CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TIÊU THỤ SẢN PHẨM 1. Khái niệm tiêu thụ sản phẩm Để quá trình tái sản xuất diễn ra một cách liên tục, các doanh nghiệp cần phải thực hiện hoạt động tiêu thụ sản phẩm mà mình sản xuất ra, đây là một khâu quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, là điều kiện quan trọng, sống còn của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường đầy biến động hiện nay. Vậy tiêu thụ sản phẩm là gì? Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về hoạt động tiêu thụ sản phẩm ảnh hưởng đến suy nghĩ cũng như cách thức tiến hành, tổ chức quản lý hoạt động tiêu thụ sản phẩm. Theo nghĩa hẹp: “Tiêu thụ sản phẩm là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa từ người bán hàng sang người mua, đồng thời gắn liền với sự thanh toán giữa người mua và người bán”.
Trong khái niệm này, tiêu thụ sản phẩm được hiểu một cách đơn giản, tiêu thụ sản phẩm chỉ là một bước, một khâu mà ở đó người mua nhận được hàng, người bán nhận được tiền tức là có sự chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa và có sự thanh toán giữa họ. Theo nghĩa rộng: “Tiêu thụ sản phẩm là một quá trình kinh tế bao gồm từ khâu nghiên cứu thị trường, dự báo nhu cầu, biến nhu cầu đó thành nhu cầu mua thực sự của người tiêu dùng, đến việc tổ chức vận chuyển lưu thông hàng hóa”. Quản trị kinh doanh truyền thống lại quan niệm: “Tiêu thụ sản phẩm là hoạt động đi sau sản xuất, chỉ được thực hiện khi đã sản xuất được sản phẩm”. Tiêu thụ sản phẩm là khâu cuối của quá trình sản xuất kinh doanh, là khâu lưu thông hàng hóa.
Tiêu thụ sản phẩm làm cho hoạt động sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục nhịp nhàng. Chỉ khi nào quá trình tiêu thụ sản phẩm kết thúc thì chu kỳ sản xuất kinh doanh mới tiếp tục, kết quả tiêu thụ ở chu kỳ trước tạo điều kiện làm tiền đề để thực hiện chu kỳ tiếp theo. SVTH: Nguyễn Thị Thùy Linh - K45 QTKD Tổng hợp 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Thanh Thủy Rõ ràng có rất nhiều cách hiểu và quan niệm khác nhau về tiêu thụ sản phẩm như coi tiêu thụ sản phẩm chỉ là bán hàng, coi nó chỉ là một khâu, một bộ phận nhỏ hay coi tiêu thụ là một chức năng quan trọng hoặc quan niệm tiêu thụ sản phẩm là một quá trình phức tạp.
Tuy nhiên bản chất của tiêu thụ sản phẩm là một quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa, quá trình chuyển hóa hình thái giá trị của hàng hóa sang tiền, và sản phẩm chỉ được coi là tiêu thụ khi được khách hàng chấp nhận thanh toán tiền hàng. Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Tiêu thụ sản phẩm thực hiện mục đích của sản xuất hàng hóa là sản xuất để bán và thu lợi nhuận. Vai trò của hoạt động tiêu thụ sản phẩm Đối với người tiêu dùng Góp phần thỏa mãn nhu cầu thông qua việc tiếp cận với các hình thức tiêu thụ sản phẩm của các doanh nghiệp.
Có được sự phục vụ và điều kiện ưu đãi tốt nhất khi mua sản phẩm hàng hóa, được cung cấp các dịch vụ cần thiết bởi các doanh nghiệp trong điều kiện cạnh tranh gay gắt như hiện nay. Có sự lựa chọn khi mua sắm hàng hóa và được hưởng các chính sách hỗ trợ bán hàng của các doanh nghiệp. Mặt khác người tiêu dùng được hướng dẫn chi tiết hơn trong quá trình mua sắm, góp phần nâng cao mức sống văn minh của toàn xã hội. Đối với doanh nghiệp Tiêu thụ sản phẩm là một trong những sáu chức năng hoạt động cơ bản của doanh nghiệp: tiêu thụ, sản xuất, hậu cần kinh doanh, tài chính, kế toán và quản trị kinh doanh.
Mặc dù sản xuất trực tiếp tạo ra sản phẩm song tiêu thụ sản phẩm lại đóng vai trò là điều kiện tiền đề không thể thiếu để sản xuất có hiệu quả. Tiêu thụ sản phẩm hàng hóa là điều kiện để thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp, đặc biệt tập trung vào mục tiêu giảm chi phí và tăng lợi nhuận. Bởi khi khối lượng hàng hóa tiêu thụ tăng lên thì chi phí bình quân của một đơn vị sản phẩm giảm từ đó làm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. SVTH: Nguyễn Thị Thùy Linh - K45 QTKD Tổng hợp 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Phan Thị Thanh Thủy Tiêu thụ hàng hóa làm tăng uy tín của doanh nghiệp cũng như làm tăng thị phần của doanh nghiệp trên thị trường. Bởi vì khi sản phẩm của doanh nghiệp được tiêu thụ, tức là nó đã được người tiêu dùng chấp nhận để thỏa mãn một nhu cầu nào đó. Sức tiêu thụ hàng hóa của doanh nghiệp thể hiện mức bán ra, sự thích ứng với nhu cầu người tiêu dùng và khối lượng hàng hóa tiêu thụ càng tăng thì thị phần của doanh nghiệp càng cao. Thông qua tiêu thụ hàng hóa các doanh nghiệp sẽ xây dựng được các kế hoạch kinh doanh phù hợp, đạt hiệu quả cao do họ dự đoán được nhu cầu của xã hội trong thời gian tới.
Đối với xã hội Về phương diện xã hội thì tiêu thụ sản phẩm hàng hóa có vai trò trong việc cân đối giữa cung và cầu vì nền kinh tế là một thể thống nhất với những cân bằng, những tương quan tỷ lệ nhất định. Sản phẩm hàng hóa được tiêu thụ tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường trôi chảy tránh được sự mất cân đối, giữ được bình ổn trong xã hội. Đồng thời tiêu thụ hàng hóa góp phần vào việc đóng thuế Nhà nước và nhờ vào hoạt động tiêu thụ hàng hóa tốt, thông suốt Nhà nước thu được các khoản thuế, phí theo quy định. Thu được tiền vốn sử dụng của nhà nước cấp: khi hoạt động tiêu thụ hàng hóa đi vào hoạt động tốt, lưu thông thì nhà nước mới thu lại được khoản tiền sử dụng vốn mà nhà nước cấp cho doanh nghiệp hay doanh nghiệp mới có doanh thu để trả phần tiền mà nhà nước cấp.
Khi doanh nghiệp còn hoạt động hiệu quả nghĩa là vẫn tiếp tục hoạt động kinh doanh dẫn đến sự lao động lớn, nhờ đó giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, giảm tình trạng thất nghiệp từ đó nâng cao đời sống cho các thành viên trong xã hội. Nội dung hoạt động tiêu thụ sản phẩm Theo quan điểm kinh doanh hiện đại, hoạt động tiêu thụ sản phẩm bao gồm những nội dung chủ yếu sau đây: SVTH: Nguyễn Thị Thùy Linh - K45 QTKD Tổng hợp 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Thanh Thủy 1. Nghiên cứu thị trường Đây là công việc đầu tiên, cần thiết đối với mỗi doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
Mục đích là nghiên cứu xác định khả năng tiêu thụ hàng hóa trên một địa bàn trong khoảng thời gian nhất định nhằm nâng cao khả năng cung cấp để thỏa mãn nhu cầu thị trường. Nghiên cứu thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì thị trường ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng, giá bán, mạng lưới và hiệu quả của công tác tiêu thụ. Nó còn giúp doanh nghiệp biết được xu hướng, sự biến đổi nhu cầu của khách hàng, sự phản ứng của họ đối với sản phẩm của doanh nghiệp, thấy được các biến động của thu nhập và giá cả, từ đó có các biện pháp điều chỉnh cho phù hợp. Đây là công tác đòi hỏi nhiều công sức và chi phí.
Khi nghiên cứu thị trường sản phẩm, doanh nghiệp phải giải đáp các vấn đề: - Đâu là thị trường có triển vọng đối với sản phẩm của doanh nghiệp? - Khả năng tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường đó ra sao? - Doanh nghiệp cần phải xử lý những biện pháp gì có liên quan và có thể sử dụng những biện pháp nào để tăng khối lượng sản phẩm tiêu thụ? - Những mặt hàng nào, thị trường nào có khả năng tiêu thụ với khối lượng lớn phù hợp với năng lực và đặc điểm sản xuất của doanh nghiệp? - Với mức giá nào thì khả năng chấp nhận của thị trường là lớn nhất từng thời kỳ. - Yêu cầu chủ yếu của thị trường về mẫu mã, bao gói, phương thức thanh toán, phương thức phục vụ,… - Tổ chức mạng lưới tiêu thụ và phương thức phân phối sản phẩm. Trên cơ sở điều tra nghiên cứu nhu cầu thị trường, doanh nghiệp tiến hành lựa chọn sản phẩm thích ứng với nhu cầu thị trường. Lập kế hoạch tiêu thụ sản phẩm Lập kế hoạch tiêu thụ sản phẩm là cơ sở quan trọng đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành một cách nhịp nhàng theo tiến độ của kế hoạch đã định.
Kế hoạch tiêu thụ sản phẩm phải được lập dựa trên kết quả SVTH: Nguyễn Thị Thùy Linh - K45 QTKD Tổng hợp 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Thanh Thủy nghiên cứu thị trường nhằm đảm bảo được sát nhất khối lượng sản phẩm sẽ sản xuất, nhờ đó mà doanh nghiệp có thể đảm bảo kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp. Thực chất của kế hoạch tiêu thụ sản phẩm là việc dự đoán trước số sản phẩm sẽ được tiêu thụ trong kỳ kế hoạch, đơn giá sản phẩm sẽ được tiêu thụ trong kỳ kế hoạch, doanh thu tiêu thụ sẽ đạt được trong kỳ kế hoạch để các khâu của quá trình sản xuất kinh doanh hoạt động nhịp nhàng và ăn khớp. Bất cứ doanh nghiệp nào muốn cho quá trình tiêu thụ sản phẩm dễ dàng thuận lợi đều nhất thiết phải lập kế hoạch tiêu thụ sản phẩm chính xác cụ thể, bởi có như vậy doanh nghiệp mới bám sát được thị trường từ đó sẽ nắm bắt kịp thời những biến động trên thị trường để có thể chủ động trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm có hiệu quả.
Nếu công tác tiêu thụ sản phẩm không được kế hoạch hoá chặt chẽ thì quá trình tiêu thụ sản phẩm sẽ bị động, tiêu thụ không phù hợp với sản xuất cũng không phù hợp với cầu, do vậy hiệu quả mang lại sẽ thấp. Không những thế thiếu kế hoạch tiêu thụ sản phẩm hoặc lập kế hoạch tiêu thụ sản phẩm không chính xác còn ảnh hưởng đến hàng loạt các kế hoạch tổ chức khác của doanh nghiệp như: kế hoạch vật tư, lao động, lợi nhuận. khiến cho sản xuất diễn biến bất thường, mất cân đối, xa rời thực tế.