Luận án tiến sĩ: Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam

Phân tích sâu sắc năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam qua thực trạng và các giải pháp nâng cao. Nghiên cứu toàn diện về công tác lãnh đạo, quản lý

• Tác giả: Cù Văn Trung
• Người hướng dẫn: GS.TS. Dương Xuân Ngọc
• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ Chính trị học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam

Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam là khả năng tổng hợp, thể hiện ở năng lực hoạch định đường lối, chủ trương; tổ chức thực hiện đường lối, chính sách; và năng lực kiểm tra, giám sát việc thực thi. Đây là khái niệm cốt lõi trong hệ thống chính trị Việt Nam, nơi Đảng vừa là lực lượng lãnh đạo, vừa là đảng cầm quyền. Năng lực này được rèn luyện, phát huy trong quá trình cách mạng và đặc biệt quan trọng trong giai đoạn đổi mới, hội nhập quốc tế. Việc nâng cao năng lực cầm quyền là nhiệm vụ then chốt, liên quan trực tiếp đến sự tồn vong và phát triển của chế độ, đòi hỏi sự đồng bộ giữa lý luận và thực tiễn.

1.1. Khái niệm và bản chất năng lực cầm quyền

Năng lực cầm quyền của Đảng là tổng thể các năng lực chuyên biệt, bao gồm: năng lực tư duy lý luận, hoạch định đường lối; năng lực tổ chức, xây dựng hệ thống chính trị; năng lực quản lý, điều hành xã hội; và năng lực tự đổi mới, chỉnh đốn. Bản chất của năng lực này gắn liền với bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc của Đảng. Năng lực cầm quyền không tự nhiên mà có, nó được tôi luyện qua thực tiễn lãnh đạo và luôn cần được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

1.2. Vai trò của Đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị

Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò cầm quyền, lãnh đạo toàn diện hệ thống chính trị. Vai trò này thể hiện trên các phương diện: lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân; định hướng xây dựng và hoàn thiện thể chế; kiểm soát quyền lực nhà nước. Mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước là quan hệ lãnh đạo, không phải quan hệ hành chính trực tiếp. Đảng cầm quyền bằng nghị quyết, chỉ thị, sau đó thể chế hóa thành pháp luật, chính sách để Nhà nước tổ chức thực hiện.

II. Phân tích thực trạng năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam

Từ năm 1986 đến nay, năng lực cầm quyền của Đảng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Đảng đã lãnh đạo công cuộc Đổi mới thành công, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, đạt tăng trưởng cao, đời sống nhân dân cải thiện. Năng lực hoạch định đường lối đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với thực tiễn là yếu tố quyết định. Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộc lộ những hạn chế, yếu kém. Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn biến phức tạp. Năng lực dự báo, hoạch định chính sách đôi lúc chưa theo kịp sự biến đổi nhanh của tình hình. Hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực còn thấp.

2.1. Những kết quả đạt được trong nâng cao năng lực cầm quyền

Đảng đã thể hiện năng lực cầm quyền vững chắc qua việc lãnh đạo đất nước vượt qua nhiều thách thức. Đường lối đổi mới được kiên định và phát triển sáng tạo. Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được đẩy mạnh, nhất là trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Năng lực lãnh đạo kinh tế được nâng lên, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát. Đảng cũng chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế. Đây là minh chứng cho năng lực cầm quyền ngày càng trưởng thành.

2.2. Hạn chế yếu kém và những vấn đề đặt ra

Bên cạnh kết quả, năng lực cầm quyền còn những hạn chế. Đó là tình trạng đảng hóa, nhà nước hóa chưa rõ ràng, hiệu quả. Chất lượng tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận có lúc chưa đáp ứng yêu cầu. Một số tổ chức đảng cơ sở yếu kém, mất sức chiến đấu. Tình trạng quan liêu, xa dân, tham nhũng, lợi ích nhóm làm suy giảm niềm tin. Các thế lực thù địch tăng cường chống phá đặt ra thách thức lớn cho việc giữ vững và nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng.

III. Giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam

Nâng cao năng lực cầm quyền là yêu cầu khách quan, đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ. Trước hết, phải tập trung xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lấy đổi mới tư duy làm trọng tâm. Tiếp theo, cần hoàn thiện cơ chế để Đảng lãnh đạo thông qua Nhà nước và pháp luật, tăng cường dân chủ và kỷ cương. Công tác cán bộ then chốt then chốt phải được cải tiến mạnh mẽ, trọng dụng người tài đức. Đảng cần tăng cường kiểm soát quyền lực, đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực. Cuối cùng, phải phát huy vai trò giám sát của nhân dân, Mặt trận và các đoàn thể.

3.1. Giải pháp về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng

Đổi mới phương thức lãnh đạo là khâu đột phá. Đảng phải chuyển mạnh sang lãnh đạo bằng đường lối, nghị quyết, cơ chế, chính sách, không can thiệp vào công việc cụ thể của Nhà nước. Cần nâng cao chất lượng quyết định, tăng cường tranh luận, phản biện trong Đảng. Xây dựng cơ chế để đảng viên ưu tú tham gia vào bộ máy Nhà nước một cách chuyên nghiệp, hiệu quả. Đồng thời, Đảng phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện đường lối, nghị quyết của mình.

3.2. Giải pháp về xây dựng đội ngũ cán bộ và kiểm soát quyền lực

Đội ngũ cán bộ, đảng viên là nhân tố quyết định. Cần xây dựng cơ chế tuyển chọn, đào tạo, bố trí cán bộ công khai, minh bạch, dựa trên năng lực và uy tín. Kiên quyết loại bỏ những người suy thoái, tham nhũng. Xây dựng hệ thống kiểm soát quyền lực hiệu quả, với cơ chế 'lồng' thể chế để giám sát quyền lực. Phát huy vai trò của báo chí, nhân dân trong giám sát. Đảng phải tự chỉnh đốn, gương mẫu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

IV. Kết luận và ứng dụng trong thực tiễn xây dựng Đảng

Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam là yếu tố sống còn, quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng. Thực tiễn cho thấy, khi năng lực này được nâng cao, Đảng lãnh đạo đất nước đạt được những thắng lợi to lớn. Ngược lại, những hạn chế, yếu kém đều bắt nguồn từ sự suy giảm nhất định của năng lực cầm quyền. Do đó, việc nghiên cứu, đề xuất giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Các giải pháp cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ, lấy xây dựng Đảng làm then chốt, gắn liền với công cuộc đổi mới toàn diện đất nước.

4.1. Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn lãnh đạo

Bài học quan trọng nhất là phải luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết. Đảng phải thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, chống chủ nghĩa giáo điều, bảo thủ. Sự gắn bó máu thịt với nhân dân là cội nguồn sức mạnh và là thước đo năng lực cầm quyền. Cần phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường kỷ luật, kỷ cương. Đồng thời, phải biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, chủ động hội nhập quốc tế.

4.2. Ứng dụng vào thực tiễn công tác xây dựng Đảng hiện nay

Các kết quả nghiên cứu được áp dụng trực tiếp vào công tác xây dựng Đảng hiện nay. Trọng tâm là đổi mới nội dung, phương thức sinh hoạt Đảng; nâng cao chất lượng đảng viên; xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh. Cần cụ thể hóa các giải pháp thành chương trình, kế hoạch hành động của từng cấp ủy, tổ chức đảng. Đặc biệt, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý đảng viên, giám sát, đánh giá hiệu quả công tác, góp phần nâng cao hiệu lực cầm quyền trong thời kỳ mới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam - Thực trạng và giải pháp" do nghiên cứu sinh Cù Văn Trung thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Dương Xuân Ngọc, bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam năm 2021, thuộc chuyên ngành Chính trị học (mã số: 9 31 02 01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập ngày 3/2/1930, giữ vai trò lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đảng chính thức trở thành đảng cầm quyền. Vai trò và sứ mệnh cầm quyền của Đảng được khẳng định qua lịch sử hơn chín thập kỷ lãnh đạo cách mạng, hơn bảy thập kỷ lãnh đạo Nhà nước và đã được hiến định trong Hiến pháp.

Qua hơn 30 năm đổi mới, Đảng đã lãnh đạo đất nước đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng vẫn còn những hạn chế, khuyết điểm kéo dài. Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, các biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", chủ nghĩa cá nhân, quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn biến phức tạp. Bên cạnh đó, bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều biến động nhanh chóng, các vấn đề nảy sinh từ kinh tế thị trường, đổi mới hệ thống chính trị và sự chống phá của các thế lực thù địch thông qua chiến lược "diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ đang đặt ra những yêu cầu mới đối với vai trò cầm quyền của Đảng.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ ra là: mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về năng lực lãnh đạo, phương thức lãnh đạo của Đảng, nhưng các nghiên cứu mang tính hệ thống, chuyên sâu dưới góc độ khoa học chính trị về lý luận năng lực cầm quyền, bộ tiêu chí đánh giá năng lực cầm quyền, cũng như thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam ở cấp Trung ương vẫn còn hạn chế.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Làm rõ những vấn đề lý luận về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam; đánh giá thực trạng, chỉ ra các vấn đề đặt ra và đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng đáp ứng yêu cầu thời kỳ phát triển mới của đất nước.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
  2. Làm rõ những vấn đề lý luận về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản.
  3. Phân tích, đánh giá đúng thực trạng và những vấn đề đặt ra về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam.
  4. Đề xuất các quan điểm, giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam đáp ứng yêu cầu thời kỳ phát triển mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam ở cấp Trung ương.
• Phạm vi nội dung: Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (năm 1986) đến năm 2021.
• Phạm vi không gian: Tập trung nghiên cứu năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam ở cấp Trung ương.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân tích khối lượng lớn các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm nội dung chính:

Nhóm hướng nghiên cứu	Các tác giả, công trình tiêu biểu được khảo cứu	Nội dung chính và giá trị tham khảo
Lý luận về đảng chính trị và thể chế đảng cầm quyền	- W.Ismayr (2002-2003) - J. LaPalombara & M. Weiner (1966) - M. Duverger (1969) - V. Meytus (2010) - Lương Văn Kế (2009) - Nguyễn Xuân Tế & Đặng Đình Thành (2013)	Cung cấp khung lý thuyết về nguồn gốc, bản chất, phân loại cánh tả - cánh hữu, hệ thống đảng phái, phương thức cạnh tranh và chiếm lĩnh quyền lực nhà nước của các chính đảng phương Tây; làm rõ cơ chế đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị tư bản.
Phân định đảng lãnh đạo và đảng cầm quyền	- Nguyễn Hữu Đổng & Ngô Huy Đức (2013) - Nguyễn Hữu Đổng (2012) - Đặng Đình Tân (2006, 2009) - Lê Duẩn (1981) - Trần Đình Huỳnh & Ngô Kim Ngân (2004)	Phân biệt tính chất thuyết phục, vận động quần chúng của "Đảng lãnh đạo" với việc nắm giữ, chi phối bộ máy quyền lực nhà nước để ban hành và thực thi chính sách của "Đảng cầm quyền"; xác lập tính chính đáng của đảng cầm quyền.
Đảng Cộng sản cầm quyền và kinh nghiệm quốc tế	- Đề tài KX.03/16-20 (Trương Ngọc Nam chủ nhiệm) - Đề tài KX 03.10 (Đặng Xuân Kỳ chủ nhiệm) - Đề tài KX.31/06-10 (Nguyễn Văn Huyên chủ nhiệm) - Đề tài KX.10-04 (Đỗ Hoài Nam chủ nhiệm) - Viện Nghiên cứu Trung Quốc (2011; Dương Phú Hiệp, Lê Văn Toan) - Hoài Nam (2014)	Khảo cứu quy luật cầm quyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc, kinh nghiệm các nước Đông Âu, Nga, Liên Xô; phân tích việc hoàn thiện phương thức cầm quyền trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền của ĐCSVN	- Lương Khắc Hiếu & Trương Ngọc Nam (2017) - Hồ Bá Thâm (2012) - Phạm Ngọc Quang (2010, 2013) - Dương Xuân Ngọc (chủ biên) - Phạm Ngọc Quang & Ngô Kim Ngân (2007) - Lâm Quốc Tuấn (2015) - Vũ Văn Viên (2016) - Lê Văn Cương (2017)	Đánh giá các tiêu chí năng lực cầm quyền, phân tích hiện tượng tha hóa quyền lực, mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; đề xuất các định hướng đổi mới phương thức cầm quyền, tinh gọn bộ máy và phòng chống tham nhũng.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh và bộ tiêu chí cụ thể về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam để làm khung phân tích khoa học.
2. Làm rõ ranh giới và mối quan hệ biện chứng giữa nội dung, phương thức lãnh đạo với nội dung, phương thức cầm quyền của Đảng.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng và chỉ ra các mâu thuẫn, hạn chế về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam ở cấp Trung ương trong suốt tiến trình đổi mới từ năm 1986 đến năm 2021.
4. Xác lập hệ thống quan điểm có tính nguyên tắc và đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng trong bối cảnh phát triển mới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và hệ khái niệm công cụ

Luận án dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Đảng và Đảng cầm quyền. Các khái niệm công cụ được xác lập bao gồm:

• Đảng chính trị: Tổ chức chính trị của một hay nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội nhất định, liên kết những đại biểu tiên tiến có cùng quan điểm, mục đích chính trị nhằm giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước.
• Đảng lãnh đạo: Khái niệm chỉ chức năng và phương thức tác động, định hướng của Đảng đối với xã hội thông qua công tác chính trị, tư tưởng, tổ chức và sự nêu gương, không đồng nhất với quyền lực mang tính cưỡng chế hành chính.
• Đảng cầm quyền: Trạng thái một đảng chính trị nắm giữ chính quyền, trực tiếp chi phối bộ máy nhà nước để thể chế hóa đường lối của đảng thành hiến pháp, pháp luật và chính sách quốc gia.
• Đảng Cộng sản cầm quyền: Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nắm giữ chính quyền, lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội nhằm xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.
• Năng lực cầm quyền của Đảng: Khả năng của Đảng trong việc hoạch định đường lối đúng đắn, lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa và tổ chức thực hiện đường lối, bố trí và quản lý đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị, kiểm tra, giám sát và xử lý hiệu quả các vấn đề thực tiễn đặt ra.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính cụ thể theo từng chương:

• Chương 1: Phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa tài liệu để đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.
• Chương 2: Phương pháp logic - lịch sử, phân tích, tổng hợp và quy nạp lý luận nhằm xây dựng các khái niệm công cụ và bộ tiêu chí đánh giá năng lực cầm quyền; phương pháp phân tích văn bản tài liệu là chủ đạo.
• Chương 3: Phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử và phương pháp định tính nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2021.
• Chương 4: Phương pháp phân tích, tổng hợp và dự báo để luận giải các quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp.

Nguồn tư liệu nghiên cứu

Nguồn tư liệu bao gồm các Văn kiện Đại hội Đảng, Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư từ năm 1986 đến năm 2021; các văn bản pháp luật, Hiến pháp; các báo cáo tổng kết thực tiễn và kết quả của các chương trình, đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước (như các mã số KX.03, KX.04, KX.10, KX.31).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương này phân loại và đánh giá bốn nhóm công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế. Tác giả chỉ ra rằng các tài liệu phương Tây tập trung vào đảng phái trong nền dân chủ đa đảng, cơ chế tranh cử và phân chia quyền lực. Các công trình trong nước đã nghiên cứu sâu về vai trò lãnh đạo, phương thức lãnh đạo của Đảng và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, phần lớn các công trình chưa phân định rành mạch giữa năng lực lãnh đạo và năng lực cầm quyền, thiếu bộ tiêu chí định lượng/định tính cụ thể để đo lường năng lực cầm quyền của Đảng ở cấp Trung ương. Chương 1 khẳng định sự cần thiết phải xây dựng một khung lý thuyết chuyên biệt để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Chương 2: Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam - Những vấn đề lý luận

Chương 2 tập trung giải quyết các nội dung lý luận nền tảng:

1. Lược khảo và chuẩn hóa khái niệm: Phân tích quan điểm của V.I. Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các học giả về đảng chính trị, đảng lãnh đạo, đảng cầm quyền và năng lực cầm quyền.
2. Xác định bộ tiêu chí đánh giá năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam:
   • Năng lực đề ra Cương lĩnh, đường lối, chủ trương chính trị đúng đắn, khoa học, phù hợp quy luật khách quan và thực tiễn đất nước.
   • Năng lực lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa đường lối của Đảng thành Hiến pháp, pháp luật và chính sách công.
   • Năng lực lãnh đạo tổ chức bộ máy nhà nước và phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong việc thực thi đường lối, chính sách.
   • Năng lực lãnh đạo công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và uy tín trong bộ máy công quyền.
   • Năng lực kiểm tra, giám sát, phòng chống suy thoái, tham nhũng và xử lý, giải quyết hiệu quả các tình huống chính trị, kinh tế, xã hội phức tạp.
3. Phân tích các nhân tố tác động:
   • Nhân tố khách quan: Bối cảnh toàn cầu hóa, sự phát triển của kinh tế tri thức và công nghệ thông tin; tác động mặt trái của kinh tế thị trường; sự chống phá của các thế lực thù địch qua chiến lược "diễn biến hòa bình".
   • Nhân tố chủ quan: Bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy lý luận của Đảng; phẩm chất đạo đức và trình độ của đội ngũ cán bộ, đảng viên; chất lượng tổ chức bộ máy và hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát nội bộ.

Chương 3: Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam: Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương 3 khảo sát thực tiễn giai đoạn từ năm 1986 đến năm 2021 ở cấp Trung ương:

1. Những kết quả đạt được:
   • Đảng đã khởi xướng và lãnh đạo thành công công cuộc Đổi mới, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế.
   • Năng lực hoạch định đường lối có bước phát triển vượt bậc, từng bước hoàn thiện đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
   • Năng lực thể chế hóa đường lối và phương thức lãnh đạo đối với Nhà nước được đổi mới, từng bước khắc phục tình trạng Đảng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo.
   • Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và công tác cán bộ được chú trọng; kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và bộ máy nhà nước được tăng cường.
2. Hạn chế, yếu kém:
   • Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển nhanh của thực tiễn.
   • Một số chủ trương, chính sách chậm được thể chế hóa hoặc tính khả thi chưa cao; hệ thống pháp luật còn chồng chéo, bất cập.
   • Đổi mới hệ thống chính trị chưa đồng bộ với đổi mới kinh tế; bộ máy nhà nước ở một số khâu còn cồng kềnh, hiệu lực, hiệu quả hoạt động chưa đồng đều.
   • Tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa được ngăn chặn triệt để.
3. Những vấn đề đặt ra:
   • Mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập sâu rộng với năng lực thích ứng, điều hành của hệ thống chính trị.
   • Vấn đề kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa sự tha hóa quyền lực khi một đảng duy nhất cầm quyền.
   • Yêu cầu đổi mới phương thức cầm quyền bảo đảm Đảng lãnh đạo toàn diện nhưng tôn trọng và phát huy đầy đủ hiệu lực quản lý của Nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam

Chương 4 xác định khung quan điểm chỉ đạo và hệ thống giải pháp:

Hệ quan điểm chỉ đạo

• Nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với việc giữ vững vai trò lãnh đạo và thực hiện sứ mệnh của Đảng trước dân tộc.
• Nâng cao năng lực cầm quyền phải gắn liền với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ, đặc biệt là cán bộ cấp chiến lược và người đứng đầu.
• Nâng cao năng lực cầm quyền phải gắn với đổi mới đồng bộ nội dung và phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền của Đảng.
• Nâng cao năng lực cầm quyền phải gắn chặt với quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.

Năm nhóm giải pháp chủ yếu

1. Giải pháp về xây dựng, phát triển lý luận, Cương lĩnh, đường lối của Đảng: Nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn; dự báo chính xác các xu thế phát triển để bổ sung, hoàn thiện đường lối trong giai đoạn mới.
2. Giải pháp về xây dựng, hoàn thiện, phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ: Đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, xây dựng quy trình tuyển chọn, bố trí cán bộ công khai, minh bạch; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trong giám sát quyền lực.
3. Giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội: Đẩy mạnh thể chế hóa đường lối thành luật pháp; phân định rõ thẩm quyền giữa tổ chức Đảng và cơ quan quản lý nhà nước; nâng cao hiệu lực điều hành trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại.
4. Giải pháp về tăng cường công tác kiểm tra, giám sát: Xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ; kiên quyết xử lý kỷ luật đối với các hành vi vi phạm, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, suy thoái tư tưởng chính trị.
5. Giải pháp nâng cao năng lực dự báo và xử lý tình huống thực tiễn: Nâng cao tính chủ động, năng lực phản ứng chính sách trước các biến động kinh tế, an ninh phi truyền thống, bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về đảng cầm quyền và năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền.
• Xây dựng bộ tiêu chí khoa học đánh giá năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần hoàn thiện khung lý thuyết của chuyên ngành Chính trị học và Xây dựng Đảng.
• Làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa năng lực lãnh đạo và năng lực cầm quyền, chỉ rõ cơ chế Đảng thực hiện vai trò cầm quyền thông qua Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích, đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam ở cấp Trung ương trong suốt 35 năm Đổi mới (1986 - 2021).
• Chỉ ra những nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế, yếu kém và xác định các vấn đề cấp bách đang đặt ra đối với vai trò cầm quyền của Đảng hiện nay.
• Đề xuất hệ thống 4 quan điểm và 5 nhóm giải pháp đồng bộ, có cơ sở khoa học, phục vụ trực tiếp cho việc đổi mới phương thức cầm quyền và hoàn thiện tổ chức bộ máy hệ thống chính trị.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu chủ yếu ở cấp Trung ương và trong khung thời gian từ năm 1986 đến năm 2021. Do đó, các đặc thù về năng lực cầm quyền của Đảng tại các cấp chính quyền địa phương (tỉnh, huyện, cơ sở) chưa được phân tích sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu năng lực cầm quyền của Đảng tại các cấp ủy địa phương và trong từng lĩnh vực chuyên biệt (như quản lý kinh tế nhà nước, cải cách tư pháp, an ninh phi truyền thống).
  • Nghiên cứu so sánh chuyên sâu về cơ chế kiểm soát quyền lực và phương thức cầm quyền giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và các đảng cầm quyền khác trên thế giới trong kỷ nguyên số.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo phục vụ các nhóm đối tượng:

• Cơ quan tham mưu, hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học cho các cơ quan của Đảng và Nhà nước (Ban Tổ chức Trung ương, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương) trong việc nghiên cứu đổi mới phương thức cầm quyền và kiểm soát quyền lực.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Tài liệu tham khảo hữu ích cho các chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Quản lý công, Triết học chính trị.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu: Cung cấp khung tài liệu giảng dạy và nghiên cứu về thể chế chính trị Việt Nam và lý luận Đảng cầm quyền.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt khái niệm "Đảng lãnh đạo" và "Đảng cầm quyền" như thế nào? Theo luận án, "Đảng lãnh đạo" là khái niệm chỉ chức năng định hướng, tác động mang tính thuyết phục, vận động quần chúng thông qua đường lối, tư tưởng, tổ chức và sự nêu gương, không mang tính cưỡng chế hành chính (áp dụng cả khi chưa có chính quyền và khi đã có chính quyền). Trong khi đó, "Đảng cầm quyền" dùng để chỉ trạng thái Đảng đã giành được chính quyền, nắm giữ các vị trí chủ chốt trong bộ máy nhà nước để thể chế hóa đường lối thành luật pháp, sử dụng quyền lực nhà nước để quản lý xã hội.

2. Luận án đề xuất những tiêu chí nào để đánh giá năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam? Luận án xác định các tiêu chí chính gồm: năng lực hoạch định đường lối, chủ trương đúng đắn; năng lực lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa đường lối thành pháp luật; năng lực lãnh đạo tổ chức bộ máy và hệ thống chính trị thực thi đường lối; năng lực lãnh đạo công tác cán bộ trong bộ máy nhà nước; năng lực kiểm tra, giám sát, xử lý các tình huống thực tiễn và phòng chống tha hóa quyền lực.

3. Phạm vi không gian và thời gian của luận án được giới hạn như thế nào? Về không gian, luận án tập trung nghiên cứu năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam ở cấp Trung ương. Về thời gian, luận án khảo sát giai đoạn từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (năm 1986) đến năm 2021.

4. Luận án đề xuất bao nhiêu nhóm giải pháp để nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng? Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp: (1) Xây dựng, phát triển lý luận, Cương lĩnh, đường lối; (2) Hoàn thiện, phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ; (3) Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội; (4) Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; (5) Nâng cao năng lực dự báo và xử lý tình huống thực tiễn.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam - Thực trạng và giải pháp" của tác giả Cù Văn Trung là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Chính trị học, làm rõ cơ sở lý luận về đảng cầm quyền trong điều kiện một đảng duy nhất lãnh đạo. Tác giả đã xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực cầm quyền, khảo sát toàn diện thực trạng ở cấp Trung ương trong 35 năm Đổi mới (1986 - 2021), chỉ ra các vấn đề cấp bách trong kiểm soát quyền lực và xây dựng đội ngũ cán bộ. Hệ thống quan điểm và 5 nhóm giải pháp do luận án đề xuất cung cấp luận cứ khoa học có giá trị phục vụ công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và đổi mới phương thức cầm quyền trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 12 tiết. 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu lý luận về năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản 1.1 Các công trình nghiên cứu về đảng chính trị Là nơi ra đời, phát triển các đảng chính trị và nghiên cứu đảng chính trị sớm trên thế giới, phương Tây đã để lại nhiều công trình nghiên cứu đảng phái chính trị với những công trình tiêu biểu như: - Các hệ thống chính trị Đông Âu và Các hệ thống chính trị Tây Âu (W.Ismayr chủ biên, 2002-2003); Các chính Đảng châu Âu trong hợp tác và hội nhập (chủ biên K. Hai tác phẩm này đã đề cập đến các đảng chính trị ở Anh, Pháp; tuy nhiên nội dung nghiên cứu chủ yếu mới dừng lại ở so sánh một số đặc điểm và ưu thế của các đảng chính trị ở hai quốc gia này.

- Political parties and political development (chủ biên Joseph LaPalombara, Myron Weiner, 1966). Công trình này tập hợp một số chuyên đề về đảng chính trị, sự tồn tại và phát triển của đảng chính trị; chưa đi sâu vào nguồn gốc, bản chất của đảng chính trị. - Các đảng phái chính , chủ biên Maurice Duverger (1969): các tác giả của công trình này bàn về lý thuyết hệ thống đảng chính trị, văn hóa chính trị và lý thuyết bầu cử. - Công trình nghiên cứu Đảng chính trị của các tác giả nước ngoài được dịch sang tiếng Việt: Đảng chính trị-Chiến lược và sự quản lý (chủ biên V.

Meytus, 2010) chủ yếu đề cập đến những vấn đề lý luận về đảng chính trị, xây dựng chiến lược phát triển và duy trì sự tồn tại của Đảng, về cơ cấu tổ chức đảng chính trị ở Mỹ. 7 - Sách Đảng chính trị phương Tây và Cộng hòa Liên bang Đức (Lương Văn Kế chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2009) cung cấp những vấn đề lý luận về đảng chính trị, thể chế chính trị ở một số nước phương Tây. Tác giả đã giới thiệu quá trình hình thành và phát triển của các đảng chính trị; những kinh nghiệm về lãnh đạo, tranh quyền và cầm quyền, xây dựng và phát triển của các đảng chính trị; kinh nghiệm điều chỉnh chiến lược, sách lược của các đảng chính trị hiện nay. Tác giả cũng quan tâm nhận diện về đảng cánh tả và đảng cánh hữu ở phương Tây mà rõ nhất là ở nước Đức và Mỹ.

Ông cho rằng: ở phương Tây cũng không có sự thống nhất về tiêu chí phân chia khuynh hướng tư tưởng chính trị thành cánh tả và cánh hữu. Người châu Âu hiểu đảng cánh tả là đảng mang cách nhìn chiều ngang (horizontal), ủng hộ sự công bằng, cải cách xã hội và hướng tới tương lai; còn đảng cánh hữu có khuynh hướng nhìn theo chiều thẳng đứng (vertical), theo đuổi quan điểm duy trì tôn ti, có tính bảo thủ, công bằng xã hội và coi trọng giá trị tôn giáo. Trong khi đó người Mỹ cho rằng, không riêng gì các đảng cánh tả theo đuổi giá trị công bằng mà ngay các chính đảng thiên hữu cũng nói nhiều về công bằng (justic). Có người hiểu tả là vì lợi ích của người lao động, ủng hộ sự can thiệp của nhà nước đối với kinh tế; còn hữu là vì lợi ích của giới chủ, khước từ can thiệp của nhà nước.

Tuy nhiên trên đại thể, các thủ lĩnh chính đảng khá nhất trí với nhau rằng: phân chia tả - hữu là những khuôn khổ định hướng nhằm tranh thủ cử tri trong bầu cử. Đây là cuốn sách rất có giá trị cho những ai quan tâm nghiên cứu các đảng chính trị ở phương Tây, đặc biệt là đảng chính trị ở nước Đức.