Luận văn: Thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực tỉnh Thanh Hóa hiện nay

Nghiên cứu sâu về thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực tại tỉnh Thanh Hóa. Phân tích thực trạng, thách thức và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu

• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực thi chính sách phát triển NNL ở Thanh Hóa

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển mỗi quốc gia. Chính sách phát triển nguồn nhân lực (NNL) là công cụ thiết yếu để nhà nước lãnh đạo, điều hành đất nước. NNL được coi là tài nguyên đặc biệt, nguồn lực then chốt cho phát triển kinh tế - xã hội. Đầu tư cho con người là đầu tư chiến lược, cơ sở vững chắc cho phát triển bền vững. Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách phát triển NNL. Đại hội XI Đảng khẳng định phát triển NNL chất lượng cao là yếu tố quyết định phát triển bền vững. Thanh Hóa là tỉnh lớn ở Bắc Trung Bộ với nguồn nhân lực dồi dào. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII đặt mục tiêu đưa Thanh Hóa thành tỉnh tiên tiến. Đảng bộ và chính quyền tỉnh đã ban hành nhiều chính sách phát triển NNL trên các lĩnh vực giáo dục, đào tạo nghề, y tế. Tuy nhiên, thực trạng NNL và chất lượng NNL còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế.

1.1. Vai trò của chính sách phát triển NNL

Chính sách phát triển NNL là hệ thống quy định, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và số lượng lao động. Chăm lo đầy đủ đến con người là yếu tố bảo đảm cho sự phồn vinh của mọi quốc gia. Chính sách đúng đắn góp phần củng cố hệ thống chính trị, giữ vững ổn định xã hội. NNL có trình độ cao đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Việc xây dựng và thực hiện chính sách phát triển NNL là vấn đề quan trọng trong thực thi quyền lực nhà nước. Con người là trung tâm của hệ thống phát triển các nguồn lực.

1.2. Bối cảnh thực thi tại tỉnh Thanh Hóa

Thanh Hóa là tỉnh có diện tích lớn, dân số đông, nguồn nhân lực phong phú. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII đặt mục tiêu đưa Thanh Hóa trở thành tỉnh tiên tiến vào năm 2020. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh đã tâm huyết, mạnh dạn đưa ra nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy phát triển. Những năm qua, Thanh Hóa đã có bước phát triển khá về nhiều mặt. Tuy nhiên, quá trình thực thi chính sách phát triển NNL còn gặp nhiều khó khăn, thách thức cần được nghiên cứu toàn diện.

II. Phân tích thực trạng phát triển NNL ở tỉnh Thanh Hóa

Thực thi chính sách phát triển NNL ở Thanh Hóa đạt được một số kết quả tích cực. Tỉnh đã đầu tư phát triển hệ thống giáo dục đào tạo từ mầm non đến đại học. Chất lượng đội ngũ giáo viên được cải thiện đáng kể. Tỉ lệ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn ở các bậc học khá cao. Toàn ngành giáo dục có hơn 52.000 cán bộ, viên chức trong biên chế. Giáo dục nghề nghiệp được mở rộng với nhiều cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, thực trạng còn nhiều hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu nghiêm trọng. Cơ cấu ngành nghề chưa hợp lý, chưa gắn với nhu cầu thị trường. Kỹ năng lao động chưa đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp. Việc phối hợp giữa các cơ quan trong thực thi chính sách chưa chặt chẽ. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế so với yêu cầu phát triển. Những hạn chế này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.

2.1. Kết quả đạt được trong phát triển NNL

Tỉnh đã hoàn thiện hệ thống giáo dục từ mầm non đến THPT với mạng lưới trường lớp phủ kín. Đội ngũ giáo viên đạt chuẩn cao, tỉ lệ đào tạo mầm non đạt chuẩn và trên chuẩn 99,8%, tiểu học 99,9%, THCS 96,8%, THPT 99%. Giáo dục nghề nghiệp được mở rộng. Các chương trình đào tạo bước đầu gắn với nhu cầu thị trường lao động. Công tác bồi dưỡng cán bộ, giáo viên được quan tâm. Nhận thức của người dân về vai trò giáo dục được nâng lên rõ rệt.

2.2. Hạn chế và thách thức trong thực thi

Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp, dịch vụ. Cơ cấu đào tạo chưa gắn với nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Kỹ năng mềm và ngoại ngữ của lao động còn yếu. Việc thực thi chính sách thiếu đồng bộ giữa các cấp, các ngành. Nguồn lực đầu tư cho phát triển NNL chưa tương xứng. Đội ngũ cán bộ thực thi còn hạn chế về năng lực. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa hiệu quả. Nhận thức của một bộ phận người dân chưa đầy đủ.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách phát triển NNL

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách phát triển NNL tại Thanh Hóa. Yếu tố nội tại bao gồm năng lực đội ngũ cán bộ, thể chế chính sách và nguồn lực. Yếu tố môi trường gồm kinh tế, chính trị, xã hội và quan hệ quốc tế. Năng lực cán bộ thực thi quyết định hiệu quả chính sách trực tiếp. Thể chế đồng bộ tạo thuận lợi cho triển khai. Nguồn lực đủ mạnh đảm bảo thực hiện chương trình. Môi trường ổn định tạo điều kiện thuận lợi. Sự đồng thuận xã hội rất quan trọng đối với quá trình thực thi. Khi chính sách được ủng hộ, triển khai hiệu quả hơn. Các nhóm lợi ích tác động lớn đến quá trình thực thi. Cần cân bằng lợi ích giữa các bên liên quan. Mối quan hệ giữa các đối tượng thực thi thể hiện sự đồng thuận hay không đồng thuận của xã hội. Tiềm lực của các nhóm đối tượng chính sách cũng ảnh hưởng đến kết quả thực thi.

3.1. Yếu tố nội tại quyết định hiệu quả

Năng lực đội ngũ cán bộ là yếu tố quyết định trực tiếp hiệu quả thực thi. Cán bộ có trình độ, trách nhiệm sẽ triển khai chính sách hiệu quả. Thể chế chính sách cần đồng bộ, rõ ràng, khả thi. Nguồn lực tài chính, nhân lực phải đảm bảo cho quá trình thực hiện. Sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo tạo động lực mạnh mẽ. Phân công trách nhiệm rõ ràng tránh chồng chéo, đùn đẩy. Tính chất của vấn đề chính sách cũng ảnh hưởng đến thuận lợi hay khó khăn trong tổ chức thực thi.

3.2. Yếu tố môi trường và xã hội

Môi trường kinh tế - xã hội ổn định tạo thuận lợi cho thực thi chính sách. Tình hình chính trị ổn định giúp tập trung nguồn lực phát triển. Quan hệ quốc tế mở rộng mang lại cơ hội hợp tác, học hỏi kinh nghiệm. Môi trường tự nhiên ảnh hưởng đến phân bố NNL theo vùng miền. Sự đồng thuận xã hội quyết định thành công của quá trình thực thi. Các nhóm lợi ích cần được hài hòa để tránh xung đột. Bầu không khí chính trị, trật tự xã hội góp phần tạo thuận lợi hoặc khó khăn trong thực thi chính sách.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển NNL

Nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển NNL cần nhiều giải pháp đồng bộ. Hoàn thiện thể chế là nền tảng quan trọng. Nâng cao năng lực cán bộ là yếu tố then chốt. Tăng cường nguồn lực là điều kiện cần thiết. Huy động sự tham gia của toàn xã hội là giải pháp chiến lược. Giáo dục đào tạo cần đổi mới mạnh mẽ theo hướng thực tiễn. Chương trình đào tạo phải gắn với nhu cầu thị trường lao động. Đầu tư cơ sở vật chất hiện đại cho các cơ sở giáo dục. Phát triển đội ngũ giáo viên chất lượng cao. Đào tạo nghề phải đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong triển khai. Tăng cường giám sát, đánh giá quá trình thực hiện. Phát huy vai trò doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng NNL. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý NNL. Học hỏi kinh nghiệm các nước phát triển về phát triển NNL.

4.1. Hoàn thiện thể chế và chính sách

Hoàn thiện hệ thống pháp luật về phát triển NNL là nhiệm vụ cấp thiết. Ban hành chính sách ưu tiên đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn. Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực giáo dục đào tạo. Tạo cơ chế khuyến khích đầu tư của tư nhân vào phát triển NNL. Rõ ràng hóa trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức. Đồng bộ hóa chính sách giữa các lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học công nghệ. Đánh giá tác động chính sách trước khi ban hành để đảm bảo tính khả thi.

4.2. Nâng cao năng lực tổ chức thực hiện

Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thực thi thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn. Tăng cường tập huấn về kỹ năng quản lý, điều hành. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại cho các cơ quan thực thi. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi tiến độ. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, ban, ngành trong triển khai. Giám sát, đánh giá thường xuyên quá trình thực hiện. Kịp thời điều chỉnh, bổ sung chính sách khi cần thiết. Phát huy vai trò giám sát của nhân dân và các tổ chức xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 THỰC THI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC, VỊ TRÍ, VAI TRÒ VÀ TẦM QUAN TRỌNG Ở TỈNH THANH HÓA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG 1. Khái niệm chính sách công Trên thế giới, cũng như ngay tại Việt Nam, chúng ta thấy có nhiều quan niệm khác nhau, cách nhìn khác nhau về chính sách công. Có thể hiểu chính sách công theo quan niệm chung nhất: Chính sách công là tổng thể những chủ trương của nhà nước đối với xã hội trong việc quy định các hoạt động của những đối tượng nào đó theo một phương thức nhất định, nhằm thực thi quyền lực chính trị.

Chính sách công thể hiện những vấn đề cơ bản sau đây: Thứ nhất, trước hết, chính sách công là sản phẩm của các cơ quan nhà nước, là sự thể hiện quyền lực của giai cấp thống trị trong xã hội, giai cấp thống trị được tổ chức thành nhà nước, đồng thời là kết quả (đầu ra) trong hoạt động của cả hệ thống chính trị, thể hiện tập trung nhất ở nhà nước. Chính vì vậy, theo Fank Ellis, chính sách (politique) là các chủ trương, biện pháp, là sách lược, kế hoạch cụ thể của chính phủ đối với các lĩnh vực đời sống xã hội. Như vậy, có thể nói tất cả các quyết định đưa ra từ cơ quan công quyền đều được coi là chính sách công. Nói cách khác, chính sách công là đường lối hành động mà chính phủ lựa chọn để thực hiện các mục tiêu nhất định của nhà nước đối với những vấn đề xã hội nhất định.

Chính sách công là sản phẩm của nhà nước nên tất yếu là nó mang thể chế, tính hợp pháp và tính cưỡng chế. Đó là một hệ thống các quyết định và những tác động có ý thức (tự giác) của nhà nước đến đời sống xã hội, nhằm đạt được các mục tiêu do nhà nước đã đặt ra trong quá trình thực thi quyền lực. 8 Thứ hai, chính sách công là thể hiện ý chí nhà nước trong giải quyết các quan hệ xã hội được thể hiện thông qua tất cả những tác động, các chủ trương của cơ quan công quyền. Anlerson coi chính sách công là những hoạt động mà chính quyền chọn làm hoặc không làm, cái gì cấm làm hoặc cho phép làm đối với mỗi tổ chức kinh tế - xã hội và công dân.

Thông qua chính sách công, nhà nước thực hiện các lợi ích của giai cấp cầm quyền cũng như những lợi ích nhất định của cộng đồng xã hội. Và như vậy, chính sách công là sự thể hiện uy lực, quyền lực công. Thứ ba, chính sách công là chiến lược sử dụng các nguồn lực của nhà nước thông qua việc phân bổ các giá trị xã hội, nhằm thực hiện lợi ích nào đó cho giai cấp cầm quyền, cộng đồng xã hội, hoặc mang lại hiệu quả quản lý xã hội của một quốc gia. Trong xã hội dân chủ, quyền lực nhà nước là của dân, do dân ủy quyền, thông qua phân bổ các giá trị xã hội cho phép chính phủ đảm nhiệm vai trò công bộc đối với nhân dân, nhà nước vì dân, nhà nước tạo thời cơ điều kiện để phát huy tốt nhất các nguồn lực trong dân, giữ gìn hạnh phúc, an toàn cho mọi người dân.

Với ý nghĩa đó, chính sách công là cái thể hiện khả năng thực thi quyền lực nhà nước, là công cụ để thực hiện ý chí nhà nước (hay ý chí của nhân dân). Thứ tư, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan nên đời sống xã hội luôn có những biến đổi. Trong mỗi thời kỳ khác nhau, điều kiện khác nhau với những quan hệ lợi ích khác nhau, đặt ra những yêu cầu khách quan trong sự phát triển khác nhau. Do đó, trong các chủ trương chính sách nhà nước, bên cạnh những yếu tố, những mặt ổn định, bất biến, cũng xuất hiện những mặt, những yếu tố khả biến, đòi hỏi nhà nước phải ứng phó hiệu quả, phải có những chủ trương, biện pháp, sách lược, kế hoạch thích hợp ở từng thời kỳ.

Do đó, chính sách công còn là nghệ thuật để can thiệp cần thiết vào đời sống xã hội của Chính phủ. 9 Thứ năm, coi chính sách công là các quyết định, các chương trình hành động của nhà nước và cũng có thể coi chính sách công là một chuỗi các hoạt động có tính hệ thống của cơ quan nhà nước, được sắp xếp theo một trật tự nhất định. Hệ thống này có mục tiêu dài hạn hoặc ngắn hạn và được tính toán, cân nhắc cẩn thận. Đó là một chuỗi những hoạt động như: xác định chương trình chính sách; xây dựng và lựa chọn chính sách; tổ chức thực hiện chính sách; tổng kết, bổ sung, hoàn thiện chính sách.

Thứ sáu, trong các xã hội hiện đại, chính sách công có quan hệ mật thiết với chính sách của đảng cầm quyền. Quyết sách của đảng cầm quyền là chủ trương của tổ chức chính trị nắm quyền đại diện ý chí chung của xã hội, chi phối tổ chức và hoạt động của nhà nước. Do đó chính sách công có quan hệ mật thiết với các chủ trương, đường lối của đảng cầm quyền. Trong mối quan hệ đó, chủ trương, đường lối của đảng cầm quyền là sản phẩm của tổ chức chính trị (đảng cầm quyền) chi phối nhà nước về mặt chính trị, nó mang tính nguyên tắc chung, có tính định hướng của đảng cầm quyền đối với nhà nước.

Còn chính sách nhà nước là sản phẩm của cơ quan công quyền, của nhà nước, đồng thời là kết quả của quá trình thể chế hóa các chủ trương của đảng cầm quyền thành các quyết định mang tính nhà nước, buộc toàn xã hội thực hiện. Chính sách công cũng liên quan mật thiết đối với ý chí, nguyện vọng của nhân dân, được thể hiện thông những kiến nghị, đề xuất của các đoàn thể đại diện cho lợi ích của các tầng lớp nhân dân. Trên ý nghĩa đó, đường lối của đảng chính trị nói chung, của đảng cầm quyền nói riêng và đề xuất của các tổ chức chính trị - xã hội đại diện cho lợi ích của các giai cấp, tầng lớp nhân dân có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành chính sách công. Mặc dù nhà nước là cơ quan quyền lực có tính độc lập cao, nhưng sự phân biệt chính sách công với quyết sách của đảng cầm quyền chỉ là tương 10 đối.

Trên thực tế có thể có những quyết định của đảng cầm quyền trực tiếp được coi là ý chí nhà nước, là quyết định của nhà nước, là chương trình hành động của nhà nước trong trường hợp đảng cầm quyền can thiệp sâu vào các công việc của nhà nước, đảng cầm quyền làm thay nhà nước, đảng cầm quyền và nhà nước là một, không có sự phân biệt. Có thể khẳng định lại: chính sách công là chương trình hành động của nhà nước, là ý chí của nhà nước mang tính cưỡng chế, nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể trong những giai đoạn dài hạn, trung hạn hay ngắn hạn cụ thể. Chính sách công là chuỗi các quyết định và hành vi nhất định của các chủ thể nắm quyền lực nhà nước ở mọi cấp độ, nhằm quy định mục đích và cách thức, hành động của những đối tượng liên quan, để giải quyết những vấn đề mà xã hội quan tâm, nhằm thực thi quyền lực công. Vị trí, vai trò của đánh giá trong chu trình chính sách công Theo khoa học chính trị, một chính sách công có chu trình gồm 4 bước: Một là, xác lập chương trình nghị sự với mục đích tìm kiếm sự nhất trí về mục tiêu.

Hai là, ra quyết định chính sách nhằm tìm kiếm sự nhất trí về biện pháp để đạt được mục tiêu. Ba là, triển khai chính sách là thi hành các biện pháp đã được nhất trí. Bốn là, đánh giá chính sách, tức đánh giá việc thực hiện mục tiêu, điều chỉnh bổ sung và đặt ra các vấn đề mới. Như vậy, chúng ta thấy rằng đánh giá chính sách công là một trong bốn khâu của một chu trình chính sách công.

Mặc dù, đánh giá chính sách là khâu thứ tư - khâu cuối cùng trong một chu trình chính sách nhưng nó có vai trò hết sức quan trọng. Muốn biết một chính sách nào đó có phù hợp với thực tiễn, có vướng mắc và có mang lại hiệu quả hay không thì cần phải có sự đánh giá khách quan về nó. Bởi vì, khi chính sách được thiết kế không ai có thể lường 11 hết các khía cạnh khác nhau mà xã hội tạo ra. Mặt khác, các nhà chính trị khi hoạch định chính sách thường đưa ý chí chủ quan của họ vào chính sách… do đó khi chính sách ra đời và chạm thực tế sẽ bộc lộ nhiều vấn đề cần được điều chỉnh, bổ sung để hoàn thiện.

Mặc dù, trên lý thuyết đánh giá là bước cuối cùng trong chu trình chính sách, nhưng trong thực tế thì nó lại đan xen trong suốt chu trình chính sách. Việc đánh giá hiệu quả của chính sách không phải đợi đến khi triển khai xong xuôi mới đánh giá mà nó phải được tiến hành từ khi chính sách mới được hình thành đến triển khai thực hiện chính sách. Các đánh giá tổng kết về kết quả từng bước của chính sách là rất cần thiết và có ảnh hưởng sống còn đối với chính sách. Bởi vì, việc đánh giá đó sẽ giúp cho chủ thể chính sách phát hiện các tồn tại, hạn chế khuyết điểm để khắc phục, điều trị kịp thời.

Bất cứ người có trách nhiệm nào cũng đều có thể nhìn ra được chương trình làm như thế có ổn không. So sánh với mục tiêu mà chính sách ban đầu xác định, nó được xem là thành công hay thất bại, thành công đến đâu và thất bại đến đâu. Việc đánh giá chính sách có thể có hệ thống hay không có hệ thống, được thực hiện bởi các cá nhân hay tổ chức, bởi đối tượng hay chủ thể nhưng đều nhằm mục tiêu góp phần củng cố giá trị cho chính sách hoặc mở đường cho một chính sách mới hiệu quả hơn. Kết quả của quá trình đánh giá chính sách sẽ tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến chủ thể chính sách và buộc họ phải quan sát, đánh giá tác động của chính sách một cách khách quan.