Giải pháp tăng cường pháp chế kinh tế trong quản lý nhà nước nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Luận án phân tích và đề xuất giải pháp tăng cường pháp chế kinh tế trong quản lý nhà nước, phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

• Người hướng dẫn: TRAN NGOC DUONG, PTS.
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Tăng Cường Pháp Chế Kinh Tế Trong Quản Lý Nhà Nước Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Nước Ta Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA PHÁP CHẾ VỀ KINH TẾ TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 1.1. Pháp chế về kinh tế và các đặc trưng cơ bản của nó trong quản lý nhà nước nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 1.2. Khai niệm pháp chế về kinh tế
• 1.3. Lịch sử nhà nước và pháp luật liên quan đến pháp chế kinh tế
• 1.4. Vai trò kinh tế của các quốc gia phương Tây và phương Đông cổ đại
• 1.5. Sự hoàn thiện và phát triển pháp luật trong các nhà nước chủ nô
• 1.6. Pháp luật kinh tế trong các nhà nước phong kiến
• 1.7. Sự phát triển pháp luật kinh tế trong thời kỳ hiện đại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của pháp chế kinh tế trong quản lý nhà nước

Pháp chế kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý nhà nước đối với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Nó là công cụ để nhà nước điều chỉnh các quan hệ kinh tế, đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Quản lý nhà nước thông qua pháp luật kinh tế giúp thiết lập trật tự, kỷ cương trong hoạt động kinh tế, đồng thời bảo vệ lợi ích của các chủ thể tham gia thị trường.

1.1. Khái niệm pháp chế kinh tế

Pháp chế kinh tế là hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh tế trong xã hội. Nó bao gồm các nguyên tắc, quy định, và cơ chế thực thi pháp luật nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật trong lĩnh vực kinh tế. Pháp chế kinh tế không chỉ là công cụ quản lý mà còn là phương tiện để nhà nước thực hiện chức năng điều tiết nền kinh tế thị trường.

1.2. Đặc trưng của pháp chế kinh tế

Pháp chế kinh tế có những đặc trưng cơ bản như tính hệ thống, tính thống nhất, và tính bắt buộc. Nó phản ánh ý chí của nhà nước trong việc điều chỉnh các quan hệ kinh tế, đồng thời đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong hoạt động kinh tế. Pháp chế kinh tế cũng gắn liền với việc xây dựng nhà nước pháp quyền, nơi pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm minh.

II. Tăng cường pháp chế kinh tế trong quản lý nhà nước

Việc tăng cường pháp chế kinh tế là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Quản lý nhà nước về kinh tế cần được củng cố thông qua việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật, và đảm bảo sự minh bạch trong quản lý kinh tế.

2.1. Thực trạng pháp chế kinh tế ở Việt Nam

Trong những năm đổi mới, pháp chế kinh tế ở Việt Nam đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế như sự chồng chéo trong các quy định pháp luật, hiệu lực thực thi chưa cao, và sự thiếu minh bạch trong quản lý. Quản lý nhà nước về kinh tế cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường.

2.2. Giải pháp tăng cường pháp chế kinh tế

Để tăng cường pháp chế kinh tế, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế, nâng cao năng lực thực thi pháp luật, và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát. Nhà nước pháp quyền cần được xây dựng vững chắc, nơi pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm minh. Đồng thời, cần nâng cao ý thức pháp luật của các chủ thể tham gia thị trường.

III. Ý nghĩa của tăng cường pháp chế kinh tế

Việc tăng cường pháp chế kinh tế không chỉ góp phần ổn định nền kinh tế mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững. Quản lý nhà nước về kinh tế thông qua pháp luật giúp tạo lập môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, và thu hút đầu tư. Pháp chế kinh tế cũng là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng điều tiết nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

3.1. Ý nghĩa lý luận

Pháp chế kinh tế là cơ sở lý luận quan trọng để hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước bằng pháp luật. Nó giúp xác định rõ vai trò của pháp luật trong điều chỉnh các quan hệ kinh tế, đồng thời góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền vững mạnh.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Trong thực tiễn, tăng cường pháp chế kinh tế giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế, đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế. Nó cũng góp phần tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, thu hút đầu tư, và thúc đẩy sự phát triển của các thành phần kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HOC VEEN CHINH TRI QUOC GIA HO CHI MINH * OUACH SI HUNG -T /)/.’ b C TANG CUCNG PHAP CHE VE KINH TE TRONG [JAN LY NHA NUOC NEN KINH TE THI TRUONG DINH HUONG XA HOI CHU NGHIA O NUOC TA HIEN NAY Chuyen nganh: Ly iuqn Nhd num va phdp quyen Nd so K' LV5 04- LUAN AN PHO TIEN SI KHOA HOC LUAT HOC * • » a Ngudi hiring dan khoa hoc: TRAN NCOC DUCNG Pho tier, si Luat hoc THITVIEN ! •i L^P7'<S‘-145 HA NOT I£lO«. HOC VIEN chinh tri quoc GIA ho chi mnh J A QUACH si HUNG "T/M <o C ANG CUONG PHAP CHE VE KINH IE TRONG AN LY NHA NUOC NEN KINH TE THI TRYONG DINH HUONG XA HOI CHU NGHIA O NUUC TA HIEN NAY Cliuyen ngdnh: Ly iuqn Nhd nude va phdp q Liven Md so : 5.01 CAi HOC LUA7 TP.HCM - YHIT VIEN --------- ------------ :—, , — i LV 5 c>4- LUAN AN PHO TIEN SI KHOA HOC LUAT HOC Ngudi hiring dan khoa hoc: TRAN NGOC DUONG Pho tier* si Luat hoc THU VIEN ---------------- ! •1 UrPTS^H5 HA NOT I UGG MVC LUC Leri m3 dau Chitong mot. Vai tro cua phap che ve kinh te trong quan ly nha nutc/c doi vdfi nen kinh te thi trtfdfng dinh hiring xa hoi chu nghia 6 ntfdfc ta. Phap che ve kinh te va cac dac trung cd ban cua nd trong quan 1£ nha nude nen kinh te thi trudng dinh hudng XHCN.

Phap che ve kinh te - plntdng phap quan ly nha nude doi vdi nen kinh te th; trudng djnh hudng XHCN ChuTcmg /iai. Tang ctfdng phap die ve kinh te trong quan ly nha ntfdfc of nhdfc ta hien nay. Thue trang phap che ve kinh te d nude ta trong nhfing nam doi mdi. Tlnh tit yeu kliach quan cua vi$c tang cUdng phap che ve kinh te trong quan nha nude d nude ta hi$n nay.

Tang cUdng phap che ve kinh te trong quan ly nha nude doi vdi nen kinh te thi trudng dinh hudng XHCN d nude ta hi$n nay - phUdng hudng va giai phap. Dank muc tai lieu tham khdo MO DAU 1. Truk cap thiet cua de tai: Sau thang lai cua Cach mang thang Mudi (1917), cung vdi Dang Cdng san Bdn-sd-vich, V.Ldnin da true tid'p chi dao xdy dung va cung cd Nha nude kieu mdi dhu tidn trdn thd' gidi. Qua nhi'du tac phdm cua minh, V.Ld-nin da dat n'dn tang tu tudng cho phap luht va phap che each mang.

I Tit do, khai nidm phap chd' xa hdi chu nghia (XHCN) dupe hinh thanh trong khoa hoc phap ly, dupe vdn dung trong thuc td' nham bao vd chd dd Nha nude va thidt lap trht tu ky cuong cho chd dd xa hdi XHCN. 0 nude ta th Hien phap nam 1946 den Hidn phap nam 1992 ddu coi su ton trong va tuhn thu Hien phap va phap luht la mdt nguydn the “hien dinh”. Trong ridn kinh te quan ly theo co chd hanh chinh quan lieu bao chp, Ung cudng phap chd' XHCN xuht phat chu ydu th mong muon chu quan, bdt ngudn tu hd thdng phap Iu£t mang nang y mudn chu quan, duy y chi, do vdy viec tudn thu pnap luht chua trd thanh chd' dd cua Nha nude va y thuc tu giac cua cdng dan. VI vhy, tang cudng phap che XHCN noi chung va phap che vd kinh td' noi ridng nude ta hidn nay khdng th$ khdng d6i mdi tu duy phap ly hlnh thanh trong co che hanh chinh quan lidu bao ch'p.

0 nude ta, th sau Dai hdi Dai bieu Dang cdng san Vidt Nam fdn thu VI nen kinh td' hang hoa nhidu thanh phhn co su quan ly cua Nha nude theo dinh hudng XHCN tung budc hinh thanh va phat trie'n. Su ra ddi cua co chd' quan ly kinh td' mdi, dat ra nhu chu khach quan mang tinh ch'p bach phai doi mdi va hoan thien hd thong phap ludt. Co thd’ noi, chua cd thdi 1 diem nAo cac quan hA xa hdi, dAc biAt la cac quan hA kinh & ddi hoi c'An phai di'Au chirih bang phap luAt nhu hiAn nay. VI vAy tAng cudng phap chA XHCN noi chung va phap chA v'A kinh tA noi riAng de mdt mat dap ung nhu c'Au d6i mdi va hoan thidn hA thdng phap luAt va mAt khac td chiic thuc hiAn hA thong phap luAt Ay mdt each nghiAm minh trong thuc tiAn.

Do 1A doi hoi cAp thiAt, khach quan cua viAc nAng cao hiAu luc quan ly NhA nude, dAc biAt 1A quan ly nha nude v'A kinh tA d nude ta hiAn nay. TAng cudng phap chA XHCN noi chung va phap chA v'A kinh tA noi riAng d nude ta con bat ngu'dn td ddi hdi khach quan vA cA'p thiAt cua viAc xAy dung Nha nude phap quy'An cua dAn, do dAn vA vi dAn. Bdi vi xAy dung NhA nude phap quy'An khdng thA khdng tAng cudng phap chA XHCN trAn cac linh vuc cua ddi sdng xa hdi trong do co llnh vuc kinh tA. Ro rang xuA't phat td ddi hdi phai xoa bo tu duy phap chA trong co chA cu, hinh thanh tu duy phap chA v'A kinh tA trong co chA kinh tA mdi va xAy dung NhA nude phap quy'An, viAc nghiAn cuu dA tai “tAng cudng phap chA v'A kinh tA trong quan ly Nha nude n'An kinh tA thi trudng dinh hudng XHCN d nude ta hiAn nay” 1A ddi hdi cAp thiAt va v'A phuong diAn ly luAn lAn phuong diAn thuc tiAn.

Tinh hinh nghien cifti de tai: Phap chA XHCN 1A mdt pham tru co ban cua khoa hoc phap ly. No dupe hinh thanh va phat triAn ru rd trong khoa hoc phap ly Xd viAt va cac nude XHCN trudc dAy. NhiAu nha khoa hoc da gdn tAn tuAi minh vdi cac edng trinh v'A phap chA XHCN. Nhung chua co edng trinh nao nghiAn cuu v'A phap chA trong n'An kinh tA thi trudng co su quan ly cua Nha nude.

DAc biAt 1A phap chA vA kinh tA. <3 nua cud'i thAp ky 80 trong dieu kiAn cai tA, khdng It cac nha khoa hoc phap ly da quay sang nghiAn cdu v'A NhA nude 9 phap quybn. Khi do thu^t ngu phap chb' XHCN bi “lang qubn” vA dudng nhu dutfc thay thS bhng thuAt ngtf NhA nude phap quybn. 0- nude ta tinh hinh cung di&n ra tuong tu nhu vAy.

- Tit nam 1945 den 1975 khdng co nhibu edng trlnh nghibn cuu vb phap che XHCN, dAc bibt la phap chb' trong lmh vuc kinh tb', mAc d’Au trong cac van kibn cua Dang, trong cac bai vib't vA bai noi cua Chu tich Hd Chi Minh vA cac dbng chi lanh dao Dang va Nha nude cd db cAp db'n. - Tu' nam 1975 db'n 1986 sau Dai hdi Dai bibu fen thu IV, mdt sd' tac gia da vib't vb ting cudng phap chb XHCN theo ybu cAu tAng cudng hibu luc cua Nha nude vb mAt th chuc quan ly kinh tb. Tit nAm 1976 trd di. phap chb' XHCN noi ribng va ly luAn vb Nha nude phap luAt noi chung duqc dua vao giang day b bAc dai hoc.

Tit nam 1986 dbn nay, vA'n db tang cudng phap chb' XHCN da thu hut su quan tAm cua nhi'bu tac gia. Nhdng ndi dung vb phap che XHCN da duqc edng bd' co thb kb db'n nhu: Tinh thd'ng nhA't cua phap chb' XHCN cua Hoang Cong [13], Dai hdi VI vdi vA'n db cung cd' ky cuong tAng cudng phap chb' XHCN cua Lb Due Tibt [79], Khac phuc nhun'g mat yb'u vb phap chb' XHCN d nude ta cua Pham Hung [37], Nganh tu phap b nude ta trong edng cudc t^ng cudng phap chb' XHCN, nAng cao hibu luc quan ly nha nude cua Phung Van Tern [82], Tang cudng kiem sat vibe tuAn theo phap luAt trong lmh vuc kinh th' cua Ha Manh Tri [81] v. Dang chu y la cac tai cA'p Nha nude vA cA'p Bd da duqc tribn khai nghibn cuu. D'b tai: “Thue trang vA nguybn nhAn tdi tham d, cd' y lAm trai, hd'i Id b Vibt Nam tii nam 1986 db'n nay”.

Ma sd': 91-98-037/DT cua tAp thb tac gia do Vibn Kibm sat nhAn dAn td'i cao chu tri (nAm 1991). Db tai KX.13 “LuAn cu khoa hoc cho vibe hoAn thibn vA xAy dung hb thd'ng phap luAt va quan ly kinh tb' bAng phap luAt” do Vibn Nghibn cuu khoa hoc Phap ly - Bd Tu phap chu tri n O (1994).05-07 “XAy dung nha nude phap quydn Viet Mani” do Vidn Nghidn cuu Khoa hoc phap ly - 13?) tu phap, chu tri (1993). Cac bai bao va cdng trinh nghidn ciiu trdn tuy khdng phai la nhilng cdng trinh khoa hoc vd phap che trong kinh td', nhung thdng qua do, vide ting cudng phap chd XHCN va van dd quan ly kinh te bang phap luit va theo phap luit da trd thanh tu tudng ndi trdi. 0 thdi diem nay cac quan.

nidm truy'dn thdng dang dupe d6i mdi. Td chd khdng chi tlm luin cu khoa hoc cho cac nganh luit cu thd ma dupe diy tdi vide xac dinh ca khung phap luit cho n'dn kinh td' thi trudng co su quan ly cua Nha nude. Trong cac quan di$m va ndi dung xiy dung Nha nude phap quydn Vidt Nam cua nhin din, do din vi nhin din, ndi bit li quan diehn: quydn luc Nha nude thudc vd nhin din Nha nude phai dupe to chuc va boat ddng trdn co sd Hien phap va phap luit. Tinh td'i cao cua Hien phap va phap luit phai dupe tin.

trong va thuc hidn nghiem chinh th phia cac co quan, vidn chuc Nha nude. Tuy viy vin con qua it nhung cdng trinh nghidn cuu true tiep phap chd' vd kinh td'. Muc dich va nhidm vu cua luan an: Trude ydu ciu ting cudng phap chd' XHCN trong quan ly Nha nude dd'i vdi n'dn kinh td' hang hoa nhi'du thanh ph'in theo co chd' thi trudng, luin an co muc dich gop ph'in lam sang to nhrfrig co sd thuc tidn va ly thuyd't nh&m xac dinh ndi dung, die trung cua phap chd' vd kinh td' va vai trd cua nd trong quan ly Nha nude. Tif do lam ro nhung ydu ciu chu quan va khach quan, hd quan die’m vd phuong hudng ting cudng phap chd' vd kinh td'; kid'n nghi nhumg giai phap chu yd'u thid't lip, cung co' va ting cudng phap che' vd kinh td'.

4 Thuc hidn muc dich tren nhiem vu cua luhn an la: - Nghidn cuu nhung quan diem cua chu nghia Mac - Ldnin ve phap chd' XHCN, th do xac dinh noi ham cua phap chd' vb kinh td, d£c trung cua phap chd' vd kinh - Phan tich vai tro cua phap che' vd kinh te trong quan ly Nha nude. - Khai quat thuc trang phap che vd kinh td' trong quan ly nha nude d nude ta. - Ph&n tich nhiing ddi hdi khach quan tang cudng phap chd' v'A kinh te trong dieu kidn kinh td'\ thi trudng dinh hudng XHCN d nude ta.