã, phường đã ngộ nhận điều này nên dẫn đến sử dụng sai thẩm quyền dẫn đến lạm quyền.
8 Hoạt động của công chức cấp xã, phường ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân địa phương, bởi nó xuất phát từ vai trò trực tiếp chuyển tải và triển khai thực hiện đường lối đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước tới nhân dân nên đội ngũ công chức cấp xã, phường có quan hệ mật thiết, chặt chẽ và trực tiếp với đời sống của nhân dân trên địa bàn. Vì vậy, nếu có đội ngũ công chức cấp xã, phường có năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ có chất lượng thì việc triển khai thực hiện sẽ có hiệu quả. Ngược lại thì việc chuyển tải, cụ thể hoá đường lối, chính sách trong thực tiễn sẽ không có hiệu quả, thậm chí còn dẫn đến lệch lạc, méo mó, làm sai các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế. Cán bộ, công chức cấp xã, phường là cấp gần dân nhất, với nhiều nội dung, nhiều lĩnh vực, hoạt động của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường gắn trực tiếp với người dân địa phương, các tổ chức kinh tế trên nhiều mặt, vì vậy đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường phải chịu nhiều áp lực do phải giải quyết khối lượng công việc lớn, yêu cầu thời gian cần hoàn thành nhanh, nhất là các lĩnh vực nhạy cảm, dễ nảy sinh tiêu cực và khiếu kiện như lĩnh vực đất đai, đền bù thu hồi đất để giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án phát triển kinh tế - xã hội.
Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường là những người thực thi công vụ trong các cơ quan có chức năng quản lý về kinh tế; xây dựng chính sách kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế; thực hiện chức năng quản lý về kinh tế thông qua hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý, chính sách kinh tế là chủ yếu. Phần lớn công chức đã được rèn luyện, thử thách, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành với sự nghiệp cách mạng, được trang bị kiến thức về lý luận chính trị, quản lý nhà nước, pháp luật, ngoại ngữ, tin học và các kiến thức xã hội khác nên cán bộ, công chức cấp xã, phường là những người có trình độ chuyên môn và năng lực hoạt động thực tiễn, năng động, thích ứng nhanh với cơ chế mới. cấp xã có các chức vụ sau đây: 9 Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế kinh tế ngày càng sâu rộng, nội dung, nhiệm vụ của hội nhập kinh tê quốc tế rất phong phú, sâu rộng và phức tạp, bao gồm nhiều lĩnh vực, nhiều khác biệt giữa nước ta và các nước trên thế giới. Để tạo ra được nguồn lực, rất cần có một cơ cấu lao động mới, trong đó lao động có trình độ cao, có kỹ năng, biết ngoại ngữ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn; có đội ngũ luật sư am hiểu luật pháp quốc tế, đội ngũ chuyên gia tư vấn, kế toán, kiểm toán, quản trị doanh nghiệp đạt trình độ quốc tế nên rất cần có sự tham mưu, đề xuất của đội ngũ công chức, nhất là đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường trong việc xây dựng, hoàn thiện thể chế, các chế độ, chính sách khi đất nước thực hiện chiến lược kinh tế quốc tế.
Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. phường là một bộ phận của công chức, là một bộ phận đặc biệt quan trọng, họ là những người làm việc trong lĩnh vực quản lý kinh tế, trong các cơ quan quản lý về kinh tế, tham gia hoạch định chính sách kinh tế và thực hiện việc quản lý của Nhà nước đối với các hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn quốc trong từng vùng hay lĩnh vực cụ thể. Về tiêu chuẩn, cán bộ cấp xã có tiêu chuẩn chung được quy định tại luật cán bộ công chức số 22/2008/QH12. Hầu hết cán bộ xã đều đảm nhận vị trí chủ chốt tại xã kể cả công tác Đảng, chính quyền và đoàn thể.
Nên tiêu chuẩn về chính trị là một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất. Tiêu chuẩn chính trị đảm bảo cho cán bộ xã đủ phẩm chất để lãnh đạo các mặt công tác quan trọng. Nguồn hình thành cán bộ cấp xã rất đa dạng.