Luận văn thạc sĩ xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 trung học phổ thông chương trình nâng cao

Luận văn thạc sĩ trình bày hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12, hỗ trợ chương trình nâng cao cho học sinh trung học phổ thông.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hải
• Trường học: Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 trung học phổ thông chương trình nâng cao
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
• PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Những đổi mới trong việc dạy và học hóa học trong nhà trường phổ thông
• 1.2.1. Đổi mới giáo dục trên thế giới
• 1.2.2. Đổi mới giáo dục trong nước ta
• 1.2.2.1. Các xu hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2.2.2. Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
• 1.2.2.3. Tính tích cực trong học tập
• 1.2.2.4. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.2.4.1. Mô hình của phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.2.4.2. Dạy học hướng vào người học (dạy học lấy HS làm trung tâm)
• 1.2.2.4.3. Dạy học theo hướng hoạt động hóa người học
• 1.2.2.5. Đổi mới về chương trình hóa học phân ban lớp 12 THPT

Tóm tắt

I. Lý do chọn đề tài

Bốn thành tố quan trọng trong quá trình dạy học là mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và kết quả. Một quá trình dạy học chỉ đạt hiệu quả và chất lượng khi có một nội dung tốt được gắn liền với mối quan hệ hữu cơ của ba thành tố còn lại. Tiêu chí quan trọng của nội dung là phải đáp ứng những yêu cầu của mục tiêu, đồng thời là điều kiện tốt cho các phương pháp dạy học được thực thi theo cách hiệu quả nhất. Đổi mới phương pháp dạy học là nhu cầu tất yếu của giáo viên, bởi vì đổi mới là sự cải tiến, nâng cao chất lượng phương pháp dạy học đang sử dụng. HS lớp 12 không những cần phải nắm vững kiến thức cơ bản của chương trình để thi tốt nghiệp mà còn có cả những kiến thức nâng cao để thi vào đại học, cao đẳng. Việc dạy và học phần kim loại trong chương trình lớp 12 có ý nghĩa thiết thực đối với HS vì cung cấp cho HS những kiến thức khoa học chuyên ngành và giáo dục cho HS việc bảo vệ môi trường xanh và sạch.

II. Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu là xây dựng hệ thống bài tập hóa học lớp 12 chương trình nâng cao với các phương pháp giải tự luận và phương pháp giải trắc nghiệm. Điều này nhằm giúp cho HS nắm vững kiến thức khoa học, tiến đến phát huy năng lực vận dụng kiến thức, khả năng nhận thức và tư duy hóa học. Hệ thống bài tập này không chỉ giúp HS củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy logic, biện chứng, khái quát, độc lập và tích cực sáng tạo. Việc áp dụng hệ thống bài tập này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học trong trường THPT.

III. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc đọc và nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài, điều tra thực trạng sử dụng bài tập hóa học phần kim loại trong trường THPT, xây dựng hệ thống các dạng bài tập phần kim loại trong chương trình hóa học 12 THPT, và thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của việc áp dụng hệ thống bài tập. Đặc biệt, việc đề xuất các biện pháp sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 trung học phổ thông chương trình nâng cao là rất cần thiết để hỗ trợ quá trình tổ chức hoạt động dạy học theo xu hướng đổi mới trong giáo dục hiện nay.

IV. Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học lớp 12 THPT chương trình nâng cao. Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học môn hóa học ở trường THPT. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn ở nội dung xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 chương trình nâng cao, địa bàn nghiên cứu là lớp 12 THPT tại TP Hồ Chí Minh, và thời gian nghiên cứu từ năm 2009 đến 2010. Việc nghiên cứu này sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để nâng cao chất lượng dạy học.

V. Giả thuyết khoa học

Giả thuyết khoa học được đưa ra là nếu giáo viên xây dựng và sử dụng tốt hệ thống bài tập hóa học phần kim loại theo hướng củng cố và phát triển tư duy, thì sẽ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của HS. Điều này sẽ gây hứng thú học tập cho HS, từ đó nâng cao hiệu quả của việc dạy và học môn hóa. Việc áp dụng giả thuyết này sẽ giúp giáo viên có những phương pháp dạy học hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra môi trường học tập tích cực cho HS.

VI. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận được sử dụng trong nghiên cứu này là quan điểm tiếp cận hệ thống và phép duy vật biện chứng. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận bao gồm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa lý thuyết về phân loại và xây dựng hệ thống bài tập. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm điều tra cơ bản để tìm hiểu thực trạng việc sử dụng bài tập hóa học trong trường THPT, và thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả. Phương pháp toán học cũng được áp dụng để xử lý số liệu thực nghiệm bằng thống kê toán học.

VII. Đóng góp mới của đề tài

Đề tài nghiên cứu đã xây dựng và lựa chọn được hệ thống bài tập hóa học (tự luận và trắc nghiệm) phần kim loại lớp 12 THPT theo chương trình nâng cao. Hệ thống bài tập này không chỉ phong phú về nội dung mà còn kết hợp các dạng bài tập có hình vẽ, đồ thị, thực nghiệm, môi trường nhằm giáo dục bảo vệ môi trường xanh và sạch. Đề tài cũng đã minh chứng được luận điểm rằng bài tập hóa học được xem như là một phương pháp dạy học cơ bản, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn hóa học trong trường THPT.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam giai đoạn 2008-2013, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, đặc biệt là phần kim loại trong chương trình lớp 12 nâng cao, trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo điều tra tại TP Hồ Chí Minh, hơn 64% giáo viên sử dụng bài tập hóa học để nghiên cứu kiến thức mới, 75% dùng để ôn tập củng cố kiến thức, và 100% dùng để vận dụng kiến thức, cho thấy tầm quan trọng của bài tập trong quá trình dạy học. Tuy nhiên, việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại còn nhiều hạn chế, đặc biệt là các dạng bài tập thực nghiệm, hình vẽ, đồ thị chưa được khai thác hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 chương trình nâng cao, bao gồm cả bài tập tự luận và trắc nghiệm, nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức, phát triển năng lực tư duy và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chương 5, 6, 7 của chương trình hóa học lớp 12 nâng cao, với đối tượng là học sinh lớp 12 tại các trường THPT trên địa bàn TP Hồ Chí Minh trong năm học 2009-2010.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường tính tích cực, sáng tạo của học sinh, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn Hóa học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên quan điểm tiếp cận hệ thống và phép duy vật biện chứng, kết hợp các lý thuyết về đổi mới phương pháp dạy học tích cực và mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Hai mô hình chủ đạo được áp dụng là:

• Dạy học hướng vào người học: Tôn trọng nhu cầu, hứng thú và khả năng của học sinh, chú trọng phát triển kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức và năng lực tự học.
• Dạy học theo hướng hoạt động hóa người học: Tăng cường tổ chức các hoạt động học tập tích cực, sáng tạo, sử dụng thí nghiệm, mô hình hóa, thảo luận nhóm để phát triển tư duy và năng lực nhận thức.

Các khái niệm chính bao gồm: bài tập hóa học như một phương pháp dạy học cơ bản, tính tích cực trong học tập, phương pháp bảo toàn khối lượng, bảo toàn electron, bảo toàn điện tích, phương pháp đại lượng trung bình, phương pháp ion-oxi hóa khử, và phương pháp chuyển đổi tương đương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu, lý thuyết về xây dựng và phân loại bài tập hóa học, đổi mới phương pháp dạy học.
• Phương pháp điều tra thực tiễn: Thu thập dữ liệu qua phiếu điều tra với 56 giáo viên và trao đổi trực tiếp với giáo viên, học sinh tại các trường THPT trên địa bàn TP Hồ Chí Minh để đánh giá thực trạng sử dụng bài tập hóa học phần kim loại.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Xây dựng hệ thống bài tập và áp dụng trong giảng dạy để đánh giá hiệu quả qua kết quả kiểm tra, phân tích thống kê bằng phương pháp toán học.
• Phương pháp toán học: Xử lý số liệu điều tra và thực nghiệm bằng thống kê mô tả, phân tích tỷ lệ phần trăm, so sánh hiệu quả trước và sau khi áp dụng hệ thống bài tập.

Quá trình nghiên cứu diễn ra trong năm học 2009-2010, với cỡ mẫu điều tra gồm 56 giáo viên và học sinh lớp 12 tại các trường THPT trên địa bàn TP Hồ Chí Minh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng bài tập hóa học: 100% giáo viên sử dụng bài tập để vận dụng kiến thức, 75% dùng để ôn tập củng cố, nhưng chỉ khoảng 3,6% có hệ thống bài tập tự xây dựng. Các dạng bài tập được ưu tiên là tinh chế, tách chất, chuỗi phản ứng, điều chế, nhận biết, biện luận, trong khi bài tập thực nghiệm, hình vẽ, đồ thị ít được sử dụng (dưới 50%).

2. Tác dụng của bài tập đối với phát triển năng lực tư duy: 91% giáo viên đánh giá cao bài tập có nhiều cách giải, có tính khả thi cao trong việc phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. Việc yêu cầu học sinh tự ra bài tập được xem là biện pháp hiệu quả để khuyến khích tính tự giác và sáng tạo.

3. Hiệu quả của hệ thống bài tập tự xây dựng: Hệ thống bài tập được xây dựng theo hướng tăng dần độ khó, kết hợp bài tập tự luận và trắc nghiệm, bao phủ đầy đủ kiến thức trọng tâm phần kim loại, giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng giải bài tập nhanh, chính xác.

4. Phương pháp giải bài tập hóa học: Nghiên cứu đã hệ thống hóa các phương pháp giải bài tập phần kim loại như bảo toàn khối lượng, bảo toàn electron, bảo toàn điện tích, độ tăng giảm khối lượng, đại lượng trung bình, sơ đồ đường chéo, ion-oxi hóa khử, chuyển đổi tương đương, giúp học sinh tiếp cận bài tập một cách khoa học và hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả điều tra cho thấy giáo viên chủ yếu sử dụng bài tập để vận dụng và củng cố kiến thức, chưa khai thác triệt để vai trò của bài tập trong việc phát triển năng lực nhận thức và tư duy sáng tạo của học sinh. Điều này có thể do hạn chế về thời gian, phương tiện thực hành và kinh nghiệm xây dựng bài tập đa dạng.

Việc xây dựng hệ thống bài tập theo hướng tích hợp các dạng bài tập thực nghiệm, hình vẽ, đồ thị không chỉ giúp học sinh hiểu sâu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và vận dụng kiến thức vào thực tế, phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực trên thế giới và trong nước.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, công trình này có đóng góp mới khi tập trung xây dựng hệ thống bài tập phần kim loại lớp 12 chương trình nâng cao, áp dụng tại các trường THPT ở TP Hồ Chí Minh, đồng thời minh chứng luận điểm “bài tập hóa học là một phương pháp dạy học cơ bản” qua thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả kiểm tra.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng các dạng bài tập, bảng so sánh hiệu quả học tập trước và sau khi áp dụng hệ thống bài tập, giúp minh họa rõ ràng tác động tích cực của hệ thống bài tập đến năng lực học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và cập nhật hệ thống bài tập đa dạng: Giáo viên cần chủ động xây dựng hệ thống bài tập phong phú, bao gồm bài tập tự luận, trắc nghiệm, thực nghiệm, hình vẽ, đồ thị, phù hợp với từng đối tượng học sinh. Thời gian thực hiện: ngay trong năm học; Chủ thể: giáo viên bộ môn.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học tích cực và xây dựng bài tập: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về đổi mới phương pháp dạy học và kỹ năng xây dựng bài tập hiệu quả. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, trường THPT.

3. Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ xây dựng và sử dụng bài tập: Phát triển phần mềm, website chứa hệ thống bài tập hóa học phần kim loại để giáo viên và học sinh dễ dàng truy cập, luyện tập và tự đánh giá. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: các đơn vị công nghệ giáo dục, trường đại học sư phạm.

4. Tăng cường thực nghiệm, thí nghiệm trong dạy học: Đầu tư trang thiết bị thí nghiệm, khuyến khích giáo viên tổ chức các hoạt động thực hành, thí nghiệm để học sinh phát triển tư duy và kỹ năng thực tế. Thời gian: liên tục; Chủ thể: nhà trường, phòng giáo dục.

5. Khuyến khích học sinh tự tạo và chia sẻ bài tập: Tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tự ra bài tập, thảo luận nhóm, tự đánh giá và phản hồi để phát triển năng lực tự học và sáng tạo. Thời gian: ngay trong các tiết học; Chủ thể: giáo viên, học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu cung cấp hệ thống bài tập và phương pháp giải bài tập hiệu quả, giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. Học sinh lớp 12 chương trình nâng cao: Hệ thống bài tập đa dạng, có lời giải chi tiết giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng giải bài tập, chuẩn bị tốt cho kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.

3. Nhà quản lý giáo dục và chuyên viên đào tạo: Tài liệu tham khảo để xây dựng chương trình bồi dưỡng giáo viên, phát triển chương trình học tập tích cực, đồng thời đánh giá hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học.

4. Nghiên cứu sinh, sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng bài tập hóa học, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển chuyên môn trong lĩnh vực giáo dục hóa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 nâng cao?
Hệ thống bài tập giúp học sinh nắm vững kiến thức trọng tâm, phát triển kỹ năng tư duy và vận dụng kiến thức vào thực tế. Nó cũng hỗ trợ giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, tăng tính tích cực và sáng tạo trong học tập.

2. Hệ thống bài tập bao gồm những dạng nào?
Bao gồm bài tập tự luận, trắc nghiệm, bài tập thực nghiệm, bài tập có hình vẽ, đồ thị, chuỗi phản ứng, điều chế, nhận biết, tinh chế, tách chất, biện luận, giúp học sinh phát triển toàn diện năng lực.

3. Phương pháp giải bài tập hóa học nào được áp dụng phổ biến?
Các phương pháp chính gồm bảo toàn khối lượng, bảo toàn electron, bảo toàn điện tích, độ tăng giảm khối lượng, đại lượng trung bình, sơ đồ đường chéo, ion-oxi hóa khử và chuyển đổi tương đương, giúp giải quyết bài tập nhanh và chính xác.

4. Làm thế nào để giáo viên sử dụng hiệu quả hệ thống bài tập?
Giáo viên cần lựa chọn bài tập phù hợp với trình độ học sinh, kết hợp đa dạng phương pháp dạy học tích cực, tổ chức thảo luận, thực nghiệm, khuyến khích học sinh tự tạo bài tập và tự đánh giá kết quả học tập.

5. Hệ thống bài tập này có thể áp dụng ở đâu ngoài TP Hồ Chí Minh?
Hệ thống bài tập được xây dựng theo chuẩn kiến thức chương trình nâng cao lớp 12, có thể áp dụng rộng rãi tại các trường THPT trên toàn quốc, đặc biệt trong các trường có chương trình nâng cao hoặc bồi dưỡng học sinh giỏi.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công hệ thống bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 chương trình nâng cao, bao gồm bài tập tự luận và trắc nghiệm, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
• Hệ thống bài tập giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, vận dụng kiến thức, tăng tính tích cực và sáng tạo trong học tập.
• Phương pháp giải bài tập được hệ thống hóa khoa học, hỗ trợ học sinh tiếp cận bài tập hiệu quả.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm và điều tra thực trạng tại TP Hồ Chí Minh minh chứng tính khả thi và hiệu quả của hệ thống bài tập.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống bài tập trong giảng dạy và học tập môn Hóa học.

Next steps: Triển khai rộng rãi hệ thống bài tập tại các trường THPT, tổ chức tập huấn giáo viên, phát triển phần mềm hỗ trợ học tập và tiếp tục nghiên cứu mở rộng sang các phần khác của chương trình Hóa học.

Giáo viên và nhà quản lý giáo dục hãy áp dụng và phát triển hệ thống bài tập này để nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời khuyến khích học sinh tích cực tham gia học tập sáng tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Việc nghiên cứu xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần vô cơ lớp 12 phổ thông trung học từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu. Chúng tôi xin nêu một vài nghiên cứu có liên quan đến bài tập hóa học như: - Nguyễn Thị Khánh (1998), Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm để kiểm tra kiến thức hóa học 12 PTTH, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội. - Hoàng Thị Kiều Dung (1999), Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm để kiểm tra kiến thức HS lớp 11 và 12 PTTH, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội.

- Phạm Thị Tuyết Mai (2003), Sử dụng bài tập trắc nghiệm khách quan và tự luận trong kiểm tra, đánh gía kiến thức hóa học của HS lớp 12 trường PTTH, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội. - Nguyễn Thị Thanh Thủy (2006), Phát triển năng lực nhận thức và tư duy cho HS trung học phổ thông thông qua bài tập hóa học vô cơ, luận văn thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội. - Nguyễn Thị Ngọc Xuân (2008), Thiết kế website về phương pháp giải nhanh các bài tập trắc nghiệm khách quan Hóa học Vô cơ ở trường trung học phổ thông, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh. - Nguyễn Thị Tuyết An (2009): Xây dựng bộ đề phần hóa vô cơ giúp HS THPT tăng cường khả năng tự kiểm tra, đánh giá, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh.

- Nguyễn Thị Ngọc Hải (2009), Xây dựng hệ trống câu hỏi trắc nghiệm khách quan chất lượng cao dùng để dạy học hóa học lớp 12 nâng cao trường THPT, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh. - Phạm Thùy Linh (2009), Thiết kế e-book hỗ trợ khả năng tự học của HS lớp 12 chương "Đại cương về kim loại”chương trình cơ bản, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh. - Nguyễn Ngọc Vân Linh (2009), Biên soạn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần "Các nguyên tố kim loại" lớp 12 THPT, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh. - Lê Thị Thanh Thủy (2009), Xây dựng hệ trống bài tập trắc nghiệm khách quan và thiết kế trên máy vi tính để nâng cao chất lượng giảng dạy phần hóa vô cơ lớp 12 ban cơ bản, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh.

- Tống Thanh Tùng (2009), Thiết kế e-book hóa học lớp 12 phần crôm, sắt, đồng nhằm hỗ trợ HS tự học, luận văn thạc sĩ, ĐHSP TP Hồ chí Minh. Các đề tài về xây dựng và sử dụng hệ thống BTHH tuy đã có nhiều người viết nhưng viết cụ thể cho lớp 12 THPT chương trình nâng cao mới ban hành năm 2008- 2009, cho đối tượng HS trường THPT Nguyễn Công Trứ và một số trường khác thuộc địa bàn TP Hồ chí Minh thì chưa có người làm. Những đổi mới trong việc dạy và học hóa học trong nhà trường phổ thông 1. Đổi mới giáo dục trên thế giới Chúng ta đang sống trong một thế giới thay đổi thường xuyên, và tốc độ thay đổi ngày một tăng cao do những tiến bộ và tác động của công nghệ đem lại.

Xã hội hiện đại đòi hỏi các công dân phải có những tri thức tối thiểu về đọc, viết, làm tính đơn giản, quyền công dân và giá trị đạo đức để tham gia vào hoạt động kinh tế xã hội. Các yếu tố khoa học được đưa vào các giáo trình dạy học. Xu hướng dạy các tri thức hàn lâm xuất phát từ sự phát triển của khoa học cùng với việc áp đặt một số hiểu biết và tri thức nhất định lên người học đã dần trở nên chiếm ưu thế. Do đó, hệ thống giáo dục lấy thầy là người đại diện cho việc cung cấp tri thức, còn HS là người chấp nhận thụ động khối lượng tri thức do thầy chuyển giao đã xảy ra trong một thời gian dài.

Giáo dục hiện đại đang đứng trước yêu cầu và thách thức lớn lao của xã hội hiện đại. Mô hình trường học theo kiểu xưởng máy của thế kỉ trước không còn phù hợp nữa. Việc học tập của HS không thể là thụ động tiếp thu bài giảng của GV mà phải là sự tham gia tích cực vào các hoạt động tập thế, theo dự án, để có thể tham gia vào các hoạt động sản xuất và xã hội sau này. Hai khái niệm về tri thức đã được John Dewey chỉ ra là việc nắm vững văn hoá và sự tham dự vào các quá trình hoạt động thực tế, như vẫn được diễn tả bởi từ “làm”.

Xã hội quan niệm HS tốt nghiệp là người có thể nhận diện và giải quyết vấn đề và có đóng góp cho xã hội trong cuộc đời họ (những người thể hiện phẩm chất của “chuyên gia thích ứng”). Việc đạt tới tầm nhìn này đòi hỏi họ phải tư duy lại điều đã được dạy, cách các GV giảng dạy, cách đánh giá và tự đánh giá, cách phấn đấu thực hiện tốt công việc [51]. Vậy chuyên gia thích ứng là gì ? Chuyên gia thích ứng là người có khả năng tiếp cận tới những tình huống mới một cách linh hoạt và biết tự học cả đời. Họ không những chỉ dùng điều mình đã học mà còn tự nhận thức được chính việc học tập của mình bằng cách thường xuyên xem xét mức độ chuyên gia của mình và cố gắng vượt ra ngoài các mức độ đó, cố gắng làm cho mọi thứ tốt hơn.

Quan điểm dạy học truyền thống xoay quanh vai trò chủ đạo của GV trong việc tổ chức học tập cho HS được thể hiện trong giáo án của GV. Giáo án của GV chính là bản kế hoạch trung tâm cho các hoạt động dạy học diễn ra. Do đó dần dần dạy theo giáo án trở thành một yêu cầu bắt buộc với các GV. Tuy nhiên, bản chất vấn đề dạy học không phải chỉ là hoàn thành những kế hoạch được vạch sẵn mà không tính tới những biến đổi của môi trường và người học.

TS Geneva Gay, đại học Washington quan niệm “Việc dạy hiệu quả là hành động sáng tạo”. Điều này có nghĩa là bên cạnh tính hiệu quả của dạy học, vốn chỉ là một phần, cần phải quan tâm và coi việc sáng tạo trong dạy học mới đem lại hiệu quả chính. Tại sao phải dạy có sáng tạo? GV phải thích ứng sáng tạo theo nhu cầu của HS để có tính hiệu quả, tức là đào tạo ra HS đáp ứng được cho nhu cầu xã hội. GV phải liên tục thích ứng với thế giới đang thay đổi của chúng ta để đưa những cái mới vào giảng dạy cho HS.

Điều này cần sự sáng tạo. GV phải là những nhà chuyên môn, không đơn giản tuân theo “giáo án” làm sẵn. Vai trò của họ là tác nhân đổi mới trong các ràng buộc sẵn có. Do đó bản thân GV cũng phải là các chuyên gia thích ứng.

Họ phải là những người nhanh chóng và nhậy bén nhận ra những đòi hỏi mới từ HS để từ đó thay đổi, biến đổi các giáo án của mình đáp ứng cho các nhu cầu đổi mới đó và đóng góp thêm cho sự phát triển của các giáo án tốt. Đổi mới giáo dục trong nước ta Trong xu thế đổi mới mạnh mẽ trên thế giới về vấn đề giáo dục thì Việt Nam cũng không ngoại lệ. Để có được sự đổi mới về giáo dục thì trước hết là đổi mới về phương pháp dạy và học. Theo các chuyên gia giáo dục Việt Nam thì những xu hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học hóa học nói riêng ở nước ta cụ thể là [37]: - Hướng 1: Tăng cường tính tích cực, tìm tòi sáng tạo ở người học, tiềm năng trí tuệ nói riêng và nhân cách nói chung thích ứng năng động với thực tiễn luôn đổi mới.

- Hướng 2: Tăng cường năng lực vận dụng trí thức đã học vào cuộc sống, sản xuất luôn biến đổi. - Hướng 3: Chuyển dần trọng tâm của phương pháp dạy học từ tính chất thông báo, tái hiện đại trà chung cho cả lớp sang tính chất phân hóa- cá thể hóa cao độ, tiến lên theo nhịp độ cá nhân. - Hướng 4: Liên kết nhiều phương pháp dạy học riêng lẻ thành tổ hợp phương pháp dạy học phức hợp. - Hướng 5: Liên kết phương pháp dạy học với các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại (phương tiện nghe nhìn, máy vi tính…) tạo ra tổ hợp phương pháp dạy học có dùng kỹ thuật.

- Hướng 6: Chuyển hóa phương pháp khoa học thành phương pháp dạy học đặc thù của môn học. - Hướng 7: Đa dạng hóa các phương pháp dạy học phù hợp với các cấp học, bậc học, các loại hình trường và các môn học. Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp dạy học tích cực, nhằm giúp HS phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, khả năng thích ứng trong học tập và trong thực tiễn; tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập. Làm cho “học” là quá trình kiến tạo; HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất.

Làm cho “dạy” là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho HS, dạy HS cách tìm ra chân lý. Chú trọng hình thành năng lực hành động; tính sáng tạo, năng động, tính tự lực và trách nhiệm; năng lực hợp tác; năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, khả năng tự học, dạy phương pháp và kỹ thuật lao động khoa học, dạy cách học. Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai. Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân HS và cho sự phát triển xã hội.

Tính tích cực trong học tập Theo từ điển tiếng Việt: “Tích cực là tỏ ra chủ động, có những hoạt động nhằm tạo ra sự biến đổi theo chiều hướng phát triển” [48]. Tính tính cực của con người được biểu hiện trong hoạt động, đặc biệt trong các hoạt động tập thể. Học tập là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi đi học. Tính tích cực học tập là tính tích cực nhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức.