CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Khái quát chung về xuất khẩu 1. Khái niệm về xuất khẩu XK là việc bán hàng hóa hoặc dịch vụ cho nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán. Cơ sở của hoạt động XK là hoạt động mua bán trao đổi hàng hóa ( bao gồm cả hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình ) trong nước.
Khi SX phát triển và trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia có lợi, hoạt động này mở rộng phạm vi ra ngoài biên giới của quốc gia hoặc thị trường nội địa và khu chế xuất ở trong nước. XK là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương. Nó đã xuất hiện từ lâu đời và ngày càng phát triển. Từ hình thức cơ bản đầu tiên là trao đổi hàng hóa giữa các nước, cho đến nay nó đã rất phát triển và được thể hiện thông qua nhiều hình thức.
Hoạt động XK ngày nay diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ là hàng hóa hữu hình mà cả hình hóa vô hình với tỷ trọng ngày càng lớn. Vai trò quan trọng của xuất khẩu - XK tạo nguồn vốn cho NK và tích lũy phát triển SX, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Công nghiệp hóa đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để khắc phục tình trạng nghèo nàn và chậm phát triển của nước ta. Để thực hiện đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì trước mắt chúng ta phải NK một số lượng lớn máy móc thiết bị hiện đại từ nước ngoài, nhằm trang bị cho nền SX.
Nguồn vốn để NK thường dựa vào các nguồn chủ yếu là : đi vay, viện trợ và đầu tư nước ngoài và XK. Nguồn vốn vay rồi cũng phải trả, còn viện trợ và đầu tư nước ngoài thì có hạn, hơn nữa các nguồn này thường bị phụ thuộc vào nước ngoài. Vì vậy, nguồn vốn quan trọng nhất để NK chính là XK. Thực tế là nước nào gia tăng được XK thì NK theo đó cũng tăng theo.
Ngược lại, nếu NK lớn hơn XK làm chthâm hụt cán cân thương mại quá lớn có thể ảnh hưởng xấu tới nền kinh tế quốc dân. Trong tương lai, nguồn vốn bên ngoài sẽ tăng nhưng mọi cơ hội đầu tư, vay SVTH : Võ Thành Kỳ Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Ths. Trần Thị Trang nợ từ nước ngoài và các tổ chức quốc tế chỉ có được khi các chủ đầu tư và các nguồn cho vay thấy được khả năng XK - nguồn vốn vay duy nhất để trả nợ thành hiện thực. - XK đóng góp vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy SX phát triển.
Cơ cấu SX và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ. Đó là thành quả của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế trong qáu trình công nghiệp hóa phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu với nước ta. Ngày nay, đa số các nước đều lấy nhu cầu thị trường thế giới để tổ chức SX. Điều đó có tác động tích cực tới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy SX kinh tế phát triển.
Sự tác động này thể hiện : + XK tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi. Chẳng hạn, khi phát triển XK sẽ tạo cơ hội đầy đủ cho việc phát triển các ngành SX nguyên vật liệu như : bông, đay…, sự phát triển ngành chế biến thực phẩm ( gạo, cà phê… ) có thể kéo theo các ngành công ngiệp chế tạo thiết bị phục vụ nó. + XK tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo điều kiện cho SX phát triển và ổn định. + XK tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu tư vào cho SX, nâng cao năng lực SX trong nước.
- XK có vai trò tích cực đổi mới trang thiết bị và công nghệ SX : Hoạt động XK là hoạt động kinh doanh trên phạm vi thị trường thế giới, một thị trường mà sự cạnh tranh ngày càng diễn ra ác liệt. Sự tồn tại và phát triển hàng hóa XK phụ thuộc vào chất lượng và giá cả, nên nó phụ thuộc rất lớn vào công nghệ SX ra chúng. Điều này thúc đẩy các DN SX trong nước phải luôn luôn đổi mới, luôn cải tiến thiết bị, máy móc nhằm nâng cao chất lượng SX. Mặt khác, XK trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh quyết liệt còn đòi hỏi DN phải nâng cao tay nghề, trình độ của người lao động.
- XK có tác động tích cực tới việc giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống nhân dân. SVTH : Võ Thành Kỳ Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Ths. Trần Thị Trang Tác động của XK đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt. Trước hết thông qua hoạt động XK, với nhiều công đoạn khác nhau đã thu hút hàng triệu lao động vào làm việc và có thu nhập tương đối cao, tăng giá trị ngày công lao động, tăng thu nhập quốc dân.
XK còn tạo nguồn vốn để NK hàng hóa tiêu dùng thiết yếu, phục vụ đời sống và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nhân dân, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động. - XK là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các mối quan hệ đối ngoại của nước ta : đẩy mạnh XK có vai trò tăng cường sự hợp tác quốc tế với các nước, nâng cao điạ vị và vai trò của nước ta trên thị trường quốc tế…, XK và công nghiệp SX hàng XK thúc đẩy quỹ tín dụng, đầu tư mở rộng vận tải quốc tế… Mặt khác, chính các mối quan hệ kinh tế đối ngoại mà chúng ta kể trên lại tạo tiền đề cho việc mở rộng XK. Có thể nói XK không chỉ đóng vai trò chất xúc tác hỗ trợ phát triển kinh tế, mà nó còn cùng với hoạt động NK như là yếu tố bên trong trực tiếp tham gia vào việc giải quyết những vấn đề thuộc nội bộ nền kinh tế như : vốn, lao động, kỹ thuật, nguồn tiêu thụ, thị trường., đối với nước ta hướng mạnh về XK là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế đối ngoại được coi là vấn đề có ý nghĩa của chiến lược để phát triển nền kinh tế và thực hiện công nghiệp hóa đất nước. Qua đó có thể tranh thủ đón bắt thời cơ, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, rút ngắn sự chênh lệch về trình độ phát triển của Việt Nam so với thế giới.
Kinh nghiệm cho thấy bất cứ một nước nào và trong một thời kỳ nào đẩy mạnh XK thì nền kinh tế đó trong thời gian này có tốc độ phát triển cao. Lợi ích của xuất khẩu XK hàng hóa là một hoạt động nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hóa của một quá trình tái sản xuất hàng hóa mở rộng, mục đích liên kết SX với tiêu dùng của nước này với nước khác. Hoạt động đó không chỉ diễn ra giữa các cá thể riêng biệt, mà là có sự tham gia của toàn bộ hệ thống kinh tế với sự điều hành của nhà nước. XK hàng hóa là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, XK SVTH : Võ Thành Kỳ Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Ths.
Trần Thị Trang hàng hóa có vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Nền sản xuất xã hội của một nước phát triển như thế nào phụ thuộc rất lớn vào hoạt động XK. Thông qua XK có thể làm gia tăng ngoại tệ thu được, cải thiện cán cân thanh toán, tăng thu ngân sách, kích thích đổi mới công nghệ, cải tiến cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm và nâng cao mức sống của người dân. Đối với những nước có trình độ kinh tế còn thấp như nước ta, những nhân tố tiềm năng là tài nguyên thiên nhiên và lao động, còn những yếu tố thiếu hụt như vốn, thị trường và khả năng quản lý.
Chiến lược hướng về XK thực chất là giải pháp mở cửa nền kinh tế nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật của nước ngoài, kết hợp chúng với tiềm năng trong nước về lao động và tài nguyên thiên nhiên để tạo ra sự tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế, góp phần rút ngắn khoảng cách với nước giàu. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh xuất khẩu 1. Các nhân tố khách quan - Nhân tố chính trị - pháp luật Hoạt động kinh doanh XNK được tiến hành thông qua các chủ thể ở hai hay nhiều môi trường chính trị - pháp luật khác nhau, thông lệ về thị trường cũng khác nhau. Tất cả các đơn vị tham gia vào thương mại quốc tế đều phải tuân thủ luật thương mại trong nước và quốc tế.
Tuân thủ các chính sách, quy định của nhà nước về thương mại trong nước và quốc tế : + Các quy định về khuyến khích, hạn chế hay cấm XK, các quy định về thuế quan XK. + Số mặt hàng. + Các quy định về quyền lợi và nghĩa vụ của DN khi tham gia vào hoạt động XK. + Phải tuân thủ pháp luật của nhà nước đề ra, các hoạt động kinh doanh không được đi trái với đường lối phát triển của đất nước.
- Các nhân tố kinh tế - xã hội. SVTH : Võ Thành Kỳ Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD : Ths. Trần Thị Trang Sự tăng trưởng kinh tế của đất nước, SX trong nước phát triển sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho SX hàng XK, làm tăng khả năng cạnh tranh của hàng XK về mẫu mã, chất lượng, chủng loại trên thị trường thế giới. Nền kinh tế của một quốc gia càng phát triển thì sức cạnh tranh về hàng XK của nước đó trên thị trường thế giới sẽ không ngừng được cải thiện.
Sự phát triển của hoạt động thương mại trong nước cũng góp phần hạn chế hay kích thích XK, bởi nó quyết định sự luân chuyển hàng hóa trong nước và thế giới. Sự biến động của nền kinh tế thế giới sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường hàng hóa trong nước và thế giới, do vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn đế hoạt động kinh doanh XK. Hệ thống tài chính, ngân hàng cũng có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động XK, Hoạt động XK liên quan mật thiết với vấn đề thanh toán quốc tế, thông qua hệ thống ngân hàng giữa các quốc gia. Hệ thống tài chính, ngân hàng càng phát triển thì việc thanh toán diễn ra càng thuận lợi, nhanh chóng, sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các đơn vị tham gia kinh doanh XK.