ĐẶT VẤN ĐỀ An toàn ngƣời bệnh là vấn đề phổ biến, có phạm vi rộng và là sự quan tâm của toàn xã hội, bất cứ công đoạn nào của mọi quy trình khám bệnh, chữa bệnh đều chứa đựng các nguy cơ tiềm tàng, rủi ro cho ngƣời bệnh. Khi có sai sót hay sự cố y khoa không mong muốn xảy ra, ngƣời bệnh phải gánh chịu hậu quả hƣởng tới sức khỏe hoặc bị khuyết tật tạm thời hay vĩnh viễn, thậm chí cả tính mạng, chẳng khác gì tai nạn chồng lên tai nạn, và các cán bộ y tế liên quan trực tiếp tới các sai sót/sự cố không mong muốn cũng là nạn nhân trƣớc áp lực của dƣ luận xã hội. Xu hƣớng tranh chấp, khiếu kiện y tế ngày càng gia tăng [30]. Tại Israel đã phát hiện 554 sai sót trong thời gian 4 tháng, bình quân 1,7 sai sót/ngƣời bệnh/ngày [51].
Theo nghiên cứu của WHO thì khoảng 10% ngƣời bệnh nằm viện nội trú thì có một sự cố không mong muốn xảy ra [18]. Hàng năm ở Mỹ có tới 98000 ngƣời tử vong liên quan tới sự cố y khoa không mong muốn. Tại bệnh viện ở Utah các sự cố y khoa không mong muốn đã để lại hậu quả cho 2,4% ngƣời bệnh nhập viện, tăng chi phí 2262 US$/ngƣời bệnh, và tăng thêm 1,9 ngày điều trị so với số liệu của nhóm chứng. Trong nghiên cứu của Harvard về sự cố không mong muốn do dùng thuốc, chi phí tăng $2595 /ngƣời bệnh và thời gian nằm viện kéo dài hơn 2,2 ngày/ngƣời bệnh.
Ƣớc tính chi phí cho các sự cố không mong muốn do dùng thuốc của một bệnh viện thực hành có qui mô 700 giƣờng bệnh lên tới 5,6 triệu đô la hàng năm [12]. Hồi cứu ngẫu nhiên 30121 bệnh án của 51 bệnh viện thuộc Bang New York cho thấy 3,7% ngƣời bệnh nhập viện gặp phải sự cố y khoa; 27,6% các sự cố y khoa do nhân viên y tế tắc trách. Nghiên cứu khác cũng chỉ ra các sự cố gây hại, bất lợi cho ngƣời bệnh từ chăm sóc y tế, các lỗi y khoa chiếm 50%, có 28% các lỗi từ sự lơ đễnh, cẩu thả và có nhiều lỗi không chủ tâm [5]. Vì vậy 60% - 80% các sự cố y khoa không mong muốn có nguồn gốc sai sót từ hệ thống và chỉ có 20% - 40% là do cá nhân ngƣời hành nghề [37].
Vì vậy việc nhận dạng các loại sai sót, sự cố y khoa và tìm hiểu nguyên nhân gốc của những sai sót, sự cố đó để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả là điều rất cần thiết [9]. 2 Tại Việt Nam sự cố y khoa không mong muốn chƣa đƣợc nghiên cứu hệ thống. Tuy nhiên, hầu hết các cơ sở khám, chữa bệnh đã phải đƣơng đầu với các sự cố ở các mức độ và ảnh hƣởng khác nhau, ảnh hƣởng tới tính mạng và sức khỏe của ngƣời bệnh. Số trƣờng hợp nêu trên báo chí là phần nổi của tảng băng chìm không rõ độ lớn và kích thƣớc.
Trong các nghiên cứu thực hiện trên đối tƣợng điều dƣỡng (ĐD) tại các bệnh viện ở Việt Nam cũng phần nào cho thấy kiến thức và thái độ có tác động rất lớn đến thực hành quy trình của ĐD. Điều dƣỡng lâm sàng là ngƣời trực tiếp hàng ngày chăm sóc, đáp ƣ́ngcác nhu cầu cơ bản của ngƣời bệnh, hỗ trợ điều trị và tránh các nguy cơkhông an toàn tƣ̀ môi trƣờngệnh b viện. Ngƣời điều dƣỡng có thể chăm sóc từ một đến nhiều ngƣời bệnh, phải theo dõi thƣờng xuyên ngƣời bệnh nặng, cấp cứu; ngƣời bệnh trƣớc, trong và sau phẫu thuật , và chăm sóc cho mọi đối tƣợng ngƣời lớn, trẻ em, trẻ sơ sinh v.v… Điều này cho thấy vai trò quan trọng của ngƣời điều dƣỡng, nếu ĐDV không có kiến thức, thái độ và kỹ năng chăm sóc ngƣời bệnh tốt hoặc không có đủ thời gian và phƣơng tiện để thực hiện những công việc sẽ ảnh hƣởng rất nhiều đến chất lƣợng điều trị và sự an toàn của ngƣời bệnh Bệnh viện Xanh Pôn là bệnh viện Đa khoa hạng I ở vị trí trung tâm của Thủ đô Hà Nội. Hàng ngày tiếp nhận trên 2000 lƣợt khám và điều trị.
Bệnh viện có 434 điều dƣỡng, hộ sinh, KTV và 209 bác sĩ. Điều dƣỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên có trình độ từ cao đẳng trở lên chiếm 52%. Mặc dù số lƣợng điều dƣỡng lớn tuy nhiên lƣợng ngƣời bệnh đông nên bệnh viện luôn trong tình trạng quá tải do vậy nguy cơ xảy ra sai sót/sự cố y khoa trong bệnh viện càng tăng cao. Mặc dù vậy cho đến nay tại bệnh viện chƣa có nghiên cứu nào về thực trạng các sai sót/sự cố y khoa tại bệnh viện cũng nhƣ nghiên cứu về kiến thức, thái độ về an toàn ngƣời bệnh của điều dƣỡng bệnh viện.
Trƣớc thực trạng đó tôi tiến hành nghiên cứu "Thực trạng kiến thức, thái độ về an toàn người bệnh của điều dưỡng lâm sàng tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn năm 2015 và các yếu tố liên quan”. Đề tài đƣợc kỳ vọng sẽ mô tả đƣợc sự hiểu biết về kiến thức, thái độ của điều dƣỡng về ATNB và các yếu tố liên quan để trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp tăng cƣờng sự an toàn cho ngƣời bệnh. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả thực trạng kiến thức, thái độ về ATNB của điều dƣỡng lâm sàng tại bệnh viện đa khoa Xanh Pôn, Hà Nội năm 2015.
Xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ về ATNB của điều dƣỡng lâm sàng bệnh viện đa khoa Xanh Pôn Hà Nội năm 2015. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm, định nghĩa 1. An toàn ngƣời bệnh Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), an toàn ngƣời bệnh (ATNB) là sự phòng ngừa các sai sót có thể gây nguy hại cho ngƣời bệnh trong quá trình điều trị và chăm sóc [31].
Theo Tổ chức nghiên cứu y tế và chất lƣợng (AHRQ): ATNB là một chuyên ngành trong lĩnh vực y tế, áp dụng các phƣơng pháp an toàn nhằm hƣớng đến mục đích xây dựng một hệ thống cung ứng dịch vụ y tế đáng tin cậy. ATNB còn là một thuộc tính của ngành y tế, nó tối thiểu hóa các sự cố và tối đa hóa sự phục hồi từ các sự cố [49]. Một số khái niệm về sai sót, sự cố - Sai sót (error): Thất bại của hành động theo kế hoạch hoặc sử dụng kế hoạch không đúng để đạt một mục tiêu mong muốn [31]. - Sai sót hiện hữu (active error): Sai sót xảy ra trong quá trình trực tiếp chăm sóc ngƣời bệnh [31].
- Sai sót tiềm ẩn (latent error): Liên quan đến các yếu tố của môi trƣờng chăm sóc tạo điều kiện thuận lợi cho sai sót chủ động dễ xảy ra [31]. Sự cố y khoa không mong muốn: Là sự cố đã xảy ra với ngƣời bệnh, có thể phòng ngừa bằng các kiến thức y học hiện nay [35]. Văn hoá an toàn ngƣời bệnh: Là văn hoá thể hiện năm thuộc tính ở mức cao mà nhân viên y tế nỗ lực đƣa vào thao tác thông qua việc triển khai thực hiện các hệ thống lý luận an toàn mạnh mẽ. Mọi nhân viên y tế phải đứng ra chịu trách nhiệm về an toàn của bản thân, đồng nghiệp, ngƣời bệnh và ngƣời nhà ngƣời bệnh.
Văn hoá ATNB bao gồm văn hoá ƣu tiên an toàn trƣớc mục tiêu tài chính và hoạt động, văn hoá khuyến khích và khen thƣởng nỗ lực 5 phát hiện thông báo giải quyết các vấn đề an toàn, văn hoá trong đó tổ chức có cơ hội rút kinh nghiệm từ sự cố, văn hoá cung cấp nguồn lực, cơ cấu và trách nhiệm giải trình phù hợp để duy trì hiệu quả các hệ thống đảm bảo an toàn [49]. Thực trạng an toàn ngƣời bệnh 1. Thực trạng an toàn ngƣời bệnh trên thế giới An toàn ngƣời bệnh là nền tảng của chất lƣợng trong chăm sóc sức khoẻ và thành công của nhân viên y tế. Vấn đề này cần đòi hỏi sự cam kết mọi ngƣời trong xã hội nói chung và bệnh viện nói riêng.
Thƣờng có nhiều yếu tố nguy cơ kết hợp lại tạo nên sự mất an toàn cho ngƣời bệnh.1 tổng hợp một số nghiên cứu trên thế giới về những biến cố/sai sót trong y khoa dẫn đến sự mất an toàn ngƣời bệnh ở các nƣớc phát triển. Các nghiên cứu các biến cố y khoa trên thế giới [35] Nghiên cứu Năm thu Số ca Số ca Tỷ lệ thập nhập viện biến cố biến cố Hoa Kỳ (ĐH 1984 30195 1133 3,8 Harvard) Hoa Kỳ (Utah- 1992 14565 475 3,2 Colorado) Úc 1992 14179 2353 16,6 Anh 1999 – 1014 119 11,7 2000 Đan Mạch 1998 1097 176 9,0 Khi đối chiếu giữa các loại biến cố xảy ra tại các bệnh viện ở Hoa Kỳ và Úc trong năm 1992 cho thấy số ca sai sót của Mỹ thì nhiều hơn so với Úc nhƣng tỷ lệ phần trăm những biến cố liên quan đến điều trị nhƣ phẫu thuật nhầm vị trí, bỏ quên gạc… thì ở Úc cao hơn rất nhiều so với Mỹ. Các loại biến cố y khoa xảy ra tại Úc và Hoa Kỳ [36] Tỷ lệ phần trăm từng loại biến cố Loại biến cố (1992) Hoa Kỳ Úc (n = 1579) (n = 175) Phẫu thuật nhầm vị trí hoặc nhầm ngƣời 2 47 bệnh Sai sót trong dùng thuốc dẫn đến tử vong 3 7 Truyền máu không tƣơng thích 6 1 Tử vong mẹ 3 12 Trả nhầm con 1 - Bỏ quên dụng cụ trong cơ thể ngƣời bệnh 1 21 sau khi phẫu thuật Sự cố liên quan đến thuốc, trang thiết bị: Nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng chỉ ra rằng, phản ứng thuốc không mong muốn (shock phản vệ do dùng thuốc) là loại sự cố xảy ra thƣờng xuyên trong suốt 30 năm qua. Tác giả Jason Lazarou và cộng sự cho rằng đây là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 4 cho ngƣời bệnh sau các bệnh tim mạch, ung thƣ và đột quỵ [8].
Tuy nhiên có 6,5/100 ca nhập viện ở bệnh viện lớn ở Hoa Kỳ gặp sự cố liên quan đến dùng thuốc và phần lớn sai sót xuất hiện ở khâu phát thuốc hoặc tiêm/truyền cho ngƣời bệnh. Điều này lần nữa đƣợc nhắc tới trong báo cáo của Hoa Kỳ khi trung bình 16 triệu liều thuốc/ngày đƣợc ngƣời dân nƣớc này tiêu thụ cho việc chữa bệnh. Tuy nhiên 2% tƣơng đƣơng 320.000 nhẫm lẫn do dùng thuốc mỗi ngày. Ngoài ra, khoảng 50% trang thiết bị ở bệnh viện các nƣớc đang phát triển không còn sử dụng hoặc chỉ sử dụng đƣợc một phần [31].
Sự cố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện: Trong báo cáo WHO đã chỉ ra sự cố liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện chiếm 5% – 15% ngƣời bệnh nội trú và 9 – 37% ngƣời bệnh khoa tích cực.