Đánh Giá Tác Động Của Nước Biển Dâng Đến Sự Biến Động Sử Dụng Đất Vùng Ven Biển Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hus đánh giá tác động của nước biển dâng đến sự biến động sử dụng đất vùng ven biển tỉnh quảng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Tạ Văn Hạnh
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts. Mai Trọng Thông
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến Đổi Khí Hậu
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Nước Biển Dâng Đến Sự Biến Động Sử Dụng Đất Vùng Ven Biển Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về biến động sử dụng đất
• 1.2. Khái niệm về biến động sử dụng đất
• 1.3. Những đặc trưng của biến động sử dụng đất
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn của việc đánh giá biến động sử dụng đất
• 1.5. Cơ sở khung đánh giá tác động của mực nước biển dâng
• 1.6. Tổng quan về các nghiên cứu liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM VÙNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Lớp phủ thực vật
• 2.4. Tài nguyên đất
• 2.5. Điều kiện kinh tế – xã hội
• 2.6. Dân số & lao động
• 2.7. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
• 2.8. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, KT-XH
• 2.9. Hiện trạng sử dụng đất
• 2.10. Nhóm đất nông nghiệp
• 2.11. Đất phi nông nghiệp
• 2.12. Đất chưa sử dụng
• 2.13. Phân tích đánh giá biến động sử dụng đất
• 2.14. Nhóm đất nông nghiệp
• 2.15. Nhóm đất phi nông nghiệp
• 2.16. Nhóm đất chưa sử dụng
• 2.17. Định hướng quy hoạch sử dụng đất
• 2.18. Quan điểm và định hướng sử dụng đất
• 2.19. Dự báo nhu cầu sử dụng đất đến năm 2020
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA MỰC NƯỚC BIỂN DÂNG ĐẾN SỰ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT
• 3.1. Thực trạng và xu hướng biến đổi mực nước biển dâng
• 3.2. Cơ sở dự báo ngập lụt do nước biển dâng
• 3.3. Cơ sở lựa chọn mực nước biển dâng
• 3.4. Lựa chọn kịch bản nước biển dâng
• 3.5. Tiêu chí lựa chọn vùng ngập
• 3.6. Phương pháp xây dựng các bản đồ dự báo nguy cơ ngập
• 3.7. Các loại đất chính bị ngập
• 3.8. Một số tồn tại trong quy hoạch sử dụng đất trong điều kiện nước biển dâng
• 3.9. Đánh giá tác động của nước biển dâng đến sự biến động sử dụng đất
• 3.10. Ma trận tác động do nước biển dâng
• 3.11. Các tác động mất đất do nước biển dâng
• 3.12. Đề xuất các giải pháp thích ứng với sự dâng cao mực nước biển
• 3.13. Một số nghiên cứu các giải pháp ứng phó với sự dâng cao mực nước biển
• 3.14. Đề xuất một số giải pháp ứng phó nước biển dâng
• 3.15. Đề xuất điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất trong bối cảnh nước biển dâng
• 3.16. Đề xuất mô hình sử dụng đất thích ứng với sự dâng cao mực nước biển
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 0.5. Cách tiếp cận
• 0.6. Cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Quy trình nghiên cứu
• 0.8. Bố cục luận văn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Nước Biển Dâng Đến Quảng Nam

Nước biển dâng (NBD) là một trong những tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu (BĐKH) mà tỉnh Quảng Nam đang phải đối mặt. Với đường bờ biển dài và dân số đông đúc, Quảng Nam là một trong những khu vực dễ bị tổn thương nhất. NBD không chỉ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên mà còn tác động mạnh mẽ đến sự biến động sử dụng đất tại đây. Việc đánh giá tác động của NBD là cần thiết để có những giải pháp ứng phó kịp thời.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Và Kinh Tế Của Quảng Nam

Quảng Nam có vị trí địa lý đặc biệt với nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và du lịch. Tuy nhiên, sự gia tăng mực nước biển đang đe dọa đến các nguồn tài nguyên này. Đặc biệt, các khu vực ven biển như Hội An và Tam Kỳ đang phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt và xâm nhập mặn.

1.2. Tác Động Của Nước Biển Dâng Đến Môi Trường

NBD gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, bao gồm xói lở bờ biển, mất đất và thay đổi hệ sinh thái. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn làm giảm khả năng phục hồi của các hệ sinh thái tự nhiên.

II. Vấn Đề Biến Động Sử Dụng Đất Tại Quảng Nam

Sự biến động sử dụng đất tại Quảng Nam đang diễn ra mạnh mẽ do tác động của NBD. Các loại hình sử dụng đất như nông nghiệp, đô thị hóa và công nghiệp đang phải điều chỉnh để thích ứng với tình hình mới. Việc đánh giá chính xác tình hình sử dụng đất là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp quy hoạch hợp lý.

2.1. Tình Hình Sử Dụng Đất Hiện Tại

Hiện tại, Quảng Nam có nhiều loại hình sử dụng đất khác nhau, từ nông nghiệp đến đô thị. Tuy nhiên, sự gia tăng mực nước biển đang làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất, đặc biệt là ở các khu vực ven biển.

2.2. Các Yếu Tố Gây Biến Động Sử Dụng Đất

Các yếu tố như phát triển kinh tế, dân số gia tăng và các dự án đầu tư đang làm thay đổi nhanh chóng tình hình sử dụng đất. NBD cũng là một yếu tố quan trọng cần được xem xét trong quy hoạch sử dụng đất.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Của Nước Biển Dâng

Để đánh giá tác động của NBD đến biến động sử dụng đất, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các mô hình dự báo sẽ giúp xác định chính xác diện tích đất bị ngập và các loại hình sử dụng đất bị ảnh hưởng.

3.1. Sử Dụng Hệ Thống Thông Tin Địa Lý GIS

GIS là công cụ hữu ích trong việc phân tích và dự báo tác động của NBD. Bằng cách chồng xếp các lớp bản đồ, có thể xác định được các khu vực có nguy cơ ngập lụt cao và từ đó đưa ra các giải pháp ứng phó.

3.2. Mô Hình Dự Báo Nước Biển Dâng

Mô hình dự báo NBD giúp xác định các kịch bản khác nhau về mức độ dâng cao của nước biển. Những kịch bản này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế bền vững.

IV. Giải Pháp Ứng Phó Với Nước Biển Dâng Tại Quảng Nam

Để ứng phó với tác động của NBD, cần có các giải pháp đồng bộ từ quy hoạch sử dụng đất đến chính sách phát triển kinh tế. Việc lồng ghép các yếu tố BĐKH vào quy hoạch là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Nam.

4.1. Quy Hoạch Sử Dụng Đất Bền Vững

Quy hoạch sử dụng đất cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình NBD. Cần xác định rõ các khu vực có nguy cơ cao và có các biện pháp bảo vệ phù hợp.

4.2. Chính Sách Ứng Phó Với Nước Biển Dâng

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ người dân trong việc thích ứng với NBD. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức về BĐKH cũng cần được triển khai rộng rãi.

V. Kết Luận Về Tác Động Nước Biển Dâng Đến Biến Động Sử Dụng Đất

Tác động của NBD đến biến động sử dụng đất tại Quảng Nam là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm. Việc đánh giá và đưa ra các giải pháp ứng phó kịp thời sẽ giúp bảo vệ tài nguyên đất đai và phát triển bền vững cho tỉnh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để ứng phó hiệu quả với thách thức này.

5.1. Tương Lai Của Biến Động Sử Dụng Đất Tại Quảng Nam

Tương lai của biến động sử dụng đất tại Quảng Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng ứng phó với NBD. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để theo dõi tình hình và điều chỉnh các chính sách phù hợp.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Quy Hoạch

Cần khuyến nghị các chính sách quy hoạch sử dụng đất linh hoạt, có tính đến các kịch bản NBD trong tương lai. Việc này sẽ giúp đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang tác động sâu sắc đến các vùng ven biển Việt Nam, trong đó nước biển dâng là một trong những hiểm họa hiện hữu lớn nhất. Theo kịch bản biến đổi khí hậu năm 2012 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, khu vực Nam Trung Bộ có tốc độ nước biển dâng trung bình 0,5 đến 0,6 cm mỗi năm và dự báo mực nước biển dâng từ 65 đến 100 cm vào cuối thế kỷ 21. Dải đồng bằng ven biển tỉnh Quảng Nam có tổng diện tích tự nhiên 1.587 km2, trải dài trên 6 đơn vị hành chính gồm thành phố Hội An, thành phố Tam Kỳ và 4 huyện Điện Bàn, Duy Xuyên, Thăng Bình, Núi Thành. Khu vực này tập trung 849.547 người, chiếm hơn 61% dân số toàn tỉnh, với mật độ dân số cao lên tới 724 người/km2.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự mâu thuẫn giữa nhu cầu mở rộng quỹ đất cho công nghiệp hóa, đô thị hóa và nguy cơ thu hẹp diện tích đất canh tác, đất ở do hiện tượng ngập lụt, xói lở và xâm nhập mặn. Mục tiêu của công trình là lượng hóa mức độ tác động của nước biển dâng đến từng loại hình sử dụng đất, phục vụ công tác điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất và tích hợp yếu tố biến đổi khí hậu vào chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Nghiên cứu thực hiện đánh giá giai đoạn dữ liệu từ năm 2005 đến 2010, định hướng quy hoạch đến năm 2020 và dự báo tác động dài hạn đến năm 2100. Đánh giá tính toán cho thấy diện tích đất bị ảnh hưởng bởi ngập lụt tổng hợp lên tới 574 km2, trong đó nguy cơ ngập triều vĩnh viễn do nước biển dâng chiếm khoảng 1,5 km2 tại các vùng cửa sông nhạy cảm, đe dọa trực tiếp đến không gian sinh tồn và các di sản văn hóa ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết đánh giá tính dễ bị tổn thương và tác động của nước biển dâng do Nicholls và các cộng sự phát triển năm 2003 và 2006, kết hợp mô hình tương tác hệ thống tự nhiên và kinh tế xã hội của Smit và cộng sự năm 2001. Hệ thống ven biển được nhìn nhận dưới sự tương tác phức tạp giữa hai hợp phần: hệ thống tự nhiên (chịu các áp lực vật lý như xói mòn bờ biển, ngập lụt, xâm nhập mặn) và hệ thống kinh tế xã hội (thực hiện các thích ứng tự phát hoặc thích ứng có kế hoạch để giảm nhẹ tổn thương). Bên cạnh đó, nghiên cứu tuân thủ quy trình kỹ thuật 7 bước đánh giá tác động biến đổi khí hậu do Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu ban hành, bao gồm xác định phạm vi, lựa chọn phương pháp, kiểm tra mô hình, chọn kịch bản, ước tính thiệt hại và đề xuất chiến lược thích ứng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: biến động sử dụng đất (sự thay đổi về quy mô, cơ cấu, chất lượng và chức năng đất qua các mốc thời gian), tính tổn thương ven biển, và kịch bản phát thải khí nhà kính trung bình B2 và A1B.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu toàn diện với quy mô mẫu khảo sát phủ kín toàn bộ 158.771 ha đất tự nhiên của vùng ven biển Quảng Nam. Phương pháp chọn mẫu dữ liệu theo hình thức thu thập thứ cấp toàn phần từ hệ thống hồ sơ kiểm kê đất đai chính thức của Sở Tài nguyên và Môi trường năm 2005, 2010 và phương án quy hoạch đến năm 2020. Dữ liệu bổ trợ gồm số liệu quan trắc khí hậu từ trạm Tam Kỳ và Đà Nẵng với lượng mưa trung bình năm từ 2.035 mm đến 2.286 mm, cùng ảnh vệ tinh SPOT độ phân giải cao và bản đồ địa hình tỷ lệ lớn.

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả nhằm so sánh biến động diện tích giữa các kỳ kiểm kê với phương pháp mô hình hóa không gian bằng Hệ thông tin địa lý và Mô hình số độ cao. Lý do lựa chọn công nghệ GIS và DEM là khả năng mô phỏng trực quan các kịch bản ngập lụt theo từng mức dâng từ 0,5 m đến 1,0 m, cho phép chồng xếp chính xác các lớp bản đồ chuyên đề để bóc tách định lượng diện tích từng loại đất bị ngập, từ đó đưa ra kết quả có độ tin cậy vượt trội so với các phương pháp ước tính truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sử dụng đất giai đoạn 2005 đến 2010 có sự phân hóa mạnh mẽ. Năm 2010, tổng diện tích đất nông nghiệp đạt 101.921,30 ha, tăng 7.610,47 ha so với năm 2005. Sự gia tăng này chủ yếu nhờ diện tích đất lâm nghiệp tăng mạnh 10.423,77 ha (đạt 50.548 ha) thông qua các chương trình trồng rừng phòng hộ ven biển. Ngược lại, diện tích đất chuyên trồng lúa nước giảm sâu 1.634,67 ha, từ mức 36.391,73 ha năm 2005 xuống còn 34.757,06 ha năm 2010, tương đương mức giảm trung bình 326,93 ha mỗi năm.

Thứ hai, nhóm đất phi nông nghiệp mở rộng nhanh chóng nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, đạt 48.910,20 ha vào năm 2010 (tăng 2.668,79 ha trong 5 năm). Trong đó, đất phát triển hạ tầng và công trình công cộng tăng ấn tượng 2.334,79 ha, đất khu công nghiệp tăng 240,30 ha (từ 497,58 ha lên 737,88 ha, tăng 48,29%), đất quốc phòng an ninh tăng 859,94 ha. Quỹ đất chưa sử dụng giảm mạnh từ 17.653,60 ha xuống còn 7.560,90 ha (giảm 57,17%) do được khai thác triệt để cho lâm nghiệp và hạ tầng.

Thứ ba, cơ cấu kinh tế dịch chuyển tích cực theo hướng công nghiệp và dịch vụ. Tỷ trọng giá trị sản xuất phi nông nghiệp toàn vùng tăng từ 81,3% năm 2006 lên 89,1% năm 2010. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân hàng năm đạt 19,3%, trong đó ngành công nghiệp xây dựng dẫn đầu với tốc độ tăng 23,6% và thương mại dịch vụ đạt 20,6%.

Thứ tư, mô hình hóa kịch bản nước biển dâng chỉ ra nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến hệ thống đất đai ven biển. Tổng diện tích có nguy cơ bị ngập úng khi triều cường kết hợp lũ lụt ước tính 574 km2, trong đó nước biển dâng làm ngập vĩnh viễn 1,5 km2 đất cồn cát bãi biển và đất nuôi trồng thủy sản nước lợ, làm gia tăng xâm nhập mặn sâu vào nội đồng dọc sông Thu Bồn và sông Tam Kỳ, đe dọa trực tiếp hơn 34.000 ha đất trồng lúa hạ lưu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm đất lúa và gia tăng đất phi nông nghiệp là quá trình hình thành các khu kinh tế trọng điểm như Khu kinh tế mở Chu Lai, các khu đô thị mới tại Tam Kỳ, Hội An và trục hạ tầng ven biển. Áp lực phát triển kinh tế kết hợp với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (lượng mưa 3 tháng mùa mưa đạt 2.400 mm gây ngập úng) tạo ra sự tổn thương kép. So sánh với các nghiên cứu của Dasgupta và cộng sự năm 2007 hay đánh giá của UNDP năm 2007, kết quả nghiên cứu tại Quảng Nam minh chứng cụ thể cho nhận định: dải đồng bằng ven biển miền Trung chịu mức độ tổn thương cục bộ rất cao trên từng hecta đất kinh tế trọng điểm dù diện tích mất tuyệt đối không quá lớn.

Các phát hiện này được trình bày trực quan và khoa học thông qua biểu đồ cột thể hiện sự biến động diện tích các nhóm đất qua 3 mốc thời gian 2005, 2010 và 2020. Đồng thời, bảng ma trận tác động và bản đồ chuyên đề GIS phân vùng nguy cơ ngập lụt được xây dựng giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện những vị trí xung yếu cần ưu tiên nguồn lực bảo vệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rà soát và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2020 đến 2030 có tích hợp kịch bản nước biển dâng. Bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn cốt nền xây dựng tối thiểu từ 3,0 m trở lên đối với tất cả các dự án khu dân cư, khu công nghiệp và resort ven biển mới tại thành phố Hội An và huyện Núi Thành. Nhiệm vụ này do Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Sở Xây dựng hoàn thành trước quý 4 năm 2025.

Thứ hai, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mô hình canh tác thích ứng với xâm nhập mặn. Thực hiện chuyển đổi khoảng 2.500 ha đất trồng lúa kém hiệu quả thường xuyên bị nhiễm mặn tại các huyện Điện Bàn, Duy Xuyên sang mô hình luân canh lúa - tôm hoặc nuôi trồng thủy sản nước lợ sinh thái. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì triển khai giai đoạn 2024 đến 2027 nhằm duy trì thu nhập cho người dân.

Thứ ba, xây dựng và nâng cấp hệ thống công trình bảo vệ bờ biển, tiêu thoát lũ. Triển khai kiên cố hóa 45 km tuyến đê sông, kè biển kết hợp trồng rừng phòng hộ chắn sóng, đồng thời nâng cấp hệ thống cống ngăn mặn trên sông Trường Giang giai đoạn 2025 đến 2028 dưới sự quản lý của Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng các Công trình Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam.

Thứ tư, phục hồi hệ sinh thái đệm ven biển và nâng cao năng lực quản trị. Khoanh nuôi và trồng mới 1.200 ha rừng phi lao chắn cát, rừng ngập mặn cửa sông Cửa Đại đến năm 2030. Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố ven biển tổ chức tập huấn kiến thức quản lý đất đai thích ứng biến đổi khí hậu cho 100% cán bộ địa chính cấp xã trước năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý đất đai tại các cơ quan như Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Nam và khu vực duyên hải miền Trung. Luận văn cung cấp phương pháp luận và cơ sở dữ liệu định lượng để xây dựng quy hoạch sử dụng đất lồng ghép rủi ro biến đổi khí hậu.

Nhóm thứ hai là các chuyên gia quy hoạch đô thị và kỹ sư xây dựng hạ tầng ven biển. Nhóm này có thể ứng dụng các thông số phân tích độ cao DEM, ngưỡng cốt nền an toàn và bản đồ ngập lụt để thiết kế hạ tầng giao thông, thoát nước và các khu nghỉ dưỡng sinh thái ven biển.

Nhóm thứ ba là các cán bộ khuyến nông, phát triển nông thôn và hợp tác xã địa phương. Dữ liệu phân bố đất mặn và đất trũng thấp giúp thiết kế các mô hình sinh kế nông nghiệp thích ứng bền vững.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Biến đổi khí hậu, Quản lý tài nguyên, Địa lý học. Đề tài là tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình ứng dụng GIS và mô hình độ cao trong đánh giá tổn thương môi trường.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao dải ven biển tỉnh Quảng Nam lại đặc biệt nhạy cảm trước tác động của nước biển dâng? Khu vực này có địa hình thấp trũng với độ dốc nghiêng từ Tây sang Đông, tập trung hơn 61% dân số trên 15% diện tích toàn tỉnh. Mật độ dân số cao 724 người/km2 cùng hệ thống sông Thu Bồn và Trường Giang phức tạp khiến nguy cơ ngập lụt, xói lở bờ biển và nhiễm mặn diễn ra đồng thời khi triều cường kết hợp mưa lũ lớn.

Công nghệ GIS và mô hình số độ cao đóng vai trò như thế nào trong luận văn? GIS và mô hình DEM cho phép số hóa bản đồ địa hình và chồng xếp không gian với bản đồ hiện trạng sử dụng đất 158.771 ha. Qua đó, phần mềm mô phỏng chính xác phạm vi ngập úng theo từng kịch bản nước dâng từ 0,5 m đến 1,0 m, bóc tách chính xác diện tích và vị trí từng loại đất bị ảnh hưởng.

Biến động đất nông nghiệp tại Quảng Nam trong giai đoạn nghiên cứu có đặc điểm gì nổi bật? Giai đoạn 2005 đến 2010, đất nông nghiệp tăng 7.610,47 ha nhờ diện tích rừng phòng hộ tăng 10.423,77 ha. Tuy nhiên, đất trồng lúa nước suy giảm mạnh 1.634,67 ha (trung bình giảm 326,93 ha mỗi năm) do áp lực chuyển đổi sang đất công nghiệp, đất ở và công trình công cộng ven biển.

Nước biển dâng ảnh hưởng thế nào đến các khu đô thị và di sản văn hóa như phố cổ Hội An? Đô thị cổ Hội An và vùng lân cận nằm ngay cửa sông Thu Bồn có cao trình thấp dưới 2,0 m. Nước biển dâng kết hợp triều cường làm tăng tần suất ngập lụt các tuyến phố cổ, đẩy nhanh tốc độ xói lở bãi biển Cửa Đại và làm suy yếu kết cấu các công trình kiến trúc cổ kính.

Giải pháp phi công trình quan trọng nhất được đề xuất trong luận văn là gì? Giải pháp quan trọng nhất là lồng ghép kịch bản nước biển dâng vào quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và cấp huyện, đồng thời quy định cốt nền xây dựng tối thiểu trên 3,0 m cho các công trình mới và chuyển đổi linh hoạt cơ cấu cây trồng chịu mặn cho các vùng trũng thấp.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện bức tranh biến động sử dụng đất tại 6 huyện, thành phố ven biển tỉnh Quảng Nam, ghi nhận sự sụt giảm 1.634,67 ha đất trồng lúa và sự gia tăng nhanh chóng của đất phi nông nghiệp giai đoạn 2005 đến 2010.
• Ứng dụng thành công mô hình tích hợp GIS và DEM để xác định 574 km2 đất có nguy cơ ngập lụt tổng hợp và 1,5 km2 đất ngập triều vĩnh viễn theo kịch bản nước biển dâng.
• Phân tích rõ nét mâu thuẫn giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế phi nông nghiệp đạt 89,1% với tính dễ bị tổn thương sinh thái của vùng đồng bằng cửa sông.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp thích ứng đồng bộ từ quy hoạch cốt nền xây dựng, chuyển đổi sinh kế nông nghiệp đến kiên cố hóa đê kè và phục hồi rừng ngập mặn.
• Cung cấp khung phương pháp luận khoa học và tài liệu tham khảo giá trị cho các địa phương ven biển trong việc xây dựng chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu giai đoạn 2025 đến 2030.

Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất, tăng cường ứng dụng dữ liệu viễn thám độ phân giải cao và chủ động tích hợp các giải pháp thích ứng vào kế hoạch sử dụng đất hàng năm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về biến động sử dụng đất 1. Khái niệm về biến động sử dụng đất Biến động là bản chất của mọi sự vật, hiện tượng, động lực của mọi sự biến động đó là quan hệ tương tác giữa các thành phần của tự nhiên, KT-XH. Như vậy để khai thác tài nguyên đất đai của một khu vực có hiệu quả, bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này và không làm suy thoái môi trường tự nhiên thì nhất thiết phải nghiên cứu biến động của đất đai.

Sự biến động đất đai do con người sử dụng vào các mục đích KT- XH có thể phù hợp hay không phù hợp với quy luật của tự nhiên, cần phải nghiên cứu để tránh việc SDĐ đai có tác động xấu tới môi trường sinh thái. Nghiên cứu biến động tình hình SDĐ là xem xét quá trình thay đổi của diện tích đất đai thông qua thông tin thu thập được theo thời gian để tìm ra quy luật và những nguyên nhân thay đổi từ đó có biện pháp sử dụng đúng đắn với nguồn tài nguyên này. Đánh giá biến động tình hình SDĐ, vấn đề trước tiên là phải làm rõ cơ sở của việc SDĐ đai và chức năng cho từng loại hình SDĐ: - Việc SDĐ dựa trên tính chất đất đai (độ dốc, độ dày, độ phì), tập quán canh tác truyền thống, tác động thị trường. - Chức năng cho từng loại hình sử dụng: nông nghiệp, phi nông nghiệp.

Những đặc trưng của biến động sử dụng đất 1. Quy mô biến động: - Biến động về diện tích SDĐ nói chung. - Biến động về diện tích của từng loại hình SDĐ. - Biến động về đặc điểm của những loại đất chính.

Mức độ biến động: Mức độ biến động thể hiện qua số lượng diện tích tăng hoặc giảm của các loại hình SDĐ giữa đầu thời kỳ và cuối thời kỳ nghiên cứu. Mức độ biến động được xác định thông qua việc xác định diện tích tăng, giảm và số phần trăm tăng, giảm của từng loại hình SDĐ giữa cuối và đầu thời kỳ đánh giá. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Xu hướng biến động: − Xu hướng biến động thể hiện theo hướng tăng hoặc giảm của các loại hình SDĐ.

− Xu hướng biến động theo hướng tích cực hay tiêu cực. Những nhân tố gây nên sự biến động tình hình SDĐ: Các yếu tố tự nhiên là cơ sở quyết định cơ cấu SDĐ vào các mục đích KT-XH, bao gồm các yếu tố sau: vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, thuỷ văn, thảm thực vật. Các yếu tố KT-XH có tác động lớn đến sự thay đổi diện tích các loại hình SDĐ, bao gồm các yếu tố sau: - Sự phát triển các ngành kinh tế như: dịch vụ, xây dựng, giao thông và các ngành kinh tế khác. - Sự phát triển của dân số.

- Các dự án đầu tư phát triển kinh tế. - Thị trường tiêu thụ các sản phẩm hàng hoá. Ý nghĩa thực tiễn của việc đánh giá biến động sử dụng đất Đánh giá biến động tình hình SDĐ có ý nghĩa rất lớn đối với việc SDĐ. Việc đánh giá biến động của các loại hình SDĐ, là cơ sở khai thác tài nguyên đất đai phục vụ các mục đích KT-XH có hiệu quả và bảo vệ môi trường sinh thái.

Mặt khác, khi đánh giá biến động tình hình SDĐ cho ta biết được nhu cầu SDĐ giữa các ngành KT-XH, an ninh quốc phòng. Dựa vào vị trí địa lý, diện tích tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của khu vực nghiên cứu, từ đó biết được sự phân bố giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế và biết được những điều kiện thuận lợi khó khăn đối với nền KT-XH và biết được đất đai biến động theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực, để từ đó đưa ra những phương hướng phát triển đúng đắn cho nền kinh tế và các biện pháp sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất đai, bảo vệ môi trường sinh thái. Do đó đánh giá biến động tình hình SDĐ có một ý nghĩa hết sức quan trọng, là tiền đề, cơ sở đầu tư và thu hút nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài, để phát triển đúng hướng, ổn định trên tất cả mọi lĩnh vực KT-XH và sử dụng hợp lý tài nguyên. Cơ sở khung đánh giá tác động của mực nước biển dâng Một khung công việc chung do Nicholl và các cộng sự (2003,2006), Smit và 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cộng sự (2001) đề xuất giúp cho việc đánh giá tác động của mực NBD được rõ ràng [34,35,36].

NBD với bất kỳ lý do nào cũng gây ra những tác động sinh - địa lý như mất đất, tăng khả năng xói mòn và lũ lụt. Tiếp theo, những tác động này sẽ gây ra những tác động trực tiếp hay gián tiếp đến KT-XH phụ thuộc vào tình trạng không được bảo vệ trước nguy hiểm của con người đối với những thay đổi này. Cũng có phản hồi quan trọng khi hệ thống bị tác động tự điều chỉnh và thích ứng với thay đổi, bao gồm việc con người tận dụng thay đổi có ích và thích ứng với thay đổi có hại. Vì vậy, hệ thống ven biển được xác định tốt nhất là trong sự tương tác giữa hệ thống tự nhiên và KT-XH.

Tất cả các hệ thống đều có sự tương tác và người ta có thể chỉ ra những cách thích ứng và điểu chỉnh khác nhau (Smit và các cộng sự, 2001). Cách thích ứng tư đông (hay tự phát) đại diện cho sự ứng phó tự nhiên đối với NBD (ví dụ: tăng sự bồi lắng theo chiều dọc của vùng đất ngập nước ven biển trong thiên nhiên hay điều chỉnh giá thị trường trong hệ thống KT-XH). Quá trình tự động này thường ít được nhận thức tuy nhiên lại có ảnh hưởng đáng kể đến phạm vi của nhiều tác động. Hơn nữa, quá trình điều chỉnh tự động này thường bị giảm hay dừng lại bởi những áp lực phi khí hậu gây ra bởi con người (Bijlsma và các cộng sự, 1996) [21].

Thích ứng có kể hoach (chắc chắn phải từ hệ thống KT-XH) có thể giảm nhẹ tình trạng dễ bị tổn thương thông qua một loạt các biện pháp. Tác động qua lại giữa hệ thống tự nhiên và hệ thống KT-XH tại khu vực ven biển bao gồm những tác động của hệ thống tự nhiên đến hệ thống KT-XH và những thích ứng có kế hoạch của hệ thống KT-XH đến hệ thống tự nhiên. Điều này khiến hệ thống tự nhiên và hệ thống KT-XH tương tác với nhau theo một cách rất phức tạp. Những thích ứng và điều chỉnh không đổi xảy ra trong và giữa các hệ thống như thường lệ sẽ làm giảm độ lớn tác động tiềm năng, điều sẽ xảy ra nếu thiếu thích ứng và điều chỉnh.

Vì vậy, những tác động thực sự thường nhỏ hơn rất nhiều so với những tác động tiềm năng nếu quá trình ước tính bỏ qua sự thích ứng (trừ trường hợp thích ứng không hiệu quả (Smit và các cộng sự, 2001)). Đánh giá tác động mà không tính đến các biện pháp thích ứng nói chung sẽ đánh giá quá cao các tác động (tức là tính tác động tiềm năng chứ không phải là tác động thật sự). 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khả năng tự thích ứng Tính nhạy cảm tự Khả năng thích ứng tự nhiên nhiên Khả năng thích ứng theo kế hoạch Tính tổn thương tự Các áp lực nhiên không liên quan đến khí hậu Cácảnh hưởng sinh- HỆTHỐNGTỰNHIÊN địa-vật lý Khả năng tự thích ứng NBD và các Sự nhạy cảm của KT- Khả năng thích ứng thay đổi khí XH KT-XH hậu khác Khả năng thích ứng theo kế hoạch Tính nhạycảmkinh tế-xã hội Cácảnh hưởngkhác HỆTHỐNG KT-XH Hình 1.1: Khung lý thuyết đánh giá tính dễ bị tổn thương và các tác động do NBD Theo Hướng dẫn kỹ thuật của IPCC [28] về đánh giá tác động của BĐKH và Thích ứng, khung chung để thực hiện một bản đánh giá tác động gồm bảy bước: Xác định vấn đề Lựa chọn phương pháp Kiểm tra phương pháp/độ nhạy cảm Lựa chọn kịch bản Đánh giá tác động sinh-lý, KT-XH Đánh giá sự điều chỉnh tự động Đánh giá các chiến lược thích nghi Hình 1.2: Các bước đánh giá tác động do NBD 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm bước đầu được coi là phổ biến đối với hầu hết các nghiên cứu. Bước 6, 7 thì xuất hiện ít hơn.

Các bước được làm liên tục nhau nhưng khung này cũng cho phép lặp lại ở một số bước. Ở mỗi bước, một loạt các phương pháp nghiên cứu được sử dụng. 1) Bước l: Xác định vấn đề Bước này bao gồm xác định mục đích của việc đánh giá, những đối tượng quan tâm, phạm vi thời gian và không gian của nghiên cứu, những dữ liệu cần thiết. 2) Bước 2: Lựa chọn phương pháp Có thể lựa chọn rất nhiều phương pháp phân tích tò mô tả định tính thông qua đánh giá dự đoán hoặc bán định lượng cho tới phân tích định lượng và dự đoán.

Bất kì bản đánh giá tác động nào cũng đều có thể sử dụng một hay nhiều hơn trong những phương pháp này. Có 4 phương pháp chung là: thực nghiệm, dự đoán tác động, nghiên cứu dựa trên những kinh nghiệm tương tự và phỏng vấn chuyên gia. 3) Bước 3: Kiểm tra phương pháp Sau khi lựa chọn phương pháp đánh giá, việc kiểm tra các phương pháp nhằm chuẩn bị cho nhiệm vụ tính toán là rất quan trọng. Ba hoạt động sau có thể là rất hữu ích trong việc kiểm tra phương pháp: nghiên cứu tính khả thi, những số liệu thu được và kiểm tra mô hình.

4) Bước 4: Lưa chon kịch bản Lựa chọn kịch bản NBD từ đó đánh giá tác động tiềm năng của NBD theo kịch bản đó đến khu vực nghiên cứu. 5) Bước 5: Đánh giá tác động Những tác động được ước tính dựa trên sự khác nhau dữa hai trạng thái: các điều kiện môi trường và KT-XH tồn tại trong suốt giai đoạn đánh giá nếu không có NBD và những điều kiện đó khi có NBD. Việc đánh giá có thể bao gồm: • Mô tả định tính Khả năng thành công của phương pháp này phụ thuộc vào kỹ năng và kinh nghiệm của người phân tích, đặc biệt khả năng cân nhắc tất cả các yếu tố quan trọng và mối tương quan của chúng. Cũng đã có phương pháp tổ chức các thông tin định tính ví dụ như phân tích tác động chéo.

19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] • Các chỉ sổ của sự thay đổi Có những khu vực, hoạt động hoặc cơ quan cụ thể rất nhạy cảm với NBD và có thể cung cấp những dấu hiệu tác động sớm và chính xác do NBD.