CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE PHÁT TRIEN BEN VỮNG CHO CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI 1. Khái niệm về phát triển đô thị bền vững 1. Phát triển bền vững Khái niệm về phát triển bền vững đầu tiên được đề cập vào nim1987 trong báo cáo của Ủy ban Môi trường và phát triển của Ngân hàng Thế giới (Brundtland Commission 1987). Khái niệm này cho rằng sự phát triển phải thỏa mãn nhu cầu của con người không chỉ trong giai đoạn hiện tai mà còn cho cả tương lai, phải dap ứng cả yêu cầu kinh tế lẫn bảo vệ môi trường.
Năm 1991 Ngân hàng châu Á (ADB) xác định thêm nội dung của phát triển bền vững, nhắn mạnh thêm khả năng của thé hệ hiện tại đáp ứng cho các nhu cầu của các thế hệ tương lai. Ké từ đó một phương pháp phát trién mới được định hình và được chấp nhận rộng rãi. Như vậy phát triển bền vững có mục tiêu rõ ràng: thứ nhất, phát triển sản xuất phải đi đôi với vẫn đề sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường; thứ hai, phải chú trọng đến mối quan hệ giữa các thế hệ, thế hệ ngày nay phải có trách nhiệm với các thé hệ sau trong việc dé lại những di sản và tài nguyên CÓ giá tri. Phương thức phát triển mới này được xây dựng với nội dung bao gồm ba về phát triển kinh tế, phát triển môi trường và phát triển xã hội, là sự tong hợp của các chỉ tiêu chủ yêu về kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa và nhất là hướng tới tương lai.
Phát triển bền vững đô thị Cho đến này,chưa có một khái niệm thống nhất về phát triển bền vững đô thị. Rất khó dé đưa ra được một định nghĩa hay hệ khái niệm được coi là thong nhất về phát triển đô thị bền vững vì bản chất đa dạng và đa chiều của đối tượng nghiên cứu.Tùy thuộc vào mục đích và phương pháp nghiên cứu mà các tác giả sẽ có những quan điểm khác nhau. Các quan điểm về phát triển đô thị bền vững được trình bày rất đa dạng. “ >, Quan diém của thê giới 10 11 > Xuất phát từ ban báo cáo của Uy ban Brundtland, tại hội nghị URBANA2I (tổ chức tai Berlin tháng 7/2000), người ta đã đưa ra định nghĩa về phát triển đô thị bền vững: "Cải thiện chất lượng cuộc sống trong một thành phố, bao gồm cả các thành phan sinh thái, văn hóa, chính trị, thé chế, xã hội và kinh tế nhưng không dé lại gánh nặng cho các thế hệ tương lai,một gánh nặng bị gây ra bởi sự sút giảm nguồn vốn tự nhiên và nợ địa phương quá lớn.
Mục tiêu của chúng ta là nguyên tắc dòng chảy, dựa trên cân bằng về vật liệu và năng lượng cũng như đầu vào/ra về tài chính, phải đóng vai trò then chốt trong tat cả các quyết định tương lai về phát triển các khu vực đô thi". Phát triển đô thị bền vững trên thực tế được định nghĩa chi tiết hơn tùy theo từng khu vực địa lý, trình độ phát triển và góc nhìn. Phát triển đô thị bền vững cũng được xem xét dưới một thuật ngữ khác, đó là “phát triển cộng đồng bền vững” theo đó Phát trién cộng đồng bền vững là năng lực đưa ra quyết định phát triển tôn trong mối tương quan giữa ba khía cạnh — kinh tế, sinh thái, và bình đăng: ° Kinh tế - Hành vi kinh tế cần đem lại những điều tốt đẹp chung cho cả cộng đồng, có thể tự làm mới, và tạo ra tài sản và có khả năng tự túc. ° Sinh thái — Con người là một phan của tự nhiên, tự nhiên có những giới hạn, và cộng đồng phải có trách nhiệm bảo vệ và xây dựng các tài sản thiên nhiên.
° Bình đăng — Cơ hội tham dự hoàn toàn trong các hoạt động, lợi ích, và quá trình ra quyết định của một cộng đồng." (Swisher, Rezola, & Sterns; 2009) > Trung Tâm môi trường khu vực miền Trung va Đông Au ( REC), một tổ chức quốc tế với nhiệm vụ trợ giúp trong việc giải quyết các vần đề môi trường, trong đó có phát triển đô thị bền vững đã đưa ra các quan điểm khác nhau về phát triển bền vững đô thị. > An Độ, một quốc gia dang va sẽ là nước có tốc độ đô thị hóa hàng đầu Châu Á đã đưa ra định nghĩa về phát triển bền vững: "Một cộng đồng sử dụng bền vững nguồn tài nguyên của mình dé đáp ứng nhu cầu hiện tại, trong khi đảm bảo đủ nguồn lực có sẵn cho các thế hệ tương lai. Nó tìm cách cải thiện sức khỏe cộng đồng và một cuộc sống chất lượng tốt hơn cho tất cả cư dân của nó bằng cách hạn chế chất thải, ngăn chặn ô 11 12 nhiễm, bảo tồn và phát huy tối đa hiệu quả, và phát triển nguồn lực địa phương dé khôi phục nền kinh tế địa phương. " Quan điểm của Argentina về phát triển đô thị bền vững “.
Một thành phố bền vững kết hợp hài hòa yếu tố môi trường với các ngành kinh tế và xã hội để đáp ứng nhu cầu của các thế hệ hiện tại mà không ảnh hưởng đến những thế hệ tương lai” Theo Viện Môi Trường Stockholm của Thụy Điển, một thành phố bền vững có thé được định nghĩa là "một thành phố tại đó tiền hành các hành động được dé ra bởi các chính sách kế hoạch nhằm bảo tồn nguồn tài nguyên sẵn có và thực hiện tái sử dụng, ôn định xã hội, phát triên các nguồn vốn chủ sở hữu, đảm bảo phát triển kinh tế cho các thế hệ tương lai". s Quan điểm của Việt Nam về phát triển đô thị bền vững: > Theo Viện Quy Hoạch Đô Thi-Néng Thôn-Bộ Xây Dung (Dự án VIE), trên cơ sở các khái niệm về PTBV, một phạm trù PTDTBV đô thị cũng được xây dựng mang tính đặc thù hơn. Nhìn chung PTBV đô thị tập trung giải quyết các vần đề sau: ° Phát triển kinh tế đô thị ôn định, tạo công ăn việc làm cho dân cư đô thị, đặc biệt cho người có thu nhập thấp, người nghèo đô thị. e Pam bảo đời sống vật chất văn hóa tinh thần, giữ gìn bản sắc truyền thống dân tộc, đảm bảo công bằng xã hội.
° Tôn tạo, giữ gìn và bảo vệ môi trường đô thị luôn xanh, sạch, đẹp với đầy đủ ý nghĩa vật thé và phi vật thé đô thị. Như vậy PTDTBV luôn đồng hành với PTBV nói chung. Duong nhiên, theo ý nghĩa này, PTĐTBV không bó hẹp theo quan điểm và nhiệm vụ của các nhà quy hoạch mà cần mở rộng hơn nhiều lĩnh vực. Phát triển đô thị cần được lồng ghép và tiếp cận theo cách nhìn nhận mà các tô chức Quốc tế đã đồng thuận đề ra đó là: Là nơi ở cho tất cả mọi người, khái niệm này ý chỉ việc cải thiện nơi ở thông qua việc thực hiện chính sách nhà ở quốc gia.
Hình thành thị trường nhà ở với những chức năng đầy đủ và thích hợp. Huy động sự tham gia của cộng đồng. Cải thiện và đảm bảo tính pháp lý và an toàn về quyền sử dụng đất. 12 13 Cải thiện việc huy động tài chính nhà ở.
Và cung cấp đầy đủ cở sở hạ tầng dịch vụ cơ bản. e Giảm nghèo đói đô thị ở đây có 3 tiêu chí nghèo đô thị là nghèo tiền, nghèo bất động sản và nghèo quyền do đó cần có một chính sách toàn diện mới giải quyết được 3 tiều chí quan trọng này. Muốn vậy cần xây dựng một cơ chế bền vững về phát trién kinh tế-xã hội và bảo vệ môi trường tại cộng đồng dân cư đặc biệt là đối với người nghèo. Cung cấp đầy đủ thông tin cho cộng đồng dé họ có thé tiếp cận học hỏi thực hiện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình © Quản lý môi trường đô thị là cải thiện các điều kiện môi trường và làm giảm các chất thải sinh hoạt và các chất thải công nghiệp trong đô thị.
Cải tiễn công tác tiếp cận đồng bộ trong viêc cung cấp các dịch vụ môi trường. Bảo vệ môi trường, đảm bảo sức khỏe, an toàn dịch bệnh dé hỗ trợ đầy đủ phát triển đô thị bền vững. e Phát triển kinh tế địa phương cho đến nay, hầu hết các nước trên thế giới đều công nhận chính sách phi tập trung là cần thiết và có hiệu quả. Điều ấy có nghĩa, các nhà chức trách địa phương có trách nhiệm cao hơn, nặng nề hơn trong công cuộc phát triển kinh tế cho địa phương mình, cho đô thị mình.
Tuy nhiên, năng lực của chính quyền địa phương nói chung còn rất hạn chế. Vì thế việc nâng cao năng lực cho chính quyền địa phương là yếu tố quyết định sự thành công của công cuộc PTBV kinh tế địa phương. e Quản lý va điều hành đô thị theo các tiêu chí: Khuyến khích tư vấn thảo luận và đối thoại giữa cộng đồng, những người có liên quan đến các quyết định, sự ưu tiên và sở hữu. Sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi dé xây dựng các tiêu chí đánh gia.Nang cao năng lực thông qua việc chia sẻ kinh ngiệm và thông tin.Hình thành mạng lưới truyền thông liên kết người dân với chính quyền địa phương, chính quyền quốc gia và toàn cau.
> Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam (Ashui), đã định nghĩa về phát triển đô thị bền vững như sau:” Mối quan hệ hữu cơ,mật thiết giữa: A) Kinh tế đô thị;B) Văn hóa xã hội đô thị;C) Môi truong-Sinh thái đô thị; D) Cơ sở hạ tầng đô thị và E) Quản lý đô thị” Tóm lại, PTĐTBV là một lĩnh vực đặc thù, PTĐTBV cần sự phối hợp phát triển đa nghành, đa cấp và cua đại bộ phận dân cu. PTĐTBV thé hiện một cách thức 13 14 suy nghĩ và một hướng giải quyết về đô thị hóa mà trong đó việc xây dựng các đô thi sẽ được diễn giải trên cơ sở duy trì những hiểu biết về kinh tế,văn hóa và bảo vệ môi trường. PTĐTBV là nền tảng vững chắc dé công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Do đó có thé hiểu một cách đơn giản PTDTBV là một cách sửa chữa những thiếu sót của quá trình đô thị hóa, trên cơ sở xem xét lại toàn bộ cách thức quy hoạch xây dựng đô thị hiện nay và tìm ra một xu thế phát triển mới trường tồn trong tương lai.
Khái niệm và đặc điểm của khu đô thị mới 1. Khái niệm về khu đô thị mới Theo luật Quy hoạch (06/2009): Khu đô thị mới là một khu vực trong đô thị, được đầu tư xây dựng mới đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở.