PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nền kinh tế thế giới ngày càng phát triển và đạt nhiều thành tựu, nhƣng đi cùng với nó là các tác động tiêu cực của kinh tế tới môi trƣờng và hệ quả của nó là biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu đang có diễn biến theo chiều hƣớng ngày càng khắc nghiệt hơn. Theo Ngân hàng Thế giới World Bank, các nƣớc đang phát triển sẽ chịu 98% thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra và phải chi tới 150 tỷ USD mỗi năm trong hai thập kỉ đầu thế kỉ XXI để đối phó với biến đổi khí hậu.
Biến đổi khí hậu đã phá vỡ mục tiêu làm giảm một nửa số ngƣời nghèo đói vào năm 2015 trên thế giới vì gây ảnh hƣởng xấu đối với nông nghiệp và giá lƣơng thực. Trong khi biến đổi khí hậu tác động có mức độ tới các nền kinh tế phát triển thì nó lại là hiểm họa đối với nhiều nƣớc đang phát triển bởi nó ảnh hƣởng tới tất cả các lĩnh vực kinh tế, nông nghiệp và cuộc sống an sinh xã hội của ngƣời dân nơi đây. Theo kết quả nghiên cứu đã công bố, 5,5% khí thải toàn cầu xuất phát từ Logistics. Bởi vậy, lý thuyết phát triển bền vững đòi hỏi các doanh nghiệp phải thay đổi mô hình Logistics truyền thống tiêu thụ nhiều năng lƣợng, giảm thiểu tiếng ồn, rác thải và khí thải.
Vì vậy, lý thuyết Logistics xanh đã ra đời nhƣ một hệ quả của lý thuyết phát triển bền vững. Sự phát triển của các loại hình Logistics hiện đại đầu tiên phải đƣợc xem xét từ góc độ môi trƣờng và hiệu quả. Logistics xanh là động lực thúc đẩy môi trƣờng toàn cầu, và cũng là nền tảng của phát triển bền vững. Việt Nam với đặc điểm địa hình đặc biệt, phải đối mặt với những nguy cơ tác động môi trƣờng lâu dài và là một trong mƣời quốc gia chịu ảnh hƣởng nặng nề nhất về biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, giao thông vận tải vừa là yếu tố quan trọng trong thúc đẩy kinh tế nhờ tăng năng suất đồng thời lại góp 1 z phần lớn lƣợng khí thải cacbon do sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Theo đánh giá của Bộ Giao thông vận tải, hiện nay chi phí cho Logistics ở Việt Nam chiếm gần 25% GDP trong đó vận tải chiếm đến 50-60%. Xanh hóa trong dịch vụ vận tải đặc biệt là vận tải đƣờng bộ do khối lƣợng chuyên chở hàng hóa của đƣờng bộ là rất lớn từ đó giảm thiểu các khâu thừa trong chuỗi cung ứng, giảm lƣợng khí thải từ các hoạt động vận tải và cuối cùng giảm chi phí và nâng cao chất lƣợng cung ứng là một nhiệm vụ quan trọng với ngành Logistics Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp trong nƣớc nói riêng. Trong bối cảnh khi mà hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam ngày càng phát triển, thƣơng mại nội địa ngày càng mở rộng, nhu cầu Logistics càng gia tăng thì việc phát triển Logistics xanh mang lại nhiều lợi ích hơn cả việc cắt giảm thuế, giúp các doanh nghiệp tiết kiệm đƣợc chi phí, nâng cao sức cạnh tranh.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp logistic của Việt Nam phần lớn là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc xây dựng và áp dụng Logistics xanh còn khá mới mẻ và gặp nhiều khó khăn. Trên cơ sở phân tích tác động và vai trò của Logistics xanh đối với sự phát triển kinh tế bền vững mà một số công ty Logistics quốc tế đang triển khai, đồng thời với việc phân tích những đặc điểm tình hình Logistics xanh Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, học viên đã lựa chọn đề tài nghiên cứu „Phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế‟ là hoàn toàn phù hợp với chuyên ngành đào tạo Kinh tế Quốc tế, Trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích của đề tài là thông qua việc phân tích, đánh giá các nhân tố tác động và thực trạng phát triển Logistics xanh tại Việt Nam, đề tài đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện 2 z hội nhập kinh tế quốc tế để góp phần vào việc tăng trƣởng nhanh và bền vững.
Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu Với đề tài nghiên cứu nêu trên, học viên sẽ đi sâu vào việc trả lời các câu hỏi sau: - Tại sao phải phát triển Logistics xanh? - Bối cảnh hội nhập ảnh hƣởng đến Logistics xanh nhƣ thế nào? - Điều kiện cần thiết để phát triển Logistics xanh là gì? - Những biện pháp thích hợp để phát triển Logistics xanh tại Việt Nam? Để có thể luận giải rõ ràng các câu hỏi nghiên cứu nêu trên, nhiệm vụ của đề tài cần tập trung giải quyết những vấn đề cơ bản sau: - Tổng quan một số nghiên cứu về Logistics xanh - Làm rõ cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam về phát triển Logistics xanh - Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế - Đề xuất một số giải pháp phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Quá trình phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. - Phạm vi nghiên cứu: Đánh giá triển khai Logistics xanh Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015 và định hƣớng đến năm 2020. Kết quả mới của đề tài luận văn - Hệ thống hóa các lý thuyết và nghiên cứu về lĩnh vực Logistics xanh, làm rõ cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam về phát triển Logistics xanh.
3 z - Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển Logistics xanh tại Việt Nam, từ đó đề xuất một số giải pháp để phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Kết cấu của luận văn Chƣơng 1 : Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở khoa học của phát triển Logistics xanh Chƣơng 2 : Khung khổ phân tích và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3 : Phân tích thực trạng phát triển Logistics xanh tại Việt Nam trong điều kiện hội nhâp kinh tế quốc tế Chƣơng 4 : Định hƣớng và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển Logistics xanh tại Việt Nam 4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHÁT TRIỂN LOGISTICS XANH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Thuật ngữ “Logistics xanh” tuy còn mới mẻ ở Việt Nam nhƣng trên thế giới đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu về Logistics xanh. Xét về khía cạnh vai trò, sự cần thiết và ứng dụng của Logistics xanh có các công trình nghiên cứu: Nghiên cứu của các tác giả Abdelkader Sbihi, Richard W.
Eglese năm 2007 công bố bài báo có tên “The relationship between Vehicle Routing & Scheduling and Green Logistics -A Literature Survey” các nghiên cứu của các tác giả tiến hành khảo sát về ứng dụng Logistics xanh trong việc lập kế hoạch tuyến vận tải cho phƣơng tiện. Năm 2011, tác giả Ittmann Hans tiếp tục bàn về chuỗi cung ứng xanh, một khái niệm nâng cao của Logistics xanh thông qua bài viết “Green Supply Chains – a new priority for supply chain managers CSIR Built Environment”. Bài viết này không phải là một cái nhìn tổng quan toàn diện của Logistics xanh. Theo một cách tóm tắt, bài viết cho thấy tầm quan trọng của Logistics xanh đối với những ngƣời tham gia Logistics và quản lý chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, bài viết còn chỉ ra tầm quan trọng của đánh giá tác động môi trƣờng và sau đó thảo luận về những nỗ lực khác nhau để đạt đƣợc môi trƣờng bền vững. Cùng năm này, tác giả Marcus Thiell, Juan Pablo Soto Zuluaga, Juan Pablo Madiedo Montañez & Bart van Hoof công bố nghiên cứu về ứng dụng của Logistics xanh trên thị trƣờng quốc tế “Green Logistics: Global Practices and their Implementation in Emerging Markets”. Trình bày một cái nhìn tổng quan toàn cầu về thực hành Logistics xanh ở các cấp quản lý khác nhau và 5 z những thách thức cố hữu của việc thực hiện trong những thị trƣờng mới nổi. Bài viết đã làm rõ các thuật ngữ, mô tả phạm vi và đặc điểm của logictics xanh, phân tích tác động của Logistics xanh vào việc tạo ra các giá trị kinh tế và xã hội.
Hay một nghiên cứu khác mang tính tổng quan của các tác giả Rommert Dekkera, Jacqueline Bloemhof và Ioannis Mallidis (2011) thuộc các trƣờng Đại học Emramus Rotterdam, Đại học Wageningen, Đại học Aristotle of Thessalonski về việc tích hợp các khía cạnh môi trƣờng trong lĩnh vực Logistics, đƣa ra phác thảo của những phát triển ở hiện tại và tƣơng lai, tập trung vào thiết kế, lập kế hoạch và kiểm soát trong một chuỗi cung ứng cho giao thông vận tải, hàng tồn kho. Đồng thời chỉ ra một số lĩnh vực mà các khía cạnh môi trƣờng có thể là bao gồm trong các mô hình hoạt động nghiên cứu về Logistics, có tiêu đề “Operations Research for green Logistics – An overview of aspects, issues, contributions and challenges”. Năm 2013, các tác giả Aidas Vasilis Vasiliauskas, Virgilija Zinkevičiūtė, Gražvydas Jakubauska thuộc Khoa Quản lý vận tải, trƣờng Đại học Kỹ thuật Vilnius Gediminas của Lithuania công bố nghiên cứu về “The use of IT applications for implementation of green logistics concept” nhằm tạo ra một hệ thống giao thông thông minh trong Logistics xanh. Wijittra Srisorn (2013) đã công bố bài viết “The Benefit of Green Logistics to Organization”.
Nghiên cứu chỉ ra lợi ích dự kiến tổ chức nhận đƣợc khi thích nghi với Logistics xanh về các hoạt động quan trọng trong Logistics. Lợi ích của Logistics xanh mà tổ chức nhận đƣợc bằng hoạt động quản lý Logistics đó là quá trình làm tăng hiệu suất quản lý các sản phẩm từ ngƣời sản xuất đến khách hàng, giảm chi phí sản xuất, tiết kiệm năng lƣợng và ngăn chặn tác hại đến môi trƣờng. Bao gồm quá trình thu mua tạo thuận lợi cho việc nâng cao thƣơng mại nhƣ kết nối của công nghệ thông tin trong quá 6 z trình kinh doanh để kinh doanh (kinh doanh B2B), quá trình sản xuất cải thiện bằng cách cải tiến kinh doanh Logistics và quản lý quá trình kho nhƣ bao bì tái chế, vận chuyển hàng hóa và tiếp nhận bên trong kho, kế hoạch phân phối hàng hoá. Xét theo khía cạnh tác động của Logistics xanh đến môi trường, đến hoạt động vận tải của doanh nghiệp và các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng các Logistics xanh ở cấp độ của công ty có các công trình nghiên cứu: Jacques Leonardi, Christophe Rizet, Michael Browne, Julian Allen, Pedro J.