ĐẶT VẤN ĐỀ Thị trƣờng dƣợc phẩm Việt Nam trong những năm gần đây phát triển mạnh mẽ, đa dạng về chủng loại để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tuy nhiêm, thuốc cũng giống nhƣ các loại hàng hóa khác, cũng chịu ảnh hƣởng của cơ chế thị trƣờng, vấn đề lợi nhuận vẫn đƣợc đề cao. Bên cạnh đó do tác động của cơ chế thị trƣờng làm cho việc sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý đã và đang là điều đáng lo ngại: lạm dụng biệt dƣợc trong điều trị, giá thuốc không kiểm soát đƣợc, kháng thuốc, sử dụng thuốc bất hợp lý, việc kê đơn không phải là thuốc thiết yếu mà là thuốc có tính thƣơng mại cao. Đó là một trong những nguyên nhân chính là tăng chi phí cho ngƣời bệnh, giảm chất lƣợng chăm sóc sức khỏe và uy tín của bệnh viện.
Để khắc phục tình trạng đó, tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã khuyến cáo các bệnh viện tại các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và điều trị, vừa là diễn đàn cho tất cả các bên có liên quan cùng hợp tác nhằm nâng cao chất lƣợng chăm sóc sức khỏe, vừa đƣợc xem nhƣ là một công cụ để nâng cao hơn nữa tính hiệu quả, hợp lý trong sử dụng thuốc. Việc quản lý danh mục thuốc rất quan trọng, có ảnh hƣởng tới chất lƣợng chăm sóc y tế. Đối với mỗi bệnh viện, một hệ thống danh mục thuốc có hiệu quả sẽ đem lại lợi ích rất lớn trong công tác khám, chữa bệnh. Từ đó giúp cho việc sử dụng thuốc cho ngƣời bệnh đƣợc hiệu quả nhất.
Do vậy danh mục thuốc cần đƣợc rà soát lại trên cơ sở thời gian từ 2-3 năm/lần [7]. Trung tâm y tế huyện Phù Cừ tỉnh Hƣng Yên là đơn vị Y tế có giƣờng bệnh hạng ba, trực thuộc Sở Y tế Hƣng Yên. Với quy mô 100 giƣờng bệnh, Trung tâm đã có nhiều đóng góp vào sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân huyện Phù Cừ và các huyện lân cận. Yêu cầu đặt ra cho các cơ sở y tế nói chung và Trung tâm y tế huyện Phù Cừ tỉnh Hƣng Yên nói riêng là phải xây dựng một danh mục thuốc hợp lý, đảm bảo chất lƣợng, an toàn, hiệu quả 1 đồng thời phù hợp với khả năng chi trả của ngƣời bệnh nhằm nâng cao chất lƣợng khám chữa bệnh của Trung tâm.
Do vậy, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên năm 2020” với các mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Phù Cừ tỉnh Hưng Yên năm 2020 theo một số chỉ tiêu. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Phù Cừ tỉnh Hưng Yên năm 2020 theo phương pháp ABC, VEN và ABC/VEN. Kết quả nghiên cứu nhằm chỉ ra những bất hợp lý trong danh mục thuốc sử dụng năm 2020, từ đó đƣa ra các ý kiến đề xuất với hội đồng thuốc và điều trị nhằm xây dựng danh mục thuốc bệnh viện cho những năm tiếp theo, đáp ứng nhu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả.
Danh mục thuốc bệnh viện 1. Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc bệnh viện là danh mục những loại thuốc cần thiết thỏa mãn nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh và thực hiện y học dự phòng của bệnh viện, phù hợp với MHBT, kỹ thuật điều trị và bảo quản, khả năng tài chính của từng bệnh viện và khả năng chi trả của ngƣời bệnh. Những thuốc này trong một phạm vi thời gian, không gian, trình độ xã hội, khoa học kỹ thuật nhất định luôn sẵn có bất cứ lúc nào với số lƣợng cần thiết, chất lƣợng tốt, dạng bào chế thích hợp, giá cả hợp lý [7]. DMT sử dụng trong bệnh viện là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc chủ động, có kế hoạch nhằm phục vụ cho nhu cầu điều trị hợp lý, an toàn, hiệu quả.
DMT bệnh viện đƣợc xây dựng hàng năm và có thể bổ sung hoặc loại bỏ thuốc trong các kỳ họp của Hội đồng thuốc và điều trị [9]. Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc bệnh viện Các nguyên tắc xây dựng DMT dùng trong bệnh viện đƣợc Bộ Y tế quy định tại thông tƣ 21/2013/TT-BYT nhƣ sau [7]: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào các hƣớng dẫn hoặc các phác đồ điều trị đã đƣợc xây dựng và áp dụng tại bệnh viện; d) Đáp ứng các phƣơng pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; e) Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; f) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ y tế ban hành; g) Ƣu tiên thuốc sản xuất trong nƣớc. Một số văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài Luật Dƣợc số 105/2016/QH13 ngày 06/4/2016 của Quốc hội nƣớc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luật Dƣợc quy định về chính sách của Nhà nƣớc về dƣợc và phát triển công nghiệp dƣợc; hành nghề dƣợc; kinh doanh dƣợc.
Trong Luật Dƣợc có một số điều quy định sử dụng thuốc sản xuất trong nƣớc thay thế thuốc nhập khẩu. Điều 7 Luật dƣợc quy định một số chính sách nhà nƣớc về dƣợc bao gồm: đối với việc đấu thầu thuốc không chào thuốc nhập khẩu thuộc danh mục do BYT ban hành trên cơ sở nhóm tiêu chí kỹ thuật khi thuốc sản xuất trong nƣớc đáp ứng về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp, ƣu tiên mua thuốc generic [3]. Thông tƣ số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị trong bệnh viện. Theo điều 6 cả Thông tƣ “Xây dựng và thực hiện các hƣớng dẫn điều trị” đã hƣớng dẫn cụ thể các phƣơng pháp phân tích áp dụng để phát hiện các vấn đề sử dụng thuốc, nguyên nhân và giải pháp.
Thông tƣ số 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế quy định tổ chức và hoạt động của Khoa Dƣợc Bệnh viện. Tại điều 2 của Thông tƣ có quy định rõ chức năng của khoa Dƣợc nhƣ sau: “Khoa Dƣợc là khoa chuyên môn chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Giám đốc bệnh viện. Khoa Dƣợc có chức năng quản lý và tham mƣu cho Giám đốc bệnh viện về toàn bộ công tác dƣợc trong bệnh viện nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lƣợng và tƣ vấn giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý”. Khoa Dƣợc có vai trò chủ đạo, đầu mối trong việc quản lý, sử dụng thuốc tại bệnh viện [6].
Thông tƣ số 23/2011/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 10/6/2011 Hƣớng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giƣờng bệnh. Thông tƣ nêu rõ Ngƣời chịu trách nhiệm về chỉ định dùng thuốc cho ngƣời bệnh trong cơ sở 4 y tế có giƣờng bệnh [8]. Thông tƣ số 05/2015/TT- BYT Ngày 17/3/2015 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc đông y, thuốc từ dƣợc liệu và các vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế [11]. Thông tƣ số 03/2019/TT-BYT ngày 28/ 3/2019 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc sản xuất trong nƣớc đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp [9].
Thông tƣ số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dƣợc, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi đƣợc hƣởng của ngƣời tham gia bảo hiểm y tế do Bộ trƣởng Bộ Y tế ban hành [10]. Thông tƣ số 15/2019/TT-BYT ngày 11/7/2019 của Bộ Y tế quy định về việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập.Theo thông tƣ có 05 gói thuốc gồm Gói thầu thuốc generic (chia thành 05 nhóm thuốc), Gói thầu thuốc biệt dƣợc gốc hoặc tƣơng đƣơng điều trị, Gói thầu thuốc dƣợc liệu, thuốc cổ truyền (không bao gồm vị thuốc cổ truyền) (chia thành 03 nhóm thuốc), Gói thầu vị thuốc cổ truyền (chia thành 03 nhóm thuốc) và Gói thầu dƣợc liệu [5]. Một số phƣơng pháp phân tích sử dụng thuốc Để làm rõ vấn đề sử dụng thuốc và các yếu tố ảnh hƣởng, các nhà nghiên cứu tiếp cận và sử dụng nhiều phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau: - Các phƣơng pháp phân tích dữ liệu tổng hợp sử dụng thuốc: sử dụng các dữ liệu không liên quan đến cá thể và có thể thu thập dễ dàng từ các phần mềm báo cáo. Đó là các phƣơng pháp nhƣ phân tích nhóm điều trị, phân tích ABC, phân tích VEN, phân tích liều trung bình duy trì hàng ngày.
Các phƣơng pháp này thƣờng dùng để quản lý DMT và xác định các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc. - Các phƣơng pháp đánh giá chỉ số sử dụng thuốc : sử dụng dữ liệu ở mức độ cá thể nhƣ đơn thuốc hoặc tƣơng tác của ngƣời bệnh để điều tra việc sử dụng 5 thuốc nhƣng không bao gồm các thông tin về hiệu quả để đƣa ra các quy định liên quan đến sự phù hợp của đơn thuốc cho một chỉ định cụ thể. - Các phƣơng pháp định tính: nhƣ thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu, quan sát và bộ câu hỏi có chọn lọc là hƣớng tiếp cận đến việc xây dựng giả thuyết và các giải thích, điều đó sẽ rất hữu ích giúp xác định nguyên nhân, tính chất và mức độ các tồn tại liên quan đến sử dụng thuốc. - Phƣơng pháp đánh giá sử dụng thuốc: là hệ thống đánh giá liên tục về sử dụng thuốc với mục tiêu thúc đẩy điều trị bằng thuốc tối ƣu và đảm bảo rằng liệu pháp thuốc đáp ứng các tiêu chuẩn chăm sóc hiện tại.
Dựa vào bản chất của nghiên cứu có thể phân loại cách tiếp cận vấn đề thành hai phƣơng pháp là định tính và định lƣợng, có thể sử dụng lồng ghép cả hai phƣơng pháp để giải thích kết quả định lƣợng bằng phƣơng pháp định tính [8]. Phương pháp phân tích nhóm điều trị - Khái niệm: phƣơng pháp này sử dụng dữ liệu thống kê chi phí sử dụng, % chi phí của từng thuốc trên tổng chi phí của bệnh viện, phân tích đánh giá tính hợp lý, mối tƣơng quan giữa các nhóm thuốc sử dụng trong điều trị và mô hình bệnh tật tại bệnh viện. Phƣơng pháp này xây dựng trên phân tích ABC. - Vai trò và ý nghĩa của phương pháp phân tích nhóm điều trị: + Giúp xác định các nhóm điều trị có lƣợng tiêu thụ, chi phí cao nhất.
+ Trên cơ sở thông tin về tình hình bệnh tật, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý.