Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Khái quát chung về dịch vụ giao nhận hàng hóa 1. Khái niệm về dịch vụ giao nhận hàng hóa Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận – FIATA (Fédération Internationale des Associations de Transitaires et Assimilés) về dịch vụ giao nhận hàng hóa được định nghĩa là: “Dịch vụ giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”.
Theo luật thương mại Việt Nam (2005) thì dịch vụ giao nhận hàng hóa là: “Hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc người giao nhận khác”. Có thể nói, dịch vụ giao nhận hàng hóa là những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng), các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao. Đặc điểm của dịch vụ giao nhận hàng hoá Thứ nhất, chủ thể của dịch vụ giao nhận hàng hóa gồm hai bên là Nhà cung cấp dịch vụ và khách hàng. Trong đó: - Nhà cung cấp dịch vụ phải có đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ logistics theo yêu cầu của pháp luật.
- Khách hàng là người có hàng hóa cần gửi hoặc nhận và có nhu cầu sử dụng dịch vụ giao nhận. Khách hàng cũng có thể là người vận chuyển hay thậm chí là người làm dịch vụ khác. Thứ hai, không tạo ra sản phẩm vật chất: là hàng hóa vô hình, không có tiêu chuẩn đánh giá chất lượng đồng nhất, chỉ tác động làm cho đối tượng thay đổi vị trí về mặt 4 không gian chứ không thay đổi đối tượng đó. Hàng hóa sẽ không được tạo ra thêm hay bớt đi, mà chỉ nhằm mục đích di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác.
Các công ty kinh doanh dịch vụ sẽ làm thế nào để có thể có nhiều khách hàng sử dụng dịch vụ của mình, và làm sao để hàng hóa được vận chuyển một cách an toàn và nhanh chóng nhất. Thứ ba, mang tính thụ động: do phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng, phụ thuộc vào đơn hàng từ các công ty xuất nhập khẩu. Các quy định của người vận chuyển, các ràng buộc về pháp luật, tập quán của nước người nhập khẩu, người xuất khẩu, nước thứ ba. Thứ tư, mang tính thời vụ: dịch vụ giao nhận là dịch vụ phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu nên phụ thuộc rất lớn vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu.
Mà thường hoạt động xuất nhập khẩu mang tính thời vụ nên dịch vụ giao nhận cũng chịu ảnh hưởng bởi tính thời vụ. Thứ năm, phụ thuộc vào cơ sở vật chất và trình độ của người làm dịch vụ giao nhận: người làm dịch vụ giao nhận không chỉ thực hiện các thủ tục hải quan, thuê phương tiện vận chuyển, bốc và xếp dỡ hàng hóa mà người giao nhận còn cung cấp các dịch vụ trọn gói về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa. Vì vậy, hiệu quả công việc còn phụ thuộc vào kinh nghiệm và trình độ của người làm dịch vụ giao nhận. Các loại hình dịch vụ giao nhận hàng hóa - Các dịch vụ giao nhận: + Dịch vụ bốc xếp hàng hóa + Dịch vụ kho bãi và lưu trữ hàng hóa bao gồm cả kinh doanh kho bãi container, kho + Dịch vụ đại lý vận tải biển, bao gồm cả hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và bốc dỡ hàng hóa + Dịch vụ hỗ trợ khác: lưu kho và quản lý thông tin liên quan đến vận chuyển, hoạt động cho thuê và thuê mua container.
− Các dịch vụ giao nhận liên quan đến vận tải: + Dịch vụ vận tải hàng hải + Dịch vụ vận tải thủy nội địa + Dịch vụ vận tải đường không + Dịch vụ vận tải đường sắt + Dịch vụ vận tải đường bộ + Dịch vụ vận tải đường ống Thư viện ĐH Thăng Long 5 − Các dịch vụ giao nhận liên quan khác: + Dịch vụ kiểm tra và phân tích kỹ thuật + Dịch vụ bưu chính + Dịch vụ thương mại bán buôn + Dịch vụ thương mại bán lẻ bao gồm cả hoạt động quản lý hàng lưu kho, thu gom, tập hợp, phân loại hàng hóa, phân phối lại và giao hàng + Các dịch vụ hỗ trợ vận tải khác 1. Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hoá Thứ nhất, dịch vụ giao nhận hàng hóa là công cụ liên kết giữa các hoạt động kinh tế trong một quốc gia và toàn cầu thông qua việc cung cấp nguyên liệu, sản xuất, lưu thông phân phối, mở rộng thị trường. Bên cạnh đó còn giúp tối ưu hóa các chu trình sản xuất, kinh doanh từ khâu đầu vào đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Thứ hai, dịch vụ giao nhận là một hoạt động tổng hợp mang tính dây chuyền, hiệu quả của quá trình này có tầm quan trọng quyết định đến tính cạnh tranh của ngành công nghiệp và thương mại mỗi quốc gia Thứ ba, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo yếu tố đúng thời gian – địa điểm.
Giúp các doanh nghiệp tối ưu thời gian giao nhận, tránh giao nhầm địa điểm. Thứ tư, cho phép doanh nghiệp di chuyển hàng hóa và cung cấp dịch vụ hiệu quả đến khách hàng. Khách hàng có thể tự lựa chọn các phương thức giao nhận phù hợp với nhu cầu. Thứ năm, nâng cao hiệu quả quản lí, giảm thiểu chi phí kinh doanh và tăng cường sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Thứ sáu, tạo điểu kiện cho hàng hóa được lưu thông nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm mà không cần có sự tham gia của người gửi cũng như người nhận tác nghiệp, giúp cho người chuyên chở đẩy nhanh được tốc độ quay vòng của phương tiện vận tải, tận dụng tối đa và hiệu quả sử dụng nguồn lực của các phương tiện vận tải cũng như các phương tiện hỗ trợ khác,… Tóm lại, hoạt động giao nhận đóng vai trò vô cùng quan trọng và thiết yếu trong hoạt động Thương mại quốc tế. Ngày nay, với sự phát triển của kinh tế thì việc cạnh tranh giữa các đại lý trong lĩnh vực cũng ngày càng trở nên gay gắt với các dịch vụ, yêu cầu, ưu đãi phong phú đã góp phần tác động đến hiệu quả của dịch vụ, tăng hiệu quả kinh doanh, giảm chi phí hoạt động, giảm giá thành sản phẩm nhằm phục vụ khách hàng một cách tốt nhất. Tổng quan về dịch vụ giao nhận hàng hoá bằng đường biển 1. Khái niệm và đặc điểm dịch vụ giao nhận hàng hoá bằng đường biển - Khái niệm: Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường biển là một phần của dịch vụ giao nhận hàng hóa nói chung, có thể hiểu một cách giản đơn rằng dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường biển là tổng hợp những nghiệp vụ cũng như các thủ tục có liên quan trực tiếp đến quá trình vận tải để nhận hàng hóa từ người xuất khẩu thông qua đường biển.
Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường biển là một trong những phương thức phổ biến vì tính ưu việt nhất trong các phương thức vận tải hiện nay. - Đặc điểm: Giao nhận hàng hóa bằng đường biển là loại hình giao nhận hàng hóa mang tính quốc tế, giúp thúc đẩy phát triển thương mại quốc tế. Giao nhận hàng hóa bằng đường biển thích hợp trong buôn bán, kinh doanh quốc tế. Giao nhận hàng hóa bằng đường biển góp phần làm phát triển kinh tế đất nước được mạnh mẽ hơn, làm thay đổi cơ cấu hàng hoá và cơ cấu thị trường trong buôn bán quốc tế.
Giao nhận hàng hóa bằng đường biển giúp cho hàng hóa trong nước và quốc tế được giao thương một cách thuận lợi. Đồng thời, việc giao lưu văn hóa qua các sản phẩm mang nét dân tộc của từng đất nước được dễ dàng và tiện lợi, góp một phần không nhỏ thắt chặt mối thông thương và văn hóa của các nước trên thị trường quốc tế. Giao nhận hàng hóa bằng đường biển thích hợp với chuyên chở hàng hoá có khối lượng lớn, trên cự ly dài nhưng không đòi hỏi thời gian. Các mặt hàng đông lạnh thì sẽ có phương tiện chuyên chở riêng phù hợp với tính chất sản phẩm sao cho giúp sản phẩm luôn được tươi, không làm giảm chất ượng trong quá trình vận chuyển.
Các hàng hóa như chất lỏng, các chất hóa học cũng sẽ được vận chuyển bằng phương tiện có cấu tạo và thiết kế đặc biệt đảm bảo an toàn cho cả lộ trình đến nơi giao hàng Giao nhận vận tải đường biển có giá thành thấp, thích hợp với hầu hết các loại hàng hóa trong thương mại quốc tế (kể cả hàng nguy hiểm) và không bị hạn chế như các công cụ của các phương tiện vận tải khác. So với giao nhận bằng hàng không thì giao nhận bằng đường biển có giá thành rẻ hơn và thích hợp cho việc vận chuyển các hàng hóa có giá trị thấp, khối lượng lớn và cồng kềnh, không như việc giao nhận bằng máy bay có khối lượng vận tải hàng hóa không lớn được như đi bằng tàu và chi phí vận tải cao (gấp 8 lần so với vận tải đường biển và gấp từ 2 – 4 lần so với vận tải ô tô và vận tải đường sắt). Vai trò dịch vụ của giao nhận hàng hoá bằng đường biển Thư viện ĐH Thăng Long 7 Thứ nhất, dịch vụ giao nhận hàng hóa nhập khẩu bằng đường biển ngày càng có vai trò quan trọng trong hoạt động thương mại quốc tế, giúp tiết kiệm, giảm chi phí trong quá trình lưu thông và phân phối: Dịch vụ giao nhận càng hoàn thiện và hiện đại sẽ tiết kiệm cho chi phí vận tải và các chi phí khác phát sinh trong quá trình lưu thông, giúp người chuyên chở đẩy nhanh tốc độ quay vòng của các phương tiện vận tải, công cụ vận tải và các phương tiện phụ trợ khác.