Tổng quan nghiên cứu
Ngành du lịch và lữ hành toàn cầu năm 2018 đã ghi nhận đóng góp vượt bậc lên tới 2,75 nghìn tỷ USD vào GDP thế giới. Tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, du lịch được xác định là một trong tám chương trình kinh tế ưu tiên hàng đầu, với nguồn thu tăng trưởng ngoạn mục từ 173,3 triệu USD năm 2006 lên hơn 811 triệu USD vào năm 2018. Trong bức tranh chung đó, thủ đô Viêng Chăn giữ vị thế là trung tâm thu hút khách du lịch lớn nhất cả nước, đạt mốc 2.018.174 lượt khách vào năm 2018, bao gồm 706.677 lượt khách nội địa. Tọa lạc tại trung tâm thủ đô, di tích Đại Bảo tháp That Luang với lịch sử hơn 700 năm và lễ hội truyền thống Boun That Luang tổ chức vào tháng 11 hàng năm chính là biểu tượng tâm linh và văn hóa tối cao của đất nước Triệu Voi.
Mặc dù sở hữu tài nguyên văn hóa vô giá, khu du lịch That Luang đang đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng dịch vụ như hạ tầng giao thông kết nối chưa đồng bộ, tình trạng rác thải cục bộ, dịch vụ giải trí nghèo nàn và giá cả hàng lưu niệm thiếu kiểm soát. Nghiên cứu của học viên Mana Chanthip dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Hoàng Thị Lan Hương tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng mức độ thỏa mãn của du khách tại điểm đến. Mục tiêu trọng tâm là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch tại That Luang. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian khu di tích That Luang với dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2014–2018 và dữ liệu sơ cấp khảo sát trên 211 du khách trong tháng 5 năm 2019. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ định lượng để nâng cao tỷ lệ hài lòng của du khách lên trên 85% và thúc đẩy tỷ lệ quay trở lại vượt mốc 50% trong tương lai.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp các lý thuyết kinh điển về hành vi người tiêu dùng và quản trị chất lượng dịch vụ. Trọng tâm là Thuyết Kỳ vọng – Xác nhận (Expectation Confirmation Theory - ECT) của Oliver (1980), chỉ rõ sự hài lòng là kết quả của quá trình so sánh giữa kỳ vọng trước chuyến đi và trải nghiệm thực tế sau khi tiêu dùng dịch vụ. Bên cạnh đó, mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL của Parasuraman cùng các cộng sự (1988) với 5 khoảng cách chất lượng và mô hình cảm nhận SERVPERF của Cronin và Taylor (1992) được vận dụng để làm rõ bản chất cảm nhận dịch vụ.
Đặc biệt, tác giả lựa chọn mô hình HOLSAT do Tribe và Snaith (1998) phát triển chuyên biệt cho đánh giá sự hài lòng về điểm đến du lịch. Khác với bộ thang đo cố định của SERVQUAL, HOLSAT đo lường sự chênh lệch giữa điểm số kỳ vọng và điểm số cảm nhận thực tế trên từng thuộc tính tích cực của điểm đến. Trên cơ sở tổng quan nghiên cứu của các học giả như Truong và Foster (2006), Võ Thị Cẩm Nga (2014) và các quy định của Luật Du lịch Lào năm 2005, mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm 5 nhóm nhân tố chính với 24 thuộc tính đánh giá: (1) Hoạt động du lịch; (2) Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch; (3) An ninh, an toàn; (4) Yếu tố con người; và (5) Môi trường, cảnh quan khu du lịch.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:
- Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo thống kê của Bộ Thông tin, Văn hóa và Du lịch Lào giai đoạn 2014–2018. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu cán bộ quản lý di tích, doanh nghiệp lữ hành và phát phiếu khảo sát trực tiếp du khách tại That Luang.
- Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Mẫu khảo sát gồm 211 du khách hợp lệ (cả nội địa và quốc tế), được chọn theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên thuận tiện tại các khu vực cổng vào, sân đại tháp và các đền phụ trong tháng 5 năm 2019 sau khi đã phỏng vấn thử nghiệm trên 5 du khách để hoàn thiện cấu trúc bảng hỏi. Thang đo Likert 5 mức độ được áp dụng từ 1,00 điểm (Rất không hài lòng) đến 5,00 điểm (Rất hài lòng).
- Phương pháp phân tích: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Tác giả sử dụng thống kê mô tả để phân tích đặc điểm nhân khẩu học, kiểm định Paired Sample T-test để đo lường mức độ chênh lệch giữa kỳ vọng và cảm nhận thực tế của từng tiêu chí HOLSAT, cùng phân tích tương quan Pearson và hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Linear Regression). Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì Paired Sample T-test giúp kiểm chứng sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa kỳ vọng và thực tế, trong khi mô hình hồi quy lượng hóa chính xác mức độ tác động tương đối của từng nhóm nhân tố đến sự hài lòng chung của du khách.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Phân tích dữ liệu từ 211 phiếu khảo sát mang lại những phát hiện quan trọng về thực trạng dịch vụ du lịch tại That Luang:
- Mức độ hài lòng tổng thể đạt mức khả quan: Có 16 trên tổng số 24 tiêu chí khảo sát (chiếm tỷ lệ 66,7%) đạt mức đánh giá hài lòng từ phía du khách khi cảm nhận thực tế cao hơn hoặc bằng kỳ vọng ban đầu. Điểm trung bình của cả kỳ vọng và cảm nhận thực tế ở đa số các tiêu chí đều đạt mức tốt trên 3,40 điểm. Đáng chú ý, có hơn 50% số du khách được khảo sát khẳng định sẽ quay trở lại That Luang và sẵn sàng giới thiệu điểm đến này cho bạn bè, người thân.
- Thứ tự tác động của các nhóm nhân tố: Kết quả hồi quy tuyến tính xác định 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng mạnh nhất đến sự hài lòng chung của du khách theo thứ tự giảm dần: (1) Hoạt động du lịch với hệ số tác động lớn nhất đạt mức 0,407; (2) Cơ sở vật chất kỹ thuật với hệ số 0,354; (3) Môi trường, cảnh quan với hệ số 0,297; (4) Yếu tố con người đạt 0,133; và cuối cùng là An ninh, an toàn với mức tác động 0,131.
- Sự chênh lệch kỳ vọng lớn nhất ở giá trị điểm đến: Tiêu chí "Điểm thu hút khách du lịch (cảnh quan đẹp, văn hóa độc đáo)" đạt mức chênh lệch cảm nhận so với kỳ vọng cao nhất với giá trị dương +0,460 điểm, khẳng định sức hút vượt trội của kiến trúc Phật giáo và giá trị lịch sử của ngôi chùa Vàng.
- Những điểm nghẽn gây thất vọng cho du khách: Có 8/24 tiêu chí ghi nhận giá trị chênh lệch âm (cảm nhận thực tế thấp hơn kỳ vọng). Trong đó, tiêu chí "Giá hàng lưu niệm hợp lý" có độ lệch âm lớn nhất (-0,237 điểm), tiếp đến là "Dịch vụ giải trí xung quanh That Luang" (-0,227 điểm), "Chất lượng cơ sở hạ tầng tại khách sạn, nhà nghỉ" (-0,209 điểm), "Đường sá vào khu du lịch tiện lợi" (-0,175 điểm), cùng thái độ phục vụ của nhân viên (-0,100 điểm) và sự thân thiện của người dân bản địa (-0,057 điểm).
Thảo luận kết quả
Khi biểu diễn các kết quả nghiên cứu trên ma trận tọa độ HOLSAT với trục tung thể hiện mức độ kỳ vọng và trục hoành thể hiện cảm nhận thực tế qua đường phân giác 45 độ, sự phân hóa giữa các nhóm dịch vụ trở nên rất rõ ràng. Các thuộc tính nằm ở vùng "thắng" (kỳ vọng được đáp ứng vượt mức) tập trung chủ yếu vào các giá trị cốt lõi của điểm đến như sự độc đáo của bảo tháp cao 45 mét, bề dày lịch sử, sự an toàn không có hiện tượng bạo lực (chênh lệch dương +0,142 điểm) và tính chuyên nghiệp của đội ngũ quản lý (+0,237 điểm).
Ngược lại, vùng "thua" (cảm nhận thực tế dưới mức kỳ vọng) phản ánh rõ nét những hạn chế cố hữu của hạ tầng đô thị Viêng Chăn. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Truong và Foster (2006) khi đánh giá du lịch Việt Nam và Đinh Công Thành cùng cộng sự (2011) tại Sóc Trăng, nơi các yếu tố kỹ thuật và thương mại hóa dịch vụ thường tụt hậu so với tốc độ tăng trưởng du khách. Dù lượng khách đến Viêng Chăn đạt trên 2 triệu người năm 2018 và mức chi tiêu bình quân tăng từ 142,6 USD năm 2006 lên 193,7 USD năm 2018, du khách vẫn gặp trở ngại do đường sá chật hẹp, thiếu phương tiện công cộng chuyên biệt đến That Luang và tình trạng người bán hàng lưu niệm nói thách giá. Thêm vào đó, việc du khách đi theo tour lữ hành trọn gói hay đi tự túc cùng thời gian lưu trú tại Viêng Chăn có mối tương quan thuận rõ rệt với mức độ hài lòng chung.
Đề xuất và khuyến nghị
Dựa trên kết quả phân tích định lượng và định hướng từ Chiến lược phát triển du lịch Lào giai đoạn 2012–2020, luận văn đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm:
- Nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật và hạ tầng giao thông tiếp cận: Ban Quản lý khu du lịch That Luang cần chủ động phối hợp với Sở Giao thông Vận tải thủ đô Viêng Chăn mở rộng các tuyến đường dẫn vào di tích, thiết lập bãi đỗ xe đạt chuẩn và mở thêm các tuyến xe buýt nhanh kết nối trực tiếp từ sân bay quốc tế Wattay đến That Luang. Mục tiêu đến năm 2021 là giảm 80% tình trạng ùn tắc giao thông cục bộ trong các ngày cuối tuần và nâng điểm số đánh giá hạ tầng đường sá từ mức âm -0,175 lên mức dương trên +0,200 điểm.
- Kiểm soát giá cả và chuẩn hóa hoạt động kinh doanh lưu niệm: Ban Quản lý di tích cần quy hoạch lại khu vực mua sắm, ban hành quy chế bắt buộc 100% quầy hàng lưu niệm phải niêm yết giá công khai và có chứng nhận xuất xứ hàng thủ công truyền thống Lào. Thời gian hoàn thành trong 6 tháng đầu năm 2020, hướng tới mục tiêu triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng chèo kéo, đưa chỉ số hài lòng về giá lưu niệm từ -0,237 lên trên 0,000 điểm.
- Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp: Bộ Thông tin, Văn hóa và Du lịch Lào cùng các hiệp hội du lịch cần tổ chức định kỳ các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ hướng dẫn viên tại điểm và tập huấn kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ (tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Thái) cho đội ngũ nhân viên phục vụ và tiểu thương quanh di tích. Mục tiêu đến năm 2022 là 100% nhân viên tại điểm đạt chuẩn văn hóa ứng xử du lịch, nâng tỷ lệ hài lòng về yếu tố con người đạt trên 90%.
- Bảo vệ cảnh quan môi trường và an toàn vệ sinh thực phẩm: Công ty Môi trường Đô thị Viêng Chăn kết hợp với đơn vị quản lý di tích tăng cường lắp đặt hệ thống thùng rác phân loại, bổ sung nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn du lịch quốc tế và tăng tần suất thu gom rác gấp 2 lần trong dịp cao điểm lễ hội Boun That Luang tháng 11 hàng năm. Đảm bảo duy trì điểm số hài lòng về vệ sinh môi trường trên 4,20/5,00 điểm.
- Đổi mới chiến lược xúc tiến và marketing du lịch số: Trung tâm Xúc tiến Du lịch Lào cần đẩy mạnh xây dựng hệ thống thuyết minh tự động đa ngôn ngữ qua mã QR tại khuôn viên Đại Bảo tháp, phát triển các ấn phẩm điện tử giới thiệu chiều sâu văn hóa Phật giáo That Luang. Phấn đấu giai đoạn 2020–2025 gia tăng lượng khách quốc tế quay trở lại từ mức 50% lên trên 65%.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo ứng dụng sâu rộng cho nhiều nhóm đối tượng:
- Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý di tích That Luang: Cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng và phương pháp luận HOLSAT để xây dựng quy hoạch tổng thể, ban hành khung chính sách kiểm soát chất lượng dịch vụ và quản lý điểm đến văn hóa bền vững.
- Các doanh nghiệp lữ hành, khách sạn và nhà hàng tại Viêng Chăn: Giúp các đơn vị kinh doanh nắm bắt chính xác mức độ kỳ vọng và điểm chưa hài lòng của du khách, từ đó thiết kế các chương trình tour hấp dẫn, định giá dịch vụ hợp lý và nâng cấp tiện nghi lưu trú đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
- Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý Du lịch: Là tài liệu tham khảo giá trị về quy trình nghiên cứu khoa học chuẩn mực, phương pháp chuyển hóa mô hình HOLSAT trên nền tảng SPSS 20.0 và kỹ thuật xử lý dữ liệu định lượng trong đánh giá điểm đến di sản.
- Các tổ chức bảo tồn văn hóa và phát triển quốc tế: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về việc giải quyết bài toán hài hòa giữa khai thác kinh tế du lịch và bảo tồn tính tôn nghiêm, nguyên vẹn của di sản Phật giáo cổ truyền.
Câu hỏi thường gặp
Mô hình HOLSAT áp dụng trong luận văn có điểm gì cải tiến so với mô hình gốc?
Mô hình gốc của Tribe và Snaith (1998) chia các thuộc tính thành hai danh mục tích cực và tiêu cực riêng biệt. Luận văn đã điều chỉnh toàn bộ 24 tiêu chí sang hướng phát biểu tích cực nhằm tối ưu hóa việc phân tích tương quan và hồi quy tuyến tính trên phần mềm SPSS 20.0, giúp lượng hóa trực tiếp mức độ tác động của từng nhân tố đến sự hài lòng chung.
Nhân tố nào chi phối mạnh mẽ nhất đến sự hài lòng của du khách tại That Luang?
Phân tích hồi quy xác định nhóm nhân tố "Hoạt động du lịch" có sức ảnh hưởng lớn nhất với hệ số hồi quy Beta chuẩn hóa đạt 0,407 (p < 0,01). Sự độc đáo về kiến trúc 3 tầng thế kỷ 16 và giá trị văn hóa tâm linh của Đại Bảo tháp dát vàng chính là động lực trải nghiệm quan trọng nhất của du khách.
Tại sao nhóm tiêu chí cơ sở vật chất kỹ thuật lại nhận điểm chênh lệch âm từ du khách?
Cảm nhận thực tế về cơ sở hạ tầng thấp hơn kỳ vọng do đường sá tiếp cận còn nhỏ hẹp (-0,175 điểm), thiếu phương tiện giao thông công cộng kết nối (-0,071 điểm), dịch vụ lưu trú chưa đồng đều (-0,209 điểm) và các điểm vui chơi giải trí xung quanh khu di tích còn nghèo nàn (-0,227 điểm).
Quy mô mẫu 211 phiếu khảo sát có đảm bảo độ tin cậy khoa học không?
Quy mô mẫu 211 phiếu hoàn toàn thỏa mãn các quy tắc thực nghiệm thống kê (cỡ mẫu tối thiểu gấp 5 lần số biến quan sát trong mô hình gồm 24 tiêu chí, tức 120 mẫu) và đáp ứng yêu cầu phân tích hồi quy tuyến tính đa biến với độ tin cậy thống kê 95%.
Kết quả nghiên cứu này có thể nhân rộng cho các điểm đến văn hóa khác ở Lào không?
Hoàn toàn có thể. Khung lý thuyết và mô hình HOLSAT tùy biến trong nghiên cứu này cung cấp một công cụ đánh giá chuẩn hóa, dễ dàng chuyển giao để nghiên cứu mức độ hài lòng tại các quần thể di sản nổi tiếng khác của Lào như Wat Phou tại Champasak hay Cố đô Luang Prabang.
Kết luận
- Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chất lượng dịch vụ du lịch, vận dụng thành công mô hình HOLSAT hiệu chỉnh gồm 5 nhóm nhân tố và 24 tiêu chí đánh giá tại khu du lịch That Luang.
- Thực trạng sự hài lòng của du khách đạt mức khả quan với 16/24 tiêu chí đạt hoặc vượt kỳ vọng, cùng hơn 50% du khách mong muốn quay lại và giới thiệu điểm đến.
- Kết quả lượng hóa khẳng định hoạt động du lịch (hệ số 0,407) và cơ sở vật chất kỹ thuật (hệ số 0,354) là hai trụ cột có mức độ chi phối lớn nhất đến trải nghiệm của du khách.
- Nghiên cứu đã chỉ rõ các điểm nghẽn hạ tầng giao thông, giá cả hàng lưu niệm và tính đa dạng dịch vụ giải trí phụ trợ cần được ưu tiên khắc phục khẩn cấp.
- Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng cao gắn liền với định hướng phát triển du lịch thủ đô Viêng Chăn giai đoạn 2020–2025.
Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh dữ liệu định lượng chuẩn xác và các hàm ý quản trị thiết thực cho ngành du lịch Lào. Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp lữ hành nên triển khai kế hoạch đánh giá định kỳ chỉ số hài lòng du khách 2 năm một lần trong giai đoạn 2020–2022, đặc biệt tập trung vào mùa cao điểm lễ hội tháng 11. Hãy chủ động khai thác các phát hiện từ luận văn để tối ưu hóa chất lượng dịch vụ, nâng tầm That Luang thành điểm đến văn hóa di sản hàng đầu khu vực Đông Nam Á.