MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong cuộc sống, nghề nghiệp được coi như là một phương tiện để đảm bảo sự phát triển bền vững và hạnh phúc của con người. Sự nghiệp của một cá nhân có thể thành đạt hay không phụ thuộc khá nhiều vào cách cá nhân đó có chọn được một nghề phù hợp với bản thân hay không. Thành đạt ở đây không chỉ được đo đếm vào địa vị xã hội, danh tiếng, tiền bạc mà cá nhân đạt được mà đó còn là sự thỏa mãn, niềm hạnh phúc của cá nhân khi nghĩ về kết quả mình đã làm cho bản thân, cộng đồng và xã hội.
Với thế hệ trẻ hiện nay, trong thời kỳ kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế thì việc trang bị cho mình một nghề với chuyên môn vững vàng lại càng quan trọng bởi điều đó giúp họ tồn tại và phát triển. Trong bối cảnh chuyển đổi cơ cấu các ngành kinh tế, CNH – HĐH hiện nay, để lựa chọn cho mình có một nghề nghiệp ổn định và phù hợp là một việc không hề dễ dàng. Trên thực tế số người thất nghiệp hay phải làm việc không đúng với chuyên môn, sở thích, tính cách khá phổ biến. Trong công việc, họ thấy khó khăn trong việc đáp ứng những yêu cầu, đòi hỏi của nghề.
Nghề nghiệp không làm họ có hứng thú, thiếu hẳn động cơ gắn bó với nghề… và hệ quả của nó đó là năng suất lao động giảm sút, sự thỏa mãn lao động thấp, tỷ lệ tai nạn lao động tăng lên, lãng phí thời gian và kinh phí để đào tạo và đào tạo lại. Để hạn chế được những hệ quả không mong muốn trên, giáo dục nhà trường phải tập trung hình thành động cơ chọn nghề đúng đắn cho các em học sinh, đặc biệt là các em học sinh lớp 12 trước khi tốt nghiệp ra trường. Chúng tôi cho rằng nếu các em học sinh có động cơ lựa chọn nghề dựa trên năng lực, sở trường và hứng thú của cá nhân, đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội sẽ giúp các em có được định hướng đúng đắn trong lựa chọn nghề nghiệp phù hợp. Chính vì vậy, việc nghiên cứu động cơ chọn nghề và những yếu tố ảnh hưởng đến động cơ chọn nghề của học sinh THPT là thực sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Kết quả nghiên cứu động cơ chọn nghề của các em học sinh sẽ giúp các nhà quản lý giáo dục, thầy cô giáo, gia đình có biện pháp hỗ trợ phù hợp để từ đó các em lựa chọn được cho bản thân mình 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một nghề nghiệp để lao động và đóng góp cho cộng đồng và xã hội. Vì vậy, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Động cơ lựa chọn nghề nghiệp của học sinh lớp 12 trên địa bàn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” với mong muốn kết quả nghiên cứu góp phần giúp đỡ các em học sinh, gia đình và các thầy cô giáo có biện pháp trong định hướng nghề nghiệp phù hợp. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu thực trạng những động cơ lựa chọn nghề nghiệp và mức độ biểu hiện của những động cơ này ở học sinh lớp 12 trên địa bàn nghiên cứu, trên cơ sở đó, đưa ra kiến nghị và đề xuất một số giải pháp giúp học sinh hình thành được động cơ chọn nghề đúng đắn qua đó giúp các em lựa chọn được nghề phù hợp với bản thân và nhu cầu xã hội. Đối tƣợng nghiên cứu Động cơ lựa chọn nghề nghiệp và mức độ biểu hiện động cơ lựa chọn nghề nghiệp của học sinh lớp 12.
Khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu chính: Học sinh lớp 12 trên địa bàn huyện Việt Yên, bao gồm: 300 học sinh lớp 12 chia đều cho 03 trường là THPT Việt Yên 1, THPT Việt Yên 2 và trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm. Khách thể nghiên cứu bổ sung: Giáo viên lớp 12 trên địa bàn huyện Việt Yên, bao gồm: 45 giáo viên chia đều cho 03 trường. Giả thuyết nghiên cứu Có nhiều động cơ thúc đẩy tới hành vi chọn nghề của học sinh lớp 12 trong đó động cơ kinh tế là động cơ thúc đẩy lớn nhất tới hành vi chọn nghề của các em học sinh. Nhiệm vụ nghiên cứu 6.
Nhiệm vụ nghiên cứu lý luận Xây dựng hệ thống cơ sở lý luận cho đề tài như vấn đề động cơ, biểu hiện của động cơ chọn nghề, những nhân tố ảnh hưởng đến động cơ chọn nghề. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn Nghiên cứu thực trạng, xác định các loại động cơ thúc đẩy và các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh lớp 12 trên địa bàn nghiên cứu hiện nay. Đề xuất một số giải pháp nhằm giúp cho học sinh có được động cơ lựa chọn nghề đúng đắn.
Giới hạn phạm vi nghiên cứu 7. Giới hạn về đối tượng Trong nghiên cứu này, chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu một số loại động cơ thúc đẩy nhiều tới việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh và những yếu tố ảnh hưởng đến động cơ chọn nghề của học sinh lớp 12. Trong đó, chúng tôi tập trung vào 5 động cơ chính: động cơ kinh tế, động cơ tự khẳng định, động cơ trách nhiệm xã hội, Động cơ phát triển năng lực, động cơ thụ động. Giới hạn về khách thể Học sinh THPT đang theo học lớp 12 và 45 giáo viên THPT trên địa bàn huyện Việt Yên.
Giới hạn về địa bàn Số liệu được thu thập trên 300 học sinh + 45 giáo viên tại 03 trường: - THPT Việt Yên số 1 - THPT Việt Yên số 2 - THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 8. Phƣơng pháp nghiên cứu 8.1 Những cơ sở phương pháp luận nghiên cứu. Quan điểm hoạt động. Nghiên cứu động cơ lựa chọn nghề nghiệp dựa trên sự phân tích hoạt động sống, học tập của học sinh trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.
Thông qua hoạt động quyết định chọn nghề của học sinh lớp 12 sẽ phản ánh một cách cụ thể và chính xác kết quả nghiên cứu. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan điểm hệ thống - cấu trúc. Nghiên cứu động cơ lựa chọn nghề nghiệp một cách toàn diện nhiều mặt, trong nhiều mối quan hệ với các hiện tượng tâm lý khác.
Quan điểm thực tiễn. Nghiên cứu động cơ lựa chọn nghề nghiệp xuất phát từ thực tiễn, có ý nghĩa thực tiễn, và giúp giải quyết được những vấn đề của thực tiễn đề ra. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể. - Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp chuyên gia. - Phương pháp điều tra và thu thập thông tin bằng bảng hỏi. - Phương pháp phỏng vấn trực tiếp (trò chuyện). - Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học.
Đóng góp mới của đề tài Trong lĩnh vực tâm lý đã có những nghiên cứu nhất định về động cơ chọn nghề của học sinh THPT nói chung và động cơ chọn nghề của học sinh lớp 12 nói riêng nhưng xét một cách toàn diện, xã hội thay đổi hàng ngày và có tác động không nhỏ đến động cơ chọn nghề của học sinh THPT. Xác định được động cơ chọn nghề nổi bật của học sinh lớp 12 hiện nay sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông nói chung cả trong lý luận và thực tiễn. + Nêu lên được thực trạng về động cơ lựa chọn nghề và mức độ biểu hiện, mối tương quan của các động cơ khác nhau trong việc lựa chọn nghề của học sinh lớp 12 trên địa bàn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. + Cung cấp tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến động cơ lựa chọn nghề nghiệp và thông tin nghề cho học sinh lớp 12 sống trong những điều kiện, môi trường khác nhau trên địa bàn huyện.
+ Góp phần làm cơ sở cho việc tổ chức hoạt động định hướng nghề, công tác hướng nghiệp có hiệu quả. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề Động cơ trong tâm lý học là một vấn đề khá phức tạp và thu hút được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu cả ở trên thế giới và Việt Nam. Với các cách tiếp cận khác nhau, những đặc thù chuyên môn nên có nhiều các quan điểm khác nhau khi nghiên cứu động cơ.
Trong nghiên cứu của mình, tôi xin đi sâu vào động cơ lựa chọn nghề của học sinh THPT. Tổng quan các nghiên cứu về động cơ, động cơ lựa chọn nghề nghiệp ở nƣớc ngoài. Các công trình nghiên cứu về động cơ ở nước ngoài a. Những nghiên cứu của Tâm lý học Hành vi về động cơ Tâm ý học hành vi ra đời vào năm 1913 ở Mỹ do J.Watson (1878 – 1958) khởi xướng và các nhà tâm lý B.Tolmal…phát triển tư tưởng của ông.
Khi nghiên cứu hoạt động của con người, tâm lý học hành vi không đi nghiên cứu những đặc điểm tâm lý ở những tầng bậc sâu của con người mà họ chủ trương nghiên cứu những sự kiện có thể quan sát bằng mắt của cơ thể hiện thực, những biểu hiện, phản ứng bên ngoài khi có kích thích tác động từ môi trường.Watson cho rằng, phải lấy hành vi để đi tìm mô hình động cơ và những quy luật của nó trong việc nghiên cứu động vật và sử dụng những kết quả thu được để giải thích hành vi con người đã đưa đến lý giải hành vi của con người theo công thức: S R (Kích thích – Phản ứng). Cứ kích thích vào cơ thể thì sẽ tạo ra hành vi, phản ứng nhất định. Theo quan điểm này thì không thể tìm thấy bản chất và động lực của hành vi con người. Không hoàn toàn đồng ý với quan điểm trên, E.Hull đưa yếu tố tâm lý, sinh lý, động cơ vào giữa kích thích, phản ứng.
Tolman coi hành vi tổng thể có các thông số trung gian, là ý định, là nhận thức nhằm đạt tới các khách thể có lợi, tránh khách thể bất lợi cho cơ thể. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ nghĩa hành vi mới nghiên cứu yếu tố xảy ra giữa S và R khiến cho nhiều khi kích thích và phản ứng diễn ra không tương ứng nhau. Họ cho rằng yếu tố trung gian này bao gồm: Kỹ xảo, ý định, lý lẽ, mong muốn… Nhưng đó chỉ là yếu tố trung gian tham gia vào quá trình tạo ra phản ứng. Còn cái quy định (động cơ) của phản ứng vẫn là kích thích vật lý từ bên ngoài và nhu cầu của cơ thể tiếp tục nhận kích thích đó.