Doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa tại Bộ Giao thông Vận tải: Thực trạng và giải pháp phát triển

Tài liệu nghiên cứu Luận văn doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hoá ở bộ giao thông vận tải thực trạng và giải pháp phát, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Phát Triển Doanh Nghiệp Nhà Nước Sau Cổ Phần Hóa Tại Bộ Giao Thông Vận Tải
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhµ níc sau cæ phÇn ho¸ ë ViÖt nam
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa
• 1.1.1. Mét sè khái niệm liên quan đến doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa
• 1.1.2. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
• 1.2. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước nói chung

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Phát triển doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sau cổ phần hóa (CPH) tại Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh cải cách kinh tế hiện nay. CPH DNNN không chỉ là một bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn là một phần của chiến lược phát triển kinh tế quốc gia. Từ năm 1992 đến nay, nhiều DNNN đã được CPH, mang lại nhiều kết quả tích cực cho nền kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho các DNNN sau CPH.

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Doanh nghiệp nhà nước sau CPH là các tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu một phần hoặc toàn bộ vốn. Vai trò của DNNN sau CPH không chỉ là tạo ra lợi nhuận mà còn góp phần vào phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an sinh và phát triển bền vững.

1.2. Lịch sử và quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Bộ GTVT

Quá trình CPH DNNN tại Bộ GTVT đã diễn ra từ những năm đầu của thập kỷ 90. Nhiều doanh nghiệp lớn như Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Hàng không Việt Nam đã được CPH, tạo ra những bước tiến mới trong hoạt động kinh doanh.

II. Thách thức trong phát triển doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng DNNN sau CPH vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như quản lý, hiệu quả hoạt động và sự cạnh tranh từ khu vực tư nhân đang đặt ra nhiều áp lực. Đặc biệt, việc duy trì vai trò của Nhà nước trong quản lý và giám sát các DNNN sau CPH là một thách thức lớn.

2.1. Thách thức trong quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Quản lý DNNN sau CPH gặp khó khăn do sự chuyển giao quyền lực và trách nhiệm. Nhiều DNNN vẫn duy trì cách quản lý cũ, dẫn đến hiệu quả hoạt động không cao.

2.2. Thách thức về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

Nhiều DNNN sau CPH vẫn chưa đạt được hiệu quả kinh doanh như mong đợi. Việc cải cách mô hình quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp cải cách doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Để phát triển DNNN sau CPH, cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Việc tái cấu trúc doanh nghiệp, nâng cao năng lực quản lý và cải thiện chính sách phát triển là những yếu tố quan trọng.

3.1. Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước để nâng cao hiệu quả

Tái cấu trúc DNNN là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc này bao gồm việc sắp xếp lại cơ cấu tổ chức, giảm thiểu chi phí và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý doanh nghiệp nhà nước

Nâng cao năng lực quản lý là cần thiết để DNNN hoạt động hiệu quả hơn. Cần đào tạo đội ngũ quản lý có trình độ, kỹ năng và kinh nghiệm để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng DNNN sau CPH có thể hoạt động hiệu quả hơn nếu được áp dụng các mô hình quản lý hiện đại. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải cách DNNN đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

Nghiên cứu cho thấy rằng DNNN sau CPH có khả năng tăng trưởng tốt hơn so với trước khi CPH. Điều này chứng tỏ rằng CPH là một bước đi đúng đắn trong quá trình cải cách kinh tế.

4.2. Ứng dụng mô hình quản lý mới trong doanh nghiệp nhà nước

Việc áp dụng các mô hình quản lý mới như quản lý theo mục tiêu, quản lý chất lượng toàn diện đã giúp DNNN nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường.

V. Kết luận và tương lai của doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

DNNN sau CPH có tiềm năng phát triển lớn nếu được quản lý và điều hành hiệu quả. Tương lai của DNNN phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và sự hỗ trợ từ Nhà nước trong việc cải cách và phát triển.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, DNNN cần phải đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Việc này đòi hỏi sự quyết tâm từ cả Nhà nước và các doanh nghiệp.

5.2. Đề xuất giải pháp phát triển doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Cần có các giải pháp đồng bộ để phát triển DNNN sau CPH, bao gồm cải cách chính sách, nâng cao năng lực quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho DNNN hoạt động hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đổi mới và tái cơ cấu kinh tế tại Việt Nam xác định cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một trong những nhiệm vụ then chốt nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Tính từ năm 1992 đến nay, cả nước đã hoàn thành cổ phần hóa gần 4.000 doanh nghiệp nhà nước, mang lại những bước chuyển mình tích cực cho nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, giai đoạn hậu cổ phần hóa đang đặt ra nhiều thách thức phức tạp về cơ chế giám sát, quản trị điều hành và bảo toàn vốn công.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động và mô hình quản trị của các doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải có tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ từ 30% trở lên. Phạm vi thời gian khảo sát chuyên sâu trải dài từ năm 2000 đến nay, kết hợp đánh giá các dữ liệu lịch sử từ giai đoạn thí điểm năm 1992. Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc làm rõ những vướng mắc nội tại trong quá trình chuyển đổi pháp lý, mâu thuẫn quyền lợi giữa các nhóm cổ đông và sự lúng túng trong cơ chế đại diện chủ sở hữu vốn.

Ý nghĩa của đề tài được thể hiện qua các giá trị ứng dụng thực tiễn cho ngành giao thông vận tải. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp tối ưu hóa hiệu suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu dự kiến tăng khoảng 15% đến 20%, đồng thời hỗ trợ giảm tỷ lệ xung đột quản trị nội bộ xuống dưới 10% tại các đơn vị sau chuyển đổi mô hình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa Lý thuyết đại diện của Michael Jensen và William Meckling cùng Lý thuyết quyền sở hữu tài sản trong kinh tế học thể chế. Khung lý thuyết này giải thích sự phân tách giữa quyền sở hữu và quyền điều hành, chỉ rõ nguy cơ phát sinh chi phí đại diện khi cán bộ quản lý trục lợi cá nhân hoặc khi cổ đông nhà nước nắm giữ từ 30% đến 51% vốn điều lệ nhưng thiếu cơ chế giám sát hữu hiệu.

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa xuyên suốt luận văn gồm: Doanh nghiệp nhà nước (đơn vị kinh tế do Nhà nước đầu tư 100% vốn hoặc giữ quyền kiểm soát chi phối), Công ty cổ phần (mô hình sở hữu hỗn hợp với tối thiểu 3 cổ đông và chịu trách nhiệm hữu hạn) và Cổ phần hóa (tiến trình chuyển đổi hình thức pháp lý, phân định lại quyền sở hữu tài sản sang cơ chế thị trường).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, số liệu lưu trữ ngành giao thông vận tải và các tài liệu chuyên đề của Viện Quản lý Kinh tế Trung ương. Mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 45 doanh nghiệp sau cổ phần hóa trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các đơn vị có tỷ lệ vốn nhà nước từ 30% trở lên hoạt động trong 3 mảng trọng yếu: dịch vụ hàng hải, xây dựng công trình giao thông và vận tải đường sắt.

Lý do lựa chọn phương pháp quy nạp kết hợp phân tích định tính và thống kê mô tả so sánh là vì cách tiếp cận này cho phép bóc tách bản chất những rào cản thể chế, cung cách điều hành "bình mới rượu cũ" mà các mô hình định lượng đơn thuần khó phản ánh toàn diện. Trục thời gian nghiên cứu được chia làm 3 giai đoạn: giai đoạn thí điểm 1992-1996, giai đoạn mở rộng thí điểm 1996-1998 và giai đoạn đẩy mạnh cổ phần hóa từ 1998 đến nay.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hiệu quả tài chính ghi nhận mức tăng trưởng rõ nét ở giai đoạn đầu chuyển đổi. Giai đoạn 1989-1996 chứng kiến 10 doanh nghiệp thí điểm cổ phần hóa đạt mức tăng doanh thu bình quân 56,0%. Song song đó, quy mô vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp sau cổ phần hóa trong giai đoạn 1993-1997 tăng trưởng bình quân 45%/năm nhờ quyền chủ động phát hành thêm cổ phiếu để thu hút nguồn lực xã hội.

Thứ hai, tồn tại sức ỳ quản trị nghiêm trọng tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối. Khoảng 60% đơn vị khảo sát vẫn duy trì phương thức điều hành hành chính cũ do người đại diện phần vốn nhà nước kiêm nhiệm các vị trí chủ chốt trong Hội đồng quản trị và Ban Tổng Giám đốc.

Thứ ba, cơ cấu cổ đông nội bộ bộc lộ nhiều điểm yếu. Hơn 70% người lao động sở hữu cổ phần thiếu kiến thức về thị trường tài chính, dẫn đến tình trạng chuyển nhượng cổ phần ưu đãi ngầm cho các đối tượng bên ngoài, tạo điều kiện cho hiện tượng đầu cơ thâu tóm doanh nghiệp.

Thứ tư, vướng mắc pháp lý về đất đai và nợ tồn đọng làm suy giảm sức cạnh tranh. Khoảng 40% doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do bất cập trong khâu định giá tài sản trước cổ phần hóa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ sự thay đổi liên tục của khung khổ chính sách qua từng giai đoạn và sự thiếu chuẩn bị về năng lực thực thi vai trò cổ đông của cơ quan chủ quản. Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Trung Quốc đã thành lập các công ty quản lý tài sản thuộc 4 ngân hàng thương mại để xử lý nợ và hình thành 11.500 công ty cổ phần hỗn hợp. Ba Lan đã tư nhân hóa thành công 4.951 xí nghiệp nhà nước chiếm 61% GDP vào năm 2000 nhờ thị trường tài chính phát triển đồng bộ.

Trong luận văn, các dữ liệu phức tạp về biến động doanh thu, cơ cấu tài sản và cơ cấu cổ đông được hệ thống hóa trực quan thông qua 5 biểu đồ cột so sánh tốc độ tăng trưởng và 3 bảng ma trận phân loại rủi ro quản trị. Cách trình bày này giúp làm nổi bật mối tương quan giữa tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước và hiệu quả điều hành thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh tái cơ cấu vốn và thoái vốn nhà nước linh hoạt. Bộ Giao thông Vận tải cần phối hợp với các cơ quan quản lý vốn rà soát toàn diện danh mục đầu tư, thực hiện giảm tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước xuống dưới mức 30% tại các doanh nghiệp kinh doanh thương mại thông thường trong lộ trình từ năm 2026 đến 2028 nhằm thu hút dòng vốn quản trị chất lượng cao từ khu vực tư nhân.

Thứ hai, chuẩn hóa mô hình quản trị công ty theo thông lệ quốc tế. Hội đồng quản trị các công ty cổ phần cần thực hiện tách bạch 100% giữa chức danh Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng Giám đốc điều hành, tiến hành tuyển dụng giám đốc điều hành chuyên nghiệp từ thị trường lao động từ năm 2026, hướng tới mục tiêu nâng tỷ suất sinh lời trên tài sản đạt trên 12%/năm.

Thứ ba, giải quyết dứt điểm các vướng mắc pháp lý về đất đai và tài sản công. Các cơ quan quản lý chuyên ngành cần ban hành hướng dẫn phân loại tài sản không phục vụ sản xuất, xử lý dứt điểm 100% hồ sơ pháp lý về quyền sử dụng đất cho doanh nghiệp trong thời hạn 24 tháng giai đoạn 2026-2027.

Thứ tư, thiết lập cơ chế đào tạo và bảo vệ quyền lợi cổ đông người lao động. Doanh nghiệp cần định kỳ tổ chức tối thiểu 4 chương trình đào tạo mỗi năm về quyền cổ đông và phân tích báo cáo tài chính cho cán bộ công nhân viên, giữ tỷ lệ phản ánh tranh chấp quyền lợi dưới 2% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý nhà nước và lãnh đạo Bộ Giao thông Vận tải: Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn để hoạch định chính sách giám sát nguồn vốn nhà nước và xây dựng phương án thoái vốn tối ưu cho hơn 30 đơn vị trực thuộc.

Hội đồng quản trị và Ban điều hành doanh nghiệp cổ phần hóa: Cung cấp khung giải pháp tái cơ cấu tổ chức, phân định quyền hạn kiểm soát nội bộ và giải quyết xung đột lợi ích giữa các nhóm cổ đông.

Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Đóng vai trò là công trình tham khảo chuyên sâu về kinh tế chuyển đổi với nguồn dữ liệu phong phú từ 4 quốc gia gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga và Ba Lan.

Nhà đầu tư chiến lược và các tổ chức tài chính: Cung cấp góc nhìn thực tế để đánh giá rủi ro pháp lý, giá trị quyền sử dụng đất và tiềm năng tăng trưởng tại các công ty có vốn nhà nước trên 30%.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp sau cổ phần hóa tại Bộ Giao thông Vận tải đối mặt rào cản lớn nhất nào? Rào cản lớn nhất là tư duy quản trị chậm đổi mới khi đại diện vốn nhà nước nắm giữ từ 30% đến trên 50% cổ phần vẫn can thiệp theo mệnh lệnh hành chính. Tình trạng này làm giảm tính linh hoạt thương mại và triệt tiêu động lực cạnh tranh bình đẳng của mô hình công ty cổ phần.

Hình thức cổ phần hóa chủ đạo của các doanh nghiệp ngành giao thông là gì? Hình thức chủ yếu là giữ nguyên phần vốn nhà nước hiện có tại doanh nghiệp và phát hành thêm cổ phiếu mới ra công chúng. Phương thức này vừa giúp bảo toàn giá trị vốn công, vừa huy động thêm hơn 40% nguồn lực tài chính mới từ cán bộ công nhân viên và các nhà đầu tư bên ngoài.

Tác động tài chính rõ rệt nhất trong giai đoạn đầu cổ phần hóa là gì? Theo số liệu thống kê giai đoạn 1989-1996, nhóm 10 doanh nghiệp cổ phần hóa đầu tiên đã đạt mức tăng trưởng doanh thu bình quân lên tới 56,0%. Ngoài ra, tốc độ tăng vốn bình quân của doanh nghiệp sau cổ phần hóa đạt mức 45%/năm trong giai đoạn 1993-1997.

Mô hình xử lý nợ xấu của Trung Quốc mang lại gợi ý gì cho Việt Nam? Trung Quốc đã lập ra các công ty quản lý tài sản thuộc 4 ngân hàng thương mại lớn để mua lại nợ khó đòi và hoán đổi thành cổ phần tại 11.500 doanh nghiệp. Ngành giao thông có thể vận dụng giải pháp chuyển đổi nợ thành vốn góp nhằm làm sạch bảng cân đối tài chính trước khi niêm yết.

Làm thế nào để nâng cao vai trò của cổ đông là người lao động trong doanh nghiệp? Doanh nghiệp cần hỗ trợ người lao động thành lập nhóm đại diện ủy quyền cổ đông tập thể và công khai 100% dữ liệu tài chính kiểm toán độc lập. Giải pháp này giúp gắn kết quyền lợi người lao động với cổ tức thực tế, hạn chế nguy cơ bị thâu tóm bởi giới đầu cơ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phát triển doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá thực chứng bức tranh hoạt động của 45 doanh nghiệp thuộc Bộ Giao thông Vận tải với các minh chứng tăng trưởng doanh thu 56,0% và tăng vốn 45% ở giai đoạn đầu.
• Chỉ rõ các nút thắt nội tại về cơ chế điều hành "bình mới rượu cũ", sự thụ động của cổ đông lao động và các tồn đọng pháp lý về đất đai.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về cơ chế quản trị độc lập, phân định quyền sở hữu và tái cấu trúc tài sản giai đoạn 2026-2030.
• Xác lập lộ trình hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp ngành giao thông vận tải vươn tầm hội nhập kinh tế quốc tế.

Công trình là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu và lãnh đạo doanh nghiệp. Độc giả quan tâm hãy ứng dụng ngay các khuyến nghị quản trị từ công trình để tối ưu hóa hiệu quả vận hành doanh nghiệp sau cổ phần hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi §æi míi doanh nghiÖp nhµ níc (DNNN) lµ mét néi dung quan träng trong c«ng cuéc ®æi míi, c¶i c¸ch kinh tÕ ë níc ta, trong ®ã cæ phÇn hãa (CPH) DNNN lµ mét néi dung träng t©m. Tõ n¨m 1992 ®Õn nay, níc ta ®· CPH ®îc gÇn 4. Cã thÓ thÊy, qu¸ tr×nh CPH ®· ®em l¹i nhiÒu kÕt qu¶ kh¶ quan cho DNNN còng nh cho nÒn kinh tÕ. Tuy nhiªn, qu¸ tr×nh CPH vµ ho¹t ®éng cña DNNN sau CPH còng ®Æt ra cho nÒn kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ nhiÒu vÊn ®Ò cÇn th¸o gì.

Mét mÆt, b¶n th©n qu¸ tr×nh CPH víi sù thay ®æi liªn tôc chÝnh s¸ch cña Nhµ níc ®· lµm cho DNNN sau CPH kh«ng ho¹t ®éng trªn nÒn t¶ng nh nhau. MÆt kh¸c, do m«i trêng CPH cha thuËn lîi, do nÒn kinh tÕ thÞ trêng ë n- íc ta cha ph¸t triÓn, … nªn ®iÒu kiÖn ho¹t ®éng cña C«ng ty cæ phÇn (CTCP) cßn khã kh¨n. Nh÷ng vÊn ®Ò ®ã t¸c ®éng dai d¼ng ®Õn ho¹t ®éng cña DNNN sau CPH, lµm cho nhiÒu kú väng cña c¸c c¬ quan nhµ níc vµ ngêi d©n vµo c¸c DNNN sau CPH kh«ng trë thµnh hiÖn thùc. MÆt kh¸c, mét sè DNNN sau CPH b¾t ®Çu gÆp khã kh¨n tõ nhiÒu phÝa nh m«i trêng ho¹t ®éng thay ®æi, DN kh«ng kÞp thÝch øng, c¸n bé qu¶n lý cña DN vÉn hµnh ®éng theo ph¬ng thøc cò, cæ ®«ng thiÕu kh¶ n¨ng tham gia qu¶n lý DN, nhµ níc cha chuÈn bÞ ®Çy ®ñ ®Ó qu¶n lý lo¹i h×nh DN míi… 2 Ngoµi ra, mét sè DNNN sau CPH vÉn duy tr× phÇn vèn khèng chÕ cña nhµ níc nªn trªn thùc tÕ nhµ níc vÉn cã quyÒn kiÓm so¸t c¸c DN nµy nh tríc kia, trong khi ®ã m« h×nh ho¹t ®éng vµ ®Þa vÞ ph¸p lý cña DN ®· thay ®æi.

C¸ch qu¶n lý ®ã kh«ng chØ g©y bøc xóc cho c¸c cæ ®«ng thiÓu sè trong CTCP do nhµ níc khèng chÕ, mµ cßn g©y lóng tóng cho b¶n th©n giíi qu¶n lý DN vµ c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn qu¶n lý DN ®ã. Bé Giao th«ng vËn t¶i (GTVT) lµ c¬ quan nhµ níc chñ qu¶n cña nhiÒu DNNN. Trong qu¸ tr×nh ®æi míi, nhÊt lµ trong qu¸ tr×nh t¸i c¬ cÊu DNNN, Bé GTVT ®· tiÕn hµnh CPH nhiÒu DN trùc thuéc. Sau CPH, kh«ng nh÷ng nhiÒu DNNN ®· CPH thuéc Bé lóng tóng trong ho¹t ®éng, mµ b¶n th©n nhiÒu bé phËn qu¶n lý cña Bé ®îc giao chøc n¨ng kiÓm so¸t DNNN sau CPH còng lóng tóng.

§Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho DNNN sau CPH ho¹t ®éng tèt h¬n, t¹o niÒm tin vµ ®éng lùc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh CPH, ®Ó t×m kiÕm c¸c ph¬ng thøc qu¶n lý DNNN sau CPH hiÖu qu¶, cÇn ph¶i tiÕn hµnh nghiªn cøu thÊu ®¸o hiÖn tr¹ng ho¹t ®éng vµ c¬ chÕ qu¶n lý cña c¸c DNNN sau CPH, trong ®ã cã nhiÒu DN thuéc Bé GTVT. §ã chÝnh lµ lý do mµ ®Ò tµi “Doanh nghiÖp Nhµ níc sau CPH ë Bé Giao th«ng vËn t¶i - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn “ ®îc chän nghiªn cøu trong luËn v¨n nµy. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi 3 CPH DNNN vµ ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý DNNN ®· ®îc nhiÒu t¸c gi¶ vµ c«ng tr×nh quan t©m nghiªn cøu trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Cã thÓ ph©n lo¹i c¸c nghiªn cøu vÒ lÜnh vùc nµy theo c¸c nhãm sau: Nhãm thø nhÊt nghiªn cøu tæ chøc s¾p xÕp l¹i DNNN, trong ®ã cã CPH, díi khÝa c¹nh gi¶i ph¸p t¸i c¬ cÊu c¸c DNNN ë c¸c quèc gia kh¸c nhau, nhÊt lµ ë c¸c níc cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi, coi ®ã nh gi¶i ph¸p chuyÓn c¸c c¬ së s¶n xuÊt cña Nhµ níc cho t nh©n.

§iÓn h×nh cho nhãm t¸c gi¶ nµy lµ c¸c nhµ kinh tÕ ë Ch©u ¢u, mét sè nhµ kinh tÕ lµm viÖc trong c¸c tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ. Néi dung nghiªn cøu cña nhãm nµy lµ qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi cña nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch sang kinh tÕ thÞ trêng, trong ®ã cã qu¸ tr×nh gi¶i thÓ cña c¸c DNNN vµ t¸i c¬ cÊu l¹i chóng theo c¸c gi¶i ph¸p sèc, lÊy CPH toµn d©n (níc Nga), hay t nh©n ho¸ së h÷u nhµ níc lµm träng t©m. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu tiªu biÓu lµ “ChuyÓn ®æi c¸c doanh nghiÖp nhµ níc” cña c¸c t¸c gi¶ Barry Spicer, David Emanuel, Michael Powel; “C¶i c¸ch doanh nghiÖp thÕ giíi” bµi viÕt trªn t¹p chÝ Tµi chÝnh sè 12 – 1997 cña t¸c gi¶ §µo Träng Thanh. Nhãm thø hai lµ c¸c nhµ kinh tÕ cña ViÖt Nam vµ Trung Quèc, hä nghiªn cøu CPH vµ ®æi míi DNNN díi gi¸c ®é c¶i c¸ch ®æi míi ®Ó lµm cho c¸c DN nµy ho¹t ®éng tèt h¬n, t¹o thÓ chÕ ®Ó Nhµ níc kiÓm so¸t DN cã hiÖu qu¶ vµ phï hîp víi kinh tÕ thÞ trêng.

§iÓn h×nh cña nhãm nµy lµ s¸ch: “C¶i c¸ch doanh nghiÖp nhµ níc ë Trung 4 quèc so s¸nh víi ViÖt Nam” do viÖn kinh tÕ thÕ giíi thuéc ViÖn khoa häc x· héi nh©n v¨n ViÖt Nam biªn so¹n. “Nh×n l¹i bèn n¨m CPH DNNN” bµi viÕt cña t¸c gi¶ Hoµng C«ng Thi trªn t¹p chÝ tµi chÝnh sè 12 – 1997; “Kinh nghiÖm thÝ ®iÓm chÕ ®é CPH ë Trung Quèc” s¸ch do ViÖn kinh tÕ thuéc ViÖn Khoa häc x· héi nh©n v¨n ViÖt Nam biªn so¹n. Nhãm thø ba chñ yÕu lµ c¸c nhµ kinh tÕ ViÖt Nam ®i s©u nghiªn cøu vµ mæ xÎ c¸c vÊn ®Ò gÆp ph¶i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn CPH DNNN ë ViÖt Nam. §iÓn h×nh cho híng nghiªn cøu nµy lµ luËn ¸n tiÕn sÜ cña NguyÔn ThÞ Th¬m vÒ ®Ò tµi “CPH doanh nghiÖp nhµ níc ë ViÖt Nam – Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p”; luËn ¸n tiÕn sÜ cña NguyÔn V¨n Héi vÒ ®Ò tµi “CPH doanh nghiÖp nhµ níc thuéc Bé Giao th«ng vËn t¶i”.

GÇn ®©y, ®· cã mét sè nhµ nghiªn cøu lu t©m xem xÐt c¸c vÊn ®Ò ®Æt ra ®èi víi DNNN sau CPH nh Héi th¶o vÒ hËu CPH vµo th¸ng 8 -2004 do ViÖn Qu¶n lý kinh tÕ Trung ¬ng tæ chøc. Riªng chñ ®Ò “Doanh nghiÖp nhµ níc sau CPH ë Bé Giao th«ng vËn t¶i - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn” cha ®îc ®Ò cËp mét c¸ch hÖ thèng trong c«ng tr×nh khoa häc nµo. Môc ®Ých, nhiÖm vô nghiªn cøu cña luËn v¨n Môc ®Ých nghiªn cøu cña luËn v¨n lµ ph©n tÝch thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña DNNN sau CPH ë Bé GTVT ®Ó ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn chóng trong t¬ng lai. 5 Phï hîp víi môc ®Ých nªu trªn, luËn v¨n cã c¸c nhiÖm vô sau ®©y: - HÖ thèng ho¸ c¸c vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn DNNN sau CPH trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng.

- Tæng thuËt kinh nghiÖm ph¸t triÓn DNNN sau CPH ë mét sè níc trªn thÕ giíi. - Ph©n tÝch thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña DNNN sau CPH ë Bé GTVT. - §Ò xuÊt ph¬ng híng, vµ mét sè gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c¸c DNNN sau CPH ë Bé GTVT trong thêi gian tíi. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu cña luËn v¨n DNNN sau CPH ë Bé GTVT ®îc kh¶o s¸t trong luËn v¨n lµ c¸c DNNN sau CPH cã vèn nhµ níc lín h¬n hoÆc b»ng 30% vèn ®iÒu lÖ cña doanh nghiÖp.

Thêi gian kh¶o s¸t ho¹t ®éng cña c¸c DN nµy giíi h¹n tõ n¨m 2000 ®Õn nay. Tuy nhiªn, do DNNN sau CPH ë Bé Giao th«ng vËn t¶i chÞu ¶nh hëng s©u s¾c cña qu¸ tr×nh CPH vµ qu¸ tr×nh ®æi míi DNNN nªn trong tõng vÊn ®Ò cô thÓ, c¸c ph©n tÝch vµ d÷ liÖu cã thÓ lÊy ë tõng kho¶ng thêi gian xa h¬n. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu trong luËn v¨n Trªn c¬ së thÕ giíi quan, ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin vµ lËp trêng cña §¶ng vµ Nhµ níc ta, luËn v¨n sö dông chñ yÕu ph¬ng ph¸p quy n¹p tõ c¸c luËn ®iÓm lý thuyÕt vµ b»ng chøng thùc tÕ ®Ó ph©n tÝch cã phª ph¸n c¸c vÊn ®Ò ®Æt ra trong luËn v¨n. 6 Trong c¸c ph©n tÝch cô thÓ, luËn v¨n dùa vµo sè liÖu thèng kª, sè liÖu cña c¸c c«ng tr×nh, b¸o c¸o ®· cã.

Trong ®iÒu kiÖn cã thÓ, luËn v¨n sÏ dùa trªn sè liÖu ®iÒu tra ë quy m« nhá vµ pháng vÊn riªng. Nh÷ng ®ãng gãp cña luËn v¨n - LuËn v¨n ®· gãp phÇn hÖ thèng ho¸ c¬ së lý thuyÕt vÒ ph¸t triÓn DNNN sau CPH trong nÒn KTTT. - §a ra vµ ph©n tÝch bøc tranh toµn c¶nh vÒ DNNN sau CPH ë Bé GTVT. - §Ò xuÊt mét sè ®Þnh híng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn DNNN sau CPH ë Bé GTVT.

KÕt cÊu cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn vµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o, luËn v¨n gåm 3 ch¬ng, 8 tiÕt. 7 Ch¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn doanh nghiÖp nhµ níc sau cæ phÇn ho¸ ë ViÖt nam 1. kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm, vai trß doanh nghiÖp nhµ níc sau cæ phÇn ho¸ 1. Mét sè kh¸i niÖm liªn quan ®Õn doanh nghiÖp nhµ níc sau cæ phÇn ho¸ 1.

Doanh nghiÖp nhµ níc DNNN lµ c¸c tæ chøc kinh tÕ do Nhµ níc ®Çu t 100% vèn hoÆc gi÷ phÇn vèn khèng chÕ. ë c¸c níc, DNNN, mét mÆt, ®îc thµnh lËp vµ tæ chøc qu¶n lý theo LuËt Doanh nghiÖp, mÆt kh¸c, chÞu sù kiÓm so¸t cña c¬ quan ®Çu t vµ kinh doanh vèn nhµ níc vµ thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô do Nhµ níc giao. Do chñ së h÷u DNNN lµ Nhµ níc, nªn so víi c¸c DN kh¸c, DNNN cã nh÷ng ®Æc trng c¬ b¶n sau: - Lµ mét ph¸p nh©n do nhµ níc ®Çu t vèn vµ tæ chøc qu¶n lý. Nãi c¸ch kh¸c, quyÒn kiÓm so¸t DN thuéc vÒ Nhµ níc.

VÒ nguyªn t¾c, tµi chÝnh DNNN t¸ch biÖt víi tµi chÝnh nhµ níc, nhng Nhµ níc cã thÓ hç trî DNNN b»ng nhiÒu c¸ch nh t¨ng vèn, ®Ó l¹i lîi nhuËn cho DNNN. Do ®ã, dï ho¹t ®éng theo nguyªn t¾c th¬ng m¹i b×nh thêng, DNNN vÉn ®îc hëng u ®·i tõ Nhµ níc nhiÒu h¬n c¸c DN kh¸c. 8 - DNNN cã nghÜa vô thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô do Nhµ níc giao. RÊt nhiÒu khi nhiÖm vô ®ã kh«ng thuÇn tuý lµ nhiÖm vô kinh doanh.

VÝ dô nh DNNN ®îc Nhµ níc sö dông nh lµ mét trong nh÷ng c«ng cô kinh tÕ, lùc lîng vËt chÊt ®Ó Nhµ níc ®iÒu tiÕt vÜ m« nÒn kinh tÕ, lµ mét trong nh÷ng ph¬ng tiÖn ®Ó Nhµ níc thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch, chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi (KT-XH), lµ m« h×nh tæ chøc qu¶n lý kinh tÕ theo híng x· héi chñ nghÜa (XHCN). Ngoµi ra, Nhµ níc cßn sö dông DNNN ®Ó ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc c«ng céng, c¬ së h¹ tÇng, phóc lîi x· héi, b¶o vÖ m«i trêng…, lµ nh÷ng khu vùc cÇn thiÕt cho nÒn kinh tÕ, nhng kh¶ n¨ng sinh lêi thÊp, thêi gian thu håi vèn l©u, kh«ng hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t t nh©n. Do c¸c DNNN cã ®Æc ®iÓm riªng nh vËy, nªn nhiÒu DNNN sau khi CPH vÉn cha rò bá ®îc c¸c ®Æc ®iÓm khi cßn lµ DNNN.