lêi më ®Çu Trong lÞch sö ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c níc, c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá (DNVVN) lu«n lu«n cã vai trß vµ t¸c dông rÊt quan träng. GÇn ®©y, chÝnh trong thêi ®iÓm c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ tiÕn triÓn rÊt m¹nh mÏ, xu thÕ toµn cÇu ho¸ kinh tÕ diÔn ra kh¸ s«i næi, thùc tiÔn qu¶n lý kinh tÕ vµ qu¶n lý doanh nghiÖp cã nh÷ng chuyÓn biÕn s©u s¾c, th× c¸c DNVVN l¹i cµng ®îc chó träng ë kh¾p c¶ níc. §iÒu ®ã cã thÓ thÊy râ qua khèi lîng c¸c tµi liÖu vÒ chuyªn ®Ò nµy rÊt dåi dµo, ®a d¹ng, ®îc c«ng bè thêng xuyªn, tõ c¸c luËt lÖ cña c¸c chÝnh phñ, c¸c chiÕn lîc, ch¬ng tr×nh ph¸t triÓn dnvvn cña c¸c quèc gia, ®Õn c¸c s¸ch híng dÉn, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ c¸c bµi b¸o vÒ DNVVN. ë níc ta, DNVVN còng cã vai trß quan träng nh vËy, do sù ph¸t triÓn cßn thÊp cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, do tiÒm n¨ng cßn rÊt lín cña néi lùc d©n téc, do yªu cÇu ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc.
Cµng ngµy, DNVVN cµng ®îc coi träng: §Çu n¨m 2001, b¸o c¸o chÝnh trÞ cña ban chÊp hµnh trung ¬ng t¹i ®¹i héi IX cña ®¶ng mét lÇn n÷a v¹ch râ : “ Chó träng ph¸t triÓn c¸c dnvvn…”. ChiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi 10 n¨m 2001-2010 nhÊn m¹nh “ Ph¸t triÓn c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp nhá vµ võa v¬Ý nghµnh ,nghÒ ®a d¹ng”. Nh÷ng n¨m qua, ®Æc biÖt sau h¬n 10 n¨m ®æi míi,vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn ®· kh¼ng ®Þnh : Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 1 Ph¸t triÓn DNVVN lµ phï hîp víi kh¶ n¨ng vÒ vèn, trang thiÕt bÞ, c«ng nghÖ, kinh nghiÖm Kinh doanh vµ qu¶n lý cña níc ta. DNVVN cã tÝnh linh ho¹t cao, dÔ thÝch øng víi mäi biÕn ®éng cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng.
DNVVN cã vai trß, vÞ trÝ rÊt quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ®îc coi lµ “chiÕc ®Öm gi¶m sãc cña thÞ trêng” lµ ®¬n vÞ t¸c chiÕn: “®¸nh nhanh, th¾ng nhanh vµ chuyÓn híng nhanh”. HiÖn nay ë níc ta doanh nghiÖp võa vµ nhá chiÕm 65,9% so víi tæng sè doanh nghiÖp nhµ níc ( DNNN) vµ chiÕm 33,6% so víi doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi; chiÕm kho¶ng 26% lùc lîng lao ®éng, ®ãng gãp 24-25% GDP vµ 31% gi¸ trÞ s¶n suÊt c«ng nghiÖp; chiÕm 78% møc b¸n lÎ cña nghµnh th¬ng nghiÖp, 64% khèi lîng vËn chuyÓn hµnh kh¸ch vµ hµng ho¸. Trong nhiÒu nghµnh s¶n suÊt vµ dÞch vô kh¸c, c¸c DNVVN còng chiÕm mét tØ träng ®¸ng kÓ. NhiÒu chñ doanh nghiÖp võa vµ nhá ®· gãp phÇn lµm giµu cho ®Êt níc vµ cho b¶n th©n, ®ång thêi tù hoµn thiÖn tµi n¨ng, ý chÝ vµ quyÕt t©m cña m×nh, kh¼ng ®Þnh chç ®øng v÷ng vµng trong x· héi.
Bªn c¹nh ®ã kh«ng Ýt nhµ doanh nghiÖp trÎ, do thiÕu ®iÒu kiÖn tiÕp xóc, trao ®æi nªn ®· gÆp nhiÒu khã kh¨n trong ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý DNVVN. Tõ thùc tiÔn kh¸ch quan ®ã, em chän ®Ò tµi cho chuyªn ®Ò cña m×nh lµ “ Hoµn thiÖn mét sè chÝnh s¸ch c¬ b¶n nh»m ph¸t triÓn DNVVN ë ViÖt Nam”. Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 2 Ch¬ngI Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ doanh nghiÖp võa vµ nhá vµ vai trß cña chÝnh phñ ®èi víi sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 3 I. Doanh nghiÖp võa vµ nhá trong nÒn kinh tÕ.
Quan niÖm vÒ doanh nghiÖp võa vµ nhá (DNVVN) LuËt doanh nghiÖp nhµ níc, luËt hîp t¸c x· vµ luËt doanh nghiÖp níc ta ®· cã quy ®Þnh râ vÒ doanh nghiÖp nhµ níc, doanh nghiÖp t nh©n, c¸c lo¹i c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty hîp doanh vµ hîp t¸c x·. nhng cha cã mét ®Þnh nghÜa chÝnh x¸c hay hÖ thèng nh÷ng chØ tiªu ®Ó ph©n lo¹i nh thÕ nµo lµ c¸c DNVVN. Trªn thùc tÕ, DNVVN tån t¹i c¶ trong khu vùc kinh tÕ quèc doanh vµ khu vùc kinh tÕ ngoµi quèc doanh. Trong khu vùc kinh tÕ quèc doanh, sè c¸c doanh nghiÖp lín rÊt Ýt vµ trong khu vùc kinh tÕ ngoµi quèc doanh th× c¸c DNVVN chiÕm ®¹i ®a sè.
Trong mét sè dù ¸n nghiªn cøu vÒ DNVVN cña ViÖt Nam gÇn ®©y, ngêi ta còng thêng sö dông hai tiªu thøc vÒ sè lao ®éng thêng xuyªn vµ vèn s¶n xuÊt. §©y lµ hai tiªu thøc ®îc sö dông réng r·i v× tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®Òu cã thÓ x¸c ®Þnh hai tiªu thøc nµy ë mäi cÊp (toµn bé nÒn kinh tÕ, toµn ngµnh hay toµn doanh nghiÖp). Cã thÓ chÊp nhËn kh¸i niÖm DNVVN nh sau: “DNVVN lµ nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt – kinh doanh cã t c¸ch ph¸p nh©n, víi môc ®Ých chÝnh lµ t×m kiÕm lîi nhuËn, cã quy m« doanh nghiÖp (tÝnh theo c¸c tiªu thøc kh¸c nhau ) trong giíi h¹n nhÊt ®Þnh ®èi víi tõng thêi k× cô thÓ”. Qua kh¸i niÖm nµy cÇn ph©n tÝch vµ x¸c ®Þnh râ 4 vÊn ®Ò cña doanh nghiÖp võa vµ nhá: Lµ mét ®¬n vÞ tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh cña nÒn kinh tÕ Cã ®Þa vÞ ph¸p lý Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 4 NhiÖm vô: s¶n xuÊt cung øng, trao ®æi hµng ho¸ vµ dÞch vô trªn thÞ trêng - Môc tiªu: Tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cho chñ së h÷u tµi s¶n cña doanh nghiÖp th«ng qua tèi ®a ho¸ lîi Ých ngêi tiªu dïng Qu¶n trÞ doanh nghiÖp võa vµ nhá lµ hÖ thèng c¸c gi¶i ph¸t vµ ph¬ng ph¸p qu¶n lý t¸c ®éng vµo ®èi tîng qu¶n lý nh»m duy trr× tæ chøc vµ c¸c chøc n¨ng qu¶n lý nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªu qu¶n lý th«ng qua ®ã thùc hiÖn ®îc môc tiªu kinh doanh cña doanh nghiÖp võa vµ nhá.
§Æc ®iÓm vµ tÝnh chÊt cña doanh nghiÖp vµ vµ nhá. * §Æc ®iÓm: - Sè lîng doanh nghiÖp KÓ tõ n¨m 2000 sè lîng doanh nghiÖp míi ®¨ng ký liªn tôc t¨ng nhanh víi tèc ®é cha tõng thÊy. Cho ®Õn hÕt th¸ng 7/2003 ®· cã 71459 doanh nghiÖp míi ®¨ng ký (trong 9 n¨m 1991-1999 cã 45.000 doanh nghiÖp ®¨ng ký); ®a tæng sè doanh nghiÖp ®¨ng ký cña khu vùc t nh©n ë níc ta lªn kho¶ng 120 ngµn doanh nghiÖp. Sè doanh nghiÖp ®¨ng ký trung b×nh hµng n¨m hiÖn nay b»ng 3,75 lÇn so víi trung b×nh hµng n¨m cña thêi kú 1991-1999.
Sè doanh nghiÖp míi ®¨ng ký trong 4 n¨m (2000- 2003) íc cao gÊp gÇn 2 lÇn so víi 9 n¨m tríc ®©y(1991-1999). VÒ c¬ cÊu lo¹i h×nh doanh nghiÖp ®· cã thay ®æi tÝch cùc. Tû träng doanh nghiÖp t nh©n trong tæng sè doanh nghiÖp ®¨ng ký gi¶m tõ 64% trong giai ®o¹n 1991-1999 xuèng cßn Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 5 34%; trong khi ®ã, tû träng c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n vµ c«ng ty cæ phÇn t¨ng tõ 36% lªn 66%(c«ng ty cæ phÇn:t¨ng tõ 1,1% lªn 10%). §Æc biÖt, trong gÇn 4 n¨m qua ®· cã kho¶ng 7000 c«ng ty cæ phÇn ®¨ng ký, gÊp gÇn 10 lÇn so víi giao ®o¹n 1991- 1999.
Thay ®æi nãi trªn chøng tá c¸c nhµ ®Çu t trong níc ®· ý thøc ®îc nh÷ng ®iÓm lîi vµ bÊt lîi cña tõng lo¹i h×nh doanh nghiÖp; cã xu híng lùa chän lo¹i h×nh doanh nghiÖp hiÖn ®¹i, t¹o c¬ së ®Ó doanh nghiÖp cã thÓ æn ®Þnh, ph¸t triÓn kh«ng h¹n chÕ vÒ quy m« vµ thêi h¹n ho¹t ®éng víi qu¶n trÞ néi bé ngµy cµng chÝnh quy vµ minh b¹ch h¬n. Thùc tÕ nãi trªn phÇn nµo chøng tá c¸c nhµ ®Çu t ®· cã xu híng ®Çu t dµi h¹n h¬n, c«ng khai h¬n vµ quy m« lín h¬n. T¸c ®éng cã tÝnh ®ét ph¸ cña LuËt Doanh nghiÖp ë c¸c ®Þa ph¬ng kh¸c nhau lµ kh«ng gièng nhau. 16 tØnh ë ®ång b»ng S«ng Cöu Longvµ miÒn Nam Trung Bé cã sè doanh nghiÖp ®¨ng ký trong thêi kú 2000-th¸ng 7/2003 thÊp h¬n sè ®¨ng ký trong thêi kú 1991-1999; vÝ dô, Trµ Vinh, b»ng 21% so víi thêi kú 1991-1999, BÕn Tre vµ §ång Th¸p 36%, TiÒn Giang vµ VÜnh Long 39%, Kiªn Giang 41%, B×nh ThuËn 44%, Long An 48%, v.
LuËt Doanh nghiÖp ®· ph¸t huy t¸c dông m¹nh h¬n ë tÊt c¶ c¸c tØnh ë miÒn B¾c, nhÊt lµ c¸c tØnh miÒn nói phÝa b¾c nh VÜnh Phóc, Hoµ B×nh, B¾c K¹n, Lai Ch©u, B¾c Giang, vµ mét sè tØnh kh¸c nh Qu¶ng Ninh, Hng Yªn, Thanh Ho¸, v. ë c¸c tØnh nµy, sè doanh nghiÖp ®¨ng ký míi trong 3 n¨m qua t¨ng tõ 4-8 lÇn so víi thêi kú 1991-1999. Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 6 VÊn ®Ò nhiÒu ngêi quan t©m lµ hiÖn cã bao nhiªu doanh nghiÖp cßn ho¹t ®éng? VÒ vÊn ®Ò nµy, c¸c nguån th«ng tin kh¸c nhau cho c©u tr¶ lêi kh«ng gièng nhau. B¸o c¸o cña Uû ban nh©n d©n c¸c tØnh,thµnh phè trùc thuéc trung ¬ng cho thÊy sè doanh nghiÖp ®ang ho¹t ®éng chiÕm tõ 80% ®Õn 85% sè doanh nghiÖp ®¨ng ký.
Theo b¸o c¸o cña Tæng côc thuÕ, ®Õn hÕt th¸ng 7 n¨m 2003 trªn c¶ n íc cã kho¶ng 1650 doanh nghiÖp ®· ®¨ng ký, nhng kh«ng cßn hiÖn diÖn t¹i n¬i ®¨ng ký,(chiÕm kho¶ng 2,3% tèng sè doanh nghiÖp ®· ®¨ng ký). Tõ n¨m 2002 ®Õn nay, sè doanh nghiÖp ®¨ng ký kinh doanh gÇn b»ng xÊp xØ sè doanh nghiÖp ®¨ng ký m· sè thuÕ. Sè doanh nghiÖp kh«ng ho¹t ®éng do nhiÒu nguyªn nh©n nhng chñ yÕu lµ: mÊt c¬ héi kinh doanh, dù tÝnh sai c¬ héi kinh doanh, tù ý gi¶i thÓ mµ kh«ng b¸o c¸o; chØ cã mét sè Ýt doanh nghiÖp thµnh lËp ®Ó mua b¸n ho¸ ®¬n thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng; vµ cho ®Õn nay vÒ c¬ b¶n ®· ®îc ng¨n chÆn. Nh vËy, tû lÖ doanh nghiÖp gi¶i thÓ, kh«ng ho¹t ®éng sau ®¨ng ký ë níc ta kh«ng cao h¬n so víi c¸c níc kh¸c.
VÝ dô, ë Hoa kú, 10% sè doanh nghiÖp gi¶i thÓ trong n¨m ®Çu ho¹t ®éng; ë c¸c níc thµnh viªn Tæ chøc Hîp t¸c vµ Ph¸t triÓn Kinh tÕ (OECD) 20%- 40% sè doanh nghiÖp gi¶i thÓ trong 2 n¨m ®Çu ho¹t ®éng. - Sè lîng vèn ®¨ng ký vµ thùc hiÖn Sè vèn huy ®éng ®îc qua ®¨ng ký thµnh lËp míi vµ më réng quy m« kinh doanh tiÕp tôc t¨ng. Trong gÇn 4 n¨m qua sè vèn Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp khãa 42 7 ®¨ng ký (gåm c¶ ®¨ng ký míi vµ ®¨ng ký bæ sung) ®¹t h¬n 144.000 tû ®ång (t¬ng ®¬ng kho¶ng 9.5 tû USD, cao h¬n sè vèn ®Çu t níc ngoµi ®¨ng ký trong cïng thêi kú); trong ®ã n¨m 2000 lµ 1,33 tû USD, n¨m 2001 lµ 2,33 tû USD, vµ n¨m 2002 lµ gÇn 3 tû USD, vµ 7 th¸ng ®Çu n¨m 2003 kho¶ng 2,8 tû USD. Riªng sè vèn míi ®¨ng ký giai ®o¹n 2000-2003 cao gÊp h¬n 4 lÇn so víi 9 n¨m tríc ®©y(1991-1999).
Vèn ®¨ng ký míi ë tÊt c¶ c¸c tØnh, thµnh phè trong thêi kú 2000 ®Õn th¸ng 7 n¨m 2003 ®Òu cao h¬n sè vèn ®¨ng ký thêi kú 1991-1999.