Nguồn lực và động lực phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Nghiên cứu nguồn lực và động lực phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực.

• Người hướng dẫn: GS. Lê Du Phong
• Trường học: Đại học Kinh tế quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• Đề tài: Nguồn lực và động lực phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề tài khoa học cấp nhà nước
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về nguồn lực và động lực kinh tế Việt Nam

Trong hơn một thập kỷ đổi mới, nhờ đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước, nền kinh tế nước ta đã phát triển khá mạnh mẽ, liên tục và ổn định. Nước ta từ một nước đói nghèo đã trở thành một nước sản xuất cung cấp đủ cho mọi nhu cầu trong nước và còn dư thừa để xuất khẩu. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là nước có nền kinh tế chậm phát triển so với nhiều nước trong khu vực và thế giới. Nhiệm vụ hàng đầu của Việt Nam trong 10-15 năm tới là tập trung mọi nỗ lực đẩy mạnh việc thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, để đến năm 2020 biến Việt Nam về cơ bản thành một nước công nghiệp, như Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ IX Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra. Để làm được điều đó đòi hỏi Đảng và Chính phủ Việt Nam phải giải quyết nhiều vấn đề, trong đó việc huy động tối đa các nguồn lực, phân bổ hợp lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực đó, cũng như tạo ra được các động lực mạnh mẽ để thúc đẩy kinh tế - xã hội nước nhà phát triển, là những giải pháp giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đề tài khoa học cấp Nhà nước KX.08 được giao nhiệm vụ nghiên cứu, giải quyết những vấn đề quan trọng đó về nguồn lực và động lực phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

1.1. Quan điểm về phát triển kinh tế ở Việt Nam

Phát triển kinh tế có thể hiểu là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về qui mô sản xuất (tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội. Định nghĩa này cho thấy sự phát triển bao gồm cả sự tăng thêm về khối lượng của cải vật chất, dịch vụ và sự biến đổi theo hướng tiến bộ về cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội. Đồng thời nhấn mạnh rằng sự tăng thêm về qui mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội là hai mặt có mối quan hệ vừa phụ thuộc vừa độc lập tương đối của lượng và chất. Phát triển là một quá trình tiến hóa theo thời gian do những nhân tố nội tại của bản thân nền kinh tế quyết định.

1.2. Khái niệm và vai trò của nguồn lực phát triển kinh tế

Nguồn lực được đề cập giới hạn trong phạm vi phục vụ cho sự phát triển kinh tế, chứ không bàn đến các lĩnh vực khác như chính trị, an ninh quốc phòng. Nguồn lực là tổng hợp các yếu tố vật thể và phi vật thể tạo nên nền kinh tế của một đất nước và thúc đẩy nó phát triển. Điều này cho thấy nguồn lực không chỉ có các yếu tố vật thể như quan niệm cổ đại, mà còn có các yếu tố phi vật thể nữa, và trong nền kinh tế hiện đại ngày nay các yếu tố phi vật thể có vị trí hết sức quan trọng. Cơ cấu của nguồn lực không cố định, mà có sự biến động cùng với sự phát triển của nền kinh tế thế giới và sự phát triển của xã hội loài người.

II. Thách thức sử dụng nguồn lực cho kinh tế XHCN

Việc huy động tối đa các nguồn lực, phân bổ hợp lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, cũng như tạo ra được các động lực mạnh mẽ để thúc đẩy kinh tế - xã hội nước nhà phát triển, là những giải pháp then chốt. Trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, việc sử dụng các nguồn lực đối mặt với nhiều thách thức. Đó là tình trạng phân bổ nguồn lực chưa hiệu quả, sử dụng lãng phí, thất thoát, tham nhũng; trình độ công nghệ còn lạc hậu, năng lực cạnh tranh yếu; chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng; và sự chênh lệch giàu nghèo ngày càng lớn. Giải quyết những thách thức này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Thực trạng nguồn lực đất đai và tài nguyên thiên nhiên

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là tặng vật của tự nhiên cho con người, là điều kiện của lao động; đất đai kết hợp với lao động là nguồn gốc sinh ra mọi của cải vật chất trên đời. Đất đai là một nguồn lực vô cùng quý giá, song cũng rất hữu hạn, nên việc sử dụng nó phải thật sự tiết kiệm và có hiệu quả cao. Việt Nam có diện tích đất tự nhiên là 33 triệu ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 11 triệu ha. Tuy nhiên, chất lượng đất nông nghiệp còn thấp, bị thoái hóa, bạc màu. Tình trạng sử dụng đất đai còn lãng phí, hiệu quả sử dụng chưa cao. Tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam khá phong phú, đa dạng, song đang bị khai thác quá mức, gây ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên.

2.2. Thực trạng nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế

Nguồn lực con người được hiểu là tổng hoà trong thể thống nhất hữu cơ giữa năng lực xã hội của con người (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội của con người. Nguồn lực con người có nội hàm rất rộng, bao gồm các yếu tố cấu thành về lực lượng (số lượng), tri thức, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức, tính năng động xã hội và sức sáng tạo, cũng như truyền thống lịch sử và nền văn hoá mà con người được thụ hưởng. Ở nền kinh tế nào cũng vậy, nguồn lực con người đều giữ vai trò quyết định đối với các hoạt động sản xuất - kinh doanh và dịch vụ. Trong thế giới hiện đại, khi nền kinh tế của nhân loại đang dần chuyển sang nền kinh tế tri thức và xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra hết sức nhanh chóng thì vai trò quyết định của nguồn nhân lực đối với phát triển lại càng rõ nét hơn.

2.3. Thực trạng về nguồn vốn cho phát triển kinh tế

Nguồn vốn tài chính là một yếu tố then chốt cho sự phát triển kinh tế của bất kỳ quốc gia nào. Nó bao gồm vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng từ các tổ chức tài chính, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và vốn từ khu vực tư nhân. Trong bối cảnh Việt Nam, việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn là một trong những ưu tiên hàng đầu để đạt được các mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và toàn diện. Tuy nhiên, việc quản lý và phân bổ nguồn vốn đòi hỏi sự cẩn trọng, minh bạch và tuân thủ các nguyên tắc thị trường để đảm bảo hiệu quả và tránh lãng phí.

III. Cách khai thác nguồn lực thúc đẩy kinh tế thị trường

Để huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cần có những giải pháp đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. Trước hết, cần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, công khai. Tiếp theo, cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức. Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ, tạo ra những sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Bên cạnh đó, cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, năng lượng, và công nghệ thông tin. Cuối cùng, cần chú trọng bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh, bền vững.

3.1. Phát triển khu vực kinh tế tư nhân hiệu quả

Khu vực kinh tế tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm, thu nhập và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Để phát huy vai trò của khu vực này, cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm thiểu các rào cản gia nhập thị trường, và hỗ trợ các doanh nghiệp tiếp cận vốn, công nghệ và thông tin. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và kiểm tra, đảm bảo các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền lợi người lao động, và bảo vệ môi trường.

3.2. Thu hút và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài

Vốn đầu tư nước ngoài là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, giúp tăng cường năng lực sản xuất, chuyển giao công nghệ, và mở rộng thị trường xuất khẩu. Để thu hút và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài, cần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, cần lựa chọn các dự án đầu tư có chất lượng, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, và bảo vệ môi trường.

3.3. Đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp nhà nước

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nắm giữ nhiều nguồn lực quan trọng của đất nước, song hoạt động còn kém hiệu quả, gây lãng phí và thất thoát. Để nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, cần đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, và giao quyền tự chủ cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và kiểm tra, đảm bảo các DNNN hoạt động minh bạch, hiệu quả, và tuân thủ pháp luật.

IV. Động lực nào thúc đẩy kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa

Động lực phát triển kinh tế đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao hiệu quả của nền kinh tế. Các động lực này bao gồm: Cơ chế thị trường, cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, lợi ích kinh tế, cạnh tranh, và truyền thống văn hóa. Xây dựng cơ chế thị trường tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tự chủ, sáng tạo, và cạnh tranh. Phát triển cơ cấu kinh tế nhiều thành phần giúp huy động tối đa các nguồn lực xã hội. Tạo lập cơ chế kích thích lợi ích kinh tế khuyến khích người lao động làm việc hiệu quả hơn. Thiết lập cơ chế cạnh tranh thúc đẩy các doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Phát huy động lực truyền thống văn hóa giúp tăng cường sức mạnh nội sinh của nền kinh tế. Việc kết hợp hài hòa các động lực này sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững.

4.1. Xây dựng cơ chế thị trường đồng bộ và hiệu quả

Cơ chế thị trường là nền tảng cho sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Để xây dựng cơ chế thị trường đồng bộ và hiệu quả, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo quyền tự do kinh doanh, bảo vệ quyền sở hữu, và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng. Đồng thời, cần tăng cường vai trò điều tiết của nhà nước, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, và giải quyết các vấn đề xã hội.

4.2. Phát triển cơ cấu kinh tế nhiều thành phần linh hoạt

Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần giúp huy động tối đa các nguồn lực xã hội, tạo ra sự đa dạng và linh hoạt cho nền kinh tế. Để phát triển cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, cần tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế phát triển bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh, và hợp tác hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa các thành phần kinh tế, tạo ra chuỗi giá trị gia tăng cao.

4.3. Tạo lập cơ chế kích thích lợi ích kinh tế mạnh mẽ

Cơ chế kích thích lợi ích kinh tế là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế. Để tạo lập cơ chế kích thích lợi ích kinh tế mạnh mẽ, cần cải cách hệ thống tiền lương, tiền thưởng, và phúc lợi, đảm bảo người lao động được hưởng xứng đáng với công sức đóng góp. Đồng thời, cần tạo môi trường đầu tư thuận lợi, khuyến khích các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, và tạo ra giá trị gia tăng cao.

V. Giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực kinh tế Việt Nam

Để phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa một cách bền vững, việc nâng cao chất lượng các nguồn lực là vô cùng quan trọng. Điều này đòi hỏi những chính sách và giải pháp cụ thể, tập trung vào việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, tăng cường năng lực khoa học và công nghệ, và xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Mỗi giải pháp đều đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra một nền kinh tế vững mạnh, có khả năng cạnh tranh cao và mang lại lợi ích cho toàn xã hội.

5.1. Chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cần tập trung vào việc cải thiện hệ thống giáo dục và đào tạo, từ bậc phổ thông đến đại học và đào tạo nghề. Cần đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy, tăng cường đào tạo kỹ năng thực hành, và gắn kết đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động. Đồng thời, cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài, tạo điều kiện cho người lao động được học tập và nâng cao trình độ chuyên môn.

5.2. Giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường

Việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững. Cần tăng cường quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác tài nguyên, và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch, sử dụng năng lượng tái tạo, và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

VI. Tương lai của phát triển kinh tế tại Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển kinh tế nhanh và bền vững. Tuy nhiên, cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, cần tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh, và phát huy tối đa các nguồn lực và động lực. Với sự quyết tâm của Đảng, Nhà nước, và toàn dân, Việt Nam hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu trở thành một nước công nghiệp phát triển vào năm 2045.

6.1. Phát triển kinh tế số và ứng dụng công nghệ 4.0

Kinh tế số và công nghệ 4.0 đang tạo ra những cơ hội to lớn cho sự phát triển kinh tế. Để tận dụng cơ hội này, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong các ngành kinh tế, phát triển hạ tầng số, và đào tạo nguồn nhân lực số. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới, phát triển các sản phẩm và dịch vụ số, và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

6.2. Tăng cường hợp tác quốc tế và hội nhập kinh tế

Hợp tác quốc tế và hội nhập kinh tế là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế. Cần chủ động tham gia vào các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường xuất khẩu, và thu hút đầu tư nước ngoài. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: NGUỒN LỰC VÀ ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

---

Tóm tắt nghiên cứu (Executive Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm (Research Questions): Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) tại Việt Nam cần những nhóm nguồn lực then chốt nào và làm thế nào để xây dựng, vận hành các cơ chế động lực nhằm giải phóng triệt để lực lượng sản xuất, tối ưu hóa việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Đề tài khoa học cấp Nhà nước (Mã số: KX.08 thuộc Chương trình KH&CN KX.01) do GS.TSKH. Lê Du Phong chủ nhiệm, kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với các kỹ thuật điều tra xã hội học, khảo sát thực địa tại 7 vùng kinh tế trọng điểm của cả nước và phương pháp tham vấn mạng lưới chuyên gia liên ngành.
• Phát hiện chính (Key Findings):
  • Xác lập khung lý luận đồng bộ gồm 5 nhóm nguồn lực (con người, đất đai - tài nguyên, vốn tài chính, khoa học - công nghệ, nguồn lực phi vật thể) và 5 động lực phát triển cốt lõi (cơ chế thị trường, kinh tế nhiều thành phần, lợi ích kinh tế, cạnh tranh lành mạnh, giá trị văn hóa - tinh thần).
  • Chỉ ra những nghịch lý cơ cấu: Năng suất sử dụng đất nông nghiệp đạt thấp ($1.000 - 1.500\text{ USD/ha}$ so với mức $10.000\text{ USD/ha}$ của khu vực), tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm tới $67%$ nhưng chỉ đóng góp $23%$ GDP, và tỷ lệ thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản ước tính lên đến $30%$ tổng vốn đầu tư công (khoảng $35.000\text{ tỷ đồng/năm}$ thời điểm nghiên cứu).
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho việc hoạch định đường lối phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, cải cách doanh nghiệp nhà nước và xây dựng chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) đất nước.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh chuyển đổi

Sau gần hai thập kỷ thực hiện đường lối Đổi Mới (từ năm 1986), Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội to lớn: thoát khỏi khủng hoảng kinh tế trầm trọng, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và vươn lên thành một trong những quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới về hạt tiêu, gạo, cà phê, hạt điều. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, quy mô nền kinh tế vẫn ở mức thấp (GDP bình quân đầu người thời điểm nghiên cứu mới đạt xấp xỉ $500\text{ USD}$), kết cấu hạ tầng lạc hậu, nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước trong khu vực và trên thế giới vẫn là thách thức hiển hiện.

       MÔ HÌNH CHUYỂN ĐỔI THỂ CHẾ KINH TẾ VIỆT NAM
+---------------------------------------------------------------+
|  Thời kỳ trước Đổi Mới: Kế hoạch hóa tập trung, quan liêu     |
|  * Triệt tiêu động lực cá nhân, nguồn lực bị phân tán/lãng phí|
+---------------------------------------------------------------+
+---------------------------------------------------------------+
|  Thời kỳ Đổi Mới: Kinh tế thị trường định hướng XHCN          |
|  * Giải phóng sức sản xuất, đa dạng hóa sở hữu và thành phần  |
|  * Kích hoạt 5 nguồn lực & 5 động lực phát triển vĩ mô        |
+---------------------------------------------------------------+

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước khi công trình KX.08 được triển khai, các nghiên cứu kinh tế tại Việt Nam thường tiếp cận vấn đề nguồn lực hoặc động lực một cách phân tán, cục bộ theo từng ngành riêng lẻ (như thị trường đất đai đơn thuần, chính sách lao động, hoặc thị trường vốn) mà thiếu đi một khung khổ lý thuyết tích hợp mang tầm vĩ mô. Đặc biệt, mối quan hệ hữu cơ biện chứng giữa Nguồn lực (yếu tố điều kiện cần) và Động lực (cơ chế thúc đẩy, điều kiện đủ) trong bối cảnh thể chế đặc thù "kinh tế thị trường định hướng XHCN" chưa được giải mã tường minh.

3. Tính cấp bách và tác động tiềm năng

Nghiên cứu có tính cấp thiết đặc biệt nhằm giải quyết bài toán cốt lõi: Làm sao để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, đưa Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Tác động của nghiên cứu không chỉ giới hạn ở mặt học thuật mà còn là kim chỉ nam cho việc tái cấu trúc các chính sách phân bổ nguồn vốn, đất đai, nguồn nhân lực và giải phóng các rào cản hành chính cản trở năng lực cạnh tranh quốc gia.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận nghiên cứu (Methodology & Approach)

                       KHUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LIÊN NGÀNH
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  Nền tảng triết học: Duy vật biện chứng & Duy vật lịch sử               |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
+-------------------------------------------+ +-------------------------------------------+
|      Khảo sát thực địa tại 7 vùng         | |     Hệ thống 9 đề tài nhánh chuyên sâu    |
| * Phú Thọ, Hải Dương, Thanh Hóa           | | * Nguồn lực: Đất đai, Con người, Vốn,     |
| * Đà Nẵng, Đắk Lắk, TP.HCM, An Giang      | |   KH-CN, Giá trị văn hóa phi vật thể      |
| * Mở rộng: Cần Thơ, Điện Biên, Quảng Nam  | | * Động lực: Thể chế, Kinh tế nhiều thành  |
| * Quốc tế: TQ, Hàn Quốc, Nhật Bản, v.v.   | |   phần, Lợi ích kinh tế, Cạnh tranh, Tinh thần|
+-------------------------------------------+ +-------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|       Tổng hợp - Đánh giá - Hội thảo chuyên đề Vĩ mô (Hà Nội, Đà Nẵng)                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------------+

1. Thiết kế nghiên cứu tổng thể (Research Design)

Đề tài KX.08 áp dụng mô hình nghiên cứu đa ngành, kết hợp nghiên cứu lý luận chuẩn tắc và phân tích thực chứng. Nhằm đảm bảo chiều sâu và độ bao phủ toàn diện, công trình được cấu trúc thành hệ thống các đề tài nhánh độc lập do các chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu thuộc các viện nghiên cứu và trường đại học lớn phụ trách:

• Đề tài nhánh Đất đai: CN. Nguyễn Ngô Hạo (Bộ NN&PTNT).
• Đề tài nhánh Con người: TS. Nguyễn Hữu Dũng (Viện trưởng Viện KH Lao động & Xã hội).
• Đề tài nhánh Vốn: TS. Võ Minh Điều (Học viện Tài chính).
• Đề tài nhánh Khoa học - Công nghệ: TS. Đặng Bá Lãm (Viện trưởng Viện NC Phát triển Giáo dục).
• Đề tài nhánh Nguồn lực Phi vật thể: GS. Hoàng Vinh (Học viện CTQG Hồ Chí Minh).
• Đề tài nhánh Kinh tế nhiều thành phần: GS.TSKH. Lê Du Phong (ĐH Kinh tế Quốc dân).
• Đề tài nhánh Lợi ích kinh tế: TS. Nguyễn Hữu Đạt (Phó Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế).
• Đề tài nhánh Cạnh tranh: TS. Phạm Huy Vinh (ĐH Kinh tế Quốc dân).
• Đề tài nhánh Động lực tinh thần: TS. Phạm Văn Sinh (ĐH Kinh tế Quốc dân).

2. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

• Khảo sát thực tế diện rộng: Tổ chức các đợt điều tra thực tế trực tiếp tại 7 địa phương đại diện cho 7 vùng kinh tế sinh thái của cả nước: Phú Thọ (Trung du miền núi phía Bắc), Hải Dương (Đồng bằng sông Hồng), Thanh Hóa (Bắc Trung Bộ), TP. Đà Nẵng (Duyên hải miền Trung), Đắk Lắk (Tây Nguyên), TP. Hồ Chí Minh (Đông Nam Bộ) và An Giang (Đồng bằng sông Cửu Long); khảo sát bổ sung tại Cần Thơ, Điện Biên, Quảng Nam.
• So sánh kinh nghiệm quốc tế: Thu thập, phân tích đối sánh mô hình huy động nguồn lực và tạo lập động lực phát triển từ các quốc gia trong khu vực và trên thế giới: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia, Hungary.
• Tham vấn chuyên gia và Hội thảo khoa học: Tổ chức chuỗi hội thảo chuyên đề quốc gia tại Hà Nội và TP. Đà Nẵng nhằm phản biện, chất lọc tri thức khoa học từ các nhà quản lý vĩ mô, nhà hoạch định chính sách và giới học thuật.

3. Tính giá trị và độ tin cậy khoa học

Sự kết hợp giữa số liệu thống kê vĩ mô chính thức từ Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch & Đầu tư với dữ liệu sơ cấp thu được qua các đợt khảo sát tại chỗ đảm bảo tính khách quan, chân thực và độ tin cậy cao của các kết luận nghiên cứu.

---

Phát hiện chính của nghiên cứu (Key Findings)

                            HỆ THỐNG NGUỒN LỰC VÀ ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN
                                 (Khung phân tích Đề tài KX.08)

      5 NHÓM NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN                      5 ĐỘNG LỰC KINH TẾ CỐT LÕI
| 1. Con người (Lao động, Trí tuệ)     |        | 1. Cơ chế kinh tế thị trường         |
| 3. Vốn tài chính (Nội lực & Ngoại lực)|       | 3. Kích thích lợi ích kinh tế        |
| 4. Khoa học & Công nghệ              |        | 4. Cơ chế cạnh tranh lành mạnh       |
| 5. Nguồn lực phi vật thể (Văn hóa)   |        | 5. Động lực tinh thần & Văn hóa      |

1. Chuẩn hóa hệ thống 5 nhóm nguồn lực phát triển quốc gia

Nghiên cứu khẳng định nguồn lực không chỉ giới hạn ở các yếu tố vật chất hữu hình mà là sự tổng hòa của các yếu tố vật thể và phi vật thể:

1. Nguồn lực con người (Trung tâm): Được định nghĩa là thể thống nhất hữu cơ giữa năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội; đây là yếu tố giữ vai trò quyết định hàng đầu của lực lượng sản xuất.
2. Nguồn lực đất đai và tài nguyên thiên nhiên: Là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế trong nông nghiệp và là nền móng không gian cho mọi hoạt động kinh tế công nghiệp - dịch vụ.
3. Nguồn lực vốn tài chính: Nguồn tích lũy từ nội bộ nền kinh tế (ngân sách, doanh nghiệp, dân cư) giữ vai trò quyết định, kết hợp nguồn vốn bên ngoài (FDI, ODA, kiều hối) giữ vai trò đột phá.
4. Nguồn lực khoa học - công nghệ: Năng lực nghiên cứu, sáng chế kết hợp với năng lực tổ chức chuyển giao ứng dụng vào chu trình sản xuất.
5. Nguồn lực phi vật thể (Vô hình): Bảng giá trị văn hóa dân tộc, truyền thống quật cường và vốn xã hội, đóng vai trò thẩm thấu, khuếch đại hiệu quả của toàn bộ các nguồn lực vật thể khác.

2. Nhận diện 5 động lực then chốt của nền kinh tế thị trường

• Cơ chế thị trường: Cơ chế tự vận hành theo quy luật giá trị, quan hệ cung - cầu và tự do lưu thông hàng hóa; giải phóng các chủ thể kinh tế khỏi sự can thiệp hành chính bao cấp.
• Kinh tế nhiều thành phần: Thừa nhận và bảo đảm sự bình đẳng pháp lý lâu dài của mọi hình thức sở hữu (kinh tế nhà nước, tập thể, tư nhân, tư bản tư nhân, có vốn đầu tư nước ngoài), tạo điều kiện cho mọi tầng lớp nhân dân yên tâm đầu tư.
• Động lực lợi ích kinh tế: Khẳng định lợi ích kinh tế là động lực bên trong trực tiếp nhất, mạnh mẽ nhất thúc đẩy hành vi sáng tạo của con người.
• Cơ chế cạnh tranh lành mạnh: Hoạt động như một quy luật đào thải tự nhiên ("hủy diệt sáng tạo"), kích thích đổi mới công nghệ, hạ giá thành, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực xã hội.
• Động lực tinh thần và giá trị văn hóa: Tác động thông qua hai kênh: định hình thể chế chính thức và truyền cảm hứng hành động thông qua ý thức tự tôn dân tộc, tinh thần hiếu học và tập quán xã hội.

       MÔ HÌNH CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA ĐỘNG LỰC TINH THẦN
  
              |   Hệ tư tưởng chính thống|
  | Thể chế & Cơ chế  |           | Hệ tư tưởng       |
  |     kinh tế       |           |   truyền thống    |
                   |     xã hội      |
              |    CÁC NGUỒN LỰC KINH TẾ  |
              | (Khai thác & Phân bổ)    |

3. Thực trạng và những điểm nghẽn nghiêm trọng trong phân bổ nguồn lực

• Lãng phí nguồn lực đất đai: Tồn tại hàng triệu héc-ta đất trống, đồi núi trọc chưa khai thác hiệu quả; tình trạng chiếm dụng đất trái phép, thị trường bất động sản méo mó gây thất thoát hàng chục ngàn tỷ đồng. Hiệu quả kinh tế trên diện tích đất nông nghiệp chỉ đạt $1.000 - 1.500\text{ USD/ha}$ (trong khi Đài Loan đạt trên $10.000\text{ USD/ha}$).
• Năng suất lao động bất cân xứng: Lao động nông nghiệp chiếm tới $67%$ tổng lực lượng lao động nhưng chỉ tạo ra $23%$ GDP (tương đương $2.9%$ lao động nông nghiệp mới tạo ra $1%$ GDP). Đội ngũ nhân lực trình độ cao còn thiếu hụt, tình trạng đào tạo không đúng địa chỉ sử dụng gây lãng phí lớn.
• Thất thoát nguồn vốn đầu tư công: Hiệu quả đầu tư vốn nhà nước thấp; theo báo cáo của Bộ Tài chính tại thời điểm đó, thất thoát trong khâu xây dựng cơ bản ước tính lên tới khoảng $30%$ tổng mức đầu tư (tương đương tổn thất khoảng $35.000\text{ tỷ đồng/năm}$). Nhiều chương trình đầu tư dàn trải, kém hiệu quả (mía đường, xi măng lò đứng, đánh bắt hải sản xa bờ).

---

Đóng góp khoa học và Hàm ý chính sách (Scientific & Policy Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Bổ sung và hoàn thiện lý luận về kinh tế thị trường định hướng XHCN: chứng minh tính tất yếu khách quan của việc duy trì kinh tế nhiều thành phần và bình đẳng sở hữu trong suốt thời kỳ quá độ.
• Mở rộng hàm sản xuất truyền thống ($Y = f(K, L, R)$) bằng việc tích hợp biến số Nguồn lực phi vật thể / Vốn văn hóa ($H$) và Động lực thể chế ($M$), xây dựng nền tảng lý thuyết cho kinh tế tri thức tại Việt Nam.

2. Đổi mới phương pháp luận (Methodological Innovations)

Thiết lập phương pháp luận liên ngành kết hợp kinh tế học vĩ mô, xã hội học kinh tế và khoa học quản lý trong việc đánh giá tổng thể sức mạnh kinh tế quốc gia, tạo khung tiêu chí định lượng cho các nghiên cứu chiến lược tiếp theo.

3. Hàm ý chính sách cốt lõi (Policy Implications)

• Bình đẳng thể chế thực chất: Xóa bỏ triệt để mọi sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước và khu vực tư nhân; kinh tế nhà nước phải khẳng định vai trò chủ đạo bằng hiệu quả kinh tế và năng lực dẫn dắt, không phải bằng sự ưu ái phi kinh tế.
• Hoàn thiện đồng bộ các loại thị trường: Tập trung xây dựng khung pháp lý thông thoáng để vận hành đồng bộ thị trường quyền sử dụng đất, thị trường vốn - tài chính, thị trường lao động và thị trường khoa học - công nghệ.
• Nguyên tắc phân bổ nguồn lực dựa trên hiệu quả: Chuyển dịch căn bản từ cơ chế xin - cho sang cơ chế đấu thầu, công khai minh bạch; áp dụng quy tắc thị trường để nguồn lực tự động chảy về những chủ thể có năng lực quản trị và tạo giá trị gia tăng cao nhất.
• Chính sách tiết kiệm quốc gia: Đặt thực hành tiết kiệm, chống thất thoát lãng phí trong đầu tư công thành quốc sách hàng đầu.

---

Đối tượng quan tâm và Giá trị ứng dụng (Target Audience)

                            GIÁ TRỊ ỨNG DỤNG THEO ĐỐI TƯỢNG
| Nhóm đối tượng            | Giá trị thực tiễn mang lại                                  |
| Nhà hoạch định chính sách | Cơ sở lý luận xây dựng văn kiện Đại hội Đảng, Luật Đất đai,  |
| và Quản lý Nhà nước       | Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và Chiến lược phát triển KTXH|
| Giới nghiên cứu học thuật | Khung tham chiếu chuẩn mực về kinh tế học phát triển và kinh|
| & Giảng viên kinh tế      | tế chuyển đổi tại Việt Nam; tài liệu giảng dạy chuyên sâu   |
| Lãnh đạo doanh nghiệp     | Định hình chiến lược đầu tư dài hạn, nhận diện xu thế chuyển|
| và Giới đầu tư            | dịch thị trường và nắm bắt cơ chế cạnh tranh bình đẳng      |

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Điểm đột phá cốt lõi trong quan niệm về "nguồn lực" của công trình KX.08 là gì?

Công trình đã vượt qua quan niệm truyền thống (vốn chỉ coi trọng đất đai, lao động cơ bắp và vốn hữu hình) để khẳng định nguồn lực phi vật thể (giá trị văn hóa dân tộc, hào khí lịch sử, vốn xã hội) và khoa học - công nghệ là những nguồn lực mang tính quyết định trong thời đại kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu.

2. Tại sao nghiên cứu khẳng định lợi ích kinh tế là động lực mạnh mẽ nhất?

Nghiên cứu dựa trên nguyên lý triết học và kinh tế học thực chứng: nhu cầu kinh tế là nguồn gốc bên trong thúc đẩy hành vi của con người. Lợi ích kinh tế trực tiếp gắn liền với quyền sở hữu và thành quả lao động của cá nhân sẽ kích thích sự tận tâm, tinh thần trách nhiệm và năng lực đổi mới sáng tạo cao nhất của người lao động.

3. Bài học quốc tế nào được nghiên cứu nhấn mạnh cho Việt Nam?

Đề tài nhấn mạnh bài học từ Nhật Bản và Hàn Quốc trong việc phát huy truyền thống hiếu học và tinh thần tự tôn dân tộc để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời học tập Trung Quốc trong việc phát huy ý thức cộng đồng để thu hút nguồn vốn và trí tuệ từ mạng lưới kiều bào ở nước ngoài phục vụ hiện đại hóa đất nước.

4. Báo cáo đánh giá điểm nghẽn lớn nhất trong sử dụng vốn ở thời điểm nghiên cứu là gì?

Điểm nghẽn lớn nhất là hiệu quả đầu tư công thấp và tình trạng thất thoát nghiêm trọng trong xây dựng cơ bản (lên tới $30%$ tổng vốn đầu tư, ước khoảng $35.000\text{ tỷ đồng/năm}$), xuất phát từ cơ chế phân bổ vốn bao cấp, thiếu trách nhiệm cá nhân và cơ chế kiểm soát kém hiệu quả.

5. Yêu cầu cấp bách nhất đối với việc phát huy các động lực kinh tế là gì?

Yêu cầu cấp bách nhất là phải phát huy đồng bộ và nhất quán các động lực. Nếu chỉ thực hiện kinh tế thị trường nửa vời, thiếu đồng bộ giữa cơ chế giá, quyền sở hữu tài sản và tính nghiêm minh của pháp luật, các động lực sẽ bị triệt tiêu lẫn nhau và biến thành "phản động lực".

---

Kết luận (Conclusion)

Công trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước KX.08 do GS.TSKH. Lê Du Phong chủ nhiệm là một dấu mốc học thuật quan trọng, giải quyết thấu đáo những vấn đề lý luận và thực tiễn gai góc của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn then chốt của công cuộc Đổi Mới. Bằng việc làm rõ cấu trúc 5 nguồn lực và 5 động lực phát triển, báo cáo đã vạch ra con đường tất yếu: muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, không có con đường nào khác ngoài việc triệt để tôn trọng các quy luật thị trường khách quan, bảo đảm quyền tự do kinh doanh bình đẳng, chống thất thoát lãng phí và khơi dậy khát vọng dân tộc. Những luận điểm của đề tài vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và tính thời sự đối với công cuộc hoàn thiện thể chế kinh tế Việt Nam hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ch−¬ng tr×nh khoa häc c«ng nghÖ cÊp nhµ n−íc kx.01 “kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa” ®Ò tµi kx.08 nguån lùc vµ ®éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS. Lª Du Phong 6550 21/9/2007 Hµ néi, n¨m 2004 môc lôc Trang Lêi nãi ®Çu 2 PhÇn thø nhÊt: Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ nguån lùc vµ ®éng 10 lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. I- C¸c nguån lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng 10 1- Quan ®iÓm vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ 10 2- Kh¸i niÖm vµ vai trß cña c¸c nguån lùc ph¸t triÓn kinh tÕ 11 3- C¸c nguån lùc ph¸t triÓn kinh tÕ cña mét quèc gia 12 II- §éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng 21 1- Kh¸i niÖm, vai trß cña ®éng lùc ph¸t triÓn kinh tÕ 21 2- C¸c ®éng lùc ph¸t triÓn kinh tÕ trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng 22 III- Yªu cÇu ph©n bæ, sö dông c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t 39 triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam.

1- Vai trß cña c¸c yÕu tè nguån lùc vµ ®éng lùc trong ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ 39 thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. 2- Nh÷ng yªu cÇu vÒ ph©n bæ vµ sö dông c¸c nguån lùc 44 3- Nh÷ng yªu cÇu vÒ ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ 49 tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. IV- Kinh nghiÖm vÒ ph©n bæ, sö dông c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy ®éng lùc 53 ph¸t triÓn cña mét sè n−íc trªn thÕ giíi. 1- Trung Quèc 53 2- Hµn Quèc 62 3- NhËt B¶n 68 PhÇn thø hai: Thùc tr¹ng sö dông c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy c¸c ®éng 75 lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ ViÖt Nam tõ ®æi míi ®Õn nay.

I- Thùc tr¹ng c¸c nguån lùc ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m 75 ®æi míi. 1- Thùc tr¹ng nguån lùc ®Êt ®ai vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn. 75 2 2- Thùc tr¹ng nguån nh©n lùc 77 3- Thùc tr¹ng nguån lùc vèn 79 4- Thùc tr¹ng nguån lùc khoa häc-c«ng nghÖ 81 5- Thùc tr¹ng nguån lùc v¨n ho¸ vËt thÓ vµ phi vËt thÓ 83 II- Thùc tr¹ng sö dông c¸c nguån lùc ph¸t triÓn ë ViÖt Nam trong nh÷ng 84 n¨m ®æi míi. 1- Thùc tr¹ng sö dông nguån lùc ®Êt ®ai vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn.

84 2- Thùc tr¹ng ph©n bæ vµ sö dông nguån nh©n lùc 94 3- Thùc tr¹ng huy ®éng, ph©n bæ vµ sö dông nguån lùc vèn 108 4- Thùc tr¹ng sö dông nguån lùc khoa häc - c«ng nghÖ 118 5- Thùc tr¹ng sö dông nguån lùc phi vËt thÓ 127 III- Thùc tr¹ng ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn 128 1- X©y dùng c¬ chÕ thÞ tr−êng 129 2- X©y dùng, ph¸t triÓn c¬ cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn vµ t¸c ®éng cña c¬ 135 cÊu kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn tíi khai th¸c c¸c nguån lùc ph¸t triÓn. 3- T¹o lËp, c¬ chÕ kÝch thÝch lîi Ých kinh tÕ vµ t¸c ®éng kÝch thÝch lîi Ých 140 kinh tÕ tíi khai th¸c c¸c nguån lùc ph¸t triÓn. 4- T¹o lËp c¬ chÕ c¹nh tranh vµ t¸c ®éng cña c¬ chÕ c¹nh tranh tíi khai th¸c 145 c¸c nguån lùc ph¸t triÓn. 5- Ph¸t huy ®éng lùc truyÒn thèng v¨n ho¸ nh»m khai th¸c c¸c nguån lùc 150 ph¸t triÓn.

IV- §¸nh gi¸ chung 151 1- ¦u ®iÓm 151 2- Nh−îc ®iÓm 153 PhÇn thø ba: ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng c¸c 154 nguån lùc, sö dông hîp lý c¸c nguån lùc, ph¸t huy ®Çy ®ñ c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. I- Bèi c¶nh ph¸t triÓn kinh tÕ ViÖt Nam trong giai ®o¹n míi 154 1- Bèi c¶nh ph¸t triÓn 154 2- C¬ héi ph¸t triÓn 159 3 3- VÒ th¸ch thøc ph¶i v−ît qua 160 II- Nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n ®èi víi viÖc huy ®éng, sö dông c¸c nguån lùc 162 vµ ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam trong giai ®o¹n míi. 1- ViÖc huy ®éng, ph©n bè vµ sö dông c¸c ®éng lùc ph¶i b¶o ®¶m cho nÒn 162 kinh tÕ ph¸t triÓn nhanh, m¹nh mÏ, bÒn v÷ng vµ theo ®Þnh h−íng XHCN. 2- Ph¶i g¾n viÖc sö dông víi viÖc n©ng cao chÊt l−îng c¸c nguån lùc vµ t¨ng 163 c−êng søc m¹nh c¸c ®éng lùc 3- Ph¶i lÊy hiÖu qu¶ lµm th−íc ®o c¬ b¶n ®Ó ®¸nh gi¸ viÖc ph©n bè vµ sö 166 dông c¸c nguån, còng nh− ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn.

4- Nhµ n−íc ph¶i lµ ng−êi gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh trong viÖc ph©n bæ vµ sö 168 dông hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc còng nh− t¹o ra vµ ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn. III- Ph−¬ng h−íng huy ®éng, ph©n bæ vµ sö dông c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy 170 c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam nh÷ng n¨m s¾p tíi. 1- Ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi n−íc ta ®Õn n¨m 2010 vµ 2020. 170 2- Ph−¬ng h−íng huy ®éng, ph©n bæ, sö dông c¸c nguån lùc.

171 3- Ph−¬ng h−íng ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn 176 IV- ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng c¸c nguån lùc, sö 177 dông hîp lý c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy ®Çy ®ñ c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. 1- ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l−îng c¸c nguån lùc ph¸t 177 triÓn. 2- ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m ph©n bæ, sö dông hîp lý, hiÖu qu¶ c¸c 184 nguån lùc ph¸t triÓn. 3- ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p nh»m ph¸t huy ®Çy ®ñ c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn.

202 KÕt luËn 210 Danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o 212 4 lêi nãi ®Çu I- sù cÇn thiÕt ph¶i nghiªn cøu ®Ò tµi. Trong h¬n m−êi n¨m ®æi míi võa qua, nhê ®−êng lèi ®óng ®¾n cña §¶ng vµ Nhµ n−íc, nÒn kinh tÕ n−íc ta ®· ph¸t triÓn kh¸ m¹nh mÏ, liªn tôc vµ æn ®Þnh. N−íc ta tõ mét n−íc ®ãi nghÌo, d©n thiÕu ¨n, thiÕu mÆc, thiÕu c¸c vËt dông sinh ho¹t cÇn thiÕt ®· trë thµnh mét n−íc s¶n xuÊt cung cÊp ®ñ cho mäi nhu cÇu ë trong n−íc vµ cßn d− thõa ®Ó xuÊt khÈu ra thÕ giíi víi sè l−îng mçi n¨m mét t¨ng. Mét sè mÆt hµng xuÊt khÈu ViÖt Nam ®· gi÷ vÞ trÝ kh¸ cao nh−: xuÊt khÈu h¹t tiªu ®øng thø nhÊt thÕ giíi, g¹o ®øng thø hai, cµ phª, h¹t ®iÒu ®øng thø ba.

Tuy nhiªn, nh×n toµn côc, ViÖt Nam vÉn lµ n−íc cã nÒn kinh tÕ chËm ph¸t triÓn so víi nhiÒu n−íc trong khu vùc vµ thÕ giíi. Bëi vËy, nhiÖm vô hµng ®Çu cña ViÖt Nam trong 10-15 n¨m tíi lµ ph¶i tËp trung mäi nç lùc ®Èy m¹nh viÖc thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, ®Ó ®Õn n¨m 2020 biÕn ViÖt Nam vÒ c¬ b¶n thµnh mét n−íc c«ng nghiÖp, nh− NghÞ quyÕt §¹i héi toµn quèc lÇn thø IX §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®· ®Ò ra. §Ó lµm ®−îc ®iÒu ®ã ®ßi hái §¶ng vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam ph¶i gi¶i quyÕt nhiÒu vÊn ®Ò, trong ®ã viÖc huy ®éng tèi ®a c¸c nguån lùc, ph©n bæ hîp lý vµ sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc ®ã, còng nh− t¹o ra ®−îc c¸c ®éng lùc m¹nh mÏ ®Ó thóc ®Èy kinh tÕ - x· héi n−íc nhµ ph¸t triÓn, lµ nh÷ng gi¶i ph¸p gi÷ vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng. §Ò tµi khoa häc cÊp Nhµ n−íc KX.08 ®−îc giao nhiÖm vô nghiªn cøu, gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò quan träng ®ã.

Nguån lùc vµ ®éng lùc ph¸t triÓn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. 5 III- M· sè: KX.08 IV- Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi. ViÖc nghiªn cøu ®Ò tµi nh»m vµo hai môc tiªu chÝnh: 1- Lµm râ lý luËn vÒ nguån lùc, ®éng lùc vµ c¸c quan ®iÓm ph©n bæ, sö dông vµ ph¸t huy chóng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam. 2- XuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng nguån lùc, ph©n bæ nguån lùc vµ ph¸t huy ®éng lùc cña n−íc ta hiÖn nay ®Ó kiÕn nghÞ c¸c quan ®iÓm, chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn, ph©n bæ, sö dông c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy ®éng lùc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam.

V- Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi. §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu c¸c nguån lùc vµ c¸c ®éng lùc chñ yÕu cña nÒn kinh tÕ ë tÇm vÜ m« vµ trªn ph¹m vi c¶ n−íc lµ chÝnh, cã liªn quan ®Õn mét sè ngµnh, lÜnh vùc vµ ®Þa ph−¬ng ®¹i diÖn. VI- Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu cña ®Ò tµi. §Ó gi¶i quyÕt thµnh c«ng môc tiªu nghiªn cøu ®· ®Ò ra, ngoµi c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu truyÒn thèng nh−: duy vËt biÖn chøng, duy vËt lÞch sö, ph©n tÝch, tæng hîp, thèng kª vµ so s¸nh, ®Ò tµi ®Æc biÖt chó träng sö dông ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra, kh¶o s¸t thùc tÕ vµ ph−¬ng ph¸p chuyªn gia.

§Ò tµi ®· tiÕn hµnh ®iÒu tra t×nh h×nh huy ®éng, sö dông c¸c nguån lùc vµ ph¸t huy c¸c ®éng lùc ph¸t triÓn t¹i 7 ®Þa ph−¬ng ®¹i diÖn cho 7 vïng kinh tÕ cña c¶ n−íc: tØnh Phó Thä, tØnh H¶i D−¬ng, tØnh Thanh Ho¸, thµnh phè §µ N½ng, tØnh §ak Lak, thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ tØnh An Giang - ®· tham gia cïng Ban chñ nhiÖm ch−¬ng tr×nh KX01 ®i kh¶o s¸t, t×m hiÓu thªm t×nh h×nh t¹i tØnh Qu¶ng Nam, tØnh CÇn Th¬, tØnh §iÖn Biªn còng nh− häc hái kinh nghiÖm cña c¸c n−íc Hungary, Singapo, Malaixia vµ Trung Quèc. §Ó tham kh¶o ý kiÕn cña c¸c nhµ khoa häc, nhµ qu¶n lý chung quanh nh÷ng vÊn ®Ò mµ ®Ò tµi quan t©m, ngoµi viÖc tham gia c¸c héi th¶o do Ban Chñ nhiÖm ch−¬ng tr×nh KX.01, còng nh− c¸c ®Ò tµi trong ch−¬ng tr×nh tæ chøc, ®Ò tµi còng ®· tæ chøc hai cuéc héi th¶o chuyªn ®Ò t¹i Hµ Néi vµ Thµnh phè §µ N½ng. MÆt kh¸c ®Ò tµi 6 còng ®· cè g¾ng thu thËp c¸c tµi liÖu cã liªn quan tõ c¸c bé, ban ngµnh ë Trung −¬ng, tõ c¸c Tr−êng ®¹i häc vµ c¸c ViÖn nghiªn cøu trong c¶ n−íc ®Ó phôc vô cho viÖc nghiªn cøu. Trªn c¬ së ®ã, ®Ò tµi ®· mêi c¸c nhµ khoa häc am hiÓu t−¬ng ®èi s©u s¾c vÊn ®Ò nguån lùc vµ ®éng lùc ph¸t triÓn, ®i s©u nghiªn cøu gi¶i quyÕt tõng néi dung c¬ b¶n cña ®Ò tµi, cô thÓ: a- CN NguyÔn Ng« H¹o, chuyªn viªn cao cÊp cña Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n - Chñ nhiÖm ®Ò tµi nh¸nh KX.

Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn, ph©n bè hîp lý vµ sö dông hiÖu qu¶ nguån lùc ®Êt ®ai trong ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. b- TiÕn sÜ NguyÔn H÷u Dòng - ViÖn tr−ëng ViÖn Khoa häc lao ®éng vµ x· héi Bé Lao ®éng th−¬ng binh vµ x· héi, chñ nhiÖm ®Ò tµi nh¸nh KX.