Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Của Ngành Logistics Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành logistics việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Vương Thị Bích Ngà
• Người hướng dẫn: GS, TS Hoàng Văn Châu
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Ngành Logistics Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• Danh mục bảng
• Danh mục biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Quy trình nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp mới của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu về sự phát triển của ngành logistics
• 1.2. Các nghiên cứu về các yếu tố tác động sự phát triển ngành logistics
• 1.2.1. Các nghiên cứu về yếu tố chính sách luật pháp và thủ tục hành chính
• 1.2.2. Các nghiên cứu về yếu tố kết cấu hạ tầng
• 1.2.3. Các nghiên cứu về yếu tố nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics
• 1.2.4. Các nghiên cứu yếu tố công nghệ
• 1.2.5. Các nghiên cứu yếu tố thương mại hàng hóa
• 1.3. Đánh giá chung đối với những nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến ngành logistics tại Việt Nam
• 1.4. Khoảng trống trong nghiên cứu
• 1.5. Sơ kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOGISTICS VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA LOGISTICS
• 2.1. Cơ sở lý luận về logistics
• 2.1.1. Khái niệm “logistics” và “ngành logistics”
• 2.1.2. Khái niệm “phát triển ngành logistics”
• 2.1.3. Lý thuyết về các yếu tố tác động đến sự phát triển của một ngành và tác động của các yếu tố đến sự phát triển
• 2.1.4. Các mô hình tiêu chí đánh giá năng lực ngành logistics
• 2.2. Các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.2.1. Các giả thuyết nghiên cứu
• 2.2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.3. Thực trạng các yếu tố có trong mô hình nghiên cứu đề xuất tại Việt Nam
• 2.3.1. Yếu tố Chính sách pháp luật – Thủ tục hành chính
• 2.3.2. Yếu tố Kết cấu hạ tầng
• 2.3.3. Yếu tố Nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics
• 2.3.4. Yếu tố Công nghệ
• 2.3.5. Yếu tố Thương mại hàng hóa
• 2.4. Đánh giá chung các yếu tố có trong mô hình nghiên cứu
• 2.5. Sơ kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xây dựng thang đo các biến độc lập
• 3.2. Xây dựng thang đo biến phụ thuộc sự phát triển ngành logistics
• 3.3. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.3.1. Thiết kế bảng câu hỏi
• 3.3.2. Phỏng vấn pretest
• 3.3.3. Khảo sát thử nghiệm
• 3.4. Nghiên cứu chính thức
• 3.4.1. Cách thức chọn mẫu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. Sơ kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.1.3. Phân tích yếu tố khám phá EFA
• 4.1.4. Phân tích yếu tố khẳng định CFA
• 4.1.5. Phân tích mô hình mạng SEM
• 4.1.6. Kiểm định Bootstrap
• 4.1.7. Phân tích cấu trúc đa nhóm
• 4.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Yếu tố chính sách luật pháp và thủ tục hành chính
• 4.2.2. Yếu tố kết cấu hạ tầng
• 4.2.3. Yếu tố công nghệ
• 4.2.4. Yếu tố nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics
• 4.2.5. Yếu tố thương mại hàng hóa
• 4.3. So sánh kết quả nghiên cứu với một số nghiên cứu trước đi trước
• 4.4. Sơ kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: THỰC TRẠNG, TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN NGÀNH LOGISTICS TẠI VIỆT NAM DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
• 5.1. Thực trạng và triển vọng phát triển của ngành logistics tại Việt Nam
• 5.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của ngành logistics ở Việt Nam
• 5.1.2. Thực trạng phát triển của ngành logistics tại Việt Nam
• 5.1.3. Dự báo ngành logistics Việt Nam và xu thế phát triển ngành logistics toàn cầu
• 5.2. Một số giải pháp cho hiệp hội và doanh nghiệp logistics
• 5.2.1. Nhóm giải pháp yếu tố chính sách luật pháp và thủ tục hành chính
• 5.2.2. Nhóm giải pháp yếu tố kết cấu hạ tầng logistics
• 5.2.3. Nhóm giải pháp yếu tố công nghệ
• 5.2.4. Nhóm giải pháp yếu tố nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics
• 5.2.5. Nhóm giải pháp yếu tố thương mại hàng hóa
• 5.3. Một số kiến nghị chính sách đối với cơ quan nhà nước
• 5.3.1. Kiến nghị liên quan đến Chính sách – Pháp luật
• 5.3.2. Kiến nghị liên quan đến Hạ tầng logistics
• 5.3.3. Kiến nghị liên quan đến Công nghệ, Nguồn nhân lực logistics và Thương mại hàng hóa
• 5.4. Sơ kết chương 5
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tham khảo tiếng Việt
• Sách & Giáo trình
• Bài báo khoa học
• Bài viết kỷ yếu hội thảo
• Tài liệu trực tuyến
• Báo cáo của cơ quan/ tổ chức
• Tài liệu tham khảo tiếng Anh
• Sách & Giáo trình
• Bài báo khoa học
• PHỤ LỤC 1: DÀN BÀI PHỎNG VẤN SÂU
• PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ PHỎNG VẤN SÂU
• PHỤ LỤC 3: HIỆU CHỈNH THANG ĐO SAU PHỎNG VẤN SÂU
• PHỤ LỤC 4: BẢNG KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NGÀNH LOGISTICS TẠI VIỆT NAM
• PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH’S ALPHA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ CÁC BIẾN ĐỘC LẬP
• PHỤ LỤC 6: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ CÁC BIẾN ĐỘC LẬP
• PHỤ LỤC 7: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH’S ALPHA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ BIẾN PHỤ THUỘC
• PHỤ LỤC 8: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ CHO KHÁI NIỆM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• PHỤ LỤC 9: THỐNG KÊ MÔ TẢ NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC
• PHỤ LỤC 10: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC CÁC BIẾN ĐỘC LẬP LẦN 1
• PHỤ LỤC 11: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC CÁC BIẾN ĐỘC LẬP LẦN 2
• PHỤ LỤC 12: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC LẦN 1
• PHỤ LỤC 13: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC LẦN 2
• PHỤ LỤC 14: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC CÁC BIẾN ĐỘC LẬP
• PHỤ LỤC 15: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC
• PHỤ LỤC 17: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CFA BẬC 1 NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC
• PHỤ LỤC 18: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CFA BẬC 2 NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC
• PHỤ LỤC 19: MÔ HÌNH PHÂN TÍCH SEM MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 20: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 21: MÔ HÌNH PHÂN TÍCH ĐA NHÓM
• PHỤ LỤC 22: DANH SÁCH DOANH NGHIỆP THAM GIA KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ngành Logistics Việt Nam Tiềm Năng Cơ Hội

Trong suốt gần 35 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu kinh tế - xã hội. Một trong số đó là sự phát triển mạnh mẽ của thị trường hàng hóa, dịch vụ, được thúc đẩy bởi sự thay đổi trong quan điểm và chính sách kinh tế. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2019, GDP 9 tháng đầu năm tăng 6,98%, mức kỷ lục so với cùng kỳ 9 năm gần nhất. Lạm phát được kiểm soát ở mức thấp, 1,91%. Sự phát triển của nhóm ngành dịch vụ, đặc biệt là logistics, đóng góp vào thành quả này. Nâng tầm hệ thống logistics là mục tiêu quan trọng của Chính phủ. Logistics gắn liền với thành công của sản xuất và thương mại, là điều kiện tiên quyết cho lưu thông hàng hóa nội địa và quốc tế. Hệ thống logistics phát triển giúp giảm thời gian, chi phí và tăng sự an toàn trong quá trình vận chuyển. Nhiều quốc gia như Mỹ, Hà Lan, Singapore và Trung Quốc đã thành công trong lĩnh vực này. Dịch bệnh COVID-19 đã tạo ra các rào cản lớn trong logistics hàng hóa, buộc các doanh nghiệp phải tập trung hơn vào các yếu tố công nghệ và phát triển hạ tầng kỹ thuật logistics.

1.1. Vai trò thiết yếu của Logistics trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Logistics đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo dòng chảy hàng hóa thông suốt từ nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng. Nó bao gồm nhiều hoạt động như vận tải, kho bãi, quản lý hàng tồn kho và xử lý đơn hàng. Một chuỗi cung ứng hiệu quả giúp giảm chi phí, tăng tính cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, logistics càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, giúp các doanh nghiệp Việt Nam kết nối với thị trường toàn cầu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và thế giới.

1.2. Vị trí địa lý chiến lược của Việt Nam trong logistics khu vực

Việt Nam có vị trí địa lý thuận lợi, nằm trên tuyến đường hàng hải huyết mạch nối liền châu Á và châu Âu. Với bờ biển dài hơn 3000 km, Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển hệ thống cảng biển và trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng có lợi thế về giao thông đường bộ, đường sắt và đường hàng không, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối với các quốc gia láng giềng và khu vực. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi thế này, Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông và nâng cao chất lượng dịch vụ logistics.

II. Thách Thức Ngành Logistics Việt Nam Điểm Nghẽn Cần Giải Quyết

Dù có nhiều tiềm năng, dịch vụ logistics tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh dịch COVID-19. Những khó khăn này xuất phát từ năm yếu tố chính: chính sách, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, công nghệ và thương mại hàng hóa. Chính sách về logistics cần đảm bảo tính ổn định, đồng bộ, minh bạch, giảm thủ tục hành chính và các rào cản. Giai đoạn 2020-2021, dịch COVID-19 ảnh hưởng nặng nề đến lưu thông hàng hóa. Các biện pháp phong tỏa, bất cập trong chính sách như cấp giấy đi đường, quy định xe luồng xanh, và sự thiếu nhất quán giữa các địa phương đã làm tăng chi phí logistics. Hạ tầng logistics cần đáp ứng nhu cầu sản xuất thiết yếu của chuỗi cung ứng. Sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển tăng trong 6 tháng đầu năm 2021, nhưng hạ tầng còn nhiều hạn chế.

2.1. Hạn chế về chính sách và thủ tục hành chính trong logistics

Hệ thống chính sách và thủ tục hành chính rườm rà, thiếu đồng bộ là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển của ngành logistics Việt Nam. Các quy định chồng chéo, thiếu minh bạch gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các thủ tục hải quan, kiểm tra chuyên ngành và vận chuyển hàng hóa. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương còn chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng ách tắc và chậm trễ trong quá trình thông quan hàng hóa, làm tăng chi phí logistics và giảm tính cạnh tranh của doanh nghiệp.

2.2. Cơ sở hạ tầng logistics còn yếu kém và thiếu đồng bộ

Mặc dù đã có những cải thiện đáng kể trong những năm gần đây, cơ sở hạ tầng logistics của Việt Nam vẫn còn yếu kém và thiếu đồng bộ. Hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không chưa đáp ứng được nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng. Các cảng biển còn hạn chế về năng lực bốc xếp và lưu trữ hàng hóa. Hệ thống kho bãi còn thiếu hiện đại và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế. Tình trạng này làm tăng chi phí vận chuyển, giảm hiệu quả hoạt động logistics và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

2.3. Thiếu hụt nguồn nhân lực logistics chất lượng cao

Nguồn nhân lực logistics Việt Nam còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng. Đội ngũ lao động chưa được đào tạo bài bản, thiếu kiến thức chuyên môn và kỹ năng mềm cần thiết để đáp ứng yêu cầu của ngành. Các chương trình đào tạo logistics còn hạn chế về nội dung và phương pháp giảng dạy. Sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, ứng dụng công nghệ mới và phát triển các dịch vụ logistics tiên tiến.

III. Giải Pháp Phát Triển Ngành Logistics Tối Ưu Chính Sách Hạ Tầng

Để phát triển ngành logistics, cần có giải pháp đồng bộ, tập trung vào tối ưu chính sách và hạ tầng. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến logistics, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch, giảm thủ tục hành chính. Đầu tư mạnh vào nâng cấp, phát triển hạ tầng giao thông, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không và các cảng biển, cảng cạn. Cần có quy hoạch tổng thể, đồng bộ, kết nối các loại hình giao thông, đảm bảo khả năng vận chuyển hàng hóa thông suốt, hiệu quả. Ưu tiên phát triển các trung tâm logistics lớn, hiện đại, có khả năng kết nối với các khu công nghiệp, khu kinh tế và các thị trường tiêu thụ lớn.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ logistics

Việc hoàn thiện khung pháp lý và chính sách là yếu tố then chốt để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho ngành logistics. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến logistics, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế. Chính phủ cần ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp logistics về vốn, thuế, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ mới. Cần tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc xây dựng và thực thi chính sách logistics.

3.2. Đầu tư phát triển hạ tầng logistics đồng bộ và hiện đại

Đầu tư phát triển hạ tầng logistics là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành. Cần tập trung đầu tư vào các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm như đường cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng biển nước sâu và sân bay quốc tế. Cần phát triển hệ thống kho bãi hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về bảo quản và lưu trữ hàng hóa. Cần khuyến khích đầu tư tư nhân vào phát triển hạ tầng logistics thông qua các hình thức hợp tác công tư (PPP).

3.3. Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong logistics

Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là xu hướng tất yếu của ngành logistics trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Cần khuyến khích doanh nghiệp logistics ứng dụng các công nghệ tiên tiến như IoT, AI, blockchain và big data để nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và tăng tính minh bạch. Chính phủ cần hỗ trợ doanh nghiệp logistics trong việc tiếp cận các nguồn vốn và công nghệ mới. Cần xây dựng hạ tầng số đồng bộ và an toàn để đảm bảo an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu.

IV. Nâng Cao Nguồn Nhân Lực Logistics Đào Tạo Thu Hút

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển ngành logistics bền vững. Cần đổi mới chương trình đào tạo logistics, tăng cường kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm và khả năng ngoại ngữ cho sinh viên và người lao động. Khuyến khích hợp tác giữa các trường đại học, cao đẳng và doanh nghiệp logistics trong việc đào tạo và thực tập. Thu hút nhân tài từ các quốc gia phát triển, tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, cạnh tranh, có chính sách đãi ngộ hấp dẫn. Cần có chiến lược quốc gia về phát triển nguồn nhân lực logistics, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể.

4.1. Đổi mới chương trình đào tạo logistics đáp ứng nhu cầu thị trường

Chương trình đào tạo logistics cần được đổi mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Cần cập nhật kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm và khả năng ngoại ngữ cho sinh viên và người lao động. Cần tăng cường tính thực tiễn trong chương trình đào tạo thông qua các hoạt động thực tập, tham quan doanh nghiệp và giải quyết các tình huống thực tế. Cần khuyến khích các trường đại học, cao đẳng hợp tác với doanh nghiệp logistics trong việc xây dựng và triển khai chương trình đào tạo.

4.2. Xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp và cạnh tranh trong logistics

Để thu hút và giữ chân nhân tài, cần xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp và cạnh tranh trong ngành logistics. Cần tạo cơ hội cho người lao động được phát triển bản thân, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng. Cần có chính sách đãi ngộ hấp dẫn, bao gồm lương thưởng, phúc lợi và cơ hội thăng tiến. Cần xây dựng văn hóa doanh nghiệp cởi mở, sáng tạo và tôn trọng sự khác biệt.

V. Thương Mại Hàng Hóa Logistics Mối Quan Hệ Tương Hỗ

Phát triển thương mại hàng hóa có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của ngành logistics. Cần đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hóa, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, tăng cường xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu Việt Nam. Tham gia sâu hơn vào các hiệp định thương mại tự do (FTA), tận dụng các cơ hội để mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, giảm chi phí giao dịch và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thông quan hàng hóa.

5.1. Tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do FTA

Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) với các đối tác thương mại lớn trên thế giới. Các FTA này tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu, giảm thuế quan và các rào cản thương mại. Để tận dụng tối đa lợi thế từ các FTA, doanh nghiệp logistics cần nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng dịch vụ và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Chính phủ cần hỗ trợ doanh nghiệp logistics trong việc tiếp cận thông tin về các FTA và tận dụng các ưu đãi từ các FTA này.

5.2. Đẩy mạnh ứng dụng TMĐT và logistics cho xuất khẩu

Thương mại điện tử (TMĐT) đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. TMĐT tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu, giảm chi phí giao dịch và tăng tính linh hoạt. Để tận dụng tối đa lợi thế từ TMĐT, doanh nghiệp logistics cần phát triển các dịch vụ logistics chuyên biệt cho TMĐT, bao gồm vận chuyển, kho bãi, xử lý đơn hàng và thanh toán. Chính phủ cần hỗ trợ doanh nghiệp logistics trong việc ứng dụng TMĐT và xây dựng hệ sinh thái TMĐT hoàn chỉnh.

VI. Tương Lai Ngành Logistics Việt Nam Bứt Phá Hội Nhập

Ngành logistics Việt Nam có nhiều tiềm năng để bứt phá và hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ và thúc đẩy thương mại. Hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội để tạo động lực phát triển. Việt Nam có thể trở thành trung tâm logistics quan trọng của khu vực, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Theo báo cáo, năm 2021, nhờ vào hiệu quả sản xuất kinh doanh sau đại dịch, thị trường bất động sản công nghiệp và logistics có nhiều tiềm năng và dư địa để tăng trưởng trong năm 2022 (Báo cáo thị trường quý 4/2021, 2021).

6.1. Dự báo xu hướng phát triển của logistics Việt Nam trong tương lai

Trong tương lai, ngành logistics Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ dưới tác động của các yếu tố như hội nhập kinh tế quốc tế, tăng trưởng TMĐT và ứng dụng công nghệ mới. Các xu hướng phát triển chính của logistics Việt Nam bao gồm: logistics xanh, logistics thông minh, logistics đa phương thức và logistics tích hợp. Doanh nghiệp logistics cần chủ động nắm bắt các xu hướng này để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

6.2. Vai trò của hợp tác quốc tế trong phát triển logistics Việt Nam

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển logistics Việt Nam. Cần tăng cường hợp tác với các quốc gia phát triển, các tổ chức quốc tế và các doanh nghiệp logistics hàng đầu thế giới để học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ mới và thu hút đầu tư. Cần tham gia tích cực vào các diễn đàn, hội nghị và triển lãm quốc tế về logistics để quảng bá hình ảnh và nâng cao vị thế của ngành logistics Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ với đề tài "Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành logistics Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Vương Thị Bích Ngà, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. TS. Hoàng Văn Châu, thuộc chuyên ngành Kinh tế quốc tế (mã số: 9310106) tại Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội vào năm 2022.

Về tính cấp thiết, trong tiến trình gần 35 năm đổi mới và hội nhập, Việt Nam đã ghi nhận sự chuyển biến tích cực trong chính sách kinh tế và thương mại dịch vụ. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, năm 2019 ghi nhận GDP 9 tháng đầu năm tăng 6,98% và lạm phát bình quân được kiểm soát ở mức 1,91%. Trong cơ cấu kinh tế, logistics đóng vai trò là một ngành dịch vụ hạ tầng quan trọng, bảo đảm dòng lưu thông hàng hóa nội địa và quốc tế. Mặc dù sở hữu vị trí địa lý thuận lợi với đường bờ biển dài hơn 3.000 km, ngành logistics Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là sự gián đoạn chuỗi cung ứng trong bối cảnh đại dịch COVID-19 giai đoạn 2020 – 2022. Những hạn chế này bắt nguồn từ năm phương diện cốt lõi: chính sách pháp lý, kết cấu hạ tầng, nguồn nhân lực, trình độ công nghệ và sự phát triển của thương mại hàng hóa.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định xuất phát từ thực tế: các công trình trước đây tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào việc mô tả thực trạng hoặc phân tích định tính các yếu tố tác động đến ngành logistics, thiếu vắng các mô hình định lượng đánh giá toàn diện các yếu tố tác động đến sự phát triển của ngành theo định hướng bền vững (bao gồm cả kinh tế, xã hội và môi trường), đặc biệt là trong bối cảnh biến động kinh tế do dịch bệnh COVID-19 gây ra.

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích và đánh giá sự ảnh hưởng của các yếu tố dự báo đến sự phát triển của ngành logistics ở Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics Việt Nam so với các nước trong cộng đồng kinh tế ASEAN và trên thế giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu tổng quát, luận án thực hiện 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận về logistics và lý thuyết về sự phát triển cũng như định hướng phát triển bền vững, từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu nhằm dự đoán các yếu tố có ảnh hưởng đến sự phát triển chung của ngành logistics tại Việt Nam.
2. Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng năm yếu tố được dự đoán có tác động đến hoạt động logistics tại Việt Nam, bao gồm: chính sách pháp luật, hạ tầng, nguồn nhân lực và doanh nghiệp, công nghệ và thương mại hàng hóa.
3. Thứ ba, trên cơ sở thu thập dữ liệu và xây dựng mô hình nghiên cứu, thực hiện tìm hiểu và phân tích những tác động của năm yếu tố kể trên đến chất lượng hoạt động logistics tại Việt Nam.
4. Thứ tư, dựa trên kết quả phân tích, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả các yếu tố thực sự có tác động đến logistics, từ đó phát triển hoạt động logistics tại Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án bao gồm 5 câu hỏi:

• Câu hỏi nghiên cứu số 1: Sự phát triển của ngành logistics chịu ảnh hưởng của những yếu tố nào?
• Câu hỏi nghiên cứu số 2: Thực trạng chất lượng năm yếu tố được dự đoán có tác động đến hoạt động logistics tại Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu số 3: Sau khi phân tích dữ liệu, những yếu tố nào thực sự tác động đến hoạt động logistics tại Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu số 4: Mức độ tác động của từng yếu tố nói trên đến hoạt động logistics tại Việt Nam là mạnh hay yếu?
• Câu hỏi nghiên cứu số 5: Để phát triển ngành logistics Việt Nam, giải pháp cải thiện hiệu quả các yếu tố nói trên là gì?

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngành logistics, bao gồm chính sách luật pháp và thủ tục hành chính, kết cấu cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, công nghệ thông tin và thương mại hàng hóa tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Các lý thuyết về logistics và phát triển bền vững liên quan đến logistics; mô hình nghiên cứu tác động của 5 nhóm yếu tố nêu trên đến sự phát triển bền vững của ngành logistics (đo lường qua 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội, môi trường).
• Phạm vi không gian: Toàn lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Phân tích hoạt động logistics trong giai đoạn 1990 – 2021 và đề xuất giải pháp định hướng cho giai đoạn 2022 – 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính:

Nhóm nghiên cứu về sự phát triển của ngành logistics:

• Samaras (2000) khảo sát 80 doanh nghiệp logistics, xác định vai trò của chi phí, tốc độ giao hàng và lợi thế khách hàng đối với dịch vụ logistics đầu vào (inbound logistics).
• Blancas và ctg. (2010) đề xuất 5 nhóm giải pháp cho logistics Việt Nam: hiện đại hóa hải quan, minh bạch hóa văn bản pháp luật, quy hoạch hành lang vận tải đa phương thức, nâng cao tính chuyên nghiệp của vận tải đường bộ và chiến lược phát triển cảng cửa ngõ.
• Sullivan (2006) đánh giá cơ hội và thách thức của các phương thức vận tải đường bộ, đường sắt, hàng không, đường thủy tại Việt Nam.
• Báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB, 2007) và các nghiên cứu của Banomyong (2007, 2008, 2010) xác lập cấu trúc hệ thống logistics quốc gia gồm 4 thành phần (người sử dụng dịch vụ, nhà cung cấp dịch vụ, thể chế chính sách, kết cấu hạ tầng) và 4 tiêu chí đánh giá hiệu quả (chi phí, độ thuận tiện, độ tin cậy, độ an toàn).
• Zhang và Lu (2013) sử dụng mô hình SWOT, PEST, AHP đề xuất 12 tiêu chí đánh giá năng lực logistics quốc gia (7 yếu tố cơ bản và 5 yếu tố nâng cao).
• Đinh Lê Hải Hà (2013) phân tích hệ thống logistics Việt Nam giai đoạn 1986 – 2013 dựa trên thể chế, hạ tầng và môi trường cạnh tranh.
• Bùi Duy Linh (2018) khảo sát 423 doanh nghiệp, xác định 6 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh ngành logistics Việt Nam, trong đó nguồn nhân lực và thể chế pháp lý có tác động mạnh nhất.
• Nguyễn Thị Tuyết Nga (2019) khảo sát 331 doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long, chỉ ra 4 yếu tố tác động đến sự phát triển doanh nghiệp logistics: chính sách địa phương, môi trường kinh doanh, vốn và năng lực nội tại.
• Đoàn Ngọc Ninh (2019) nghiên cứu bài học từ phát triển hạ tầng logistics của Trung Quốc về việc thu hút vốn tư nhân và doanh nghiệp nước ngoài.

Nhóm nghiên cứu về 5 yếu tố tác động cụ thể:

1. Chính sách luật pháp và thủ tục hành chính: Viện Nomura (2002) chỉ ra sự chồng chéo trong quản lý nhà nước theo ngành dọc và bất cập của Luật Thương mại 2005. Banomyong và ctg. (2008), Zhang và Lu (2013), Đặng Đình Đào (2012), Tạ Thị Thùy Trang (2018) phân tích tác động của khung khổ pháp lý, thủ tục hải quan và quy định logistics đối với thương mại điện tử.
2. Kết cấu hạ tầng: Viện Nomura (2002), JICA (2010), Business Monitor International (2009, 2011), Zhang và Lu (2013), Đặng Đình Đào (2012, 2017) đánh giá thực trạng phân bổ hạ tầng thiếu đồng bộ, hạn chế về kết nối cảng biển, đường sắt và hệ thống kho bãi tiêu chuẩn.
3. Nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics: Viện Nomura (2002) và số liệu Hiệp hội VIFFAS chỉ rõ sự thiếu hụt lao động qua đào tạo bài bản. Đặng Đình Đào (2012), Nguyễn Xuân Hảo (2015) phân tích quy mô doanh nghiệp nhỏ lẻ, manh mún và yêu cầu chuẩn hóa chức danh, kỹ năng lao động.
4. Công nghệ: Viện Nomura (2002), Đặng Đình Đào (2012), Trần Thị Hương (2020), Trần Thị Minh Quyên (2021) phân tích ứng dụng WMS, EDI, RFID, Blockchain và công nghệ thông tin viễn thông trong việc giám sát chuỗi cung ứng.
5. Thương mại hàng hóa: Phạm Thị Huyền (2020), Hoàng Thị Đoan Trang và Hoàng Ngọc Thuận (2020), Đỗ Thị Thúy (2020), Lý Tuấn (2021) phân tích tác động tương hỗ giữa logistics với bán lẻ, xuất nhập khẩu và sự bùng nổ của thương mại điện tử (chuyển phát chặng cuối, mô hình 4PL).

Luận án tổng hợp bảng thống kê từ Báo cáo Logistics Việt Nam (2020) để làm rõ các thách thức lớn nhất mà doanh nghiệp trong ngành đang gặp phải:

Thách thức	Tỷ lệ doanh nghiệp lựa chọn (%)
Cơ sở hạ tầng còn hạn chế	81,8
Thiếu hụt nguồn lao động chuyên sâu	63,6
Thể chế, chính sách có nhiều bất cập	54,6
Thủ tục hành chính phức tạp	45,5
Chi phí logistics cao	36,4

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết: Luận án bổ sung biến thương mại hàng hóa bên cạnh 4 yếu tố truyền thống; xây dựng cấu trúc biến phụ thuộc phát triển ngành logistics theo 3 khía cạnh phát triển bền vững (kinh tế, xã hội, môi trường); đồng thời kiểm định mô hình định lượng trong bối cảnh đặc thù của giai đoạn dịch COVID-19 (2020 – 2022).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án hệ thống hóa các định nghĩa và lý luận về logistics:

• Hội đồng Quản trị Logistics Hoa Kỳ (LAC): Quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát dòng dịch chuyển, lưu kho của nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm và thông tin liên quan.
• Christopher (1998): Quá trình quản lý chiến lược thu mua, di chuyển và lưu kho nguyên vật liệu, thành phẩm qua các kênh tiếp thị.
• World Maritime University (1999): Quá trình tối ưu hóa vị trí, lưu trữ và vận chuyển tài nguyên từ nhà cung ứng qua sản xuất, phân phối đến người tiêu dùng.
• Hội đồng các chuyên gia Quản trị Chuỗi cung ứng Hoa Kỳ (CSCMP, 2001): Một bộ phận của chuỗi cung ứng, hoạch định và kiểm soát dòng lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, thông tin hai chiều.
• Edward Frazelle (2003): Quá trình lưu chuyển của vật tư, thông tin và tiền tệ từ người cung ứng đến người tiêu dùng cuối cùng.
• GS. TS. Đoàn Thị Hồng Vân (2003): Quá trình tối ưu hóa các hoạt động vận chuyển và dự trữ hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ cuối cùng.
• UNCTAD (2004): Việc có được thứ cần thiết tại địa điểm và thời gian đúng nhất.
• Luật Thương mại Việt Nam 2005 (Điều 233): Hoạt động thương mại thực hiện một hoặc nhiều công đoạn gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng để hưởng thù lao.
• Nguyễn Quốc Tuấn (2015), Tào Thị Hải (2020): Khái niệm dịch vụ logistics gắn với chuỗi tác nghiệp và quản lý nhà nước tại các đô thị cảng.

Khung phân tích của luận án bao gồm:

• 5 biến độc lập: (1) Chính sách luật pháp và thủ tục hành chính, (2) Kết cấu hạ tầng, (3) Nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics, (4) Công nghệ, (5) Thương mại hàng hóa.
• 1 biến phụ thuộc bậc 2: Sự phát triển ngành logistics theo định hướng bền vững, cấu thành từ 3 thành phần bậc 1: Phát triển kinh tế, Phát triển xã hội, Phát triển môi trường.

Quy trình và phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp định tính: Lược khảo tài liệu, phỏng vấn chuyên gia và phỏng vấn sâu (pretest) để hiệu chỉnh mô hình và thang đo nháp.
• Phương pháp định lượng:
  • Giai đoạn sơ bộ: Khảo sát thử nghiệm từ ngày 01/06/2021 đến ngày 30/06/2021; kiểm định sơ bộ qua hệ số tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA).
  • Giai đoạn chính thức: Khảo sát thu thập dữ liệu bằng bảng hỏi trực tiếp và trực tuyến từ 350 doanh nghiệp logistics tại Việt Nam.
  • Các kỹ thuật phân tích số liệu: Thống kê mô tả, kiểm định Cronbach's Alpha (lần 1 và lần 2), phân tích EFA biến độc lập và biến phụ thuộc, phân tích nhân tố khẳng định CFA bậc 1 và bậc 2 (kiểm định độ phù hợp mô hình, độ tin cậy tổng hợp, giá trị hội tụ, giá trị phân biệt), phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM, kiểm định Bootstrap tái lấy mẫu và phân tích cấu trúc đa nhóm (Multigroup).
  • Công cụ xử lý: Phần mềm SPSS, AMOS và Microsoft Excel.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp thu thập từ bảng khảo sát các doanh nghiệp logistics và phỏng vấn chuyên gia; dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Báo cáo Logistics Việt Nam 2020, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Ngân hàng Thế giới (chỉ số LPI).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế về ngành logistics, phân định thành hai luồng chính: nghiên cứu về sự phát triển ngành logistics và nghiên cứu các yếu tố tác động. Tác giả phân tích các luận điểm từ các nghiên cứu của Viện Nomura (2002), ADB (2007), Banomyong (2008), Zhang và Lu (2013), Đặng Đình Đào (2012, 2017), Bùi Duy Linh (2018), Nguyễn Thị Tuyết Nga (2019)... Chương này tổng hợp số liệu thực trạng thách thức của ngành từ Báo cáo Logistics Việt Nam (2020), chỉ rõ 81,8% doanh nghiệp phản ánh khó khăn về cơ sở hạ tầng, 63,6% về lao động chuyên sâu và 54,6% về thể chế chính sách. Từ đó, tác giả chỉ ra khoảng trống về việc nghiên cứu tác động đa chiều đến sự phát triển bền vững của ngành trong bối cảnh biến động kinh tế do đại dịch COVID-19.

Chương 2: Cơ sở lý luận về logistics và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của logistics

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm lý luận về logistics, ngành logistics và phát triển bền vững ngành logistics (gồm 3 trụ cột: kinh tế, xã hội, môi trường). Tác giả phân tích các mô hình đánh giá năng lực logistics như SWOT, PEST, AHP và bộ chỉ số LPI của WB. Trên cơ sở đó, luận án thiết lập mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 5 biến độc lập (Chính sách pháp luật - thủ tục hành chính, Kết cấu hạ tầng, Nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics, Công nghệ, Thương mại hàng hóa) tác động đến biến phụ thuộc Sự phát triển ngành logistics. Đồng thời, chương 2 phân tích bức tranh thực trạng của 5 yếu tố này tại Việt Nam, phản ánh các điểm nghẽn về hạ tầng kết nối, thủ tục hải quan, chất lượng nhân lực, mức độ ứng dụng công nghệ và sự gia tăng khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, thương mại điện tử.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu hai giai đoạn. Tác giả thiết lập hệ thống thang đo cho 5 biến độc lập và 3 thành phần của biến phụ thuộc. Giai đoạn nghiên cứu sơ bộ được tiến hành thông qua phỏng vấn sâu chuyên gia (dàn bài, kết quả và hiệu chỉnh thang đo) và khảo sát thử nghiệm từ ngày 01/06/2021 đến 30/06/2021 với các bước kiểm định Cronbach's Alpha và EFA sơ bộ. Giai đoạn nghiên cứu chính thức trình bày quy trình chọn mẫu, thu thập dữ liệu từ 350 doanh nghiệp logistics, kỹ thuật làm sạch dữ liệu và quy trình phân tích thống kê chi tiết trên SPSS và AMOS: phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha, EFA, CFA bậc 1 và bậc 2, mô hình SEM, Bootstrap và phân tích đa nhóm.

Chương 4: Phân tích dữ liệu và kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các kết quả phân tích định lượng từ mẫu khảo sát chính thức:

• Thống kê mô tả đặc điểm nhân khẩu học và đặc điểm sự nghiệp của mẫu khảo sát.
• Kết quả kiểm định Cronbach's Alpha và EFA (lần 1 và lần 2) cho cả biến độc lập và biến phụ thuộc, xác nhận tính đơn hướng và độ tin cậy của các thang đo.
• Kết quả phân tích CFA bậc 1 và CFA bậc 2 chứng minh mô hình đạt độ tương thích tốt với dữ liệu thị trường, đạt chuẩn về độ tin cậy tổng hợp, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt.
• Kết quả phân tích mô hình SEM và kiểm định Bootstrap xác nhận ý nghĩa thống kê của các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa 5 yếu tố độc lập với sự phát triển bền vững của ngành logistics. Kết quả phân tích đa nhóm làm rõ sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp.
• Thảo luận kết quả nghiên cứu chi tiết theo từng yếu tố: vai trò điều tiết của chính sách pháp luật, tầm quan trọng của hạ tầng kết nối, mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ, năng lực của nguồn nhân lực và động lực thúc đẩy từ thương mại hàng hóa; so sánh đối chiếu với các công trình đi trước.

Chương 5: Thực trạng, triển vọng và giải pháp nhằm phát triển ngành logistics tại Việt Nam dưới tác động của các nhân tố ảnh hưởng

Chương 5 phân tích quá trình hình thành, thực trạng và dự báo triển vọng phát triển của ngành logistics Việt Nam giai đoạn 2022 – 2030, dẫn chứng số liệu chỉ số LPI giai đoạn 2014 – 2018. Trên cơ sở kết quả định lượng, tác giả xây dựng hai nhóm giải pháp:

1. Nhóm giải pháp dành cho Hiệp hội (VLA) và doanh nghiệp logistics: Tối ưu hóa quy trình theo chính sách pháp lý; đầu tư nâng cấp kho bãi, phương tiện vận tải; đẩy mạnh chuyển đổi số (WMS, EDI, TMS, IoT); nâng cao chất lượng đào tạo nhân sự nội bộ và liên kết phục vụ thương mại điện tử, xuất nhập khẩu.
2. Nhóm kiến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý nhà nước: Hoàn thiện thể chế pháp lý, minh bạch hóa thủ tục hải quan, đồng bộ quy hoạch hạ tầng giao thông đa phương thức, hỗ trợ ứng dụng công nghệ và xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực logistics quốc gia.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Luận án bổ sung và lấp đầy khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố tác động đến sự phát triển của ngành logistics tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.
• Thiết lập mô hình nghiên cứu toàn diện tích hợp yếu tố thương mại hàng hóa cùng 4 yếu tố nền tảng (chính sách, hạ tầng, nhân lực, công nghệ).
• Đo lường sự phát triển của ngành logistics dưới cấu trúc biến bậc 2 phản ánh định hướng phát triển bền vững qua 3 khía cạnh: phát triển kinh tế, phát triển xã hội và phát triển môi trường.
• Đánh giá thực nghiệm tác động của các yếu tố trong bối cảnh đặc thù của đại dịch COVID-19 giai đoạn 2020 – 2022, cung cấp khung tham chiếu học thuật cho các nghiên cứu tiếp theo khi nền kinh tế đối diện biến động môi trường tương tự.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp:

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm từ 350 doanh nghiệp logistics giúp các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ Giao thông Vận tải, Tổng cục Hải quan) có căn cứ tham mưu điều chỉnh chính sách, quy hoạch hành lang kinh tế và đơn giản hóa thủ tục hành chính.
• Cung cấp bức tranh đánh giá khách quan về điểm nghẽn hạ tầng và nhân lực, hỗ trợ các doanh nghiệp logistics xác định chiến lược đầu tư công nghệ, cải thiện năng lực cạnh tranh và giảm thiểu chi phí logistics.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung trình bày trong văn bản luận án:

• Mẫu khảo sát tập trung vào các doanh nghiệp logistics tại Việt Nam và thu thập dữ liệu trong giai đoạn chịu ảnh hưởng trực tiếp của dịch bệnh COVID-19 (tháng 6/2021).
• Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai được tác giả định hướng: Tiếp tục kiểm định mô hình trong giai đoạn phục hồi kinh tế bình thường mới, mở rộng phạm vi khảo sát theo các phân khúc dịch vụ chuyên biệt (như chuỗi cung ứng lạnh, 3PL, 4PL) hoặc thực hiện nghiên cứu so sánh đối chiếu đa nhóm giữa các thị trường trong khối ASEAN.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế, Quản trị Logistics và Chuỗi cung ứng: Tham khảo phương pháp xây dựng thang đo biến bậc 2, quy trình kiểm định mô hình SEM, CFA và phân tích đa nhóm trên AMOS.
• Các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Sử dụng số liệu và các nhóm kiến nghị tại Chương 5 để xây dựng quy hoạch hạ tầng logistics quốc gia và hoàn thiện khung pháp lý về dịch vụ logistics.
• Các hiệp hội nghề nghiệp (VLA, VIFFAS) và lãnh đạo doanh nghiệp logistics: Vận dụng các nhóm giải pháp về chuyển đổi số, tối ưu hóa chi phí vận hành và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình nghiên cứu chính thức của luận án bao gồm những biến số nào?
Mô hình gồm 5 biến độc lập: (1) Chính sách luật pháp và thủ tục hành chính, (2) Kết cấu hạ tầng, (3) Nguồn nhân lực và doanh nghiệp logistics, (4) Công nghệ, (5) Thương mại hàng hóa; và 1 biến phụ thuộc bậc 2 là Sự phát triển ngành logistics (được cấu thành từ 3 khía cạnh bậc 1: Phát triển kinh tế, Phát triển xã hội, Phát triển môi trường).

2. Quy mô mẫu và phương pháp phân tích định lượng chính thức được thực hiện như thế nào?
Luận án thực hiện khảo sát chính thức trên mẫu gồm 350 doanh nghiệp logistics tại Việt Nam thông qua hình thức trực tiếp và trực tuyến. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS và AMOS qua các kỹ thuật: Thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích EFA, phân tích CFA bậc 1 & bậc 2, phân tích mô hình mạng SEM, kiểm định Bootstrap và phân tích cấu trúc đa nhóm Multigroup.

3. Theo Báo cáo Logistics Việt Nam 2020 được trích dẫn trong luận án, những thách thức lớn nhất của ngành là gì?
Báo cáo ghi nhận 5 thách thức hàng đầu gồm: Cơ sở hạ tầng còn hạn chế (81,8%), Thiếu hụt nguồn lao động chuyên sâu (63,6%), Thể chế chính sách có nhiều bất cập (54,6%), Thủ tục hành chính phức tạp (45,5%) và Chi phí logistics cao (36,4%).

4. Khung thời gian và không gian nghiên cứu của luận án được xác định ra sao?
Phạm vi không gian được thực hiện trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Phạm vi thời gian nghiên cứu thực trạng hoạt động logistics giai đoạn 1990 – 2021 (dữ liệu khảo sát thử nghiệm thu thập tháng 6/2021), từ đó đề xuất các giải pháp định hướng cho giai đoạn 2022 – 2030.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Vương Thị Bích Ngà đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực nghiệm về các yếu tố tác động đến sự phát triển bền vững của ngành logistics Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp định tính và định lượng trên mẫu khảo sát 350 doanh nghiệp logistics thông qua mô hình SEM và CFA bậc 2, công trình đã làm rõ mức độ tác động của chính sách pháp luật, kết cấu hạ tầng, nguồn nhân lực, công nghệ và thương mại hàng hóa. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống giải pháp, kiến nghị được đề xuất tại Chương 5 cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác quản lý nhà nước và định hướng phát triển doanh nghiệp logistics Việt Nam giai đoạn 2022 – 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. 29 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOGISTICS VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA LOGISTICS. Cơ sở lý luận về logistics. Khái niê ̣m “logistics” và “ngành logistics”.

Khái niệm “phát triển ngành logistics”. Lý thuyết về các yếu tố tác động đến sư ̣ phát triển của một ngành.T và tác động của các yế u tố đế n sự phát triển. Các mô hình tiêu chí đánh giá năng lực ngành logistics. Các giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất.

Các giả thuyế t nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đề xuấ t. Thư ̣c trạng các yếu tố có trong mô hình nghiên cứu đề xuất tại Việt Nam. Yế u tố Chính sách pháp luật – Thủ tục hành chính.

Yế u tố Kế t cấ u hạ tầ ng. Yế u tố Nguồ n nhân lực và doanh nghiê ̣p logistics. Yế u tố Công nghê ̣. Yế u tố Thương mại hàng hóa.

Đánh giá chung các yế u tố có trong mô hình nghiên cứu. 79 Sơ kết chương 2. 80 v CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xây dựng thang đo các biế n độc lập.

Xây dựng thang đo biế n phụ thuộc sự phát triển ngành logistics. Nghiên cứu sơ bộ. Thiế t kế bảng câu hỏi. Phỏng vấ n pretest.

Khảo sát thử nghiê ̣m. Nghiên cứu chính thức. Cách thức chọn mẫu. Phương pháp thu thập dữ liê ̣u.

Phương pháp phân tích dữ liê ̣u nghiên cứu. 93 Sơ kết chương 3. 99 CHƯƠNG 4 PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả nghiên cứu.

Thống kê mô tả. Phân tích hê ̣ số Cronbach’s Alpha. Phân tích yế u tố khám phá EFA. Phân tích yế u tố khẳng định CFA.

Phân tích mô hình mạng SEM. Kiểm định Bootstrap. Phân tích cấ u trúc đa nhóm. Thảo luận kết quả nghiên cứu.

Yế u tố chính sách luật pháp và thủ tục hành chính. Yế u tố kế t cấ u hạ tầ ng. Yế u tố công nghê ̣. Yế u tố nguồ n nhân lực và doanh nghiê ̣p logistics.

Yế u tố thương mại hàng hóa. So sánh kế t quả nghiên cứu với một số nghiên cứu trước đi trước. 120 Sơ kết chương 4. 121 CHƯƠNG 5 THỰC TRẠNG, TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN NGÀNH LOGISTICS TẠI VIỆT NAM dưới tác động của các nhân tố ảnh hưởng.

Thư ̣c trạng và triển vọng phát triển của ngành logistics tại Việt Nam 123 5. Quá trình hình thành và phát triển của ngành logistics ở Viê ̣t Nam. Thực trạng phát triển của ngành logistics tại Viê ̣t Nam. Dự báo ngành logistics Viê ̣t Nam và xu thế phát triển ngành logistics toàn cầ u 127 5.

Một số giải pháp cho hiệp hội và doanh nghiệp logistics. Nhóm giải pháp yế u tố chính sách luật pháp và thủ tục hành chính. Nhóm giải pháp yế u tố kế t cấ u hạ tầ ng logistics. Nhóm giải pháp yế u tố công nghê.

Nhóm giải pháp yế u tố nguồ n nhân lực và doanh nghiê ̣p logistics. Nhóm giải pháp yế u tố thương mại hàng hóa. Một số kiến nghị chính sách đối với cơ quan nhà nước. Kiế n nghị liên quan đế n Chính sách – Pháp luật.

Kiế n nghị liên quan đế n Hạ tầ ng logistics. Kiế n nghị liên quan đế n Công nghê ̣, Nguồ n nhân lực logistics và Thương mại hàng hóa. 144 Sơ kết chương 5. 145 vii KẾT LUẬN.

147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ. 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 Tài liệu tham khảo tiếng Việt. 152 Sách & Giáo trình.

152 Bài báo khoa học. 153 Bài viế t kỷ yế u hội thảo. 156 Tài liê ̣u trực tuyế n. 156 Báo cáo của cơ quan/ tổ chức.

157 Tài liệu tham khảo tiếng Anh. 158 Sách & Giáo trình. 158 Bài báo khoa học. 161 PHỤ LỤC 1 DÀN BÀI PHỎNG VẤN SÂU.

165 PHỤ LỤC 2 KẾT QUẢ PHỎNG VẤN SÂU. 172 PHỤ LỤC 3 HIỆU CHỈNH THANG ĐO SAU PHỎNG VẤN SÂU. 174 PHỤ LỤC 4 BẢNG KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NGÀNH LOGISTICS TẠI VIỆT NAM. 175 PHỤ LỤC 5 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH’S ALPHA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ CÁC BIẾN ĐỘC LẬP.

179 PHỤ LỤC 6 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ CÁC BIẾN ĐỘC LẬP. 184 PHỤ LỤC 7 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH’S ALPHA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ BIẾN PHỤ THUỘC. 187 PHỤ LỤC 8 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU SƠ BỘ CHO KHÁI NIỆM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG. 190 viii PHỤ LỤC 9 THỐNG KÊ MÔ TẢ NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC.

193 PHỤ LỤC 10 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC CÁC BIẾN ĐỘC LẬP LẦN 1. 197 PHỤ LỤC 11 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC CÁC BIẾN ĐỘC LẬP LẦN 2. 202 PHỤ LỤC 12 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC LẦN 1. 207 PHỤ LỤC 13 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH'S ALPHA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC LẦN 2.

210 PHỤ LỤC 14 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC CÁC BIẾN ĐỘC LẬP. 213 PHỤ LỤC 15 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC. 216 PHỤ LỤC 17 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CFA BẬC 1 NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC. 221 PHỤ LỤC 18 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CFA BẬC 2 NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC BIẾN PHỤ THUỘC.

224 PHỤ LỤC 19 MÔ HÌNH PHÂN TÍCH SEM MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. 227 PHỤ LỤC 20 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU229 PHỤ LỤC 21 MÔ HÌNH PHÂN TÍCH ĐA NHÓM. 230 PHỤ LỤC 22 DANH SÁCH DOANH NGHIỆP THAM GIA KHẢO SÁT. 233 ix DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Danh mục từ viết tắt tiếng Việt STT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt 1 CHLB Cộng hòa Liên bang 2 CNTT Công nghệ thông tin 3 CP Chính phủ 4 ctg.

các tác giả 5 DN Doanh nghiệp 6 GS Giáo sư 7 KCN Khu công nghiệp 8 Km Ki-lô-mét 9 NĐ-CP Nghị định Chính phủ 10 NXB Nhà xuất bản 11 TMĐT Thương mại điện tử 12 TS Tiến sĩ 13 TTHC Trung tâm hành chính 14 UBND Ủy ban Nhân dân 15 VN Việt Nam 16 VTĐTNĐ Vận tải đường thủy nội địa 17 XHCN Xã hội chủ nghĩa Danh mục từ viết tắt tiếng Anh STT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt 1 3PL Third-party logistics Logistics bên thứ ba 2 4PL Fourth-party logistics Logistics bên thứ tư 3 ADB Asian Development Ngân hàng phát triển châu Á Bank 4 AGV Automated guided Xe chuyển hàng tự động vehicle 5 AHP Analytic Hierarchy mô hình phân tích thứ bậc Process 6 AI Artificial intelligence Trí tuệ nhân tạo 7 AIS Automatic Identification Hệ thống nhận diện tự động System 8 ASEAN The Association of Hiệp hội các quốc gia Southeast Asian Nations Đông Nam Á 9 BOT Build – Operate - Hợp đồng xây dựng - kinh Transfer doanh - chuyển giao x 10 CIF Cost, insurance, and Giá thành, Bảo hiểm và Cước freight 11 CNG Compressed Natural gas Khí thiên nhiên nén 12 COVID-19 Coronavirus Disease Dịch bệnh viêm đường hô hấp 2019 cấp do virút Corona gây ra năm 2019 13 CPS Cyber-physical system Hệ thống không gian mạng thực – ảo 14 CPTPP Comprehensive and Hiệp định Đối tác toàn diện và Progressive Agreement tiến bộ xuyên Thái Bình for Trans-Pacific Dương Partnership 15 CSCMP Council of Supply Chain Hội đồng các chuyên gia quản Management trị chuỗi cung ứng Professionals 16 DRS Data Recording Systems Hệ thống ghi dữ liệu 17 DSS Decision Support Hệ thống hỗ trợ quyết định Systems 18 DWT Deadweight tonnage Trọng tải toàn phần 19 EDI Electronic data Hệ thống trao đổi dữ liệu ở interchange tầm quốc gia 20 EFA Exploratory factor Phân tích yếu tố khám phá analysis 21 ES Expert Systems Hệ thống chuyên gia 22 ETC Electronic Toll Làn thu phí tự động Collection 23 EU European Union Liên minh châu Âu 24 EVFTA European Union– Hiệp định Thương mại tự do Vietnam Free Trade Việt Nam - EU Agreement 25 EWEC East-West Economic Hành lang kinh tế Đông – Tây Corridor 26 FOB Free On Board Miễn trách nhiệm Trên Boong tàu 27 FS Smart factories Nhà máy thông minh 28 FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do 29 GCI Global Connectedness Chỉ số Kết nối toàn cầu Index xi 30 GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm nội địa 31 GMS Greater Mekong Tiểu vùng Sông Mekong Subregion Mở rộng 32 IATA International Air Hiệp hội vận tải hàng không Transport Association thế giới 33 ICAO International Civil Tổ chức Hàng không Dân Aviation Organization dụng Quốc tế 34 ICD Inland Container Depot Cảng cạn/ cảng khô/ cảng nội địa 35 ICS International Chamber Phòng Vận tải biển quốc tế of Shipping 36 IMO International Maritime Tổ chức Hàng hải Quốc tế Organization 37 INCOTERMS International Điều khoản thương mại quốc Commercial Terms tế 38 IoS Internet of Services Internet dịch vụ 39 IoT Internet of Things Internet vạn vật 40 IT Information technology Công nghệ thông tin 41 JICA Japan International Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Cooperation Agency Bản 42 KLM Koninklijke Luchtvaart Hãng hàng không Quốc gia Maatschappij Hà Lan 43 LAC The US. Logistics Hội đồng quản trị logistics Administration Council Hoa Kỳ 44 LIS Logistics Information Hệ thống thông tin logistics System 45 LPG Liquefied Petroleum Gas Khí dầu mỏ hóa lỏng 46 LPI Logistics performance Chỉ số Hiệu quả Logistics index 47 MIS Management Hệ thống thông tin quản lý Information Systems 48 MTO Multimodal Transport Người kinh doanh vận tải đa Operator phương thức 49 NAPAS National Payment Công ty Cổ phần Thanh toán Services Quốc gia Việt Nam 50 ODA Official development Hỗ trợ Phát triển Chính thức assistance 51 PEST Political, economic, Chính trị, kinh tế, xã hội, công social and technological nghệ xii 52 PPP Public–private Quan hệ đối tác công - tư partnership 53 RF Refrigerated container Container bảo ôn 54 RFID Radio frequency Công nghệ định vị bằng sóng indentification radio 55 SEM Structural equation Mô hình hồi quy mạng modeling 56 SWOT Strengths, Weaknesses, Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, Opportunities, and thách thức Threats 57 TEU Twenty-foot equivalent Đơn vị tương đương 20 foot unit 58 The U.