Luận văn: Thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực tỉnh Thanh Hóa hiện nay

Nghiên cứu sâu về thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực tại tỉnh Thanh Hóa. Phân tích thực trạng, thách thức và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu

• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực thi chính sách phát triển NNL ở Thanh Hóa

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển mỗi quốc gia. Chính sách phát triển nguồn nhân lực (NNL) là công cụ thiết yếu để nhà nước lãnh đạo, điều hành đất nước. NNL được coi là tài nguyên đặc biệt, nguồn lực then chốt cho phát triển kinh tế - xã hội. Đầu tư cho con người là đầu tư chiến lược, cơ sở vững chắc cho phát triển bền vững. Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách phát triển NNL. Đại hội XI Đảng khẳng định phát triển NNL chất lượng cao là yếu tố quyết định phát triển bền vững. Thanh Hóa là tỉnh lớn ở Bắc Trung Bộ với nguồn nhân lực dồi dào. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII đặt mục tiêu đưa Thanh Hóa thành tỉnh tiên tiến. Đảng bộ và chính quyền tỉnh đã ban hành nhiều chính sách phát triển NNL trên các lĩnh vực giáo dục, đào tạo nghề, y tế. Tuy nhiên, thực trạng NNL và chất lượng NNL còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế.

1.1. Vai trò của chính sách phát triển NNL

Chính sách phát triển NNL là hệ thống quy định, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và số lượng lao động. Chăm lo đầy đủ đến con người là yếu tố bảo đảm cho sự phồn vinh của mọi quốc gia. Chính sách đúng đắn góp phần củng cố hệ thống chính trị, giữ vững ổn định xã hội. NNL có trình độ cao đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Việc xây dựng và thực hiện chính sách phát triển NNL là vấn đề quan trọng trong thực thi quyền lực nhà nước. Con người là trung tâm của hệ thống phát triển các nguồn lực.

1.2. Bối cảnh thực thi tại tỉnh Thanh Hóa

Thanh Hóa là tỉnh có diện tích lớn, dân số đông, nguồn nhân lực phong phú. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII đặt mục tiêu đưa Thanh Hóa trở thành tỉnh tiên tiến vào năm 2020. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh đã tâm huyết, mạnh dạn đưa ra nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy phát triển. Những năm qua, Thanh Hóa đã có bước phát triển khá về nhiều mặt. Tuy nhiên, quá trình thực thi chính sách phát triển NNL còn gặp nhiều khó khăn, thách thức cần được nghiên cứu toàn diện.

II. Phân tích thực trạng phát triển NNL ở tỉnh Thanh Hóa

Thực thi chính sách phát triển NNL ở Thanh Hóa đạt được một số kết quả tích cực. Tỉnh đã đầu tư phát triển hệ thống giáo dục đào tạo từ mầm non đến đại học. Chất lượng đội ngũ giáo viên được cải thiện đáng kể. Tỉ lệ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn ở các bậc học khá cao. Toàn ngành giáo dục có hơn 52.000 cán bộ, viên chức trong biên chế. Giáo dục nghề nghiệp được mở rộng với nhiều cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, thực trạng còn nhiều hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu nghiêm trọng. Cơ cấu ngành nghề chưa hợp lý, chưa gắn với nhu cầu thị trường. Kỹ năng lao động chưa đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp. Việc phối hợp giữa các cơ quan trong thực thi chính sách chưa chặt chẽ. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế so với yêu cầu phát triển. Những hạn chế này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.

2.1. Kết quả đạt được trong phát triển NNL

Tỉnh đã hoàn thiện hệ thống giáo dục từ mầm non đến THPT với mạng lưới trường lớp phủ kín. Đội ngũ giáo viên đạt chuẩn cao, tỉ lệ đào tạo mầm non đạt chuẩn và trên chuẩn 99,8%, tiểu học 99,9%, THCS 96,8%, THPT 99%. Giáo dục nghề nghiệp được mở rộng. Các chương trình đào tạo bước đầu gắn với nhu cầu thị trường lao động. Công tác bồi dưỡng cán bộ, giáo viên được quan tâm. Nhận thức của người dân về vai trò giáo dục được nâng lên rõ rệt.

2.2. Hạn chế và thách thức trong thực thi

Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp, dịch vụ. Cơ cấu đào tạo chưa gắn với nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Kỹ năng mềm và ngoại ngữ của lao động còn yếu. Việc thực thi chính sách thiếu đồng bộ giữa các cấp, các ngành. Nguồn lực đầu tư cho phát triển NNL chưa tương xứng. Đội ngũ cán bộ thực thi còn hạn chế về năng lực. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa hiệu quả. Nhận thức của một bộ phận người dân chưa đầy đủ.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách phát triển NNL

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách phát triển NNL tại Thanh Hóa. Yếu tố nội tại bao gồm năng lực đội ngũ cán bộ, thể chế chính sách và nguồn lực. Yếu tố môi trường gồm kinh tế, chính trị, xã hội và quan hệ quốc tế. Năng lực cán bộ thực thi quyết định hiệu quả chính sách trực tiếp. Thể chế đồng bộ tạo thuận lợi cho triển khai. Nguồn lực đủ mạnh đảm bảo thực hiện chương trình. Môi trường ổn định tạo điều kiện thuận lợi. Sự đồng thuận xã hội rất quan trọng đối với quá trình thực thi. Khi chính sách được ủng hộ, triển khai hiệu quả hơn. Các nhóm lợi ích tác động lớn đến quá trình thực thi. Cần cân bằng lợi ích giữa các bên liên quan. Mối quan hệ giữa các đối tượng thực thi thể hiện sự đồng thuận hay không đồng thuận của xã hội. Tiềm lực của các nhóm đối tượng chính sách cũng ảnh hưởng đến kết quả thực thi.

3.1. Yếu tố nội tại quyết định hiệu quả

Năng lực đội ngũ cán bộ là yếu tố quyết định trực tiếp hiệu quả thực thi. Cán bộ có trình độ, trách nhiệm sẽ triển khai chính sách hiệu quả. Thể chế chính sách cần đồng bộ, rõ ràng, khả thi. Nguồn lực tài chính, nhân lực phải đảm bảo cho quá trình thực hiện. Sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo tạo động lực mạnh mẽ. Phân công trách nhiệm rõ ràng tránh chồng chéo, đùn đẩy. Tính chất của vấn đề chính sách cũng ảnh hưởng đến thuận lợi hay khó khăn trong tổ chức thực thi.

3.2. Yếu tố môi trường và xã hội

Môi trường kinh tế - xã hội ổn định tạo thuận lợi cho thực thi chính sách. Tình hình chính trị ổn định giúp tập trung nguồn lực phát triển. Quan hệ quốc tế mở rộng mang lại cơ hội hợp tác, học hỏi kinh nghiệm. Môi trường tự nhiên ảnh hưởng đến phân bố NNL theo vùng miền. Sự đồng thuận xã hội quyết định thành công của quá trình thực thi. Các nhóm lợi ích cần được hài hòa để tránh xung đột. Bầu không khí chính trị, trật tự xã hội góp phần tạo thuận lợi hoặc khó khăn trong thực thi chính sách.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển NNL

Nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển NNL cần nhiều giải pháp đồng bộ. Hoàn thiện thể chế là nền tảng quan trọng. Nâng cao năng lực cán bộ là yếu tố then chốt. Tăng cường nguồn lực là điều kiện cần thiết. Huy động sự tham gia của toàn xã hội là giải pháp chiến lược. Giáo dục đào tạo cần đổi mới mạnh mẽ theo hướng thực tiễn. Chương trình đào tạo phải gắn với nhu cầu thị trường lao động. Đầu tư cơ sở vật chất hiện đại cho các cơ sở giáo dục. Phát triển đội ngũ giáo viên chất lượng cao. Đào tạo nghề phải đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong triển khai. Tăng cường giám sát, đánh giá quá trình thực hiện. Phát huy vai trò doanh nghiệp trong đào tạo và sử dụng NNL. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý NNL. Học hỏi kinh nghiệm các nước phát triển về phát triển NNL.

4.1. Hoàn thiện thể chế và chính sách

Hoàn thiện hệ thống pháp luật về phát triển NNL là nhiệm vụ cấp thiết. Ban hành chính sách ưu tiên đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn. Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực giáo dục đào tạo. Tạo cơ chế khuyến khích đầu tư của tư nhân vào phát triển NNL. Rõ ràng hóa trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức. Đồng bộ hóa chính sách giữa các lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học công nghệ. Đánh giá tác động chính sách trước khi ban hành để đảm bảo tính khả thi.

4.2. Nâng cao năng lực tổ chức thực hiện

Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thực thi thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn. Tăng cường tập huấn về kỹ năng quản lý, điều hành. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại cho các cơ quan thực thi. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và theo dõi tiến độ. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, ban, ngành trong triển khai. Giám sát, đánh giá thường xuyên quá trình thực hiện. Kịp thời điều chỉnh, bổ sung chính sách khi cần thiết. Phát huy vai trò giám sát của nhân dân và các tổ chức xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Thanh Hóa sở hữu quy mô dân số đạt 3,424 triệu người, xếp thứ 3 toàn quốc, cùng lực lượng trong độ tuổi lao động lên đến 2.270,4 nghìn người, chiếm 66,6% tổng dân số. Đây là nguồn cung lao động dồi dào, mở ra tiềm năng tăng trưởng vượt bậc trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản lớn khi tỷ lệ dân số nông thôn chiếm tới 89,3%, dẫn đến sự phân hóa rõ rệt về mức sống giữa thành thị và nông thôn. Trước yêu cầu phát triển kinh tế nhanh và bền vững, vấn đề nghiên cứu cốt lõi được xác định là đánh giá toàn diện quá trình thực thi các chính sách phát triển nguồn nhân lực trên địa bàn tỉnh, làm rõ những rào cản về cơ chế phối hợp và năng lực quản lý.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về chu trình chính sách công, phân tích thực trạng thực thi bốn nhóm chính sách then chốt gồm: chính sách giáo dục - đào tạo, chính sách dạy nghề và giải quyết việc làm, chính sách phân bổ sử dụng lao động, cùng chính sách khuyến khích và đầu tư phát triển nguồn lực. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 27 đơn vị hành chính của tỉnh Thanh Hóa, với mốc thời gian khảo sát từ năm 2005 đến năm 2013 và tầm nhìn định hướng giải pháp đến năm 2020.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài gắn liền với việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII. Kết quả nghiên cứu tạo tiền đề trực tiếp để tỉnh nâng mức thu nhập bình quân đầu người từ 950 USD năm 2013 lên mức tiên tiến, đồng thời hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế với tỷ trọng công nghiệp - xây dựng đạt 49,7% và dịch vụ đạt 35,9% vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết chu trình chính sách công kết hợp cùng thuyết nguồn vốn con người (Human Capital Theory) và thuyết tăng trưởng kinh tế hiện đại. Chu trình chính sách công được tiếp cận qua bốn giai đoạn chặt chẽ: xác lập chương trình nghị sự, ban hành quyết định chính sách, tổ chức thực thi chính sách và đánh giá kết quả chính sách. Theo các nhà nghiên cứu chính sách tiêu biểu như Frank Ellis và James Anderson, chính sách công không chỉ là sự thể chế hóa quyền lực nhà nước mà còn là nghệ thuật can thiệp vào đời sống xã hội nhằm phân bổ tối ưu các giá trị công cộng. Thuyết nguồn vốn con người khẳng định tri thức, kỹ năng và phẩm chất đạo đức là tài nguyên cốt lõi tạo ra giá trị gia tăng vượt bậc cho nền kinh tế.

Hệ thống khái niệm trung tâm trong nghiên cứu gồm bốn cấu phần cơ bản: chính sách công, nguồn nhân lực, thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực và đánh giá chính sách công. Trong đó, nguồn nhân lực được hiểu là tổng hòa năng lực thể chất, trí tuệ và tinh thần của toàn bộ lực lượng lao động xã hội. Đánh giá chính sách được cụ thể hóa thông qua bốn hệ tiêu chí độc lập: tiêu chí chính trị (tính khả thi và sự đồng thuận), tiêu chí kinh tế (phân tích chi phí - lợi ích), tiêu chí xã hội (tính công bằng và mức độ thụ hưởng) và tiêu chí kỹ thuật (tiến độ triển khai và phân bổ nguồn lực).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê giai đoạn 2005 - 2013 và các báo cáo chuyên đề của Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thanh Hóa. Khảo sát thực tế được thực hiện trên cỡ mẫu 1.480 cơ sở giáo dục phổ thông và tổng hợp dữ liệu hồ sơ nhân sự của 52.979 cán bộ, giáo viên trong biên chế thuộc 27 huyện, thị xã, thành phố. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu cụm ngẫu nhiên được triển khai đại diện cho ba tiểu vùng sinh thái đặc thù: vùng đồng bằng, vùng ven biển và 220 xã thuộc khu vực miền núi.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, kết hợp kỹ thuật thống kê mô tả, toán học và phương pháp điều tra thực chứng xã hội học. Việc lựa chọn phương pháp thực chứng kết hợp thống kê giúp định lượng hóa chính xác hiệu quả chính sách trên một địa bàn rộng lớn 11.133,4 km2, đồng thời loại bỏ các nhận định chủ quan để mang lại những kết luận khách quan nhất. Timeline nghiên cứu được phân kỳ thành hai giai đoạn rõ ràng: giai đoạn thu thập, xử lý số liệu thực trạng từ năm 2005 đến năm 2013 và giai đoạn mô hình hóa các kịch bản giải pháp phát triển nhân lực hướng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm rõ ba phát hiện trọng tâm về thực trạng thực thi chính sách phát triển nguồn lực tại Thanh Hóa:

Thứ nhất, chính sách phát triển giáo dục phổ thông đạt được những bước tiến vượt bậc về quy mô và tỷ lệ chuẩn hóa. Mạng lưới trường lớp phát triển rộng khắp với 1.480 trường học, huy động 99,9% trẻ em 6 tuổi vào lớp 1 và duy trì tỷ lệ 100% học sinh tốt nghiệp tiểu học lên bậc trung học cơ sở. Tỷ lệ đỗ tốt nghiệp trung học phổ thông đạt mức 99,47%. Đội ngũ 52.979 nhà giáo đạt chuẩn nghề nghiệp rất cao, trong đó bậc mầm non đạt 99,8% với 46,2% trên chuẩn, bậc tiểu học đạt 99,9% với 79,3% trên chuẩn và bậc trung học phổ thông đạt 99% với 8,7% trên chuẩn.

Thứ hai, công tác bồi dưỡng nhân tài và giáo dục mũi nhọn khẳng định vị thế dẫn đầu cả nước. Tại kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia năm học 2012 - 2013, tỉnh đạt 64 trên tổng số 80 học sinh dự thi có giải, chiếm tỷ lệ 80% với 4 giải Nhất và 18 giải Nhì, xếp thứ 5 trên tổng số 64 tỉnh thành cả nước. Bên cạnh đó, học sinh địa phương đã giành 71 huy chương Olimpic Tiếng Anh và 24 huy chương giải Toán qua mạng internet toàn quốc.

Thứ ba, cơ cấu nhân lực phản ánh rõ tiềm năng của thời kỳ dân số vàng nhưng bộc lộ sự mất cân đối vùng miền nghiêm trọng. Tỷ lệ phụ thuộc ở mức 45,5%, trong đó nhóm lao động trẻ từ 15 đến 34 tuổi có 1.240,8 nghìn người, chiếm 54,6% tổng lực lượng lao động. Dẫu vậy, khoảng cách phát triển giữa các khu vực còn rất lớn: thu nhập bình quân tại khu vực nông thôn năm 2013 chỉ đạt 725 USD, thấp hơn đáng kể so với mức 1.175 USD tại đô thị, do 89,3% dân số vẫn sinh sống tại các vùng nông nghiệp có năng suất chưa cao.

Thảo luận kết quả

Những thành quả trên xuất phát từ sự chỉ đạo nhất quán thông qua các văn kiện pháp lý chiến lược như Quyết định số 3681/QĐ-UBND và Nghị quyết số 04-NQ/TU của Tỉnh ủy. Sự quyết tâm này đã tạo điều kiện liên kết đào tạo trình độ cao và hoàn thiện mạng lưới cơ sở vật chất. Tuy nhiên, điểm nghẽn căn bản nằm ở khâu tổ chức thực thi và giám sát. Việc sơ kết, tổng kết các chủ trương thường bị kéo dài từ 5 đến 10 năm mới được tiến hành, dẫn đến sự chậm trễ trong việc sửa đổi chính sách sao cho sát hợp với thực tế chuyển dịch kinh tế.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu tại thành phố Đà Nẵng hay tỉnh Hậu Giang, Thanh Hóa có quy mô dân số lớn hơn nhiều lần nhưng việc phân cấp quản lý giáo dục và tuyển dụng còn tồn tại hiện tượng thiếu đồng bộ. Về mặt trình bày trực quan, các kết quả này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cơ cấu lực lượng lao động theo độ tuổi (nhóm 15-34 tuổi chiếm 54,6%, nhóm 35-54 tuổi chiếm 41,3%, nhóm 55-60 tuổi chiếm 4,1%) và bảng tổng hợp so sánh mức tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người từ 430 USD năm 2007 lên 950 USD năm 2013. Cách tiếp cận dữ liệu dạng bảng và biểu đồ giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các biến động cơ cấu và đưa ra quyết sách kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở phân tích thực trạng, luận văn kiến nghị bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hoàn thiện công tác thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực:

Thứ nhất, đẩy mạnh tái cấu trúc mạng lưới dạy nghề và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn theo Quyết định số 3906/QĐ-UBND. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt trên 60% vào năm 2020, gắn liền với kế hoạch chuyển dịch cơ cấu GDP công nghiệp - xây dựng đạt 49,7%. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với các doanh nghiệp tại Khu kinh tế Nghi Sơn triển khai trong giai đoạn 2015 - 2018.

Thứ hai, mở rộng thực hiện chính sách thu hút nhân tài và đào tạo sau đại học theo Quyết định số 746/2006/QĐ-UBND và Quyết định số 4277/2011/QĐ-UBND. Cần tăng nguồn ngân sách hỗ trợ tài chính để cử trên 1.500 cán bộ, công chức và sinh viên xuất sắc đi đào tạo sau đại học tại các cơ sở uy tín trong và ngoài nước trước năm 2020. Sở Nội vụ phối hợp Sở Tài chính thực hiện thường xuyên từ năm 2016.

Thứ ba, thiết lập quy chế thanh tra, kiểm tra định kỳ chu trình thực thi chính sách công theo mốc 6 tháng và 1 năm một lần, chấm dứt hoàn toàn tình trạng buông lỏng kiểm tra từ 5 đến 10 năm. Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Hội đồng nhân dân tỉnh chịu trách nhiệm giám sát tối cao, bắt đầu áp dụng ngay từ quý I năm 2016.

Thứ tư, tăng cường liên kết đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ trực tiếp cho các dự án công nghiệp trọng điểm quốc gia, trọng tâm là Dự án liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn chủ trì liên kết với các trường đại học kỹ thuật nhằm cung ứng đủ 20.000 kỹ sư và công nhân kỹ thuật bậc cao đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp giá trị tham khảo sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chính với các ứng dụng thực tiễn rõ ràng:

Nhóm thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước tại Sở Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội: Sử dụng hệ thống 4 tiêu chí đánh giá gồm chính trị, kinh tế, xã hội và kỹ thuật để rà soát, hoàn thiện quy trình tuyển dụng và phân bổ ngân sách đào tạo nhân lực.

Nhóm thứ hai, Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn và các doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn: Khai thác bức tranh cơ cấu 2.270,4 nghìn lao động để xây dựng kế hoạch tuyển dụng, đào tạo nghề sát với nhu cầu vận hành các dự án lọc hóa dầu, cơ khí chế tạo.

Nhóm thứ ba, ban giám hiệu và giảng viên các trường đại học, cao đẳng, trung tâm dạy nghề: Tham khảo mô hình chuẩn hóa 99,8% đội ngũ giáo viên để nâng cao năng lực sư phạm và thiết kế chương trình đào tạo liên thông quốc tế theo Quyết định số 1677/2006/QĐ-UBND.

Nhóm thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Chính trị học và Quản lý công: Kế thừa khung phân tích chu trình chính sách 4 bước và phương pháp điều tra thực chứng trên địa bàn 27 huyện thị để phát triển các công trình học thuật liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Luận văn tập trung nghiên cứu những nhóm chính sách phát triển nguồn nhân lực cụ thể nào tại Thanh Hóa? Trả lời: Luận văn tập trung đánh giá chuyên sâu vào bốn nhóm chính sách quan trọng nhất đối với địa phương: chính sách phát triển giáo dục và đào tạo; chính sách dạy nghề và giải quyết việc làm; chính sách xây dựng cơ cấu, phân bổ và sử dụng lao động; cùng các chính sách đầu tư và khuyến khích phát triển nguồn lực. Việc tập trung vào bốn trụ cột này giúp làm rõ các yếu tố cốt lõi thúc đẩy tỉnh đạt mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2020.

Câu hỏi 2: Đặc điểm nổi bật nhất về quy mô và cơ cấu dân số lao động của tỉnh Thanh Hóa là gì? Trả lời: Tỉnh Thanh Hóa có quy mô dân số 3,424 triệu người, đứng thứ 3 cả nước, với 2.270,4 nghìn người trong độ tuổi lao động, chiếm 66,6% tổng dân số. Tỷ lệ phụ thuộc ở mức 45,5% cho thấy địa phương đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng. Trong đó, nhóm lao động trẻ từ 15 đến 34 tuổi đạt 1.240,8 nghìn người, chiếm tới 54,6%, tạo ra nguồn cung lao động hết sức dồi dào cho các ngành công nghiệp mũi nhọn.

Câu hỏi 3: Đội ngũ cán bộ, giáo viên ngành giáo dục của tỉnh Thanh Hóa đạt những thành tựu gì về chuẩn hóa chuyên môn? Trả lời: Tính đến năm học 2012 - 2013, toàn tỉnh có 52.979 cán bộ, giáo viên trong biên chế với tỷ lệ đạt chuẩn rất cao. Cụ thể, bậc mầm non đạt chuẩn và trên chuẩn 99,8% (trên chuẩn 46,2%), bậc tiểu học đạt 99,9% (trên chuẩn 79,3%), bậc trung học cơ sở đạt 96,8% (trên chuẩn 35,9%) và bậc trung học phổ thông đạt 99%. Đội ngũ này đóng vai trò quyết định giúp tỉnh duy trì tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông 99,47%.

Câu hỏi 4: Hạn chế căn bản trong quy trình thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực ở địa phương là gì? Trả lời: Hạn chế lớn nhất là công tác kiểm tra, đôn đốc, sơ kết và tổng kết việc thực thi chính sách còn thiếu sâu sát, nhiều chính sách kéo dài từ 5 đến 10 năm mới được đánh giá tổng kết. Điều này dẫn đến tình trạng chậm điều chỉnh các quy định chưa phù hợp. Ngoài ra, sự phân cấp quản lý và tuyển dụng trong ngành giáo dục từng thời điểm còn biểu hiện thiếu thống nhất, làm ảnh hưởng đến niềm tin của người dân.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất giải pháp then chốt nào để cung ứng nhân lực cho Khu kinh tế Nghi Sơn? Trả lời: Tác giả đề xuất đẩy mạnh liên kết đào tạo sau đại học và đào tạo nghề trình độ cao theo Quyết định số 1677/2006/QĐ-UBND và Quyết định số 4277/2011/QĐ-UBND. Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn cần chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước để đào tạo theo đơn đặt hàng, bảo đảm cung ứng kịp thời 20.000 lao động kỹ thuật bậc cao phục vụ các dự án trọng điểm như Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Kết luận

Tổng kết toàn bộ nội dung nghiên cứu, luận văn mang lại những giá trị học thuật và thực tiễn cốt lõi sau:

• Hệ thống hóa khung lý luận về chu trình chính sách công và khẳng định vai trò quyết định của khâu thực thi trong phát triển nguồn nhân lực.
• Phân tích bức tranh toàn cảnh về 2.270,4 nghìn lao động trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng tại một tỉnh có diện tích rộng 11.133,4 km2.
• Ghi nhận thành tựu phát triển giáo dục toàn diện với 1.480 trường học, tỷ lệ giáo viên tiểu học đạt chuẩn 99,9% và thành tích học sinh giỏi xếp thứ 5 cả nước.
• Chỉ rõ rào cản về độ trễ đánh giá chính sách từ 5 đến 10 năm và sự chênh lệch thu nhập giữa nông thôn với 725 USD và thành thị với 1.175 USD.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn với mục tiêu chuyển dịch cơ cấu GDP công nghiệp - xây dựng đạt 49,7% vào năm 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học thực chứng giúp hoàn thiện công tác quản lý và thực thi chính sách nhân lực tại địa phương. Để hiện thực hóa các khuyến nghị, các cơ quan ban ngành cần khẩn trương hoàn thiện quy chế phối hợp và triển khai đồng bộ các đề án đào tạo trong giai đoạn 2016 - 2020. Hãy tải và tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận đầy đủ các mô hình phân tích chính sách công chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 THỰC THI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC, VỊ TRÍ, VAI TRÒ VÀ TẦM QUAN TRỌNG Ở TỈNH THANH HÓA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG 1. Khái niệm chính sách công Trên thế giới, cũng như ngay tại Việt Nam, chúng ta thấy có nhiều quan niệm khác nhau, cách nhìn khác nhau về chính sách công. Có thể hiểu chính sách công theo quan niệm chung nhất: Chính sách công là tổng thể những chủ trương của nhà nước đối với xã hội trong việc quy định các hoạt động của những đối tượng nào đó theo một phương thức nhất định, nhằm thực thi quyền lực chính trị.

Chính sách công thể hiện những vấn đề cơ bản sau đây: Thứ nhất, trước hết, chính sách công là sản phẩm của các cơ quan nhà nước, là sự thể hiện quyền lực của giai cấp thống trị trong xã hội, giai cấp thống trị được tổ chức thành nhà nước, đồng thời là kết quả (đầu ra) trong hoạt động của cả hệ thống chính trị, thể hiện tập trung nhất ở nhà nước. Chính vì vậy, theo Fank Ellis, chính sách (politique) là các chủ trương, biện pháp, là sách lược, kế hoạch cụ thể của chính phủ đối với các lĩnh vực đời sống xã hội. Như vậy, có thể nói tất cả các quyết định đưa ra từ cơ quan công quyền đều được coi là chính sách công. Nói cách khác, chính sách công là đường lối hành động mà chính phủ lựa chọn để thực hiện các mục tiêu nhất định của nhà nước đối với những vấn đề xã hội nhất định.

Chính sách công là sản phẩm của nhà nước nên tất yếu là nó mang thể chế, tính hợp pháp và tính cưỡng chế. Đó là một hệ thống các quyết định và những tác động có ý thức (tự giác) của nhà nước đến đời sống xã hội, nhằm đạt được các mục tiêu do nhà nước đã đặt ra trong quá trình thực thi quyền lực. 8 Thứ hai, chính sách công là thể hiện ý chí nhà nước trong giải quyết các quan hệ xã hội được thể hiện thông qua tất cả những tác động, các chủ trương của cơ quan công quyền. Anlerson coi chính sách công là những hoạt động mà chính quyền chọn làm hoặc không làm, cái gì cấm làm hoặc cho phép làm đối với mỗi tổ chức kinh tế - xã hội và công dân.

Thông qua chính sách công, nhà nước thực hiện các lợi ích của giai cấp cầm quyền cũng như những lợi ích nhất định của cộng đồng xã hội. Và như vậy, chính sách công là sự thể hiện uy lực, quyền lực công. Thứ ba, chính sách công là chiến lược sử dụng các nguồn lực của nhà nước thông qua việc phân bổ các giá trị xã hội, nhằm thực hiện lợi ích nào đó cho giai cấp cầm quyền, cộng đồng xã hội, hoặc mang lại hiệu quả quản lý xã hội của một quốc gia. Trong xã hội dân chủ, quyền lực nhà nước là của dân, do dân ủy quyền, thông qua phân bổ các giá trị xã hội cho phép chính phủ đảm nhiệm vai trò công bộc đối với nhân dân, nhà nước vì dân, nhà nước tạo thời cơ điều kiện để phát huy tốt nhất các nguồn lực trong dân, giữ gìn hạnh phúc, an toàn cho mọi người dân.

Với ý nghĩa đó, chính sách công là cái thể hiện khả năng thực thi quyền lực nhà nước, là công cụ để thực hiện ý chí nhà nước (hay ý chí của nhân dân). Thứ tư, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan nên đời sống xã hội luôn có những biến đổi. Trong mỗi thời kỳ khác nhau, điều kiện khác nhau với những quan hệ lợi ích khác nhau, đặt ra những yêu cầu khách quan trong sự phát triển khác nhau. Do đó, trong các chủ trương chính sách nhà nước, bên cạnh những yếu tố, những mặt ổn định, bất biến, cũng xuất hiện những mặt, những yếu tố khả biến, đòi hỏi nhà nước phải ứng phó hiệu quả, phải có những chủ trương, biện pháp, sách lược, kế hoạch thích hợp ở từng thời kỳ.

Do đó, chính sách công còn là nghệ thuật để can thiệp cần thiết vào đời sống xã hội của Chính phủ. 9 Thứ năm, coi chính sách công là các quyết định, các chương trình hành động của nhà nước và cũng có thể coi chính sách công là một chuỗi các hoạt động có tính hệ thống của cơ quan nhà nước, được sắp xếp theo một trật tự nhất định. Hệ thống này có mục tiêu dài hạn hoặc ngắn hạn và được tính toán, cân nhắc cẩn thận. Đó là một chuỗi những hoạt động như: xác định chương trình chính sách; xây dựng và lựa chọn chính sách; tổ chức thực hiện chính sách; tổng kết, bổ sung, hoàn thiện chính sách.

Thứ sáu, trong các xã hội hiện đại, chính sách công có quan hệ mật thiết với chính sách của đảng cầm quyền. Quyết sách của đảng cầm quyền là chủ trương của tổ chức chính trị nắm quyền đại diện ý chí chung của xã hội, chi phối tổ chức và hoạt động của nhà nước. Do đó chính sách công có quan hệ mật thiết với các chủ trương, đường lối của đảng cầm quyền. Trong mối quan hệ đó, chủ trương, đường lối của đảng cầm quyền là sản phẩm của tổ chức chính trị (đảng cầm quyền) chi phối nhà nước về mặt chính trị, nó mang tính nguyên tắc chung, có tính định hướng của đảng cầm quyền đối với nhà nước.

Còn chính sách nhà nước là sản phẩm của cơ quan công quyền, của nhà nước, đồng thời là kết quả của quá trình thể chế hóa các chủ trương của đảng cầm quyền thành các quyết định mang tính nhà nước, buộc toàn xã hội thực hiện. Chính sách công cũng liên quan mật thiết đối với ý chí, nguyện vọng của nhân dân, được thể hiện thông những kiến nghị, đề xuất của các đoàn thể đại diện cho lợi ích của các tầng lớp nhân dân. Trên ý nghĩa đó, đường lối của đảng chính trị nói chung, của đảng cầm quyền nói riêng và đề xuất của các tổ chức chính trị - xã hội đại diện cho lợi ích của các giai cấp, tầng lớp nhân dân có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành chính sách công. Mặc dù nhà nước là cơ quan quyền lực có tính độc lập cao, nhưng sự phân biệt chính sách công với quyết sách của đảng cầm quyền chỉ là tương 10 đối.

Trên thực tế có thể có những quyết định của đảng cầm quyền trực tiếp được coi là ý chí nhà nước, là quyết định của nhà nước, là chương trình hành động của nhà nước trong trường hợp đảng cầm quyền can thiệp sâu vào các công việc của nhà nước, đảng cầm quyền làm thay nhà nước, đảng cầm quyền và nhà nước là một, không có sự phân biệt. Có thể khẳng định lại: chính sách công là chương trình hành động của nhà nước, là ý chí của nhà nước mang tính cưỡng chế, nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể trong những giai đoạn dài hạn, trung hạn hay ngắn hạn cụ thể. Chính sách công là chuỗi các quyết định và hành vi nhất định của các chủ thể nắm quyền lực nhà nước ở mọi cấp độ, nhằm quy định mục đích và cách thức, hành động của những đối tượng liên quan, để giải quyết những vấn đề mà xã hội quan tâm, nhằm thực thi quyền lực công. Vị trí, vai trò của đánh giá trong chu trình chính sách công Theo khoa học chính trị, một chính sách công có chu trình gồm 4 bước: Một là, xác lập chương trình nghị sự với mục đích tìm kiếm sự nhất trí về mục tiêu.

Hai là, ra quyết định chính sách nhằm tìm kiếm sự nhất trí về biện pháp để đạt được mục tiêu. Ba là, triển khai chính sách là thi hành các biện pháp đã được nhất trí. Bốn là, đánh giá chính sách, tức đánh giá việc thực hiện mục tiêu, điều chỉnh bổ sung và đặt ra các vấn đề mới. Như vậy, chúng ta thấy rằng đánh giá chính sách công là một trong bốn khâu của một chu trình chính sách công.

Mặc dù, đánh giá chính sách là khâu thứ tư - khâu cuối cùng trong một chu trình chính sách nhưng nó có vai trò hết sức quan trọng. Muốn biết một chính sách nào đó có phù hợp với thực tiễn, có vướng mắc và có mang lại hiệu quả hay không thì cần phải có sự đánh giá khách quan về nó. Bởi vì, khi chính sách được thiết kế không ai có thể lường 11 hết các khía cạnh khác nhau mà xã hội tạo ra. Mặt khác, các nhà chính trị khi hoạch định chính sách thường đưa ý chí chủ quan của họ vào chính sách… do đó khi chính sách ra đời và chạm thực tế sẽ bộc lộ nhiều vấn đề cần được điều chỉnh, bổ sung để hoàn thiện.

Mặc dù, trên lý thuyết đánh giá là bước cuối cùng trong chu trình chính sách, nhưng trong thực tế thì nó lại đan xen trong suốt chu trình chính sách. Việc đánh giá hiệu quả của chính sách không phải đợi đến khi triển khai xong xuôi mới đánh giá mà nó phải được tiến hành từ khi chính sách mới được hình thành đến triển khai thực hiện chính sách. Các đánh giá tổng kết về kết quả từng bước của chính sách là rất cần thiết và có ảnh hưởng sống còn đối với chính sách. Bởi vì, việc đánh giá đó sẽ giúp cho chủ thể chính sách phát hiện các tồn tại, hạn chế khuyết điểm để khắc phục, điều trị kịp thời.

Bất cứ người có trách nhiệm nào cũng đều có thể nhìn ra được chương trình làm như thế có ổn không. So sánh với mục tiêu mà chính sách ban đầu xác định, nó được xem là thành công hay thất bại, thành công đến đâu và thất bại đến đâu. Việc đánh giá chính sách có thể có hệ thống hay không có hệ thống, được thực hiện bởi các cá nhân hay tổ chức, bởi đối tượng hay chủ thể nhưng đều nhằm mục tiêu góp phần củng cố giá trị cho chính sách hoặc mở đường cho một chính sách mới hiệu quả hơn. Kết quả của quá trình đánh giá chính sách sẽ tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến chủ thể chính sách và buộc họ phải quan sát, đánh giá tác động của chính sách một cách khách quan.