Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu sử dụng đất ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Khám phá luận văn thạc sĩ về nghiên cứu sử dụng đất ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, phân tích tiềm năng và thách thức phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Như Vân
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa lí học
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng đất ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG ĐẤT
• 1.1. Khái quát chung về tài nguyên đất và hiện trạng sử dụng đất
• 1.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất
• 1.3. Sử dụng đất bền vững
• 1.4. Cơ sở thực tiễn. Tình hình sử dụng đất vùng Trung du miền núi Bắc Bộ
• 1.5. Tình hình sử dụng đất ở tỉnh Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT CỦA HUYỆN PHÚ LƯƠNG
• 2.1. Khái quát về huyện Phú Lương
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.3. Các nguồn tài nguyên
• 2.4. Thực trạng môi trường. Điều kiện KT-XH
• 2.5. Tình hình sử dụng đất huyện Phú Lương giai đoạn 2000-2014
• 2.6. Hiện trạng sử dụng vốn đất
• 2.7. Tình hình biến động sử dụng các loại đất giai đoạn 2000 - 2014
• 2.8. Hiện trạng sử dụng đất theo lãnh thổ
• 2.9. Nguyên nhân biến động sử dụng đất huyện Phú Lương giai đoạn 2000-2014
• 2.10. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường, tính hợp lý của việc sử dụng đất huyện Phú Lương
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT CỦA HUYỆN PHÚ LƯƠNG ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Cơ sở của định hướng
• 3.2. Mục tiêu phát triển KT-XH của huyện Phú Lương giai đoạn 2010-2015, định hướng đến năm 2020
• 3.3. Tiềm năng sử dụng vốn đất của huyện Phú Lương
• 3.4. Định hướng và giải pháp sử dụng đất huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020
• 3.5. Phương án quy hoạch sử dụng đất huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010 – 2015, định hướng đến năm 2020
• 3.6. Đề xuất mô hình nông lâm kết hợp - một mô hình cho sử dụng đất tại huyện Phú Lương
• 3.7. Đề xuất giải pháp với đất phi nông nghiệp
• 3.8. Đề xuất những biện pháp trong quản lý, qui hoạch sử dụng đất huyện Phú Lương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sử dụng đất huyện Phú Lương Thái Nguyên

Nghiên cứu sử dụng đất huyện Phú Lương, Thái Nguyên là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Đất đai không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố quyết định trong việc phát triển nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Việc đánh giá hiện trạng sử dụng đất giúp xác định các vấn đề và thách thức trong quản lý tài nguyên đất.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Phú Lương

Huyện Phú Lương nằm ở vùng núi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, có điều kiện tự nhiên đa dạng. Kinh tế huyện chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với diện tích đất nông nghiệp lớn. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế cũng dẫn đến áp lực lên tài nguyên đất.

1.2. Vai trò của đất đai trong phát triển bền vững

Đất đai là nguồn tài nguyên thiết yếu cho sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế. Việc sử dụng đất hợp lý không chỉ đảm bảo an ninh lương thực mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý sử dụng đất huyện Phú Lương

Quản lý sử dụng đất tại huyện Phú Lương đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế đã dẫn đến tình trạng khai thác quá mức tài nguyên đất. Điều này gây ra nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường và tranh chấp đất đai.

2.1. Biến động sử dụng đất và nguyên nhân

Biến động sử dụng đất tại huyện Phú Lương chủ yếu do sự phát triển kinh tế và đô thị hóa. Nhiều diện tích đất nông nghiệp đã bị chuyển đổi sang mục đích khác, gây áp lực lên nguồn tài nguyên đất.

2.2. Tác động của chính sách đất đai đến sử dụng đất

Chính sách đất đai hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Việc thiếu quy hoạch rõ ràng dẫn đến tình trạng sử dụng đất không hiệu quả và gây ra nhiều vấn đề xã hội.

III. Phương pháp nghiên cứu sử dụng đất huyện Phú Lương hiệu quả

Để đánh giá hiện trạng sử dụng đất, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc sử dụng công nghệ thông tin địa lý và các phương pháp phân tích số liệu sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác hơn.

3.1. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Sử dụng các phương pháp điều tra, khảo sát thực địa và thu thập số liệu từ các cơ quan chức năng để có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong nghiên cứu

Công nghệ thông tin địa lý (GIS) sẽ được áp dụng để phân tích và trực quan hóa dữ liệu sử dụng đất, giúp dễ dàng nhận diện các vấn đề và xu hướng biến động.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại huyện Phú Lương

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch và quản lý sử dụng đất. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp cải thiện tình hình sử dụng đất tại huyện Phú Lương.

4.1. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất

Nghiên cứu sẽ chỉ ra các loại hình sử dụng đất hiện có, từ đó đánh giá hiệu quả và tính bền vững của từng loại hình.

4.2. Đề xuất giải pháp quản lý sử dụng đất

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp quản lý sử dụng đất sẽ được đề xuất nhằm đảm bảo phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nghiên cứu sử dụng đất

Nghiên cứu sử dụng đất huyện Phú Lương cần được tiếp tục và mở rộng. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên đất và phát triển bền vững cho huyện.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu sử dụng đất

Nghiên cứu sử dụng đất không chỉ giúp quản lý tài nguyên hiệu quả mà còn góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội của huyện.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các mô hình sử dụng đất bền vững và áp dụng công nghệ mới trong quản lý tài nguyên đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên đất đai đóng vai trò là tư liệu sản xuất đặc biệt và là nền tảng không gian cốt lõi cho mọi hoạt động kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng. Tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, với tổng diện tích tự nhiên đạt 36.894,65 ha trải dài trên 16 đơn vị hành chính cấp xã, quỹ đất nông nghiệp luôn chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 82,68% (tương đương 30.503,30 ha). Tuy nhiên, trước sức ép gia tăng dân số với quy mô 107.452 người và tốc độ công nghiệp hóa nhanh chóng, tài nguyên đất tại địa phương đang đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng do địa hình đồi núi dốc, trong đó diện tích có độ dốc trên 20 độ chiếm tới 31,3%. Các hoạt động khai thác khoáng sản than, titan cùng tập quán canh tác nương rẫy chưa hợp lý đã làm gia tăng hiện tượng xói mòn và rửa trôi đất màu.

Nghiên cứu này được triển khai nhằm phân tích toàn diện hiện trạng, đánh giá tiềm năng và làm rõ quy luật biến động sử dụng đất tại huyện Phú Lương trong giai đoạn 2000 - 2014, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp định hướng quy hoạch không gian bền vững đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 2 thị trấn và 14 xã thuộc huyện Phú Lương, tập trung vào 3 nhóm đất chính gồm đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác, giúp tối ưu hóa việc phân bổ quỹ đất, giảm tỷ lệ đất chưa sử dụng từ 8,51% năm 2000 xuống còn 1,56% năm 2014, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế trên từng héc-ta canh tác cho hơn 59.000 lao động tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết phát sinh học thổ nhưỡng của nhà khoa học Vasily Dokuchaev xác lập năm 1879, nhìn nhận đất đai như một thể tự nhiên động chịu sự tương tác đa chiều giữa đá mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình và con người. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp khung phân loại đất đai theo mục đích sử dụng được quy định tại Điều 13 Luật Đất đai năm 2013 của Việt Nam, chia quỹ đất thành ba nhóm: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng.

Để thẩm định tính bền vững, đề tài áp dụng mô hình tam giác phát triển bền vững của Ngân hàng Thế giới kết hợp khung đánh giá quản lý đất bền vững được đề xuất bởi nhà nghiên cứu Julian Dumanski năm 1991. Khung lý thuyết này phân chia tính bền vững theo ngưỡng thời gian: bền vững lâu dài trên 25 năm, trung hạn từ 15 đến 25 năm, ngắn hạn từ 7 đến 15 năm và không bền vững dưới 7 năm. Các mô hình kỹ thuật canh tác đất dốc như mô hình canh tác nông lâm kết hợp bền vững (SALT 1, SALT 2, SALT 3) cũng được đưa vào làm cơ sở lý luận định hình giải pháp sinh thái.

Bốn khái niệm cốt lõi chi phối toàn bộ tiến trình phân tích gồm: tài nguyên đất đai (không gian lãnh thổ có giới hạn đa chiều), hiện trạng sử dụng đất (trạng thái lớp phủ bề mặt phản ánh hoạt động kinh tế), biến động sử dụng đất (sự chuyển dịch mục đích sử dụng đất theo thời gian dưới tác động tự nhiên và nhân sinh), và sử dụng đất bền vững (sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ niên giám thống kê huyện Phú Lương, hồ sơ quy hoạch sử dụng đất của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên qua các mốc kiểm kê năm 2000, 2005, 2010 và 2014, cùng hệ thống bản đồ thổ nhưỡng tỷ lệ 1:25.000.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành điều tra mẫu điển hình với cỡ mẫu 160 hộ gia đình phân bổ đều tại 16 xã, thị trấn (mỗi đơn vị 10 hộ, đại diện cho các nhóm hộ trồng lúa, trồng chè, kinh doanh rừng và dịch vụ) theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 25 cán bộ chuyên trách thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Trạm Khuyến nông huyện.

Phương pháp xử lý dữ liệu trọng tâm là ứng dụng công nghệ Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) thông qua phần mềm MapInfo để số hóa bản đồ hiện trạng, chồng xếp các lớp dữ liệu và chiết xuất bản đồ biến động đất đai. Việc lựa chọn công cụ GIS kết hợp phân tích thống kê định lượng theo công thức tỷ lệ biến động i = [(S2 - S1) / S1] * 100 cho phép lượng hóa chính xác tốc độ chuyển dịch không gian của 36.894,65 ha đất đai qua 14 năm, đảm bảo tính trực quan, độ tin cậy và khách quan khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu kiểm kê giai đoạn 2000 - 2014 trên địa bàn huyện Phú Lương đã làm rõ 4 phát hiện quan trọng:

• Đất nông nghiệp giữ vai trò thống trị và tăng trưởng liên tục: Diện tích nhóm đất nông nghiệp tăng từ 28.776,35 ha (năm 2000) lên 30.503,30 ha (năm 2014), chiếm 82,68% tổng diện tích tự nhiên, tương ứng mức tăng ròng 1.726,95 ha (tăng 6,0%). Trong đó, đất lâm nghiệp chiếm quy mô lớn nhất với 17.223,86 ha (chiếm 56,47% diện tích đất nông nghiệp), diện tích rừng trồng đạt 14.055,54 ha, phản ánh hiệu quả từ chính sách giao đất khoán rừng cho hộ nông dân.
• Đất phi nông nghiệp mở rộng nhanh chóng: Diện tích đất phi nông nghiệp tăng mạnh từ 4.085,97 ha (năm 2000) lên 5.813,35 ha (năm 2014), tương ứng mức tăng 1.727,38 ha (tăng 42,28%). Tỷ trọng nhóm đất này trong cơ cấu đất tự nhiên nâng từ 11,10% lên 15,76%, tập trung vào đất chuyên dùng (3.169,63 ha, chiếm 54,52% đất phi nông nghiệp) và đất ở (1.693,84 ha, chiếm 29,14%) do sự phát triển của cụm công nghiệp Sơn Cẩm và khu đô thị thị trấn Đu.
• Quỹ đất chưa sử dụng giảm sâu: Diện tích đất chưa sử dụng giảm kỷ lục từ 3.136,65 ha (chiếm 8,51% năm 2000) xuống còn 578,00 ha (chiếm 1,56% năm 2014), tương đương mức giảm 2.558,65 ha (giảm 81,57%). Hơn 2.300 ha đất đồi núi trọc và đất bằng hoang hóa đã được khai hoang chuyển đổi thành công sang đất trồng chè, cây ăn quả và rừng sản xuất.
• Cơ cấu thổ nhưỡng phong phú gồm 13 loại đất: Phổ biến nhất là đất đỏ vàng trên phiến thạch sét với 13.050,00 ha (chiếm 38,03% diện tích đất có khả năng sử dụng), phân bố tại các xã phía Bắc; tiếp theo là đất dốc tụ 5.275,00 ha (15,37%) và đất vàng nhạt trên đá cát 4.731,25 ha (13,79%), tạo tiền đề hình thành vùng chè đặc sản nức tiếng tại các xã Tức Tranh, Vô Tranh, Phú Đô.

Thảo luận kết quả

Sự biến động mạnh mẽ của cơ cấu đất đai tại Phú Lương phản ánh xu thế chuyển dịch kinh tế từ thuần nông sang phát triển công nghiệp - dịch vụ và đẩy mạnh nông nghiệp hàng hóa. Tốc độ thu hẹp đất chưa sử dụng (giảm 81,57%) tại Phú Lương cao hơn đáng kể so với mức bình quân của vùng Trung du miền núi Bắc Bộ, minh chứng cho tính chủ động trong việc phủ xanh đất trống đồi núi trọc theo Chương trình 661 và Chương trình 135.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những nút thắt lớn. Trong tổng số 4.077,09 ha đất trồng lúa nước năm 2014, có tới 42,25% diện tích chỉ canh tác được một vụ do thiếu hụt công trình thủy lợi cục bộ và phụ thuộc vào nước trời mùa khô. Tình trạng khai thác khoáng sản than tại Phấn Mễ và mỏ titan tại Động Đạt với trữ lượng khoảng 40 triệu tấn đã tạo ra nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm và biến dạng cảnh quan địa hình.

Dữ liệu biến động không gian của luận văn được thể hiện xuất sắc qua biểu đồ cột chồng cơ cấu sử dụng đất 4 giai đoạn (2000, 2005, 2010, 2014) và bản đồ chuyên đề biến động sử dụng đất tỷ lệ 1:25.000. Các bảng ma trận chuyển dịch đất đai cấp xã cho thấy rõ xu hướng đất nông nghiệp bị chia sẻ cho đất giao thông và xây dựng cơ sở hạ tầng, đặt ra yêu cầu cấp bách phải quản lý quỹ đất chặt chẽ hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững và khai thác tối ưu quỹ đất đến năm 2020, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động chiến lược:

• Chuyển đổi linh hoạt cơ cấu cây trồng trên đất dốc: Tiến hành dồn điền đổi thửa, chuyển đổi khoảng 500 ha đất trồng lúa một vụ kém hiệu quả sang mô hình trồng chè thâm canh cao sản, rau củ an toàn và cây ăn quả giá trị cao; mục tiêu nâng cao giá trị thu hoạch đạt 120 triệu đồng/ha/năm vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Ủy ban nhân dân các xã và các hợp tác xã nông nghiệp.
• Nhân rộng các mô hình Nông Lâm Kết Hợp (SALT): Triển khai đồng bộ mô hình SALT 1 (canh tác đất dốc với hàng rào cây họ đậu chắn xói mòn) và SALT 3 (nông lâm kết hợp đa tầng) trên 13.050 ha đất đỏ vàng phiến thạch sét; mục tiêu giảm 70% lượng bùn đất xói mòn và nâng độ che phủ rừng lên trên 52% trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Chi cục Kiểm lâm, Trạm Khuyến nông huyện và các hộ nhận khoán đất rừng.
• Nâng cấp mạng lưới thủy lợi và hạ tầng giao thông: Đầu tư kiên cố hóa 193 công trình thủy lợi (bao gồm 49 hồ chứa, 29 trạm bơm) nhằm đảm bảo tưới tiêu chủ động cho 100% diện tích đất lúa hai vụ; hoàn thiện nâng cấp 448 km đường giao thông liên thôn lên chuẩn bê tông hóa trong giai đoạn 2015 - 2020. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện Phú Lương.
• Tăng cường thanh tra và hoàn thổ môi trường khai thác khoáng sản: Siết chặt giám sát việc cấp phép đối với 100% các điểm mỏ khoáng sản than, titan, sét; ban hành quy chế bắt buộc các doanh nghiệp khai khoáng phục hồi môi trường và tái tạo tối thiểu 50 ha mặt bằng sau khai thác trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện chủ trì, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, là nguồn tư liệu chuyên khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý và nhà hoạch định chính sách cấp địa phương: Cán bộ công tác tại Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê các huyện miền núi có thể trực tiếp ứng dụng bộ số liệu biến động 36.894,65 ha và phương pháp quy hoạch phân vùng để xây dựng kế hoạch sử dụng đất định kỳ 5 năm và quy hoạch tầm nhìn 10 năm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Địa lý, Quản lý đất đai: Nghiên cứu cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về ứng dụng GIS MapInfo trong phân tích biến động lớp phủ mặt đất, là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các đề tài nghiên cứu về sinh thái cảnh quan và sử dụng đất bền vững tại vùng Trung du miền núi phía Bắc.
• Các doanh nghiệp nông nghiệp, hợp tác xã và chủ trang trại: Các đơn vị kinh doanh có thể khai thác thông tin chi tiết về 13 loại đất thổ nhưỡng và điều kiện vi khí hậu tại từng xã để định hướng đầu tư các vùng nguyên liệu chè hữu cơ, trang trại chăn nuôi khép kín trên diện tích 4.731 ha đất phù hợp.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ phát triển bền vững: Nguồn dữ liệu về thực trạng đời sống của 8 cộng đồng dân tộc và 5.278 hộ nghèo là cơ sở quý báu để thiết kế các dự án viện trợ sinh kế nông thôn thích ứng với biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nổi bật nhất trong cơ cấu sử dụng đất tại huyện Phú Lương giai đoạn 2000 - 2014 là gì? Điểm nổi bật nhất là đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ áp đảo trên 82% (đạt 30.503,30 ha năm 2014), trong khi đất chưa sử dụng giảm mạnh từ 8,51% xuống chỉ còn 1,56%, minh chứng cho sự nỗ lực khai hoang và phục hồi đất đồi núi trọc tại địa phương.

Biến động nhóm đất phi nông nghiệp tại huyện Phú Lương diễn ra với xu hướng nào? Đất phi nông nghiệp tăng trưởng vượt bậc với mức tăng 42,28% (tăng 1.727,38 ha trong giai đoạn 2000 - 2014), chủ yếu mở rộng đất chuyên dùng phục vụ các cụm công nghiệp Sơn Cẩm, Đu - Động Đạt và nâng cấp 574,5 km mạng lưới giao thông nông thôn.

Tại sao huyện Phú Lương cần ưu tiên triển khai mô hình nông lâm kết hợp trên đất dốc? Vì địa hình huyện có trên 31,3% diện tích mang độ dốc trên 20 độ cùng lượng mưa lớn hơn 2.100 mm/năm dễ gây xói mòn. Các mô hình SALT giúp bảo vệ 13.050 ha đất phiến thạch sét, hạn chế rửa trôi và tạo thu nhập bền vững cho nông dân.

Hạn chế lớn nhất trong việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Phú Lương là gì? Hạn chế lớn nhất là có tới 42,25% diện tích trong tổng số 4.077,09 ha đất lúa nước chỉ canh tác được một vụ do thiếu nước mùa khô, địa hình chia cắt phức tạp và hệ thống công trình thủy lợi chưa đồng bộ.

Luận văn đã ứng dụng công nghệ nào để theo dõi và thành lập bản đồ biến động đất đai? Nghiên cứu ứng dụng phần mềm GIS MapInfo để số hóa hệ thống bản đồ địa hình, bản đồ thổ nhưỡng tỷ lệ 1:25.000 và tích hợp dữ liệu thống kê kiểm kê đất đai 16 xã, thị trấn qua các năm 2000, 2005, 2010 và 2014.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và phương pháp luận về đánh giá tài nguyên đất và quản lý đất dốc bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế và pháp luật Việt Nam.
• Lượng hóa chi tiết hiện trạng và quy luật biến động của 3 nhóm đất chính trên toàn bộ 36.894,65 ha lãnh thổ huyện Phú Lương trong giai đoạn 2000 - 2014.
• Nhận diện đầy đủ đặc tính nông hóa thổ nhưỡng của 13 loại đất chính và xác định vai trò quyết định của 13.050,00 ha đất đỏ vàng trên phiến thạch sét đối với kinh tế địa phương.
• Chỉ rõ những bất cập về xói mòn đất, ô nhiễm môi trường khai khoáng than, titan và tình trạng 42,25% đất lúa nước chỉ canh tác một vụ do thiếu thủy lợi.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật canh tác SALT và chính sách quy hoạch đất đai khả thi, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2020.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2015 đến năm 2020, huyện Phú Lương cần tập trung hoàn thiện hạ tầng 193 công trình thủy lợi, đẩy mạnh hoàn thổ môi trường mỏ khoáng sản và nhân rộng các vùng chuyên canh chè an toàn. Quý độc giả, nhà khoa học và các nhà quản lý hãy tham khảo ngay toàn văn luận văn thạc sĩ Địa lý học này để ứng dụng các mô hình sử dụng đất bền vững vào thực tiễn địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu sử dụng đất. Chương II: Tình hình sử dụng đất của huyện Phú Lƣơng. Chương III: Định hƣớng và giải pháp và sử dụng đất của huyện Phú Lƣơng đến năm 2020 9. Từ khoá Huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên Sử dụng bền vững tài nguyên đất.

Mô hình nông lâm kết hợp. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG ĐẤT 1. Khái quát chung về tài nguyên đất và hiện trạng sử dụng đất 1. Khái niệm về đất Trong đời sống hằng ngày hai từ “đất” và “đất đai” đƣợc dùng với cùng một khái niệm khá phổ biển.

Tuy nhiên tài nguyên đất và đất đai lại có sự phân biệt nhất định. Theo các nhà thổ nhƣỡng thì “đất” trong tiếng Anh có nghĩa là “soil” còn có nghĩa là “thổ” hay “thổ nhƣỡng” bao hàm ý nghĩa về tính chất của nó. Còn “đất đai” trong tiếng Anh có nghĩa là “land”, có nghĩa về phạm vi không gian hay đƣợc hiểu về “lãnh thổ”. Vì thế mà có nhiều cách định nghĩa về đất.

- Theo quan điểm phát sinh học thổ nhƣỡng, đất là thể tự nhiên đặc biệt hình thành do sự tác động tổng hợp các yếu tố: đá mẹ, khí hậu, địa hình, sinh vật, thời gian và tác động của con ngƣời (Đôcutraev - 1879). - Theo quan điểm kinh tế học: Đất là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, là đối tƣợng lao động đồng thời là sản phẩm lao động. Khái niệm về đất đai bao gồm nội dung về mặt bằng lãnh thổ sử dụng cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Theo cách tiếp cận mới, theo nghĩa rộng thì đất đƣợc hiểu là một không gian giới hạn có chiều thẳng đứng (bao gồm cả phần khí hậu của khí quyển bên trên bề mặt, mặt đất đến tài nguyên nƣớc ngầm ở bên dƣới) đó là sự kết hợp của thổ nhƣỡng, khí hậu, thủy văn và thực vật cùng với những thành phần khác.

Phân loại hiện trạng sử dụng đất HTSDĐ là trạng thái lớp phủ bề mặt đất bao gồm lớp phủ tự nhiên và nhân tác, phản ánh trạng thái sử dụng quĩ đất thông qua các loại hình sử dụng đất. HTSDĐ luôn thay đổi dƣới tác động của các qui luật tự nhiên và những hoạt động KT-XH của con ngƣời. Theo quy định của điều 13 trong Luật Đất đai 2013 căn cứ vào mục đích sử dụng, đất đai đƣợc phân loại nhƣ sau: - Nhóm đất nông nghiệp bao gồm các loại đất : + Đất trồng cây hàng năm, gồm đất trồng lúa, đất đồng cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Đất trồng cây lâu năm + Đất rừng sản xuất + Đất rừng phòng hộ + Đất rừng đặc dụng + Đất nuôi trồng thuỷ sản + Đất làm muối + Đất nông nghiệp khác theo quy định của Chính phủ - Nhóm đất phi nông nghiệp bao gồm các loại đất + Đất ở gồm đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị + Đất xây dựng trụ sở cơ quan, xây dựng công trình sự nghiệp + Đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh + Đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp, gồm đất xây dựng khu công nghiệp; đất làm mặt bằng xây dựng cơ sở sản xuất, kinh doanh; đất sử dụng cho hoạt động khoáng sản; đất sản xuất vật liệu xây dựng, làm gốm sứ.

+ Đất sử dụng vào mục đích công cộng gồm đất giao thông, thuỷ lợi; đất xây dựng các công trình văn hoá, y tế, giáo dục và đào tạo, thể dục thể thao phục vụ lợi ích công cộng; đất có di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh; đất xây dựng các công trình công cộng khác theo quy định của Chính phủ gồm: + Đất do các cơ sở tôn giáo sử dụng (đất tôn giáo, tín ngƣỡng) + Đất có công trình là đình, đền, miếu, am, từ đƣờng, nhà thờ họ + Đất nghĩa trang, nghĩa địa + Đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối và mặt nƣớc chuyên dùng; + Đất phi nông nghiệp khác theo quy định của Chính phủ - Nhóm đất chưa sử dụng bao gồm : các loại đất chưa xác định mục đích sử dụng. HTSDĐ hằng năm, các địa phƣơng lựa chọn cách phân loại HTSDĐ với 2 loại: Đất nông - lâm nghiệp (đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp) và đất phi nông nghiệp (đất chuyên dùng, đất ở) và đất chƣa sử dụng. Trong luận văn này chúng tôi sử dụng cách phân loại đất theo cách phân loại đất của địa phƣơng: Đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chƣa sử dụng.1) 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đất trồng cây hàng năm Hình 1. Sơ đồ phân loại đất theo mục đích sử dụng Đất trồng cây lâu năm Đất Đất ở nông thôn, đô thị nông Đất rừng sản xuất nghiệp Đất xây dựng Đất rừng phòng hộ Đất an ninh quốc phòng Đất rừng đặc dụng Đất sản xuất kinh doanh Đất nuôi trồng thuỷ sản Đất Đất cộng đồng Quỹ Đất làm muối đất phi Đất tôn giáo nông Đất nông nghiệp khác đai nghiệp Đất tín ngƣỡng Đất nghĩa trang nghĩa địa Đất đồi chƣa sử dụng Đất Đất sông ngòi, kênh, rạch chƣa Đất bằng chƣa sử dụng sử Đất phi nông nghiệp khác Núi đá không có rừng cây dụng Hình 1.

Sơ đồ phân loại đất theo mục đích sử dụng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất 1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu hiện trạng thông qua sự biến động sử dụng đất BĐSDĐ là sự thay đổi mục đích sử dụng đất theo thời gian do nguyên nhân khách quan (quy luật biến động tự nhiên) và nguyên nhân chủ quan (hoạt động KT-XH của con ngƣời). Những nguyên nhân khách quan, đó là sự vận động của các qui luật tự nhiên, ví dụ nhƣ sự bồi đắp nên các đồng bằng châu thổ là một quá trình tự nhiên diễn ra trong hàng triệu năm, thƣờng không là nguyên nhân trực tiếp gây nên BĐSDĐ.

Nguyên nhân trực tiếp chủ yếu làm cho sử dụng đất luôn biến động ở đây là do các hoạt động kinh tế của con ngƣời. Trong quá trình khai thác tự nhiên để phục vụ nhu cầu của mình, chính con ngƣời là tác nhân chủ yếu, mạnh mẽ nhất làm phá vỡ thế cân bằng của tự nhiên, làm cho tự nhiên không còn phát triển theo qui luật vốn có của nó. Biến động này đặc biệt lớn ở những nƣớc chậm phát triển, nơi mà con ngƣời còn ít hiểu biết về tự nhiên, sống phụ thuộc vào tự nhiên (tài nguyên) đồng thời lại khai thác tài nguyên một cách bừa bãi. Vì vậy, các điều kiện nghiên cứu phản ánh sự thay đổi tình trạng sử dụng đất, là cơ sở để xây dựng các phƣơng án qui hoạch trên lãnh thổ địa lí cụ thể, nhằm sử dụng tối đa tiềm năng tự nhiên và bảo vệ môi trƣờng sinh thái.

Việc điều tra nghiên cứu BĐSDĐ có ý nghĩa trong việc bảo vệ tự nhiên, môi trƣờng sinh thái. Biến động là bản chất của mọi hiện tƣợng và sự vật trong tự nhiên. Không ở đâu và không bao giờ tự nhiên lại bất biến, trái lại nó luôn luôn thay đổi. Động lực của mọi sự thay đổi, biến động đó là quan hệ tƣơng tác giữa các hợp phần tự nhiên, đƣợc phản ánh rõ nét trong quá trình BĐSDĐ.

Vì vậy, nghiên cứu cảnh quan tự nhiên cũng đòi hỏi sự phân tích BĐSDĐ. Bên cạnh đó, muốn khai thác hợp lý các tài nguyên, không làm hủy hoại môi trƣờng sinh thái, mà còn bảo vệ và cải tạo tự nhiên, thì nhất thiết phải hiểu động lực biến động của tự nhiên thông qua BĐSDĐ. Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, có chế độ khí hậu rất đa dạng phức tạp, là nguyên nhân chi phối cho cấu trúc và phƣơng thức sử dụng đất thay đổi rõ rệt theo thời gian và không gian lãnh thổ. Bên cạnh đó, con ngƣời can thiệp liên 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tục và mạnh mẽ vào môi trƣờng cũng làm cho BĐSDĐ cũng có nhiều biến đổi, chẳng hạn nhƣ nhiều miền đất màu mỡ đƣợc khai phá, các hệ thống kênh rạch, đê biển đã và đang xây dựng, cải tạo, các vùng đất canh tác truyền thống đƣợc mở rộng thêm.

Ngƣợc lại, việc khai thác và mở rộng đất đai không có qui hoạch làm cho hệ sinh thái tự nhiên bị phá vỡ, gây tác hại nghiêm trọng đối với môi trƣờng. Hiện nay, trong cơ chế thị trƣờng, con ngƣời vì lợi ích trƣớc mắt đã khai thác tự nhiên một cách vô tổ chức đã gây nhiều thảm họa khôn lƣờng. Qua những phân tích trên cho thấy, việc nghiên cứu BĐSDĐ là hết sức cần thiết, nó tạo cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế để làm sao vừa khai thác đƣợc tối đa tiềm năng của tự nhiên, đồng thời lại vẫn bảo vệ đƣợc môi trƣờng và cân bằng sinh thái. Chỉ tiêu phản ánh biến động sử dụng đất - Tỷ lệ biến động Tỷ lệ biến động là một giá trị định lƣợng, nó đƣợc thể hiện bằng tỷ số biến động diện tích i (là hiệu số của diện tích năm cuối và diện tích năm đầu giai đoạn chia cho diện tích năm đầu giai đoạn nhân với 100), giá trị này có thể âm (-) hoặc dƣơng (+).

Tỷ lệ biến động đƣợc tính theo công thức sau: i = [ ( S2 – S1) / S1] * 100 Trong đó : i: Tỷ lệ biến động (%) S1: Diện tích năm đầu S2: Diện tích năm cuối Tìm hiểu về tình hình biến động hiện trạng sử dụng đất tại huyện Phú Lƣơng cần lƣu ý số lƣợng diện tích tăng hay giảm, nhiều hay ít của từng loại đất trong giai đoạn nghiên cứu. Công thức này đƣợc áp dụng tại chƣơng 2, là có sở cho đánh giá BĐSDĐ của huyện Phú Lƣơng giai đoạn 2000-2014. - Xu hướng biến động Xu hƣớng biến động sử dụng đất là nghiên cứu trạng thái biến động hiện trạng sử dụng đất trên cơ sở nghiên cứu khả năng biến động của từng loại đất. Xu hƣớng biến động có thể là tăng hoặc giảm diện tích của một số loại đất so với năm gốc, có 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể theo hƣớng ảnh hƣởng tích cực hoặc tiêu cực đến môi trƣờng và vấn đề sử dụng đất bền vững.

Lý thuyết này sẽ đƣợc áp dụng tại chƣơng 2 để làm cơ sở cho việc phân tích, đánh giá những ảnh hƣởng của BĐSDĐ đến các vấn đề kinh tế xã hội huyện Phú Lƣơng. Sử dụng đất bền vững 1.