Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE NHU CAU TIN VÀ KHÁI QUÁT VỀ TRUONG DAI HQC Y HA NOI 1. Những khái niệm cơ bản 1. Khái niệm người dùng tin và nhu cầu tin * Khái niệm người dùng tin Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm người dùng tỉn (NDT) Trước hết NDT là con người cụ thể trong xã hội, có nhu cầu sử dụng thông tin để phục vụ cho các hoạt động khác nhau của mình. *Người dùng tin là người sử dụng thông tin để thỏa mãn nhu cầu của mình” [22, tr.20] Theo TCVN 5453-2009: “NDT là cá nhân hay tập thé, có nhu cầu và sử dụng thông tin trong hoạt động thực tiễn” [27] NDT là một trong bốn yếu tố cấu thành cơ quan Thông tin -Thư viện.
NDT là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin, là đối tượng phục vụ của các cơ quan Thông tin -Thư viện hay nói khác: NDT là đối tượng chính, vừa là người sử dụng thông tin (trong trường hợp này họ là đối tượng phục vụ), đồng thời họ cũng chính là người tạo ra những thông tin mới (khi đó họ lại đóng vai trò sáng tạo ra tri thức thể hiện trong các tài liệu - đối tượng hoạt động của thư viện). NDT giữ vai trò vô cùng quan trọng trong các hệ thống TT-TV, NDT là yếu tố tương tác hai chiều với các đơn vị thông tin. Vai trò đó thể hiện trên các mặt sau: „ NDT là cơ sở để các cơ quan TT-TV định hướng cho hoạt động của mình „ NDT gan chat với hầu hết các công đoạn của dây chuyền thông tin. Họ biết các nguồn tin, tìm đọc các thông tin và có thể thông báo hoặc đánh giá các thông tin ấy.
Ý kiến phản hồi của NDT giúp cho cơ quan TT-TV hoàn thiện nguồn tin và phương thức phục vụ của mình. Khi các vẫn đề này được cải thiện NDT lai được phục vụ tốt hơn. * Khái niệm nhu câu tin 16 Nhu cầu tin là một dạng nhu cầu tỉnh thần, có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm nhu cầu tin (NCT). Theo TCVN 5453-2009: “NCT là nhu cầu khách quan của NDT về những thông tin cần thiết cho công việc cụ thể của mình” [27] Theo quan điểm tâm lý học Mác xí “NCT là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc thiết tiếp nhận và sử dụng thông tin nhằm duy trì và phát triển hoạt động sống của mình.
Khi đòi hỏi về thông tin của con người trở nên cấp thiết thì NCT xuất hiện” [22, tr32] Theo quan điểm của các nhà thông tin học hiện đại: NCT là loại nhu cầu tỉnh thần đặc biệt, là đòi hỏi khách quan của con người (cá nhân, nhóm xã hội, cộng đồng xã hội) đối với sự tiếp nhận và sử dụng thông tin nhằm duy trì hoạt động sống của con người [23, tr.4] NCT là nhu cầu hiểu biết thế giới khách quan bao gồm tự nhiên, xã hội và tư duy để con người có thể tồn tại và phát triển với tư cách là một con người thực sự và làm tròn chức năng, nhiệm vụ mà xã hội phân công. NCT là một dạng nhu cầu bậc cao của con người, NCT nảy sinh trong quá trình thực hiện các loại hoạt động khác nhau của con người. NCT thay đổi tùy theo công việc và nhiệm vụ mà NDT phải thực hiện. Càng tham gia nhiều hoạt động khác nhau thì NCT của con người càng trở nên phong phú, đa dạng hơn.
Các hoạt động càng phức tạp thì NCT càng trở nên sâu sắc và phát triển hơn. Bắt kỳ hoạt động nào muốn đạt được kết quả tốt đẹp cũng cần phải có thông tin chính xác, đầy đủ. Hoạt động càng phức tạp thì nhu cầu được cung cấp thông tin càng cao, xã hội càng phát triển thì NCT ngày càng cao hơn, càng được thỏa mãn thì NCT càng phát triển hơn nữa NCT phát triển sẽ kích thích được hoạt động của con người đạt hiệu quả cao hơn, đồng thời kích thích các nhu cầu khác phát triển. Vì vậy, NCT là một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
17 Trong hoạt động giảng day, học tập, nghiên cứu, NCT là sự thể hiện mong muốn có thêm nhiều kiến thức để giúp NDT hoàn thành và đạt hiệu quả cao nhất đối với các hoạt động mà họ đang theo đuổi Như vậy, có thể thấy NCT là loại nhu cầu quan trọng, nhu cầu bậc cao của con người. Đồ với cơ quan TT-TV thì NCT là yếu tố quan trọng tạo nên động cơ của hoạt động thông tin và là nguồn gốc tạo ra hoạt động Thông tin - Thư viện. Những nhân tố ảnh hưởng tới nhu cầu tin của người dùng tim NCT là loại nhu cầu của con người, chịu ảnh hưởng của những đặc điểm tâm lý, điều kiện sống và hoạt động chính của NDT đó. Mang tính xã hội cao, NCT luôn biến đổi dưới tác động.
của các nhân tố khách quan: môi trường hoạt động, nghề nghiệp. đặc biệt trực tiếp bị chỉ phối bởi khả năng và phương thức đáp ứng nhu cầu đó. Và nhân tố chủ quan như trình độ học vắn, nhân cách của NDT. * Nhân tố khách quan - Nhân tố môi trường tự nhiên và môi trường xã hội.
Môi trường tự nhiên: có ảnh hưởng lớn tới đời sống con người. Những vùng đất khác nhau sẽ có những dấu ấn khác nhau trong tính cách và xu hướng hoạt động của con người sinh sống tại đó. Để duy trì và phát triển con người luôn có ý thức hòa nhập với thiên nhiên. NCT và nhu cầu đọc nằm trong hệ thống nhu câu rất đa dạng và phong phú của mỗi con người nói riêng và xã hội nói chung, do đó nó chịu ảnh hưởng khá sâu sắc của môi trường tự nhiên.
Con người sống trong, môi trường tự nhiên và xã hội như thế nào thì sẽ xuất hiện những mong muốn, nhu cầu tương. thích phù hợp với xã hội ấy. Môi trường xã hội: là hoàn cảnh xã hội ma trong đó con người sinh ra và trưởng thành. Môi trường xã hội bao gồm nhiều yếu tố như kinh tế, chính trị, văn hóa, tôn giáo.Môi trường xã hội có ảnh hưởng lớn đến NCT của con người.
Khi đời sống kinh tế ổn định, con người đã có đủ cái ăn, cái mặc, người ta sẽ nghĩ ra nhiều thứ hơn, nói nhiều hơn đến đời sống văn hóa, tỉnh thần. Đời sống tỉnh thần phong phú là tiền đề cho NCT phát triển. Nền văn hóa phát triển sẽ sản sinh ra thông tin đa 18 dạng, phong phú. Những thông tin này được chuyển tải bằng nhiều phương tiện khác nhau để có thể bảo quản và lưu truyền cho các thế hệ sau.
NCT nếu được thỏa mãn sẽ bền vững và sâu sắc hơn. Trong môi trường xã hội phát triển, mỗi người đều có cơ hội nâng cao chất lượng cuộc sống của mình. Chất lượng cuộc sống cũng là nhân tố thúc đây nhu cầu tin phát triển. Điều kiện vat chất đầy đủ giúp cho con người có cơ hội tiếp cận với những thông tin mới bằng nhiều thức và phương pháp.
Chính điều đó đã tạo nên sự đa dạng của các nguồn thông tin Khi đời sống vật chất, tỉnh thần được nâng cao sẽ tạo điều kiện cho NCT phát triển. Khi con người được thỏa mãn về nhu cầu vật chất thì nhu cầu tỉnh thần của họ sẽ phát triển. - Nhân tố khoa học và công nghệ Ngày nay, khoa học và công nghệ hiện đại phát triển mạnh mẽ đang tạo nên những biến đổi sâu sắc và làm thay đổi tận gốc các mặt của đời sống. Trong vòng chuyển động đó, việc ứng dụng khoa học- kỹ thuật công nghệ cao trong y học tại Việt Nam đã góp phần quan trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Với sự phát triển như vũ bão. của khoa học công nghệ và sự bùng nỗ thông tin, NCT ngày càng trở nên phong phú và đa dạng và đòi hỏi phải được đáp ứng ở mức độ cao hơn cả về số lượng và chất lượng. Bên cạnh đó ngành giáo dục Việt Nam đang tiến hành đổi mới phương pháp dạy và học, đòi hỏi các nhà lãnh đạo, quản lý đưa ra những chính sách hợp lý cho sự phát triển của mình, đòi hỏi các cán bộ làm công tác nghiên cứu giảng dạy đưa ra những cái mới, phương pháp giảng dạy mới hướng cho người học phát triển tính sáng tạo và độc lập, học viên và sinh viên chủ động trong học tập. Chương trình và phương pháp giảng dạy mới là yếu tố chính trong việc thay đổi cách thức học tập và thu thập thông tin của các đối tượng NDT.
Từ những thông tin có sẵn NDT phải biết lựa chọn, phân tích, tổng hợp đề tại ra những thông tin mới đáp ứng cho nhu cầu của mình. Phuong pháp dạy và học này sẽ đưa đến một nền giáo dục có tính sưu tầm, nghiên cứu, phát minh và sáng tạo. Những yếu tố đó tác động mạnh mẽ đến NCT của NDT trong Trường. ~ Hình thức và phương thức thỏa mãn thông tin Day cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới việc phát triển NCT của NDT.
Các nhà tim lý học đã khẳng định nội dụng nhu cầu thay đổi phụ thuộc vào phương tiện và phương thức thỏa 19 mãn nhu cầu. Nhưng xét đến cùng thì các phương tiện và phương thức thỏa mãn nhu cầu là biểu hiện cụ thể nhất sự tác động của điều kiện kinh tế. Và sự phát triển NCT của NDT không nằm ngoài quy luật đó. Từ trước tới nay, phương tiện tra cứu thông tin vẫn được xem như cánh cổng để NDT tiếp cận thông tin, là cầu nối giữa NDT với nguồn tỉn của cơ quan TT-TV.
Do vậy công cụ tra cứu tin hợp lý, đảm bảo khoa học sẽ đem lại hiệu qua cao cho NDT. Trong những năm trở lại đây, thư viện các trường đại học đã sử dụng công cụ tra cứu tin hiện đại: các cơ sở dữ liệu và mạng máy tính, dần thay thế các phương tiện tra cứu tin truyền thống như tủ mục lục chữ cái, mục lục phân loại, mục lục chủ đề “Trước đây, muốn tìm tài liệu NDT phải đến Thư viện tra cứu tại tủ mục lục và điều này nhiều khi gây mắt nhiều thời gian, độ chính xác không cao. Hiện nay, Thư viện đã được mua va sử dụng phần mềm ILIB (4.0 ) năm 2016 được nâng cấp 6.0 và tích hợp phần t: cứu của NDT đã được cải thiện nhiều. Trang Web của Thư viện đã được đưa lên trang Web của Nhà trường nên NDT có thể tra cứu thông tin ở mọi lúc, mọi nơi và đặc biệt có thể đặt trước tài liệu mình cần.