Luận văn thạc sĩ về pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại việt nam trong tương quan so sánh với pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Trường học:
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: Pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam: So sánh với pháp luật quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản:
• Địa điểm:

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN
• Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN
• KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.1.1. Khái niệm nuôi con nuôi
• 1.1.1.1. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một quan hệ xã hội
• 1.1.1.2. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một sự kiện pháp lý
• 1.1.1.3. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một quan hệ pháp luật
• 1.1.1.4. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một chế định pháp lý
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM - SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Nguyên tắc giải quyết nuôi con nuôi
• 2.2. Điều kiện nuôi con nuôi
• 2.2.1. Điều kiện đối với người nhận nuôi
• 2.2.2. Điều kiện đối với con nuôi
• 2.2.3. Điều kiện về ý chí
• 2.3. Hệ quả pháp lí của nuôi con nuôi và chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.3.1. Hệ quả pháp lí của nuôi con nuôi
• 2.3.2. Chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.4. Thẩm quyền giải quyết việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.5. Trình tự, thủ tục đăng ký nuôi con nuôi
• 2.6. Nhận xét, đánh giá quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam với pháp luật một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam
• 2.7. Kết luận chương II
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng giải quyết quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam
• 3.2. Bất cập, tồn tại
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam
• 3.3.1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý
• 3.3.2. Hoàn thiện, đổi mới hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền giải quyết nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 3.3.3. Một số giải pháp khác
• 3.4. Kết luận chương III
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

Pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những quy định rải rác trong các văn bản pháp luật, đến việc ban hành Luật nuôi con nuôi năm 2010, đã tạo ra một khung pháp lý rõ ràng hơn cho các quan hệ nuôi con nuôi. Luật này không chỉ điều chỉnh các quan hệ trong nước mà còn hướng tới việc hài hòa với các quy định quốc tế, đặc biệt là Công ước Lahay năm 1993.

1.1. Khái niệm nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài được hiểu là việc một cá nhân hoặc tổ chức ở nước ngoài nhận nuôi một trẻ em Việt Nam. Điều này không chỉ liên quan đến các quy định pháp luật trong nước mà còn phải tuân thủ các quy định quốc tế, nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

1.2. Vai trò của pháp luật trong nuôi con nuôi

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em và các bên liên quan trong quan hệ nuôi con nuôi. Nó đảm bảo rằng mọi quy trình đều được thực hiện một cách minh bạch và công bằng, đồng thời tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho các gia đình nuôi.

II. Vấn đề và thách thức trong pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Mặc dù pháp luật đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức trong việc thực hiện các quy định về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Các vấn đề này bao gồm sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa các quốc gia, cũng như những khó khăn trong việc thực hiện các thủ tục hành chính.

2.1. Khó khăn trong việc thực hiện quy trình nuôi con nuôi

Quy trình nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài thường gặp khó khăn do sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa các quốc gia. Điều này có thể dẫn đến việc kéo dài thời gian và gây khó khăn cho các bên liên quan.

2.2. Quyền lợi của trẻ em trong nuôi con nuôi

Một trong những thách thức lớn nhất là đảm bảo quyền lợi của trẻ em trong quá trình nuôi con nuôi. Cần có các biện pháp bảo vệ để đảm bảo rằng trẻ em được sống trong môi trường gia đình an toàn và ổn định.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình pháp lý và tăng cường hợp tác quốc tế là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy trình pháp lý

Cần cải cách quy trình pháp lý để đơn giản hóa các thủ tục nuôi con nuôi, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các gia đình có nhu cầu nhận nuôi trẻ em.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc tăng cường hợp tác với các quốc gia khác và các tổ chức quốc tế sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các quy định tốt nhất trong lĩnh vực nuôi con nuôi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nuôi con nuôi

Nghiên cứu về pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa.

4.1. Kết quả thực tiễn từ các vụ nuôi con nuôi

Các vụ nuôi con nuôi thành công đã chứng minh rằng pháp luật có thể bảo vệ quyền lợi của trẻ em và tạo ra môi trường gia đình ổn định cho các em.

4.2. Đánh giá hiệu quả của pháp luật hiện hành

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành để từ đó đưa ra các đề xuất cải tiến phù hợp.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Tương lai của pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách và thích ứng với các quy định quốc tế. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em mà còn nâng cao hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế.

5.1. Hướng đi tương lai cho pháp luật nuôi con nuôi

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc phát triển pháp luật nuôi con nuôi, nhằm đảm bảo quyền lợi của trẻ em và các bên liên quan.

5.2. Tầm quan trọng của việc hội nhập quốc tế

Hội nhập quốc tế sẽ giúp Việt Nam tiếp cận với các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực nuôi con nuôi, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của các quy định pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua tiến trình chuyển biến mạnh mẽ, đặc biệt kể từ sau khi Việt Nam chính thức ký kết gia nhập Công ước Lahay năm 1993 vào ngày 07/12/2010 và Quốc hội thông qua Luật Nuôi con nuôi năm 2010 với 5 chương, 52 điều (có hiệu lực từ ngày 01/01/2011). Trước thời điểm này, khung pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này còn phân tán tại hơn 10 văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 1986, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000, cùng các Nghị định 184/CP năm 1994, Nghị định 68/2002/NĐ-CP và Nghị định 69/2006/NĐ-CP. Tình trạng quy định tản mạn đã tạo ra sự chồng chéo về thẩm quyền, thiếu tính dự liệu và tiềm ẩn nguy cơ trục lợi thương mại hóa trong hoạt động cho nhận con nuôi quốc tế.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận nền tảng, phân tích thực trạng hệ thống quy phạm pháp luật Việt Nam, đồng thời đối chiếu so sánh với chuẩn mực của 82 quốc gia thành viên Công ước Lahay năm 1993 nhằm rút ra bài học kinh nghiệm lập pháp xác đáng. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử pháp luật từ trước năm 1986 đến giai đoạn 2011 - 2012 trên địa bàn cả nước và hệ thống điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập cơ sở khoa học để chuẩn hóa 100% quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ nuôi con nuôi quốc tế, bảo đảm quyền được sống trong môi trường gia đình gốc của trẻ em và ngăn ngừa tối đa các rủi ro pháp lý xuyên quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Thuyết quyền trẻ em quốc tế theo Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 và Thuyết quan hệ gia đình nhân tạo trong Tư pháp quốc tế. Thuyết quyền trẻ em đặt nguyên tắc "vì lợi ích tốt nhất của trẻ em" làm trọng tâm điều chỉnh, trong khi thuyết quan hệ gia đình nhân tạo khẳng định nuôi con nuôi là một sự kiện pháp lý tạo lập mối liên kết cha mẹ và con thông qua sự phê chuẩn của cơ quan công quyền thay vì quan hệ huyết thống sinh học.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung làm sáng tỏ 4 khái niệm then chốt: nuôi con nuôi dưới góc độ quan hệ xã hội, nuôi con nuôi với tư cách là một sự kiện pháp lý, quan hệ pháp luật nuôi con nuôi gồm 3 yếu tố (chủ thể, khách thể, nội dung), và chế định pháp lý nuôi con nuôi theo Điều 3 và Điều 28 Luật Nuôi con nuôi năm 2010. Luận văn đối chiếu mô hình hành vi pháp lý đơn phương được áp dụng tại các nước như Pháp, Đức, Thụy Điển với mô hình hành vi pháp lý có sự công nhận của cơ quan hành chính nhà nước tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước qua các thời kỳ (tiêu biểu như Quốc triều hình luật, Hoàng Việt luật lệ, Bộ dân luật Bắc Kì năm 1931, Luật Hôn nhân và Gia đình các năm 1959, 1986, 2000 và Luật Nuôi con nuôi năm 2010), cùng nguồn tài liệu thực tiễn từ 15 Hiệp định tương trợ tư pháp và 14 Hiệp định song phương về nuôi con nuôi mà Việt Nam đã ký kết với Pháp (năm 2000), Đan Mạch (năm 2003), Thụy Điển (năm 2004), Hoa Kỳ (năm 2005), Canada và Tây Ban Nha (năm 2007).

Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm toàn bộ 14 hiệp định song phương chuyên biệt và các quy định pháp luật của 82 quốc gia thành viên thuộc Công ước Lahay năm 1993. Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng nhằm bao quát cả 2 hệ thống pháp luật lớn là Civil Law và Common Law. Nghiên cứu sử dụng phương pháp so sánh luật học làm công cụ phân tích chủ đạo, kết hợp với phương pháp phân tích chuẩn tắc và phương pháp lịch sử cụ thể. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm nhận diện rõ ràng các điểm tương đồng, xung đột pháp luật, cũng như xung đột thẩm quyền giữa pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế trong suốt timeline phát triển từ năm 1986 đến năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Luật Nuôi con nuôi năm 2010 đã tạo bước ngoặt khi chính thức luật hóa nguyên tắc tôn trọng quyền của trẻ em được sống trong môi trường gia đình gốc và nguyên tắc bổ trợ theo Điều 4. Theo đó, việc cho trẻ em làm con nuôi ở nước ngoài chỉ là biện pháp thay thế cuối cùng sau khi đã áp dụng các biện pháp cần thiết mà không tìm được gia đình thay thế trong nước. Thứ tự ưu tiên gồm 5 bậc tại Điều 5 đã xếp người nước ngoài thường trú ở nước ngoài ở vị trí ưu tiên cuối cùng.

Thứ hai, các tiêu chuẩn đối với người nhận con nuôi và con nuôi được thắt chặt. Người nhận nuôi bắt buộc phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên theo điểm b khoản 1 Điều 14, đồng thời phải đáp ứng điều kiện kép của cả pháp luật Việt Nam và pháp luật nước nơi người đó thường trú theo Điều 29. Đặc biệt, khoản 1 Điều 21 quy định bắt buộc phải lấy ý kiến đồng thuận trực tiếp của trẻ em từ đủ 9 tuổi trở lên, chấm dứt hoàn toàn tình trạng đồng thuận mang tính hình thức trước đây.

Thứ ba, quy trình thủ tục hành chính được chuẩn hóa với các mốc thời gian rõ ràng: thời hạn 30 ngày để Sở Tư pháp xem xét, giới thiệu trẻ em và thời hạn 10 ngày để Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra quyết định phê duyệt theo quy định tại khoản 1 Điều 36.

Thứ tư, mô hình quản lý tập trung thông qua Cơ quan Trung ương về con nuôi được kiện toàn vững chắc. Quyết định số 337/2003/QĐ-BTP và sau đó là Nghị định số 93/2008/NĐ-CP đã thống nhất chức năng quản lý nhà nước về Cục Con nuôi trực thuộc Bộ Tư pháp, loại bỏ sự phân mảnh quản lý tại 3 cơ quan riêng biệt từng xảy ra ở cấp tỉnh trong thời kỳ thực hiện Quyết định số 145/HĐBT năm 1992.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về tính minh bạch và mức độ an toàn pháp lý cho trẻ em. Những phát hiện này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua một bảng so sánh thẩm quyền thụ lý hồ sơ qua 3 giai đoạn (giai đoạn Nghị định 184/CP năm 1994, giai đoạn Nghị định 68/2002/NĐ-CP năm 2002 và giai đoạn Luật Nuôi con nuôi năm 2010), cùng một biểu đồ tiến trình xử lý hồ sơ hành chính với 2 mốc thời gian 30 ngày và 10 ngày.

So sánh với mô hình của Pháp và Thụy Điển - nơi thẩm quyền quyết định việc nuôi con nuôi thuộc về Tòa án thông qua một phán quyết tư pháp, hệ thống của Việt Nam lựa chọn mô hình hỗn hợp: giao quyền quyết định cho cơ quan hành chính (Ủy ban nhân dân cấp tỉnh) dưới sự điều phối của Cục Con nuôi. Sự kết hợp này phù hợp với điều kiện thể chế chính trị của Việt Nam, đồng thời vẫn tương thích hoàn toàn với cơ chế Cơ quan Trung ương theo quy định của Công ước Lahay năm 1993, giúp theo dõi và bảo vệ quyền lợi của trẻ em cho đến khi đủ 18 tuổi tại hơn 80 quốc gia thành viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ sở pháp lý bằng việc khẩn trương ban hành các thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết Nghị định số 19/2011/NĐ-CP và Luật Nuôi con nuôi năm 2010. Mục tiêu là giải quyết dứt điểm 100% các xung đột thẩm quyền và chuẩn hóa quy định giải quyết nuôi con nuôi tại khu vực biên giới trong giai đoạn 2012 - 2015. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.

Thứ hai, hiện đại hóa và số hóa toàn diện quy trình tiếp nhận hồ sơ con nuôi quốc tế. Xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử liên thông giữa Cục Con nuôi với 63 Sở Tư pháp tỉnh, thành phố nhằm rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ từ 30 ngày xuống còn khoảng 20 ngày, bảo đảm tính công khai, minh bạch trước năm 2015. Chủ thể thực hiện: Cục Con nuôi thuộc Bộ Tư pháp.

Thứ ba, thiết lập cơ chế giám sát định kỳ sau nuôi con nuôi một cách nghiêm ngặt. Ban hành quy chế phối hợp bắt buộc các gia đình nhận nuôi gửi báo cáo phát triển của trẻ định kỳ 6 tháng một lần trong 3 năm đầu và mỗi năm một lần cho đến khi trẻ đủ 18 tuổi. Chủ thể thực hiện: Cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài phối hợp cùng Cơ quan Trung ương của 82 quốc gia thành viên Công ước Lahay năm 1993.

Thứ tư, tổ chức đào tạo, nâng cao nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ hộ tịch - tư pháp tại hơn 11.000 xã, phường, thị trấn trên cả nước trước quý IV/2014. Nội dung trọng tâm là phương pháp xác minh tính tự nguyện của gia đình gốc và kỹ năng lấy ý kiến độc lập của trẻ em từ đủ 9 tuổi trở lên. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Tư pháp các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp bao gồm Bộ Tư pháp, Cục Con nuôi và 63 Sở Tư pháp trên cả nước. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học vững chắc để đánh giá tác động chính sách và xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.

Nhóm thứ hai là các thẩm phán, luật sư, chuyên viên tư pháp và tổ chức trợ giúp pháp lý. Đây là cẩm nang hữu ích để tra cứu các quy tắc giải quyết xung đột pháp luật, xung đột thẩm quyền và xử lý hơn 10 dạng tranh chấp dân sự liên quan đến quyền thừa kế, quốc tịch và hộ tịch có yếu tố nước ngoài.

Nhóm thứ ba là các tổ chức con nuôi quốc tế được cấp phép hoạt động tại Việt Nam và các tổ chức phi chính phủ bảo vệ trẻ em. Tài liệu giúp các đơn vị này nắm vững quy trình 5 bước theo tiêu chuẩn Công ước Lahay năm 1993 để triển khai hoạt động nhân đạo phi lợi nhuận đúng quy định.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên cao học và sinh viên các cơ sở đào tạo chuyên ngành Luật Quốc tế, Luật Dân sự và Tư pháp quốc tế. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp so sánh luật học và dữ liệu phân tích từ 14 hiệp định song phương.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện về độ tuổi đối với người nước ngoài muốn nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi được quy định như thế nào? Theo điểm b khoản 1 Điều 14 và Điều 29 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, người nhận nuôi phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên. Đồng thời, họ phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở theo quy định của cả pháp luật Việt Nam và pháp luật nước nơi họ đang thường trú.

Trẻ em ở độ tuổi nào bắt buộc phải thể hiện sự đồng ý khi được nhận làm con nuôi? Căn cứ khoản 1 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, trường hợp nhận trẻ em từ đủ 09 tuổi trở lên làm con nuôi thì bắt buộc phải có sự đồng ý của chính trẻ em đó. Cán bộ tư pháp có trách nhiệm lấy ý kiến độc lập, bảo đảm phản ánh đúng nguyện vọng tự nguyện và không bị áp đặt.

Thời hạn giải quyết việc giới thiệu trẻ em làm con nuôi nước ngoài tại Sở Tư pháp là bao lâu? Theo khoản 1 Điều 36 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ của người nhận con nuôi, Sở Tư pháp tiến hành xem xét, giới thiệu trẻ em và báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Sau đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thời hạn 10 ngày để đưa ra quyết định đồng ý hoặc từ chối bằng văn bản.

Thứ tự ưu tiên lựa chọn gia đình thay thế cho trẻ em được quy định ra sao? Điều 5 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 quy định 5 bậc ưu tiên: thứ nhất là cha dượng, mẹ kế, cô cậu dì chú bác ruột; thứ hai là công dân Việt Nam thường trú trong nước; thứ ba là người nước ngoài thường trú tại Việt Nam; thứ tư là công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài; và cuối cùng là người nước ngoài thường trú ở nước ngoài.

Việc Việt Nam gia nhập Công ước Lahay năm 1993 mang lại ý nghĩa gì cho công tác bảo vệ trẻ em? Gia nhập Công ước Lahay năm 1993 giúp Việt Nam thiết lập hành lang hợp tác đa phương chính thức với 82 quốc gia thành viên. Cơ chế này bảo đảm việc cho nhận con nuôi hoàn toàn vì mục đích nhân đạo, ngăn chặn hiệu quả tệ nạn mua bán trẻ em và duy trì giám sát tình trạng phát triển của trẻ đến khi đủ 18 tuổi.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện tiến trình phát triển của pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài từ trước năm 1986 đến sau năm 2010.
• Xác lập 2 nguyên tắc lập pháp cốt lõi: tôn trọng quyền sống trong môi trường gia đình gốc và nguyên tắc bổ trợ của việc nuôi con nuôi quốc tế.
• Phân tích và so sánh sâu sắc sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam, 14 hiệp định song phương và Công ước Lahay năm 1993.
• Chuẩn hóa quy trình hành chính minh bạch với các mốc thời gian rõ ràng gồm 30 ngày tại Sở Tư pháp và 10 ngày tại Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cho đội ngũ tư pháp tại hơn 11.000 đơn vị hành chính cấp cơ sở.

Đóng góp chính của luận văn là công trình khoa học chuyên sâu, cung cấp hệ thống lý luận và thực tiễn đồng bộ ngay sau khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Công ước Lahay năm 1993. Về lộ trình tiếp theo, cần tập trung hoàn thiện các thông tư liên tịch hướng dẫn trong giai đoạn 2013 - 2015 và số hóa toàn diện cơ sở dữ liệu con nuôi quốc gia trước năm 2020. Các nhà nghiên cứu, cơ quan tư pháp và người thực hành pháp luật hãy cùng khai thác những giá trị học thuật từ công trình này để tiếp tục củng cố mạng lưới bảo vệ quyền trẻ em trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Khái quát chung về pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam. Chương II: Nội dung quy định của pháp luật hiện hành điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam - so sánh với pháp luật một số nước trên thế giới. Chương III: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt nam điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài trong giai đoạn hiện nay. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM 1.

Khái niệm về nuôi con nuôi có yếu tố nƣớc ngoài 1. Khái niệm nuôi con nuôi 1. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một quan hệ xã hội Nuôi con nuôi là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ lâu trong lịch sử nhằm đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của con người, thể hiện mối quan hệ gắn bó của con người với nhau trên cơ sở những lợi ích chung. Với tư cách là một quan hệ xã hội, nuôi con nuôi được E.

Weinstein định nghĩa trong từ điển bách khoa toàn thư về các môn khoa học xã hội như sau: “Theo nghĩa rộng và không mang tính pháp lý thì nuôi con nuôi được định nghĩa như là một thực tiễn xã hội được thể chế hoá, theo đó một cá nhân thuộc về một gia đình hoặc một nhóm mang tính chất gia đình do sinh ra tiếp nhận những liên hệ mới mang tính chất gia đình và những liên hệ mới này được xã hội coi như ngang bằng với những mối liên hệ ruột thịt và thay thế một phần hoặc toàn bộ những mối liên hệ đó” (Theo E. Weinstein, “Adoption”, in International Encyclopedia of the Social Sciences, New York, 1968, p.17-18] Dưới góc độ xã hội thì nuôi con nuôi được hiểu là một quan hệ xã hội được thiết lập giữa người nhận nuôi con nuôi với người được nhận làm con nuội nhằm hình thành quan hệ cha mẹ và con trong thực thế với những mối liên hệ gia đình 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mới, để thoả mãn những nhu cầu tinh thần hoặc lợi ích vật chất nhất định của các bên. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một sự kiện pháp lý Dưới góc độ pháp lý, nuôi con nuôi được hiểu là sự xác lập về mặt pháp lý quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi mà giữa hai bên không có mối quan hệ huyết thống. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có văn bản pháp lý nào, kể cả Công ước Lahay 1993 cũng như các điều ước quốc tế đa phương hay song phương đưa ra khái niệm hoàn chỉnh mang tính pháp lý về nuôi con nuôi.

Quan điểm của các nước về bản chất pháp lý của việc nuôi con nuôi có sự khác nhau. Một số nước như Thuỵ Điển, Pháp, Đức… cho rằng việc nuôi con nuôi thể hiện ý chí đơn phương. Ý chí đó chỉ có hiệu lực khi được những người có liên quan (cha, mẹ đẻ, người giám hộ hoặc chính bản thân đứa trẻ) và cơ quan nhà nước có thẩm quyền (thường là Toà án) đồng ý. Do vậy, việc nuôi con nuôi được coi là hành vi pháp lý đơn phương.

Quan điểm khác lại cho rằng việc nuôi con nuôi là một hợp đồng song vụ giữa người nhận con nuôi và người cho con nuôi (cha mẹ đẻ, người giám hộ, cơ sở nuôi dưỡng…) và có sự đồng ý của những người liên quan. Quan điểm này được thể hiện trong pháp luật về nuôi con nuôi của Trung Quốc, Hàn Quốc… Theo đó, việc nhận con nuôi không cần phải qua thủ tục công nhận tại Toà án mà chỉ cần các bên thoả thuận phù hợp với yêu cầu pháp luật. Quan điểm của Việt Nam tuy chưa thật sự rõ nét nhưng cũng đã được thể hiện trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 (Luật HN&GĐ 2000), theo đó dưới góc độ pháp lý, việc nuôi con nuôi không thể là một hợp đồng dân sự giữa người nhận nuôi và người cho con nuôi. Điều 71 Luật HN&GĐ năm 2000 quy 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định “sự đồng ý” mà không phải sự thoả thuận của các bên.

Đây là sự khác biệt quan trọng so với quy định phải được sự thoả thuận của hai vợ chồng người nuôi, của cha mẹ đẻ hoặc người đỡ đầu của người con nuôi chưa thành niên. Điều này cho thấy sự ghi nhận bản chất của việc nuôi con nuôi không phải là một hợp đồng. Dù quan điểm khác nhau thì tựu chung lại có thể thấy về bản chất pháp lý, nuôi con nuôi được hiểu là một sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi. Như vậy, với tư cách là một sự kiện pháp lý, nuôi con nuôi là một hình thức pháp lý nhằm xác lập quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi con nuôi và người được nhận làm con nuôi theo các điều kiện do pháp luật quy định, mà không liên quan đến quan hệ huyết thống giữa hai bên.

Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một quan hệ pháp luật Với tư cách là một quan hệ pháp luật, quan hệ nuôi con nuôi có thể được hiểu theo nghĩa là một quan hệ pháp luật hoặc là nhóm các quan hệ pháp luật trong lĩnh vực nuôi con nuôi. Theo nghĩa là một loại quan hệ pháp luật, nuôi con nuôi có các yếu tố chủ thể, khách thể và nội dung. Chủ thể của quan hệ nuôi con nuôi bao gồm: người cho con làm con nuôi (cha mẹ đẻ, người giám hộ), người nhận nuôi con nuôi, người được nhận làm con nuôi. Những lợi ích về vật chất hoặc tinh thần mà các chủ thể hướng tới chình là khách thể của quan hệ này.

Nội dung của quan hệ nuôi con nuôi là những quyền và nghĩa vụ pháp lý tương ứng của các chủ thể trên cơ sở phát sinh quan hệ cha mẹ và con hợp pháp giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quan hệ pháp luật nuôi con nuôi còn được hiểu theo nghĩa là nhóm các quan hệ pháp luật trong lĩnh vực nuôi con nuôi. Các quan hệ pháp luật này có thể là các loại quan hệ pháp luật khác nhau, như: quan hệ pháp luật hành chính trong đăng kí việc nuôi con nuôi; quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình trong việc điều chỉnh quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và con nuôi; quan hệ pháp luật tố tụng trong giải quyết chấm dứt việc nuôi con nuôi… Tập hợp tất cả các quan hệ pháp luật này thể hiện sự điều chỉnh của pháp luật đối với các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực nuôi con nuôi. Nuôi con nuôi với ý nghĩa là một chế định pháp lý Trong việc nuôi con nuôi, yếu tố quyết định đến hiệu lực pháp lý của việc nuôi con nuôi là sự công nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, là sự thể hiện ý chí của nhà nước, chứ không phải là ý chí đơn phương của các chủ thể.

Ý chí của nhà nước được thể hiện qua hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ nuôi con nuôi. Do đó còn có thể hiểu khái niệm nuôi con nuôi với tư cách là một chế định pháp lý. Chế định nuôi con nuôi là tổng hợp các quy phạm pháp luật, do nhà nước ban hành, điều chỉnh việc xác lập, thực hiện, thay đổi, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể có liên quan trong việc cho nhận con nuôi, trên cơ sở hình thành quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi và người được nhận làm con nuôi. Khái niệm nuôi con nuôi đã được quy định một cách rõ ràng tại Điều 67 của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000: “Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha mẹ và con giữa người nhận nuôi con nuôi và người được nhận làm con nuôi, bảo đảm cho người được nhận làm con nuôi được trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục phù hợp với đạo đức xã hội”.

Luật Nuôi con nuôi năm 2010 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã thừa kế khái niệm đó nhằm kiến tạo một hệ thống các thuật ngữ pháp lý về nuôi con nuôi. Theo đó, khoản 1 Điều 3 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 xác định: Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con lâu dài, bền vững giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi thông qua việc đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi các bên có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, vì lợi ích tốt nhất của trẻ em được nhận làm con nuôi, bảo đảm trẻ em được yêu thương, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trong môi trường gia đình thay thế. Khái niệm này đã nêu lên việc xác lập quan hệ giữa cha, mẹ và con bằng con đường nuôi dưỡng để phân biệt với việc hình thành quan hệ giữa cha, mẹ và con bằng con đường huyết thống. Nếu như quan hệ giữa cha, mẹ đẻ và con đẻ là quan hệ gia đình “huyết thống” được hình thành do việc sinh đẻ thì quan hệ giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi là quan hệ “nhân tạo” được xác lập về mặt pháp lí.

Một quan hệ nuôi con nuôi chỉ được xác lập khi có sự tham gia cùng lúc của hai loại chủ thể hưởng quyền, có khả năng và điều kiện thực hiện các quyền chủ thể tương ứng, đó là “chủ thể nhận nuôi con nuôi” (cha, mẹ nuôi) và “chủ thể được nhận làm con nuôi” (con nuôi). Khái niệm nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài Khái niệm về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài được quy định tại khoản 5 Điều 3 Luật Nuôi con nuôi năm 2010. Theo đó, nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài là việc nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài với nhau thường trú ở Việt Nam, giữa công dân Việt Nam với nhau mà một bên định cư ở nước ngoài. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên cơ sở đó, Điều 28 Lụât Nuôi con nuôi năm 2010 đã quy định rõ các trường hợp được coi là nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, bao gồm: - Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài thường trú ở nước cùng là thành viên của điều ước quốc tế về nuôi con nuôi với Việt Nam nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi.