Luận án tiến sĩ kinh doanh và quản lý hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực nam trung bộ

Luận án tiến sĩ phân tích hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung Bộ, cung cấp giải pháp tối ưu hóa.

• Tác giả: Đỗ Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Thị Bích Chi
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Phân Tích Hiệu Quả Kinh Doanh Doanh Nghiệp Chế Biến Gỗ Xuất Khẩu Khu Vực Nam Trung Bộ
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
• 1.1. Hiệu quả và hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm, bản chất hiệu quả và hiệu quả kinh doanh
• 1.1.2. Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh doanh
• 1.1.3. Hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh
• 1.2. Phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp
• 1.2.1. Ý nghĩa và nhiệm vụ của phân tích hiệu quả kinh doanh
• 1.2.2. Tổ chức phân tích hiệu quả kinh doanh
• 1.2.3. Phương pháp phân tích hiệu quả kinh doanh
• 1.2.4. Nội dung phân tích hiệu quả kinh doanh
• 1.3. Đặc điểm phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu
• 1.3.1. Đặc điểm ngành công nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả kinh doanh
• 1.3.2. Hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu
• 1.3.3. Đặc điểm hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh ngành chế biến gỗ xuất khẩu
• 1.4. Kinh nghiệm phân tích hiệu quả kinh doanh ở một số nước trên thế giới và bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.4.1. Kinh nghiệm phân tích hiệu quả kinh doanh ở một số nước trên thế giới
• 1.4.2. Bài học rút ra đối với hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh tại Việt Nam
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN GỖ XUẤT KHẨU KHU VỰC NAM TRUNG BỘ
• 2.1. Tổng quan về các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh
• 2.1.3. Đặc điểm thị trường xuất khẩu
• 2.1.4. Vai trò của ngành công nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Nam Trung bộ
• 2.2. Thực tế hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 2.2.1. Khái quát thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 2.2.2. Thực trạng tổ chức phân tích
• 2.2.3. Thực trạng phương pháp phân tích
• 2.2.4. Thực trạng nguồn thông tin phục vụ phân tích
• 2.2.5. Thực trạng nội dung và hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 2.3. Đánh giá thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 2.3.1. Về tổ chức phân tích
• 2.3.2. Về phương pháp phân tích
• 2.3.3. Về nguồn thông tin phục vụ cho phân tích
• 2.3.4. Về nội dung phân tích
• 2.3.5. Về hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN GỖ XUẤT KHẨU KHU VỰC NAM TRUNG BỘ
• 3.1. Định hướng phát triển và quan điểm xây dựng giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 3.1.1. Định hướng phát triển ngành chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ giai đoạn 2011 – 2015, định hướng đến năm 2020
• 3.1.2. Quan điểm xây dựng giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 3.2. Hệ thống giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh trong ngành chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 3.2.1. Hoàn thiện tổ chức phân tích
• 3.2.2. Hoàn thiện phương pháp phân tích
• 3.2.3. Hoàn thiện nguồn thông tin phục vụ cho phân tích
• 3.2.4. Hoàn thiện nội dung và hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 3.3. Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 3.3.1. Đẩy mạnh hoạt động đầu tư trồng rừng nguyên liệu
• 3.3.2. Tăng cường đầu tư và đẩy mạnh sản xuất mặt hàng nội thất
• 3.3.3. Khai thác, sử dụng nguyên liệu gắn liền với việc bảo vệ môi trường
• 3.3.4. Đầu tư phát triển nguồn nhân lực
• 3.4. Điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ
• 3.4.1. Về phía Nhà nước, ngành, Hiệp hội và các địa phương
• 3.4.2. Về phía các doanh nghiệp
• THỐNG KÊ CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hiệu quả kinh doanh trong ngành chế biến gỗ xuất khẩu

Ngành chế biến gỗ xuất khẩu tại khu vực Nam Trung Bộ đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Hiệu quả kinh doanh không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực cho sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp trong ngành này. Theo số liệu thống kê, giá trị xuất khẩu của ngành đã tăng lên đáng kể, từ 219 triệu USD năm 2000 lên 3,43 tỷ USD năm 2010. Điều này cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ và tiềm năng lớn của ngành chế biến gỗ xuất khẩu. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, các doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, như năng lực cạnh tranh còn yếu và nguồn nguyên liệu hạn chế. Do đó, việc phân tích hiệu quả kinh doanh là cần thiết để các doanh nghiệp có thể đánh giá đúng thực trạng và tìm ra giải pháp cải thiện. Việc tổ chức phân tích kinh doanh một cách khoa học sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao doanh thu xuất khẩu và cải thiện vị thế cạnh tranh trên thị trường.

II. Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp chế biến gỗ

Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung Bộ cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Các doanh nghiệp hiện nay chủ yếu sử dụng một số chỉ tiêu cơ bản để đánh giá hiệu quả, nhưng hệ thống chỉ tiêu này còn thiếu tính đồng bộ và chưa phản ánh đầy đủ thực trạng. Việc đánh giá hiệu quả chủ yếu dựa vào các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, lợi nhuận mà chưa chú trọng đến các yếu tố khác như chi phí sản xuất và chiến lược kinh doanh. Hơn nữa, phương pháp phân tích cũng chưa được tổ chức một cách bài bản, dẫn đến việc thiếu thông tin chính xác cho việc ra quyết định. Do đó, cần thiết phải xây dựng một hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh phù hợp với đặc điểm của ngành chế biến gỗ xuất khẩu, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

III. Giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh

Để nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung Bộ, cần thiết phải triển khai một số giải pháp hoàn thiện phân tích kinh doanh. Trước hết, cần xây dựng một hệ thống chỉ tiêu phân tích đa dạng và phù hợp với thực tế hoạt động của doanh nghiệp. Các chỉ tiêu này không chỉ bao gồm các yếu tố tài chính mà còn cần xem xét đến các yếu tố phi tài chính như chất lượng sản phẩm, sự hài lòng của khách hàng và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Thứ hai, cần cải thiện phương pháp phân tích, từ việc so sánh đơn giản đến việc áp dụng các phương pháp phân tích hiện đại hơn như phân tích SWOT và phân tích chi phí. Cuối cùng, việc tổ chức hoạt động phân tích cần được thực hiện một cách thường xuyên và có hệ thống, nhằm đảm bảo rằng các doanh nghiệp luôn có thông tin cập nhật để đưa ra quyết định kịp thời và chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ" được nghiên cứu sinh Đỗ Huyền Trang thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, năm 2012) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Thị Bích Chi và PGS.TS Nguyễn Thị Lời. Luận án thuộc chuyên ngành Kế toán, kiểm toán và phân tích (Mã số: 62.01).

Trong giai đoạn 2000 - 2010, ngành chế biến gỗ xuất khẩu của Việt Nam tăng trưởng với tốc độ bình quân trên 30%/năm, kim ngạch xuất khẩu tăng từ 219 triệu USD (năm 2000) lên 3,43 tỷ USD (năm 2010), vươn lên vị trí thứ 5 trong các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của cả nước, đứng sau dầu thô, dệt may, giày dép và thủy sản. Khu vực Nam Trung bộ là một trong những trung tâm chế biến gỗ phát triển nhờ hệ thống cảng biển, hạ tầng giao thông (Quốc lộ 1A, Quốc lộ 19, đường sắt Bắc - Nam) và vai trò cửa ngõ ra Biển Đông của Tây Nguyên cùng một số quốc gia láng giềng. Tính đến năm 2008, khu vực có 221 cơ sở chế biến gỗ với kim ngạch 154,2 triệu USD, trong đó khoảng 80% là cơ sở sản xuất đồ gỗ xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình hội nhập quốc tế sau khi gia nhập WTO đặt ra nhiều áp lực về năng lực cạnh tranh, nguồn nguyên liệu cung ứng và hiệu quả quản trị.

Khoảng trống nghiên cứu được chỉ ra là: hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ chủ yếu mới xuất hiện ở một số đơn vị đã cổ phần hóa; nội dung phân tích còn sơ sài, nặng về so sánh số liệu kỳ trước; chưa có quy trình tổ chức độc lập; nguồn thông tin chưa được phân loại theo cách ứng xử chi phí; và chưa xây dựng được hệ thống chỉ tiêu phân tích chuyên biệt phù hợp với đặc thù công nghệ, chuỗi cung ứng của ngành chế biến gỗ xuất khẩu.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là hệ thống hóa lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất quy trình, phương pháp cùng hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh thích ứng với các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu tại Nam Trung bộ. Văn bản xác định 3 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Lý luận về hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất nói chung và doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu nói riêng cần được hiểu như thế nào?
2. Thực trạng hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ hiện nay như thế nào?
3. Những điểm cần hoàn thiện trong hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ (về tổ chức phân tích, nguồn thông tin phục vụ phân tích, phương pháp phân tích, nội dung và hệ thống chỉ tiêu phân tích) là gì?

Đối tượng nghiên cứu là hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất nói chung, doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu nói riêng, được cụ thể hóa qua các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ. Phạm vi không gian giới hạn tại khu vực Nam Trung bộ (tập trung khảo sát ở Bình Định, Quảng Nam, Quảng Ngãi). Phạm vi thời gian nghiên cứu thực trạng và dữ liệu là giai đoạn 2008 - 2010.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án điểm lại các công trình nghiên cứu về hiệu quả kinh doanh theo hai thời kỳ phát triển kinh tế của Việt Nam:

Trong thời kỳ kinh tế bao cấp, kế hoạch hóa tập trung, các nghiên cứu tiêu biểu gồm: công trình của Ngô Đình Giao (1984) về hiệu quả kinh tế trong xí nghiệp công nghiệp xã hội chủ nghĩa; nhóm tác giả Nguyễn Sĩ Thịnh, Lê Sĩ Thiệp, Nguyễn Kế Tuấn (1985) về hiệu quả kinh tế trong xí nghiệp công nghiệp; và công trình của Trương Đình Hẹ (1988) về hiệu quả lao động trong xí nghiệp thương nghiệp. Các công trình này lấy mức độ hoàn thành kế hoạch pháp lệnh do Nhà nước giao làm tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả, chưa đề cập đến lợi nhuận và giá trị gia tăng trong điều kiện thị trường.

Trong cơ chế thị trường, luận án tổng kết 3 hướng nghiên cứu chính:

• Hướng thứ nhất: Phân tích hiệu quả kinh doanh trong khuôn khổ phân tích tài chính doanh nghiệp. Thể hiện qua các tài liệu chuyên khảo của Nguyễn Tấn Bình (2004), Nguyễn Văn Công (2005), Josette Peyrard (2005); cùng các luận án tiến sĩ của Nguyễn Trọng Cơ (1999) về doanh nghiệp cổ phần phi tài chính, Phạm Đình Phùng (2000) về phương pháp phân tích hệ thống và mô hình hóa, Nguyễn Ngọc Quang (2002) về doanh nghiệp xây dựng. Các công trình này tiếp cận hiệu quả kinh doanh như một cấu phần của phân tích tài chính với hệ thống chỉ tiêu áp dụng chung.
• Hướng thứ hai: Đánh giá một phần hoặc toàn bộ hiệu quả kinh doanh của một ngành hoặc loại hình doanh nghiệp cụ thể. Nhóm nghiên cứu từng phần gồm Trương Đình Hẹ (1988), Nguyễn Thị Minh Tâm (1999) về hiệu quả sử dụng vốn ngành dệt. Nhóm nghiên cứu toàn diện gồm Phùng Thị Thanh Thủy (1991) về xí nghiệp thương nghiệp, Phạm Thị Thu Phương (1999) về ngành may mặc. Các đề tài này sử dụng chỉ tiêu chung để đánh giá thực trạng và kiến nghị giải pháp quản trị, chưa tập trung thiết kế quy trình phân tích chuyên ngành.
• Hướng thứ ba: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu, quy trình và phương pháp phân tích hiệu quả kinh doanh cho từng ngành chuyên biệt. Tiêu biểu là luận án của Phạm Thị Gái (1999) trong ngành khai thác than, Huỳnh Đức Lộng (1999) về doanh nghiệp Nhà nước, và Nguyễn Thị Mai Hương (2008) về doanh nghiệp khai thác sa khoáng Titan.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết là: trước thời điểm nghiên cứu (năm 2012), tại Việt Nam chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện về quy trình tổ chức, phương pháp kỹ thuật và hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh chuyên biệt cho ngành chế biến gỗ xuất khẩu nói chung và khu vực Nam Trung bộ nói riêng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, luận án tổng hợp 5 trường phái quan điểm về hiệu quả kinh doanh:

1. Quan điểm đồng nhất hiệu quả với kết quả đầu tư (Adam Smith, Ogiephric - thế kỷ XVIII), xem hiệu quả là doanh thu hoặc tăng trưởng thu nhập quốc dân.
2. Quan điểm sử dụng hữu hiệu các nguồn lực (Paul Samuelson và William D’Nordhau - thập niên 1980), đo lường mức độ thỏa mãn nhu cầu từ nguồn lực sẵn có.
3. Quan điểm so sánh tương quan giữa kết quả đầu ra và chi phí phát sinh (Ngô Đình Giao, Lưu Bích Hồ, Trần Văn Thao, Gujarati Damodar).
4. Quan điểm gắn kết hiệu quả kinh tế doanh nghiệp với hiệu quả xã hội (K.Rusanop; Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng).
5. Quan điểm đánh giá hiệu quả kinh doanh qua hiệu quả của hoạt động quản lý (Ngô Đình Giao).

Từ sự tổng hợp đó, tác giả đưa ra khái niệm: hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế được biểu hiện bằng hệ thống chỉ tiêu kinh tế đặc trưng thiết lập trên cơ sở so sánh tương quan giữa kết quả đầu ra với chi phí hoặc các yếu tố đầu vào, qua đó phản ánh trình độ sử dụng chi phí hoặc các yếu tố đầu vào nhằm đạt được kết quả cao nhất trong điều kiện kết hợp hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội.

Hệ thống chỉ tiêu phân tích được thiết lập dựa trên nguyên tắc công thức dạng thương số, phân tầng thành 3 nhóm:

• Nhóm chỉ tiêu hiệu suất sử dụng chi phí/yếu tố đầu vào: phản ánh cường độ hoạt động, gồm sức sản xuất (Đầu ra kết quả sản xuất / Chi phí hoặc yếu tố đầu vào) và suất hao phí nghịch đảo.
• Nhóm chỉ tiêu tốc độ luân chuyển chi phí/yếu tố đầu vào: phản ánh khả năng luân chuyển qua số vòng quay (Doanh thu thuần hoặc Giá vốn / Giá trị bình quân đối tượng) và thời gian một vòng quay.
• Nhóm chỉ tiêu sức sinh lời của chi phí/yếu tố đầu vào: phản ánh khả năng sinh lợi (Đầu ra phản ánh lợi nhuận / Chi phí, yếu tố đầu vào hoặc Đầu ra kết quả sản xuất).

Về phương pháp nghiên cứu, luận án dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng Mác - Lênin và áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp:

• Nghiên cứu tại bàn: thu thập dữ liệu thứ cấp từ Thư viện Quốc gia Việt Nam, Bộ Tài chính, Bộ Công nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công thương các địa phương, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định.
• Phỏng vấn sâu và khảo sát thực địa: chọn mẫu ngẫu nhiên theo cụm với quy mô 30 phiếu phỏng vấn cán bộ lãnh đạo và chuyên viên phân tích tại 3 địa phương (23 tại Bình Định, 4 tại Quảng Ngãi, 3 tại Quảng Nam; tỉnh Phú Yên không thực hiện được phỏng vấn do doanh nghiệp hoạt động bấp bênh và không có sự hợp tác). Dữ liệu minh họa chi tiết được thu thập tại 4 doanh nghiệp đại diện cho các mức quy mô vốn điều lệ: Công ty Cổ phần Công nghệ gỗ Đại Thành (Bình Định), Xí nghiệp Chế biến lâm sản An Nhơn (Bình Định), Công ty Cổ phần Gia Đại Toàn (Quảng Nam), và Công ty Cổ phần Gỗ xuất khẩu Tân Thành Dung Quất (Quảng Ngãi).

Địa phương	Số doanh nghiệp hoạt động	Số mẫu phỏng vấn sâu	Doanh nghiệp khảo sát số liệu minh họa
Bình Định	~140 (chiếm ~80% vùng)	23	- Công ty CP Công nghệ gỗ Đại Thành - Xí nghiệp Chế biến lâm sản An Nhơn
Quảng Ngãi	Nhỏ	4	- Công ty CP Gỗ xuất khẩu Tân Thành Dung Quất
Quảng Nam	Nhỏ	3	- Công ty CP Gia Đại Toàn
Phú Yên	2	0	Không khảo sát được do thiếu hợp tác
Tổng cộng	176 (221 cơ sở tính cả hộ/xưởng)	30	4 doanh nghiệp điển hình

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận cơ bản về phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất

Chương này tập trung xác lập cơ sở lý thuyết về hiệu quả kinh doanh, tiêu chuẩn đánh giá và hệ thống chỉ tiêu phân tích. Tác giả phân loại hiệu quả theo các tiêu thức: mục tiêu (kinh tế, xã hội), phạm vi tính toán (nền sản xuất xã hội, cá biệt), tính chất tác động (trực tiếp, gián tiếp) và phương thức xác định (tuyệt đối, tương đối).

Luận án chỉ rõ tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh doanh phải là mức độ phù hợp giữa kết quả kinh doanh và kết quả xã hội đạt được trên cơ sở tiết kiệm hao phí lao động xã hội. Đối với ngành chế biến gỗ xuất khẩu, hiệu quả kinh tế (như sức sinh lời của vốn chủ sở hữu đạt mức bình quân ngành giả định 8%) phải gắn liền với trách nhiệm xã hội và môi trường (nguyên tắc khai thác đi đôi với trồng lại rừng có giãn cách tối thiểu 7 năm, thực hiện các chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC và chuỗi hành trình sản phẩm COC).

Nội dung chương phân tích các đặc điểm kỹ thuật - kinh tế của ngành công nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu ảnh hưởng đến phân tích hiệu quả kinh doanh: tỷ trọng chi phí nguyên vật liệu gỗ chiếm cơ cấu lớn trong giá thành; nguồn cung phụ thuộc vào nhập khẩu hoặc rừng trồng; sản phẩm chịu sự kiểm định nghiêm ngặt của thị trường nhập khẩu về nguồn gốc gỗ hợp pháp và tiêu chuẩn an toàn; hoạt động kinh doanh chịu tác động của rủi ro tỷ giá và biến động cước vận tải biển. Chương 1 cũng phân tích kinh nghiệm đánh giá hiệu quả kinh doanh tại Singapore thông qua báo cáo giá trị gia tăng và hệ thống chỉ tiêu hiệu quả ngành may mặc để rút ra bài học áp dụng cho doanh nghiệp Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ

Chương 2 mô tả bức tranh tổng quan về ngành chế biến gỗ Nam Trung bộ giai đoạn 2008 - 2010. Ngành có 176 doanh nghiệp (trên tổng số 221 cơ sở), tập trung chủ yếu tại tỉnh Bình Định, sản phẩm chủ lực là đồ gỗ nội thất và ngoại thất xuất khẩu sang các thị trường EU, Mỹ, Nhật Bản.

Khảo sát thực tế tại 4 doanh nghiệp (Đại Thành, Tân Thành Dung Quất, Gia Đại Toàn, An Nhơn) và 30 mẫu phỏng vấn cho thấy thực trạng hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh bộc lộ các hạn chế:

• Về tổ chức phân tích: Hoạt động phân tích chưa được tổ chức thành bộ phận độc lập mà lồng ghép trong phòng kế toán hoặc phòng kế hoạch kinh doanh; việc phân tích không diễn ra định kỳ, thường chỉ làm khi kết thúc năm tài chính phục vụ đại hội cổ đông.
• Về phương pháp phân tích: Chủ yếu sử dụng phương pháp so sánh số học giản đơn giữa số thực hiện với số kế hoạch hoặc giữa kỳ này với kỳ trước; chưa áp dụng phương pháp phân tích nhân tố DuPont, chưa sử dụng mô hình kinh tế lượng hoặc phân tích độ nhạy.
• Về nguồn thông tin: Nguồn dữ liệu phục vụ phân tích phụ thuộc vào hệ thống báo cáo tài chính kế toán tổng hợp; chưa thiết lập hệ thống kế toán quản trị để phân loại chi phí thành biến phí và định phí; chưa thu thập đầy đủ thông tin phi tài chính và thông tin thị trường.
• Về nội dung và hệ thống chỉ tiêu: Hệ thống chỉ tiêu còn đơn điệu, tập trung vào các chỉ tiêu quy mô và kết quả (doanh thu, lợi nhuận, sản lượng) thay vì các chỉ tiêu phản ánh chất lượng sử dụng nguồn lực; thiếu các chỉ tiêu đánh giá tốc độ luân chuyển tài sản ngắn hạn, hiệu suất sử dụng chi phí nguyên vật liệu và sức sinh lời trên chi phí hoạt động.

Chỉ tiêu phân tích thực tế tại doanh nghiệp khảo sát	Tình trạng áp dụng giai đoạn 2008 - 2010	Nhận xét của tác giả luận án
Doanh thu thuần, Lợi nhuận sau thuế	100% doanh nghiệp khảo sát sử dụng	Phản ánh kết quả quy mô, chưa phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực
Tỷ suất sinh lời trên doanh thu (ROS)	Áp dụng phổ biến	Chỉ phản ánh biên lợi nhuận tiêu thụ, thiếu mối liên hệ với tài sản
Phân tích DuPont (ROA, ROE)	Chưa doanh nghiệp nào thực hiện	Thiếu công cụ bóc tách ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính và vòng quay tài sản
Phân loại chi phí thành Biến phí - Định phí	Chưa thực hiện trong phân tích	Không xác định được điểm hòa vốn và số dư đảm phí cho từng dòng sản phẩm
Đánh giá trách nhiệm môi trường (FSC/COC)	Chỉ ghi nhận như điều kiện xuất khẩu	Chưa lượng hóa thành chỉ tiêu trong hệ thống đánh giá hiệu quả kinh doanh

Chương 3: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ

Trên cơ sở định hướng phát triển ngành chế biến gỗ Nam Trung bộ giai đoạn 2011 - 2015, định hướng đến năm 2020, Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện toàn diện:

1. Hoàn thiện tổ chức phân tích: Thiết lập quy trình phân tích 4 bước chuẩn hóa (Sơ đồ 3.1) gồm lập kế hoạch phân tích, thu thập xử lý dữ liệu, thực hiện phân tích và lập báo cáo tư vấn ra quyết định; phân định rõ trách nhiệm giữa bộ phận kế toán và chuyên viên phân tích kinh tế.
2. Hoàn thiện phương pháp phân tích:
   • Ứng dụng kỹ thuật chia tách chi phí hỗn hợp thành biến phí và định phí theo phương pháp cực đại - cực tiểu (min - max) (minh họa tại Công ty Gỗ xuất khẩu Tân Thành Dung Quất qua các Bảng 3.1 đến 3.4).
   • Lập báo cáo kết quả kinh doanh theo số dư đảm phí (Bảng 3.5) và báo cáo bộ phận chi tiết theo từng nhóm sản phẩm nội thất, ngoại thất (Bảng 3.6).
   • Ứng dụng phương trình phân tích DuPont để bóc tách các nhân tố ảnh hưởng đến ROA và ROE (minh họa tại Công ty CP Công nghệ gỗ Đại Thành qua Bảng 3.8 và 3.9).
3. Hoàn thiện nguồn thông tin: Xây dựng hệ thống thu thập thông tin quản trị nội bộ; tổ chức thu thập thông tin định mức kinh tế kỹ thuật tiêu hao nguyên vật liệu gỗ; hoàn thiện ghi chép kế toán phục vụ phân tích biến phí, định phí.
4. Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích: Thiết lập bộ chỉ tiêu chuyên ngành theo 3 nhóm (hiệu suất sử dụng chi phí và yếu tố đầu vào, tốc độ luân chuyển chi phí và vốn, sức sinh lời của chi phí và vốn) gắn với đặc thù sản xuất gỗ xuất khẩu.
5. Nhóm giải pháp hỗ trợ nâng cao hiệu quả kinh doanh: Đẩy mạnh đầu tư trồng rừng nguyên liệu tập trung; chuyển dịch cơ cấu sang sản xuất hàng nội thất có giá trị gia tăng cao; sử dụng nguyên liệu gắn liền với bảo vệ môi trường và tiêu chuẩn FSC/COC; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chế biến gỗ.
6. Điều kiện thực thi: Kiến nghị với Nhà nước về chính sách quy hoạch vùng nguyên liệu rừng trồng, hỗ trợ vốn vay ưu đãi; kiến nghị Hiệp hội Gỗ và Lâm sản cung cấp thông tin thị trường xuất khẩu; và yêu cầu các doanh nghiệp nâng cao nhận thức quản trị tài chính.

Kết quả và những đóng góp mới

Văn bản luận án nêu rõ các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

• Về lý luận: Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất; làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp và hiệu quả xã hội trong bối cảnh phát triển bền vững; xây dựng các nguyên tắc và mô hình xác định hệ thống chỉ tiêu phân tích theo dạng thương số kết hợp giữa định tính và định lượng.
• Về thực tiễn: Phản ánh thực trạng công tác phân tích hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ giai đoạn 2008 - 2010 thông qua số liệu khảo sát thực địa; chỉ rõ các điểm nghẽn trong tổ chức, phương pháp và nguồn dữ liệu; thiết kế quy trình tổ chức phân tích chuyên biệt và đề xuất bộ chỉ tiêu hoàn chỉnh (gồm hiệu suất, luân chuyển và sinh lời); ứng dụng thực nghiệm phương pháp phân tách chi phí hỗn hợp, lập báo cáo kết quả kinh doanh theo số dư đảm phí và phân tích DuPont trên dữ liệu thực tế của các doanh nghiệp khảo sát.
• Về giải pháp chính sách: Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa việc hoàn thiện công cụ phân tích quản trị nội bộ với các giải pháp chiến lược ngành (phát triển rừng gỗ lớn có chứng chỉ FSC, nâng tỷ trọng hàng nội thất, nâng cao chất lượng lao động chế biến gỗ).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Phạm vi thời gian nghiên cứu thực nghiệm giới hạn trong giai đoạn 2008 - 2010. Địa bàn khảo sát thực tế tập trung tại 3 tỉnh Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam; chưa khảo sát được doanh nghiệp tại Phú Yên do tình hình sản xuất kinh doanh tại địa phương này không ổn định và thiếu sự hợp tác cung cấp số liệu. Quy mô mẫu phỏng vấn sâu dừng lại ở 30 đơn vị.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát thực nghiệm sang các trung tâm chế biến gỗ xuất khẩu lớn khác của Việt Nam (vùng Đông Nam Bộ, Tây Nguyên); cập nhật chuỗi số liệu tài chính và thị trường sau năm 2010; nghiên cứu sâu hơn về việc ứng dụng các phần mềm chuyên dụng và mô hình toán kinh tế trong phân tích dự báo hiệu quả kinh doanh ngành gỗ.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: thuộc các chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Phân tích hoạt động kinh doanh và Quản trị kinh doanh; có thể sử dụng khung lý luận về hiệu quả kinh tế - xã hội và phương pháp luận thiết lập hệ thống chỉ tiêu phân tích kinh tế chuyên ngành.
• Lãnh đạo doanh nghiệp, giám đốc tài chính, kế toán trưởng: tại các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu; có thể trực tiếp ứng dụng quy trình tổ chức phân tích 4 bước, biểu mẫu báo cáo kết quả kinh doanh theo số dư đảm phí (Bảng 3.5), báo cáo bộ phận (Bảng 3.6), kỹ thuật tách chi phí hỗn hợp (Bảng 3.3 - 3.4) và phương trình DuPont (Bảng 3.8 - 3.9) vào quản trị thực tế.
• Cơ quan quản lý Nhà nước, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFORES), Hiệp hội Gỗ Bình Định (FPA Bình Định): tham khảo các đề xuất về quy hoạch vùng nguyên liệu rừng trồng, cơ chế tín dụng và kiểm soát chứng chỉ FSC/COC để xây dựng chính sách phát triển ngành gỗ bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát thực tế tại những doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu cụ thể nào ở Nam Trung bộ?
Luận án thu thập số liệu phân tích minh họa chi tiết tại 4 doanh nghiệp: Công ty Cổ phần Công nghệ gỗ Đại Thành (tỉnh Bình Định), Xí nghiệp Chế biến lâm sản An Nhơn (tỉnh Bình Định), Công ty Cổ phần Gia Đại Toàn (tỉnh Quảng Nam), và Công ty Cổ phần Gỗ xuất khẩu Tân Thành Dung Quất (tỉnh Quảng Ngãi).

2. Quy mô mẫu phỏng vấn sâu của luận án được phân bổ tại các địa phương như thế nào?
Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên theo cụm với cỡ mẫu 30 cuộc phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và chuyên viên phân tích: 23 mẫu tại Bình Định, 4 mẫu tại Quảng Ngãi, 3 mẫu tại Quảng Nam. Tỉnh Phú Yên không thực hiện được phỏng vấn do 2 doanh nghiệp tại đây hoạt động bấp bênh và không có sự hợp tác.

3. Tác giả luận án đề xuất hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh gồm những nhóm chỉ tiêu cơ bản nào?
Hệ thống chỉ tiêu hoàn thiện được xây dựng thành 3 nhóm: (1) Nhóm chỉ tiêu hiệu suất sử dụng chi phí và các yếu tố đầu vào (sức sản xuất, suất hao phí); (2) Nhóm chỉ tiêu tốc độ luân chuyển chi phí và các yếu tố đầu vào (số vòng quay, thời gian một vòng quay của tài sản ngắn hạn, hàng tồn kho, khoản phải thu); (3) Nhóm chỉ tiêu sức sinh lời của chi phí và các yếu tố đầu vào (ROS, ROA, ROE, sức sinh lời của chi phí hoạt động).

4. Kỹ thuật quản trị chi phí nào được tác giả đề xuất ứng dụng để phục vụ phân tích hiệu quả kinh doanh trong Chương 3?
Tác giả đề xuất phân loại chi phí theo cách ứng xử thành biến phí và định phí, sử dụng phương pháp cực đại - cực tiểu (min - max) để chia tách chi phí hỗn hợp, từ đó lập báo cáo kết quả kinh doanh theo số dư đảm phí và báo cáo bộ phận cho từng dòng sản phẩm đồ gỗ nội thất, ngoại thất.

5. Chứng chỉ quốc tế nào về lâm sản được luận án nhấn mạnh trong việc gắn hiệu quả kinh doanh với trách nhiệm xã hội?
Luận án nhấn mạnh chứng chỉ FSC (Forest Stewardship Council - Chứng chỉ phát triển rừng bền vững) và COC (Chain of Custody - Chứng chỉ hệ thống chuỗi hành trình sản phẩm) là các tiêu chuẩn bắt buộc của thị trường quốc tế gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường và sử dụng nguồn nguyên liệu gỗ hợp pháp.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đỗ Huyền Trang đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về hiệu quả kinh doanh và hoạt động phân tích hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất, gắn kết hiệu quả kinh tế với trách nhiệm xã hội. Trên cơ sở khảo sát thực trạng ngành chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ giai đoạn 2008 - 2010, tác giả đã chỉ ra những tồn tại trong công tác tổ chức, dữ liệu và kỹ thuật phân tích tại các doanh nghiệp. Công trình đã xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ gồm chuẩn hóa quy trình phân tích, ứng dụng phương pháp DuPont, phân loại chi phí theo số dư đảm phí và hoàn thiện bộ chỉ tiêu phân tích chuyên ngành, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho quản trị doanh nghiệp và hoạch định chính sách phát triển ngành gỗ xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận cơ bản về phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất. Chương 2: Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ. Chương 3: Quan ñiểm và giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khu vực Nam Trung bộ. Ngoài ra, phần phụ lục của luận án sẽ trình bày các bảng số liệu của các doanh nghiệp khảo sát cũng như các mẫu, biểu do tác giả ñề xuất.

14 Chương 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. HIỆU QUẢ VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, bản chất hiệu quả và hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm, bản chất của phạm trù “hiệu quả” Liên quan ñến khái niệm hiệu quả, có các cách tiếp cận khác nhau, cụ thể gồm hai cách tiếp cận sau: Thứ nhất, nếu tiếp cận theo phương pháp truyền thống có thể ñưa ra khái niệm: Hiệu quả là khái niệm thể hiện mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt ñộng và chi phí phải bỏ ra ñể ñạt ñược kết quả ñó của một chủ thể trong những ñiều kiện nhất ñịnh.

Với khái niệm này, có thể nhận thấy rằng hiệu quả có thể ñược biểu diễn ở hai dạng khác nhau, bao gồm: dạng hiệu số và dạng thương số. Ở dạng hiệu số, hai chỉ tiêu kết quả và chi phí phải có cùng ñơn vị ño lường. Ở dạng thương số, ñơn vị ño lường của các chỉ tiêu kết quả và chi phí có thể hoàn toàn khác nhau. Như vậy, với cách xác ñịnh hiệu quả này thì kết quả ñạt ñược càng lớn hơn chi phí bỏ ra bao nhiêu thì hiệu quả càng cao bấy nhiêu.

Tuy nhiên, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy, trong rất nhiều trường hợp, hiệu số của một chỉ tiêu kết quả và một chỉ tiêu chi phí sẽ là một chỉ tiêu kết quả khác. Như vậy, theo khái niệm truyền thống này, khái niệm hiệu quả và kết quả bị trùng lắp. 15 Thứ hai, là cách tiếp cận khái niệm hiệu quả gắn với mục ñích của chủ thể. Với cách tiếp cận này, khái niệm hiệu quả ñược ñề cập như sau: Hiệu quả là một chỉ tiêu phản ánh mức ñộ thu lại ñược kết quả nhằm ñạt ñược một mục ñích nào ñó của chủ thể tương ứng với một ñơn vị nguồn lực ñã bỏ ra trong quá trình thực hiện hoạt ñộng.

Theo khái niệm hiệu quả nêu trên, hiệu quả của một hoạt ñộng nào ñó ñược gắn với một mục ñích nhất ñịnh, trong ñó mục tiêu cụ thể ñã ñược xác ñịnh chính là “mức ñộ thu lại kết quả”. Như vậy, hiệu quả luôn gắn với mục tiêu nhất ñịnh, ñồng nghĩa với việc không thể xác ñịnh hiệu quả của các hoạt ñộng không có mục tiêu. Từ các cách tiếp cận khái niệm hiệu quả nêu trên, chúng tôi cho rằng, có thể rút ra kết luận liên quan ñến bản chất của phạm trù hiệu quả như sau: về mặt hình thức, hiệu quả luôn là một phạm trù so sánh thể hiện mối tương quan giữa chi phí phải bỏ ra và kết quả thu về ñược sau quá trình hoạt ñộng. Như vậy, bản chất của phạm trù hiệu quả ñã cho thấy rằng không thể có sự ñồng nhất giữa hai khái niệm hiệu quả và kết quả, bởi vì kết quả chỉ là yếu tố cần thiết ñược sử dụng ñể xác ñịnh và ñánh giá hiệu quả.

ðể xác ñịnh hiệu quả của một hoạt ñộng nào ñó có thể dùng chỉ tiêu hiện vật hoặc giá trị vì các chỉ tiêu phản ánh kết quả ñầu ra và nguồn lực ñầu vào ñều có thể ñược ño lường bằng ñơn vị hiện vật hoặc giá trị. Tuy nhiên, nếu sử dụng chỉ tiêu hiện vật ñể xác ñịnh hiệu quả thì có thể sẽ gặp khó khăn khi có sự khác nhau về ñơn vị ño giữa chỉ tiêu “ñầu vào” và chỉ tiêu “ñầu ra”; còn việc sử dụng chỉ tiêu giá trị mặc dù có thể dễ dàng xác ñịnh các chỉ tiêu hiệu quả nhưng lại có thể bị ảnh hưởng của lạm phát, khủng hoảng… làm cho sai lệch. Còn nếu xét riêng về chỉ tiêu kết quả thì có thể thấy rằng, bản chất của chỉ tiêu này chưa thể hiện ñược nó ñược tạo ra ở mức nào và với chi phí bằng bao nhiêu. Do vậy, cách tiếp cận thứ nhất cho rằng hiệu quả cao thể hiện ở kết quả thu ñược 16 cao hay thấp, mà không cần quan tâm ñến việc sử dụng các nguồn lực ñầu vào ñể tạo ra kết quả ñó ñã tốt hay chưa là chưa phản ánh rõ bản chất của phạm trù hiệu quả.

Như vậy, có thể thấy sự khác biệt giữa hai khái niệm kết quả và hiệu quả chính là: kết quả bao giờ cũng là mục tiêu cụ thể doanh nghiệp muốn ñạt ñến, trong khi ñó, hiệu quả phải là sự so sánh tương quan giữa hai chỉ tiêu phản ánh kết quả thu ñược (ñầu ra) và chi phí hoặc yếu tố bỏ ra (nguồn lực ñầu vào) nhằm ñánh giá trình ñộ sử dụng chi phí hoặc yếu tố ñầu vào. * Phân loại hiệu quả: ðể có thể nhận thức rõ hơn về phạm trù hiệu quả, cần tìm hiểu các dạng biểu hiện khác nhau của phạm trù hiệu quả. Mỗi dạng biểu hiện của hiệu quả có những ñặc trưng, ý nghĩa khác nhau là cơ sở ñể xác ñịnh mức hiệu quả, xác ñịnh các chỉ tiêu hiệu quả và những biện pháp nâng cao hiệu quả. Có các cách phân loại hiệu quả sau ñây: i.

Theo mục tiêu của chủ thể, hiệu quả ñược phân thành hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội: Hiệu quả kinh tế là hiệu quả mà chủ thể thu ñược khi sử dụng nguồn lực ñầu vào ñể thực hiện các mục tiêu kinh tế nhất ñịnh. Hiệu quả kinh tế mô tả mối quan hệ kinh tế giữa lợi ích kinh tế mà chủ thể nhận ñược và nguồn lực ñã bỏ ra (chi phí hoặc yếu tố ñầu vào) ñể nhận ñược lợi ích kinh tế ñó. Hiệu quả xã hội là các mục tiêu xã hội ñạt ñược khi chủ thể tiến hành các hoạt ñộng kinh tế. Như vậy, có thể thấy, giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ chặt chẽ.

Như Lênin ñã nói “Chẳng lẽ có thể có kinh tế bên ngoài xã hội. Tất cả mọi cái kinh tế thì ñồng thời cũng là xã hội” [55]. Mọi hoạt ñộng kinh doanh của doanh nghiệp không chỉ nhằm ñạt ñược mục tiêu của doanh nghiệp mà còn có tác ñộng ñến mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Cho nên 17 khi doanh nghiệp tiến hành hoạt ñộng kinh doanh thì cần phải quan tâm ñến việc kết hợp các phương án ñể không những ñạt ñược mục tiêu của bản thân doanh nghiệp mà còn mang lại các lợi ích cho xã hội, kết hợp ñạt ñược hiệu quả kinh tế với hiệu quả xã hội.

Theo phạm vi tính toán, hiệu quả bao gồm: hiệu quả nền sản xuất xã hội và hiệu quả cá biệt: Xét về phạm vi tính toán hiệu quả trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân thì hiệu quả cá biệt là hiệu quả thu ñược từ hoạt ñộng của từng doanh nghiệp, hiệu quả nền sản xuất xã hội là hiệu quả thu ñược xét trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Hiệu quả cá biệt và hiệu quả nền sản xuất xã hội có quan hệ tác ñộng qua lại lẫn nhau. Hiệu quả nền sản xuất xã hội chỉ có thể ñạt ñược khi các doanh nghiệp hoạt ñộng có hiệu quả, bởi vì các doanh nghiệp là nơi trực tiếp sử dụng các nguồn lực (lao ñộng, ñối tượng lao ñộng, tư liệu lao ñộng) vào quá trình sản xuất – kinh doanh. Ngược lại, khi ñã ñạt ñược hiệu quả cho toàn bộ nền sản xuất xã hội thì Nhà nước với vai trò người ñại diện cho nền kinh tế quốc dân sẽ có những thay ñổi trong chính sách nhằm hỗ trợ và tạo ñiều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt ñộng nhờ ñó nâng cao hiệu quả hoạt ñộng của mình.

Theo tính chất tác ñộng, hiệu quả gồm có: hiệu quả trực tiếp và hiệu quả gián tiếp: Hiệu quả trực tiếp là hiệu quả có ñược từ chính tác ñộng của chủ thể ñến kết quả hoạt ñộng khi thực hiện các mục tiêu chủ thể ñề ra. Hiệu quả gián tiếp là hiệu quả có ñược do một ñối tượng nào ñó tác ñộng làm thay ñổi kết quả hoạt ñộng của chủ thể. Theo phương thức xác ñịnh, hiệu quả ñược phân thành hiệu quả tuyệt ñối và hiệu quả tương ñối: 18 Hiệu quả tuyệt ñối là hiệu quả ñược ño bằng hiệu số giữa kết quả ñầu ra và nguồn lực ñầu vào. Hiệu quả tương ñối là hiệu quả ñược ño bằng tỷ số giữa kết quả ñầu ra và nguồn lực ñầu vào.

Khái niệm và bản chất hiệu quả kinh doanh a. Các quan ñiểm về hiệu quả kinh doanh Là một nội dung cấu thành hiệu quả của nền sản xuất xã hội, hiệu quả kinh doanh không còn là vấn ñề lạ lẫm ñối với nhiều nhà nghiên cứu, cũng như các doanh nghiệp. Vấn ñề này ñã ñược nghiên cứu và ñề cập ñến rất nhiều trong các tài liệu về kinh tế học, phân tích kinh doanh, tài chính. cũng như các ñề tài luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ cả ở Việt Nam và trên thế giới.

Hiệu quả kinh doanh là một vấn ñề ñã ñược các nhà kinh tế học trên thế giới bắt ñầu nghiên cứu từ thế kỷ XVIII, ñặc biệt nó ñược tập trung nghiên cứu từ ñầu những năm 60 của thế kỷ XX. Các nhà khoa học, nhà quản lý và ñiều hành sản xuất kinh doanh luôn quan tâm nghiên cứu các vấn ñề cụ thể như: Hoạt ñộng sản xuất kinh doanh như thế nào ñược coi là có hiệu quả? Làm thế nào ñể ñánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp? Hiệu quả kinh doanh biểu hiện cụ thể như thế nào? Làm thế nào ñể nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp?… Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế gắn liền với nền kinh tế hàng hoá, có liên quan trực tiếp với các phạm trù và các quy luật kinh tế khác. Hiệu quả kinh doanh ñược coi là tiêu chuẩn, là thước ño của mọi hoạt ñộng trong doanh nghiệp. Khi bàn về vấn ñề này, một số nhà kinh tế học cho rằng hiệu quả kinh doanh chỉ nên nghiên cứu áp dụng ñối với lĩnh vực sản xuất.