Luận án nghiên cứu văn bản kham dư hán nôm tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Tài liệu nghiên cứu Luận án nghiên cứu văn bản kham dư hán nôm việt nam tại viện nghiên cứu hán nôm, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Nghiên Cứu Văn Bản Kham Dư Hán Nôm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nguồn gốc, khái niệm Kham dư
• 1.2. Khái lược quá trình du nhập và phát triển của Kham dư Việt Nam
• 1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.4. Một số nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.5. Định hướng những vấn đề cần nghiên cứu tiếp theo trong luận án
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT VĂN BẢN KHAM DƯ HÁN NÔM VIỆT NAM TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM
• 2.1. Mô tả văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam tại VNCHN
• 2.2. Đặc điểm văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam
• 2.3. Những nội dung cơ bản của tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam
• 2.3.1. Nội dung về Âm Dương - Ngũ hành
• 2.3.2. Nội dung về la bàn
• 2.3.3. Nội dung về long mạch
• 2.3.4. Nội dung về huyệt
• 2.3.5. Nội dung về Dương trạch
• 2.3.6. Nội dung về Âm trạch
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU MỘT SỐ TÁC GIA KHAM DƯ HÁN NÔM VIỆT NAM
• 3.1. Tác giả Chu Văn An
• 3.1.1. Thân thế và sự nghiệp
• 3.1.2. Trước tác về Kham dư
• 3.2. Tác giả Nguyễn Đức Huyên
• 3.2.1. Hoàn cảnh xuất thân
• 3.2.2. Trước tác về Kham dư
• 3.3. Tác giả Lê Hoàng
• 3.3.1. Hoàn cảnh xuất thân
• 3.3.2. Trước tác về Kham dư
• 3.4. Tác giả Trịnh Tùng
• 3.4.1. Thân thế và sự nghiệp
• 3.4.2. Luận bàn về Kham dư
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ NỘI DUNG CỦA TÁC PHẨM KHAM DƯ HÁN NÔM VIỆT NAM
• 4.1. Giá trị nội dung của tác phẩm
• 4.2. Tinh thần hòa đồng tư tưởng Nho, Phật, Đạo
• 4.3. Văn hóa tín ngưỡng bản địa
• 4.4. Tinh thần đạo hiếu của Nho gia
• 4.5. Những mạch đất phát về khoa cử
• 4.6. Con người hòa hợp với cảnh quan môi trường
• 4.7. Ứng dụng một số nội dung Kham dư trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt Nam
• 4.8. Quan niệm cát hung trong Dương trạch
• 4.9. Quan niệm cát hung trong Âm trạch
• 4.10. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và định hướng nghiên cứu

Nghiên cứu văn bản Kham dư Hán Nôm tại Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Kham dư không chỉ là một môn khoa học về môi trường mà còn phản ánh những giá trị văn hóa, tín ngưỡng của người Việt. Nguồn gốc của Kham dư có thể truy ngược về thời kỳ nguyên thủy, khi con người đã biết lựa chọn nơi cư trú dựa trên các yếu tố tự nhiên. Từ đó, Kham dư đã phát triển thành một hệ thống tư tưởng độc đáo, kết hợp giữa triết lý âm dương và ngũ hành. Việc nghiên cứu các văn bản Hán Nôm liên quan đến Kham dư không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa Việt Nam mà còn góp phần vào việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Những công trình nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng Kham dư có vai trò quan trọng trong việc định hình không gian sống của người Việt, từ việc chọn đất xây nhà đến các nghi lễ tâm linh. Định hướng nghiên cứu trong luận án này sẽ tập trung vào việc hệ thống hóa các văn bản Kham dư Hán Nôm hiện có, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị của chúng trong đời sống hiện đại.

1.1 Nguồn gốc và khái niệm Kham dư

Khái niệm Kham dư xuất phát từ nền văn hóa Trung Quốc cổ đại, nơi mà nó được coi là một môn khoa học về môi trường và kiến trúc. Kham dư không chỉ đơn thuần là phong thủy mà còn bao hàm nhiều yếu tố khác như địa lý, tâm lý học và kiến trúc học. Theo các tài liệu cổ, Kham dư được định nghĩa là sự kết hợp giữa trời và đất, phản ánh mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Việc nghiên cứu Kham dư tại Việt Nam không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các giá trị văn hóa mà còn góp phần vào việc bảo tồn các di sản văn hóa Hán Nôm. Các tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam đã ghi lại những tri thức quý báu về cách chọn đất, xây dựng nhà cửa và các nghi lễ tâm linh, từ đó tạo nên một hệ thống kiến thức phong phú cho thế hệ sau.

1.2 Tình hình nghiên cứu Kham dư tại Việt Nam

Tình hình nghiên cứu Kham dư tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện nhằm làm rõ hơn về nguồn gốc, quá trình phát triển và các giá trị của Kham dư trong văn hóa Việt Nam. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng Kham dư không chỉ ảnh hưởng đến kiến trúc mà còn tác động đến tâm linh và đời sống xã hội của người Việt. Những công trình này đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về Kham dư, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới cho các thế hệ sau. Việc hệ thống hóa các văn bản Hán Nôm liên quan đến Kham dư sẽ giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo điều kiện cho việc nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác nhau của Kham dư trong bối cảnh hiện đại.

II. Khảo sát văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Khảo sát các văn bản Kham dư Hán Nôm tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (VNCHN) là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các văn bản này không chỉ chứa đựng tri thức về Kham dư mà còn phản ánh những giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Việc mô tả và phân tích các văn bản này sẽ giúp làm rõ hơn về đặc điểm và nội dung của Kham dư tại Việt Nam. Các văn bản Hán Nôm hiện lưu trữ tại VNCHN bao gồm nhiều tác phẩm quý giá, từ đó có thể rút ra những nhận xét về sự phát triển của Kham dư trong bối cảnh văn hóa Việt Nam. Nội dung của các tác phẩm này thường đề cập đến các yếu tố như âm dương, ngũ hành, long mạch và huyệt đạo, từ đó tạo nên một hệ thống kiến thức phong phú về Kham dư. Việc nghiên cứu và phân tích các văn bản này không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển các ứng dụng thực tiễn trong đời sống hiện đại.

2.1 Đặc điểm văn bản Kham dư Hán Nôm Việt Nam

Các văn bản Kham dư Hán Nôm tại VNCHN có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa Việt Nam và Trung Quốc. Những văn bản này thường được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm, thể hiện sự phong phú trong ngôn ngữ và hình thức biểu đạt. Nội dung của các văn bản này thường đề cập đến các khái niệm như âm dương, ngũ hành, long mạch và huyệt đạo, từ đó tạo nên một hệ thống kiến thức phong phú về Kham dư. Việc phân tích các văn bản này sẽ giúp làm rõ hơn về cách thức mà người Việt đã tiếp thu và phát triển các tri thức Kham dư từ nền văn hóa Trung Quốc. Đồng thời, việc nghiên cứu các văn bản này cũng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

2.2 Nội dung cơ bản của tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam

Nội dung của các tác phẩm Kham dư Hán Nôm Việt Nam thường rất đa dạng, bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau của Kham dư. Các tác phẩm này không chỉ đề cập đến các yếu tố như âm dương, ngũ hành mà còn chứa đựng những tri thức về long mạch, huyệt đạo và các yếu tố khác liên quan đến phong thủy. Những nội dung này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày của người Việt. Việc nghiên cứu và phân tích các nội dung này sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò của Kham dư trong văn hóa và đời sống tâm linh của người Việt, từ đó góp phần vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Trạch - mệnh tương phối; Chương 2: Cửa chính lành dữ; Chương 3: Nhà bếp lành dữ; Chương 4: Nhà vệ sinh lành dữ; Chương 5: Sự cát hung của phòng ngủ; Chương 6: Sự cát hung về giường ngủ; Chương 7: Phòng ngủ của trẻ em; Chương 8: Sự cát hung về phòng đọc; và phần phục lục: Năm điều nên về phòng ngủ và giường ngủ; Mười điều kiêng về phòng ngủ và giường ngủ. - Năm 2005, Trung tâm Biên soạn Dịch thuật sách Sài Gòn xuất bản cuốn Phong thủy cảnh quan của tác giả Du Khổng Kiên (Nxb. Đà Nẵng), giới thiệu về mô hình Phong thủy lý tưởng, mô hình đất thần cảnh tiên trong tâm hồn người Trung Quốc, những con chuột đào hang đến RoBinSon bản năng chọn nơi cư trú, mô hình cư trú như ý của loài người nguyên thủy Trung Quốc, mô hình Phong thủy được thể hiện trong văn hóa canh nông Trung Quốc, hệ thống giải thích về địa điểm tốt xấu theo thuyết Phong thủy, v. - Năm 2008, Ban biên dịch tiếng Trung Quốc, Công ty TNHH Nhân Trí Việt dịch cuốn Gia Cát Khổng Minh bàn về phong thuỷ của Thạch Sơn Thủy (Nxb.

Tổng hợp Tp.Hồ Chí Minh), phân tích cảnh quan môi trường là yếu tố quan trọng hàng đầu trong phong thuỷ và chia làm hai loại cơ bản, là: cảnh quan tự nhiên môi trường nhân văn; cảnh quan tự nhiên hình thể, phương hướng, vị trí của núi và dòng chảy của sông suối. 7 宋韶光 (1993), 家居好風水,中州古籍出版社. 18 - Năm 2010, Vương Tuyển dịch cuốn Phong thủy thực vật của Lý Đức Hùng (Nxb. Thời Đại), là cuốn từ điển bách khoa về các loài thực vật với đầy đủ các thuộc tính, ứng dụng của chúng cũng như mối tương quan giữa thực vật với những đối tượng cụ thể.

Tiếp đến, Ban biên dịch tiếng Trung Quốc, Công ty TNHH Nhân Trí Việt dịch cuốn Phong thủy cổ đại Trung Quốc - Lý luận và thực tiễn của Vu Dũng và Vu Hy Hiền (Nxb. Tổng hợp Tp.Hồ Chí Minh), giới thiệu nguồn gốc của Phong thủy dựa trên những phát hiện khảo cổ, trình bày nền tảng lý luận của văn hóa kiến trúc Phong thủy, mối quan hệ giữa Phong thủy với Kinh Dịch, Bát quái, lịch pháp, với quan niệm “thiên nhân hợp nhất”, “Ngũ hành tuần hoàn”, v.v… Có thể xem đây là công trình nghiên cứu hoàn chỉnh nhất về lý luận và thực tiễn của Phong thủy Trung Quốc. - Năm 2011, Cổ Đồ Thư và Minh Đường dịch cuốn Dương trạch thập thư - cổ kim đồ thư tập thành (kinh điển truyền thế về văn hóa phong thủy Dương trạch) của Vương Quân Vinh (Nxb. Thời Đại), tập hợp đầy đủ các yếu tố từ văn hóa môi trường cho đến phương pháp chọn hình dáng bên trong nhà ở.

Nguyễn Văn Mậu dịch cuốn Chu dịch với dự đoán học của Thiệu Vĩ Hoa (Nxb. Cuốn sách giải thích về lời quẻ (quẻ từ) và lời hào (hào từ) của 64 quẻ trong Chu Dịch. Thích Minh Nghiêm dịch cuốn Tự xem phong thủy của Thiệu Vĩ Hoa (Nxb. Thời Đại), giới thiệu hệ thống những tri thức phong thủy cơ bản có giá trị thực hành, tìm hiểu tổng quan về môi trường sống và trú trạch thuộc vấn đề cơ bản của phong thủy Dương trạch, thế đất, cổng nhà, thuật trạch cát, linh vật phong thủy, v.v… Tiếp lại dịch cuốn Địa lý toàn thư của Vương Quân Vinh, Thiệu Vĩ Hoa (Nxb.

Thời Đại), gồm 9 chương, trong đó ở chương 1: Nhập môn phong thủy; Chương 2: Loại hình nhà ở và cát hung trong phong thủy; Chương 3: Loại hình nhà ở và hướng cửa theo phong thủy; Chương 6: Phong thủy phòng bếp - an khang thịnh vượng; Chương 7: Phòng vệ sinh - bài trí không gian ảnh hưởng tới vận thế; Chương 8: Phong thủy trong kinh doanh; Chương 9: Phong thủy âm phần. 19 Hạo Nhiên dịch cuốn Dụng thần bát tự trong ngũ hành số mệnh học của Lý Cư Minh (Nxb. Thời đại), trình bày hệ thống làm 5 thành phần “mạng Mộc, mạng Hỏa, mạng Thổ, mạng Kim, mạng Thủy”, giải thích các Nhật Nguyên (tức 10 Nhật Can phối hợp với 12 Nguyệt Lệnh địa chi). Cổ Đồ Thư và Minh Đường dịch cuốn Ma y thần tướng của Ma Y (Nxb.

Thời Đại), là một tác phẩm có ý nghĩa vạch mốc thời đại, ra đời vào thời điểm tướng thuật phát triển đến đỉnh cao. Có thể nói, đây là cuốn sách có lý luận hoàn chỉnh, hệ thống chặt chẽ, bao hàm trong nó những tinh hoa của tướng học thuở xưa và có ảnh hưởng lớn tới tướng thuật đời sau. - Năm 2013, Thu Hiền dịch cuốn Địa lý ngũ quyết của Triệu Ngọc Tài (Nxb. Văn hóa Thông tin), giới thiệu phép dùng long, sa, huyệt, thuỷ, hướng làm 5 nguyên tắc chính của Kham dư học.

Đây là cuốn sách tổng kết tri thức của các nhà Kham dư xưa được người đời sau coi là tài liệu kham dư điển hình nhất. Tiếp đến, Từ Linh dịch cuốn sách Trạch cát dân gian toàn thư của Thiệu Vĩ Hoa (Nxb. Văn hóa Thông tin), giới thiệu phương pháp lấy thiên can, địa chi và lịch pháp làm cơ sở, kết hợp với Bát quái, Cửu tinh, Nhị thập bát tú, Mười hai trực, Lục diệu, Ngũ hành, căn cứ theo các thần sát của giờ, ngày, tháng, năm để chọn ra ngày, giờ tốt lành, may mắn. Những công trình biên dịch từ các ngôn ngữ khác Đối với nhiều nước trên thế giới, Kham dư không phải là đề tài mới mẻ, mà bản thân họ đã sớm định rõ tầm quan trọng, nên đã sớm tìm hiểu, nghiên cứu.

Bởi vậy, lượng sách xuất bản cũng không phải là ít, nhưng luận án chỉ điểm một số sách tiêu biểu mà gần đây đã được chuyển ngữ sang tiếng Việt như sau: - Năm 2001, Thành Khang và Tiến Thành dịch cuốn Cẩm nang phong thủy phương Tây của Terah Kathryn Collins (Nxb. Cuốn sách đưa một số ý tưởng để áp dụng vào cuộc sống tăng sự thịnh vượng, cải thiện sức khỏe và tăng cường sự sáng tạo. Tác giả bố trí mỗi một phòng, một khu vực trong ngôi nhà - bao gồm văn phòng tại nhà, phòng khách, phòng ăn, phòng ngủ, phòng tắm, phòng bếp, phòng sinh hoạt chung, phòng chơi của trẻ, nhà kho, cầu thang, v.v… - Năm 2006, Vũ Tài Hoa dịch cuốn Phong thủy toàn tập - Nghệ thuật bài trí nhà cửa theo khoa học phương Đông của Gill Hale (Nxb. Trẻ), giới thiệu một số cách ứng 20 dụng của thuyết Phong thủy vào đời sống hiện đại, đồng thời kết hợp với hơn 600 hình ảnh minh họa về những khái niệm và kiến thức cơ bản của Phong thủy phương Đông.

Sách gồm 3 mục chính: ứng dụng Phong thủy cho nhà cửa, khu vườn phong thủy, phong thủy trong văn phòng. - Năm 2008, Nguyễn Mạnh Thảo dịch cuốn Khoa học phong thuỷ trong cuộc sống của Lillian Too (Nxb. Trẻ), phân tích cách hoà hợp với các dạng năng lượng và môi trường sống xung quanh. Sách gồm 4 phần, Phần 1: Nhập môn phong thuỷ; Phần 2: Các nguyên lý phong thủy; Phần 3: Thực hành phong thuỷ; Phần 4: Những ứng dụng khác của phong thuỷ.

Tiếp đến, Phạm Gia Minh dịch cuốn Nhà quản lý ứng dụng phong thuỷ và số mệnh của Raymond Lo (Nxb. Tri thức), đưa ra giải quyết các lĩnh vực về kinh doanh thời hiện đại, như: Đầu tư vào thời điểm nào là tốt nhất? Chọn ngành nghề kinh doanh phù hợp. Chọn bạn làm ăn như thế nào? Hướng dẫn cách tuyển dụng và quản lý nhân viên. Dự báo sự phát đạt trên thị trường chứng khoán.

Tác dụng của Phong thuỷ đối với các lĩnh vực kinh doanh. Kỹ thuật phong thuỷ cơ bản cho các nhà quản lý. - Năm 2010, Vũ Như Lê dịch cuốn Chiêm tinh học và mật mã thành công của Ingrid Zhang (Nxb. Văn hóa Thông tin), phân tích mật mã thành công của 12 chòm sao tương ứng với sự thành công của con người trong cuộc sống.

- Năm 2012, Nguyễn Mạnh Thảo dịch cuốn Bí ẩn biểu tượng Phong thủy của Lillian Too (Nxb. Trẻ), là công trình nghiên cứu với đầy đủ hình ảnh minh họa và những giải thích chuyên sâu về những bí ẩn, ý nghĩa của các biểu tượng trong Phong thủy và tác dụng năng lượng của chúng đối với cuộc sống con người. Tiếp đến, Quang Minh dịch cuốn Phong thủy âm dương hội của Kimhactv (Nxb. Thời Đại), gồm 5 chương, Chương 1: Thiên địa tạo sơn thủy phú; Chương 2: Tam thần sinh ngũ hành; Chương 3: Âm dương Âm trạch phong thủy luận; Chương 4: Thiên tập; Chương 5: Địa tập.

- Năm 2013, Khánh Toàn và Hồng Hạnh dịch cuốn Phong thủy huyền không phi tinh - Cách tiếp cận phong thủy của người phương tây (Nxb. Lao động), đưa ra một cái nhìn tổng quan về Phong thủy, lý giải thời gian và không gian ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe, tài lộc và các mối quan hệ của con người. Đồng thời đưa ra kiểm chứng những lời tiên đoán về vận mệnh của những nhân vật nổi tiếng thế giới, như: 21 vợ chồng cựu Tổng thống Mỹ Bill và Hillary Clinton; Công nương Dianna, Thái tử Charles và Hoàng tử William của Vương quốc Anh, v.v… - Năm 2014, Tiến Thành dịch cuốn Phong thủy thật đơn giản của Cheryl Grace (Nxb. Thanh Hóa), hướng dẫn cách sử dụng kết hợp với các công cụ như biểu tượng Âm Dương, Ngũ hành, Bát quái đồ với nhau một cách chính xác, sẽ tạo ra một môi trường sống và làm việc không chỉ đẹp mà còn đầy cảm hứng, tạo nền tảng hưng thịnh dẫn đến một cuộc sống sung túc.

Những công trình dịch thuật, biên soạn, nghiên cứu Kham dư Hán Nôm Việt Nam 1. Những công trình dịch thuật Kham dư Hán Nôm Việt Nam - Năm 1969, Cao Trung dịch cuốn Địa lý Tả Ao địa đạo diễn ca, (Nxb. Sài Gòn), giới thiệu thuyết Âm Dương, Ngũ hành với sự quan sát cách thế, hình thành của các mạch đất cùng lối đi của sông ngòi, suối, lạch mà tìm ra nơi có chứa tụ khí của đất, dùng nơi đó làm đất kết. - Năm 1974, Cao Trung dịch cuốn Dã đàm Tả Ao (Nxb.

Sài Gòn), giới thiệu các phép tầm long tìm huyệt của Tả Ao. Sách gồm 4 chương, Chương 1: Điều kiện cần thiết để học khoa địa lý; Chương 2: Tầm long mạch; Chương 3: Huyệt trường; Chương 4: Chứng ứng cần thiết. - Năm 1975, Cao Trung dịch cuốn Địa lý gia truyền bí thư đại toàn (Nxb. Sách gồm 14 chương bàn về tầm long tróc mạch, điểm huyệt, minh đường thủy pháp, chu tước pháp, long hổ pháp, diệu tinh pháp, phương vị quý tiện luận và các cục pháp, v.v… - Năm 1998, Cao Trung dịch cuốn Địa lý trị soạn phú (Nxb.

Sài Gòn), mô tả những công thức, những cách cục tốt, xấu của các cuộc đất. Cũng như trong Tử Vi có các câu phú mô tả các cách cục xấu tốt của lá số tử vi.