CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Dịch vụ ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Theo Đỗ Thị Đông và Đặng Ngọc Sự (2022) thì “Dịch vụ là một hoạt động xã hội mà hoạt động này đã xảy ra trong mối quan hệ trực tiếp giữa khách hàng và đại diện của công ty cung ứng dịch vụ”. Như vậy Dịch vụ là những hoạt động lao động mang tính xã hội, tạo ra các sản phẩm hàng hóa không tồn tại dưới hình thức vật thể (vô hình), không có sự chuyển giao quyền sở hữu khi một tổ chức cung cấp dịch vụ cho khách hàng nhằm thỏa mãn kịp thời, thuận lợi và hiệu quả các nhu cầu của sản xuất và đời sống sinh hoạt của con người.
Trong thực tế, nhu cầu của con người đang ngày càng trở nên đa dạng kéo theo đó là sự ra đời của nhiều loại hình dịch vụ khác nhau nhằm đáp ứng các nhu cầu đó. Dịch vụ ngân hàng cũng không ngoại lệ, nó là một bộ phận cấu thành của dịch vụ tài chính. Theo quy định chung của Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ GATS của WTO, dịch vụ ngân hàng đến nay vẫn không có khái niệm nhất quán mà được coi như một loại hình dịch vụ tài chính. Cũng theo Hiệp định này, dịch vụ tài chính được hiểu là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính.
Kể đến như các dịch vụ ngân hàng, các dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan đến bảo hiểm và các dịch vụ tài chính khác. Theo David Cox (1997), dịch vụ ngân hàng là các dịch vụ về vốn, tiền tệ, thanh toán, … mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, sinh hoạt cuộc sống, cất trữ tài sản …và ngân hàng thu chênh lệch lãi suất, tỷ giá hay thu phí thông qua dịch vụ ấy. Trong xu hướng phát triển ngân hàng hiện nay, ngân hàng được coi như là một siêu thị dich vụ, một bách hóa tài chính với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn dịch vụ khác nhau tùy theo cách phân loại và tùy theo trình độ phát triển của từng ngân hàng. Như vậy, dịch vụ ngân hàng có thể được hiểu theo nghĩa chung nhất đó là tất cả các hoạt động tiền tệ, thanh toán, tín dụng, ngoại hối… mà ngân hàng thương mại cung ứng cho nền kinh tế nhằm đáp ứng các nhu cầu của khách hàng và đem lại nguồn thu phí cho chính các ngân hàng thương mại cung ứng dịch vụ.
Các nhóm dịch vụ ngân hàng của NHTM Dịch vụ ngân hàng thương mại gồm có 6 nhóm dịch vụ chính là: 4 - Nhóm dịch vụ huy động vốn: tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm, giấy tờ có giá,. - Nhóm dịch vụ tín dụng: cho vay, bảo lãnh, cho thuê tài chính,. - Nhóm dịch vụ thanh toán: Dịch vụ thanh toán trong nước, dịch vụ thanh toán quốc tế - Nhóm dịch vụ kinh doanh ngoại tệ: dịch vụ mua bán ngoại tệ giao ngay, nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ có kỳ hạn - Nhóm dịch vụ thẻ - Nhóm dịch vụ ngân hàng hiện đại: Ebanking, Open banking (Ngân hàng mở), thanh toán điện tử, tài chính cá nhân số, smart bank,… 1. Phát triển dịch vụ ngân hàng Theo Đỗ Văn Tính( 2023), phát triển dịch vụ ngân hàng là sự tăng trưởng trong quy mô cung ứng dịch vụ ngân hàng và gia tăng tỷ trọng thu nhập từ các dịch vụ này trên tổng thu nhập của ngân hàng; nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ bảo đảm mang lại nhiều tiện ích đáp ứng nhu cầu đa dạng của KH trên cơ sở kiểm soát được các rủi ro phát sinh trong quá trình cung ứng dịch vụ và gia tăng hiệu quả kinh doanh phù hợp với mục tiêu và chiến lược kinh doanh của ngân hàng qua các thời kỳ Như vậy phát triển dịch vụ ngân hàng là việc mở rộng số lượng và nâng cao chất lượng các dịch vụ ngân hàng nhằm thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu của khách hàng trên cơ sở đảm bảo các mục tiêu của ngân hàng.
Phát triển dịch vụ ngân hàng giúp nâng cao khả năng cạnh tranh vì chỉ có ngân hàng có nhiều tiện ích mới có thể thỏa mãn tối đa nhu cầu của khách hàng. Những ngân hàng nào có thể mạnh về dịch vụ mới có thể đứng vững trên thị trường. Việc phát triển dịch vụ nhằm mục đích phát triển một lượng lớn tài chính, tăng doanh thu. Dịch vụ ngân hàng mở 1.
Khái niệm ngân hàng mở Theo Laplante & Kshetri (2021),ngân hàng mở là một loại hệ sinh thái tài chính cho phép các nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba quyền truy cập mở vào dữ liệu ngân hàng thông qua việc sử dụng các giao diện lập trình ứng dụng. Theo báo cáo của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (2019), ngân hàng mở là việc ngân hàng chia sẻ dữ liệu được khách hàng cho phép khai thác đối với các bên thứ ba cung ứng các ứng dụng dịch vụ thanh toán theo thời gian thực với các tùy chọn về tài chính minh bạch hơn, tiện ích hơn cho khách hàng. 5 Theo Deloitte (2017), Thuật ngữ ngân hàng mở được sử dụng để mô tả sự chuyển đổi từ mô hình đóng sang mô hình mở, trong đó dữ liệu được chia sẻ giữa các thành viên khác nhau của hệ sinh thái ngân hàng với sự cho phép của khách hàng trong việc khai thác sử dụng dữ liệu của họ. Như vậy, ngân hàng mở (từ tiếng Anh là Open banking) là thuật ngữ dùng để chỉ một mô hình tài chính - ngân hàng, trong đó, các dữ liệu được chia sẻ và trao đổi trong hệ sinh thái tài chính.
Theo đó, ngân hàng sẽ chia sẻ dữ liệu tài chính, giao dịch của khách hàng cho bên thứ ba là nhà cung cấp dịch vụ tài chính, thông qua công nghệ mã nguồn mở API. Ngân hàng mở là mô hình kinh doanh đổi mới trong lĩnh vực ngân hàng, là sự hợp tác chuyên sâu giữa các ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán để chia sẻ thông tin, môi trường kinh doanh và dữ liệu khách hàng thông qua nền tảng công nghệ API. Theo đó, ngân hàng mở cho phép khách hàng có quyền sử dụng bất kỳ các sản phẩm dịch vụ của nhà cung cấp bên thứ ba trên các kênh trực tuyến chứ không chỉ là các sản phẩm dịch vụ được cung ứng bởi ngân hàng của họ.1: Hệ sinh thái ngân hàng mở Nguồn: Tạp chí ngân hàng, 2021 6 1. Các dịch vụ của ngân hàng mở Ngân hàng mở đang được các ngân hàng triển khai với nhiều tiện ích và dịch vụ như: - Quản lý tài khoản: Mở tài khoản, quản lý tài khoản, nhận biến động số dư, truy vấn số dư, truy vấn lịch sử giao dịch tích hợp trực tiếp trên nền tảng doanh nghiệp.
- Thanh toán trực tuyến: Thanh toán điện nước, vé máy bay, internet, mua sắm, … - Dịch vụ thu chi hộ: thu hộ và chi hộ hỗ trợ hoạt động vận hành của các doanh nghiệp. - Tiện ích khác: gửi tiết kiệm, topup, nộp thuế, mua bán trao đổi tiền tệ. - Cung cấp các công cụ quản trị giao dịch và quản trị doanh thu. Vai trò của ngân hàng mở Ngân hàng mở là một bước tiến quan trọng cho phép chia sẻ dữ liệu an toàn giữa các tổ chức tài chính, các nhà cung cấp bên thứ ba và khách hàng.
Hệ sinh thái ngân hàng mở phá bỏ các rào cản truyền thống bằng cách tạo điều kiện hợp tác và chia sẻ dữ liệu an toàn giữa các bên liên quan giúp thúc đẩy cạnh tranh và đổi mới trong ngành tài chính. • Đối với ngân hàng Ngân hàng mở đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển và đổi mới của các dịch vụ ngân hàng - tài chính: Đáp ứng nhu cầu của khách hàng tại nhiều thời điểm: Hệ thống API mở giúp ngân hàng cung cấp các dịch vụ cho khách hàng đa dạng tại nhiều khung thời gian trong ngày, không bị giới hạn thời gian giao dịch như ngân hàng truyền thống; Tiếp cận đa dạng đối tượng khách hàng với chi phí hợp lí bằng việc tận dụng nền tảng của các đối tác, rút ngắn quá trình xử lí giao dịch, giảm thiểu các tác vụ thủ công, xây dựng giải pháp kinh doanh tối ưu và cung cấp dịch vụ toàn diện, tiện ích nhất cho khách hàng; Ngân hàng mở giúp nâng cao trải nghiệm của khách hàng và đa dạng các dịch vụ; từ đó, ngân hàng cũng sẽ có thêm cơ sở đánh giá nhu cầu tài chính tiềm năng của khách hàng. Cùng với đó, khi số lượng dịch vụ được tăng lên, ngân hàng còn có thêm những nguồn thu; 7 Là cơ hội để các ngân hàng củng cố mối quan hệ với khách hàng và giữ chân khách hàng bằng cách giúp khách hàng quản lý tài chính tốt hơn thay vì chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch, cũng như tạo ra nhiều cuộc trao đổi về chi tiêu và lựa chọn quản lý tiền. • Đối với người dùng Dễ dàng tiếp cận với nhiều loại dịch vụ tài chính từ nhiều nhà cung cấp hơn.
Từ đó giúp khách hàng tối ưu hóa và cá nhân hóa các giải pháp tài chính phù hợp với nhu cầu của bản thân tốt hơn; Tối ưu hóa trải nghiệm: Hệ thống này tích hợp các dịch vụ liền mạch trên các nền tảng và trình duyệt. Từ đó, khách hàng có nhiều lựa chọn kênh sử dụng phù hợp, tiết kiệm thời gian và chi phí. Đồng thời, ngân hàng mở còn giúp khách hàng của các ngân hàng quản lí thanh toán và thực hiện giao dịch thông qua các ngân hàng và tổ chức phi ngân hàng khác dễ dàng hơn; • Đối với các bên thứ ba Cơ hội hợp tác: Ngân hàng mở tạo điều kiện cho các công ty fintech hợp tác với ngân hàng, giúp họ tiếp cận nguồn lực và hạ tầng tài chính. Đổi mới sáng tạo: Các bên thứ ba có thể phát triển sản phẩm và dịch vụ mới dựa trên dữ liệu và công nghệ từ ngân hàng, thúc đẩy sự sáng tạo trong ngành.
Tăng khả năng cạnh tranh: Các công ty bên ngoài có thể cung cấp dịch vụ tài chính cạnh tranh hơn, thúc đẩy sự đổi mới và cải thiện chất lượng dịch vụ cho người tiêu dùng. Tiếp cận thị trường: Bên thứ ba có thể tiếp cận một lượng lớn khách hàng thông qua các dịch vụ của ngân hàng, mở rộng thị trường cho sản phẩm của họ.