Nghiên cứu đặc điểm hình thái và đánh giá kết quả phẫu thuật tạo hình sống hàm trên bệnh nhân mất răng toàn bộ tại khoa răng hàm mặt trường đại học y dược cần thơ năm 2018 2020

Nghiên cứu hình thái và kết quả phẫu thuật tạo hình sống hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ giai đoạn 2018-2020.

• Tác giả: Mai Hồng Mỹ Uyên
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thế Phước Long
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng hàm mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Hình Thái Và Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm Trên Bệnh Nhân Mất Răng Toàn Bộ Tại Khoa Răng Hàm Mặt
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Hình thái sống hàm
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hình thái sống hàm mất răng
• 1.3. Phân loại hình thái sống hàm mất răng
• 1.4. Phẫu thuật điều chỉnh sống hàm trên bệnh nhân mất răng toàn bộ
• 1.5. Chống chỉ định
• 1.6. Các phương pháp phẫu thuật điều chỉnh sống hàm
• 1.7. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu. Nội dung nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp thu thập và đánh giá số liệu
• 2.8. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.9. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.10. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân mất răng toàn bộ
• 3.2. Đặc điểm hình thái sống hàm mất răng toàn bộ
• 3.3. Đánh giá kết quả sau phẫu thuật điều chỉnh sống hàm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Quả Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm

Nghiên cứu về phẫu thuật điều chỉnh sống hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ tại Cần Thơ đã chỉ ra tầm quan trọng của việc phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân. Việc mất răng không chỉ ảnh hưởng đến khả năng ăn nhai mà còn tác động đến tâm lý và giao tiếp của người bệnh. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá kết quả phẫu thuật là cần thiết để cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.1. Đặc Điểm Hình Thái Sống Hàm Mất Răng

Hình thái sống hàm là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự ổn định của phục hình. Nghiên cứu cho thấy rằng hình thái sống hàm có thể thay đổi theo thời gian và ảnh hưởng đến khả năng lưu giữ của hàm giả.

1.2. Tình Trạng Sức Khỏe Của Bệnh Nhân Mất Răng

Tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mất răng toàn bộ có thể ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật. Các yếu tố như tuổi tác, bệnh lý nền và thói quen sinh hoạt cần được xem xét kỹ lưỡng.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm

Phẫu thuật điều chỉnh sống hàm đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm tình trạng tiêu xương và sự thay đổi hình thái sống hàm. Những vấn đề này có thể làm giảm hiệu quả của phục hình và gây khó khăn cho bệnh nhân trong việc thích nghi với hàm giả. Việc hiểu rõ các thách thức này là cần thiết để cải thiện quy trình phẫu thuật.

2.1. Tiêu Xương Sau Mất Răng

Tiêu xương là một quá trình tự nhiên xảy ra sau khi mất răng, ảnh hưởng đến hình dạng và kích thước của sống hàm. Nghiên cứu cho thấy tốc độ tiêu xương nhanh nhất diễn ra trong 3 tháng đầu sau khi mất răng.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Phục Hình

Thiết kế phục hình cho bệnh nhân mất răng toàn bộ gặp khó khăn do hình thái sống hàm không đồng đều. Điều này đòi hỏi các bác sĩ phải có kỹ năng cao trong việc điều chỉnh sống hàm để đảm bảo sự thoải mái và thẩm mỹ cho bệnh nhân.

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm Hiệu Quả

Có nhiều phương pháp phẫu thuật điều chỉnh sống hàm được áp dụng, mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp tối ưu hóa kết quả phẫu thuật và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

3.1. Phương Pháp Ép Xương Ổ Răng

Phương pháp ép xương ổ răng là một trong những kỹ thuật đơn giản nhưng hiệu quả trong việc điều chỉnh sống hàm. Kỹ thuật này giúp tạo hình lại xương ổ răng ngay sau khi nhổ răng, giảm thiểu tình trạng gai xương.

3.2. Kỹ Thuật Điều Chỉnh Vách Xương Ổ Răng

Kỹ thuật này được thực hiện khi nhổ nhiều răng liên tiếp, giúp định hình lại xương ổ răng và tạo điều kiện thuận lợi cho phục hình sau này. Việc sử dụng các dụng cụ phẫu thuật chính xác là rất quan trọng trong quá trình này.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm

Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật điều chỉnh sống hàm mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân mất răng toàn bộ. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh nhân sau phẫu thuật có sự cải thiện rõ rệt về chức năng ăn nhai và thẩm mỹ. Điều này khẳng định tầm quan trọng của phẫu thuật trong việc phục hồi chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.1. Đánh Giá Kết Quả Sau Phẫu Thuật

Đánh giá kết quả sau phẫu thuật cho thấy tỷ lệ hài lòng của bệnh nhân cao. Nhiều bệnh nhân cảm thấy thoải mái hơn khi sử dụng hàm giả và có thể ăn nhai tốt hơn.

4.2. Tình Trạng Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật

Chăm sóc sau phẫu thuật là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự hồi phục nhanh chóng và hiệu quả. Bệnh nhân cần được hướng dẫn kỹ lưỡng về cách chăm sóc và theo dõi tình trạng sức khỏe của mình.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm

Nghiên cứu về phẫu thuật điều chỉnh sống hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ tại Cần Thơ đã cung cấp những thông tin quý giá về hiệu quả và tầm quan trọng của phương pháp này. Kết quả cho thấy rằng phẫu thuật không chỉ cải thiện chức năng ăn nhai mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được mở rộng để tìm ra những phương pháp tối ưu hơn.

5.1. Tương Lai Của Phẫu Thuật Điều Chỉnh Sống Hàm

Tương lai của phẫu thuật điều chỉnh sống hàm hứa hẹn sẽ có nhiều tiến bộ với sự phát triển của công nghệ và kỹ thuật mới. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

5.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá sâu hơn về các phương pháp phẫu thuật và ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe tâm lý của bệnh nhân. Điều này sẽ giúp cải thiện quy trình điều trị và phục hồi cho bệnh nhân mất răng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mất răng toàn bộ là một tổn thương nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng tiêu hóa, phát âm và tâm lý giao tiếp của người bệnh. Theo thống kê giải phẫu, tốc độ tiêu xương ổ răng ở hàm dưới diễn ra liên tục khoảng 0,2 mm mỗi năm, cao gấp 3 đến 4 lần so với hàm trên, trong đó tổng lượng xương tiêu trong năm đầu tiên sau mất răng nhanh gấp 10 lần những năm tiếp theo. Tình trạng này tạo ra các bất thường về giải phẫu như gai xương sắc nhọn, lồi rắn, u lợi khe và các vùng lẹm xương lớn, cản trở trực tiếp đến sự nâng đỡ và vững ổn của hàm giả tháo lắp.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải quyết tình trạng kém lưu giữ và đau đớn khi mang phục hình toàn hàm thông qua can thiệp ngoại khoa tiền phục hình. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm hai nội dung chính: khảo sát đặc điểm hình thái sống hàm và đánh giá hiệu quả lâm sàng của phẫu thuật điều chỉnh sống hàm trên bệnh nhân mất răng toàn bộ. Nghiên cứu được triển khai trên 33 bệnh nhân với tổng số 41 hàm (gồm 26 hàm trên và 15 hàm dưới) tại Khoa Răng Hàm Mặt, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 03/2018 đến tháng 05/2020.

Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc chuẩn hóa quy trình điều chỉnh sống hàm trước phục hình, nâng tỷ lệ thành công của can thiệp ngoại khoa lên 97,6% sau 1 tuần và đạt 100% sau 1 tháng theo dõi, giúp tối ưu hóa độ bám dính và mức độ hài lòng của người bệnh đối với phục hình tháo lắp toàn bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các mô hình lý thuyết kinh điển về giải phẫu học và phẫu thuật miệng tiền phục hình:

• Phân loại tiêu xương của Cawood và Howell (1988): Phân chia tiến trình tiêu xương ổ răng qua 6 giai đoạn hình thái trên 300 sọ mẫu, chỉ ra quy luật tiêu xương hướng tâm ở hàm trên và ly tâm ở hàm dưới, giải thích nguyên nhân chuyển tương quan xương hai hàm sang khớp cắn hạng III khi mất răng lâu ngày.
• Lý thuyết tiêu xương của Tallgren (1972): Khẳng định tốc độ tiêu xương diễn ra mạnh nhất trong 3 tháng đầu và hoàn tất tương đối sau 1 đến 2 năm, cung cấp cơ sở sinh học để lựa chọn thời điểm can thiệp phẫu thuật.
• Hệ thống chỉ số kích thước sống hàm của Pietrokovski (1973): Đánh giá tỷ lệ giữa chiều cao và chiều rộng đáy sống hàm theo 3 nhóm hình thái chính gồm thấp - rộng, cao vừa - rộng vừa, và cao - hẹp.
• Tiêu chuẩn sống hàm lý tưởng theo Goodsell: Đòi hỏi bề mặt tựa rộng rãi, hình thể parabol, niêm mạc phủ sừng hóa dày đều, không có gai xương bén nhọn và loại bỏ triệt để các độ lẹm cản trở đường lắp hàm giả.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có can thiệp lâm sàng không nhóm chứng. Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ với độ tin cậy 95% ($Z = 1,96$), tỷ lệ phẫu thuật đạt kết quả tốt kỳ vọng $p = 0,979$ và sai số cho phép $d = 0,05$, cho ra cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 31,59 hàm; thực tế thu thập đủ 33 bệnh nhân tương ứng 41 hàm thỏa mãn đầy đủ tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng cho các bệnh nhân trên 25 tuổi có chỉ định phẫu thuật chỉnh hình sống hàm. Dữ liệu hình thái được thu thập bằng kỹ thuật lấy dấu giải phẫu bằng Alginate, đổ mẫu thạch cao, xác định 3 điểm chuẩn trên không gian ba chiều bằng song song kế và đo đạc mặt cắt qua 7 vị trí cung hàm bằng thước kẹp cơ học Vernier Caliper Mitutoyo có độ chính xác 0,01 mm.

Quy trình phẫu thuật thực hiện qua 9 bước chuẩn hóa: gây tê tại chỗ bằng Lidocaine 2% kết hợp Epinephrine 1:100.000, rạch dọc đỉnh sống hàm, bóc tách vạt niêm mạc màng xương toàn phần, gặm gai xương bằng kềm chuyên dụng theo nguyên tắc từng phần nhỏ, làm nhẵn bề mặt bằng mũi khoan carbon dưới hệ thống tưới nước làm mát liên tục ở tốc độ 1.500 vòng/phút để duy trì nhiệt độ xương dưới 47°C, cắt tỉa niêm mạc dư và khâu đóng bằng chỉ không tan 3.0. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0. Lý do lựa chọn các kiểm định Fisher’s Exact, Chi-bình phương, Independent-Sample T-test và Mann-Whitney U nhằm đảm bảo tính chuẩn xác khi phân tích so sánh các biến số định tính và định lượng có phân phối lệch hoặc cỡ mẫu phân nhóm nhỏ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận nhiều đặc điểm dịch tễ và hình thái học đáng chú ý:

• Đặc điểm dịch tễ và tiền sử: Tỷ lệ bệnh nhân nữ chiếm 72,7% (24 trường hợp), cao gấp 2,66 lần so với nam giới (27,3%, 9 trường hợp). Nhóm tuổi từ 60 trở xuống chiếm 57,6% (19 bệnh nhân), trong khi nhóm trên 60 tuổi chiếm 42,4% (14 bệnh nhân). Đa số người bệnh sinh sống tại khu vực thành thị (78,8%) và làm nghề lao động chân tay (66,7%). Có 68,3% trường hợp chưa từng mang hàm giả trước đó, và số hàm trên cần can thiệp chiếm ưu thế với 63,4% (26 hàm) so với 36,6% ở hàm dưới (15 hàm).
• Hình thái sống hàm trước phẫu thuật: Dạng sống hàm lồi chiếm tỷ lệ áp đảo với 96,2% ở hàm trên và 95,2% ở hàm dưới; không ghi nhận trường hợp nào có sống hàm lõm (0%). Xét theo tỷ số đáy và đỉnh sống hàm, dạng tam giác chiếm tỷ lệ cao nhất (43,4% hàm trên và 52,0% hàm dưới). Chỉ số kích thước trung bình toàn hàm cao nhất tại vị trí đường giữa (65,57 ± 21,47%) và giảm dần về phía 1/3 sau bên trái (42,10 ± 7,92%).
• Tình trạng lẹm xương và phân loại phẫu thuật: 100% các sống hàm nghiên cứu đều có độ lẹm xương loại không thuận lợi với độ nhô vượt quá 3 mm (trung bình toàn bộ là 4,73 ± 1,57 mm, kích thước gần - xa đạt 22,59 ± 15,56 mm). Vùng lẹm tập trung chủ yếu ở mặt ngoài (chiếm 65,9% tại 1/3 trước phải và 61,0% tại đường giữa). Trong cơ cấu phẫu thuật, phẫu thuật điều chỉnh mào xương ổ răng chiếm 92,7%, phẫu thuật cắt u lợi khe chiếm 4,9% và phẫu thuật loại bỏ lồi rắn hàm dưới chiếm 2,4%.
• Kết quả điều trị sau can thiệp: Sau 1 tuần, 100% vết mổ liền thương tốt không bục chỉ, 97,6% bệnh nhân đạt mức độ đau loại tốt (điểm 1-2 trên thang Likert 7 điểm), 100% không gặp biến chứng chảy máu, sưng phù, nhiễm khuẩn hay tê bì thần kinh. Sau 1 tháng, 100% bệnh nhân ăn nhai bình thường, vết sẹo mềm mại và 97,6% các vị trí lẹm xương được điều chỉnh hoàn toàn về mức an toàn dưới 1 mm.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu các loại hình phẫu thuật tiền phục hình và bảng so sánh đa chiều về kích thước độ lẹm trước và sau điều trị. Tỷ lệ nữ giới chiếm đa số (72,7%) phù hợp với các nghiên cứu lâm sàng của nhiều tác giả trong nước, xuất phát từ nhu cầu thẩm mỹ và sự suy giảm mật độ xương nhanh hơn ở phụ nữ sau mãn kinh.

Tình trạng lẹm xương mặt ngoài chiếm ưu thế (trên 60%) tại vùng răng trước hàm trên là hậu quả của quá trình tiêu xương thành ngoài diễn ra nhanh hơn thành trong sau khi nhổ răng. Việc 100% mẫu hàm có độ lẹm lớn hơn 3 mm khẳng định tính cấp thiết của phẫu thuật điều chỉnh xương ổ răng trước khi làm phục hình; nếu không can thiệp, bờ hàm giả sẽ gây loét niêm mạc màng xương tái diễn và làm mất tính vững ổn khi chịu lực nhai.

Tỷ lệ thành công chung đạt 97,6% sau 1 tuần và 100% sau 1 tháng hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế và trong nước (nghiên cứu trước đây ghi nhận tỷ lệ đạt từ 93,3% đến 97,9%). Kỹ thuật gặm xương từng phần nhỏ kết hợp mài nhẵn bằng mũi khoan tưới nước lạnh đã bảo tồn tối đa thể tích xương nền, ngăn ngừa triệt để hiện tượng hoại tử nhiệt và tạo nền tựa hoàn hảo cho phục hình tháo lắp sau 3 tháng theo dõi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả lâm sàng thu được, các giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất như sau:

• Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán hình thái sống hàm tiền phục hình: Yêu cầu các bác sĩ Răng Hàm Mặt tại các cơ sở khám chữa bệnh thực hiện quy trình lấy dấu sơ khởi, đổ mẫu thạch cao và sử dụng song song kế để đo đạc độ lẹm và phân loại sống hàm trước khi lập kế hoạch làm hàm tháo lắp, mục tiêu phát hiện sớm 100% các cản trở giải phẫu trong vòng 1 tuần đầu khám bệnh.
• Áp dụng kỹ thuật phẫu thuật vi xâm lấn và kiểm soát nhiệt độ mài xương: Phẫu thuật viên chuyên khoa cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc rạch vạt vừa đủ phẫu trường, dùng kềm gặm xương bấm từ trên xuống dưới, duy trì tốc độ mũi khoan mài dưới 1.500 vòng/phút với lưu lượng nước muối sinh lý làm mát liên tục nhằm giữ nhiệt độ mô xương dưới 47°C, giúp hạ tỷ lệ sưng đau sau mổ xuống dưới 3%.
• Thiết lập phác đồ chăm sóc và tái khám định kỳ đa giai đoạn: Cơ sở điều trị xây dựng lộ trình theo dõi cố định gồm 3 mốc thời gian: 7 ngày (cắt chỉ và đánh giá lành thương sơ khởi), 30 ngày (đánh giá sẹo mô mềm và lấy dấu phục hình tháo lắp), và 90 ngày (kiểm tra độ vững ổn và mức độ lưu giữ của hàm giả), hướng tới mục tiêu duy trì chỉ số hài lòng của người bệnh đạt trên 95%.
• Tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực phẫu thuật miệng cho tuyến cơ sở: Trường Đại học Y Dược Cần Thơ phối hợp cùng các Hội chuyên ngành định kỳ hàng năm tổ chức các chương trình đào tạo liên tục (CME) về phẫu thuật tiền phục hình và xử trí biến chứng mô mềm cho đội ngũ bác sĩ nha khoa khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho các nhóm đối tượng:

• Bác sĩ nội trú và học viên sau đại học chuyên ngành Răng Hàm Mặt: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hình thái học sống hàm, cách ứng dụng các chỉ số kích thước và hệ thống bảng kiểm đánh giá lâm sàng phục vụ làm luận văn, luận án.
• Bác sĩ phẫu thuật miệng và phục hình nha khoa: Hướng dẫn chi tiết 9 bước thực hành lâm sàng phẫu thuật tạo hình mào xương ổ răng, kỹ thuật bóc tách vạt bảo tồn màng xương và bí quyết loại bỏ gai xương phức tạp mà không làm mất chiều cao sống hàm.
• Giảng viên và nghiên cứu viên tại các trường đại học y dược: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy thực hành trong học phần Phẫu thuật miệng và Phục hình tháo lắp toàn bộ, bổ sung số liệu nhân trắc học sống hàm của người Việt Nam.
• Các nhà quản lý y tế và chủ phòng khám nha khoa: Ứng dụng để xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng điều trị tiền phục hình, thiết lập tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng của khách hàng đối với dịch vụ phục hình toàn hàm.

Câu hỏi thường gặp

1. Phẫu thuật điều chỉnh sống hàm có bắt buộc thực hiện cho tất cả bệnh nhân mất răng toàn bộ không? Không bắt buộc cho mọi trường hợp. Can thiệp phẫu thuật chỉ được chỉ định khi sống hàm xuất hiện các cản trở cơ học gây đau hoặc ngăn cản đường lắp hàm giả như: gai xương nhọn, độ lẹm xương vượt quá 3 mm (chiếm 100% trong nghiên cứu), lồi rắn lớn cản trở vận động lưỡi hoặc u lợi khe cuộn dày ở đáy hành lang.

2. Mức độ đau và sưng nề sau phẫu thuật được kiểm soát như thế nào? Nhờ kỹ thuật bóc tách vạt chính xác và dùng thuốc giảm đau, kháng viêm hợp lý, có 97,6% bệnh nhân (40/41 hàm) chỉ cảm thấy đau nhẹ hoặc hơi khó chịu (điểm 1-2 trên thang điểm Likert 7 điểm) sau 1 tuần; 100% trường hợp không xuất hiện tình trạng sưng phù biến dạng mặt hay tụ máu vết mổ.

3. Vì sao sống hàm dạng tam giác và lẹm mặt ngoài lại chiếm tỷ lệ phổ biến nhất? Do đặc điểm giải phẫu xương ổ răng sau khi nhổ răng bị tiêu nhanh ở bản xương phía ngoài theo hướng từ đỉnh mào xương xuống đáy hành lang. Quá trình này làm thu hẹp phần đỉnh sống hàm nhưng đáy vẫn rộng, tạo nên hình thái tam giác (chiếm 43,4% đến 52,0%) và tạo độ lẹm mặt ngoài rõ rệt tại vùng răng trước (trên 60%).

4. Sau phẫu thuật bao lâu thì bệnh nhân có thể tiến hành làm răng giả mới? Thời điểm tối ưu để bắt đầu quy trình lấy dấu làm phục hình tháo lắp là sau phẫu thuật khoảng 1 tháng (30 ngày). Lúc này, mô mềm đã liền sẹo hoàn toàn (đạt 100% sẹo mềm mại), mào xương ổ răng đã tái tạo nhẵn phẳng và độ lẹm đã được kiểm soát dưới 1 mm, đảm bảo hàm giả không bị bập bênh.

5. Cần lưu ý gì khi mài nhẵn xương bằng tay khoan để tránh biến chứng tiêu xương? Phẫu thuật viên bắt buộc phải sử dụng tay khoan phẫu thuật tốc độ chậm (khoảng 1.500 vòng/phút), mũi khoan carbon chuyên dụng và luôn tưới đẫm nước muối sinh lý vô khuẩn. Việc này nhằm giữ nhiệt độ tại vị trí tiếp xúc luôn dưới ngưỡng 47°C, ngăn ngừa hiện tượng hoại tử tế bào xương và hạn chế tối đa nguy cơ tiêu xương thứ phát sau mổ.

Kết luận

• Tỷ lệ lẹm xương nghiêm trọng: 100% sống hàm nghiên cứu trước phẫu thuật có độ lẹm không thuận lợi (> 3 mm), tập trung chủ yếu ở mặt ngoài vùng răng trước và dạng tam giác chiếm ưu thế từ 43,4% đến 52,0%.
• Hiệu quả phẫu thuật vượt trội: Quy trình phẫu thuật chuẩn hóa giúp 97,6% ca đạt kết quả tốt sau 1 tuần và đạt 100% sau 1 tháng, loại bỏ triệt để các biến chứng chảy máu, nhiễm trùng hay tê bì.
• Tối ưu hóa nền tựa phục hình: Độ lẹm xương sau 1 tháng được đưa về mức an toàn dưới 1 mm ở 97,6% các vị trí, tạo tiền đề vững chắc cho việc thực hiện hàm giả tháo lắp đạt độ lưu giữ cao.
• Kế hoạch phát triển tiếp theo: Triển khai mở rộng nghiên cứu đa trung tâm trong vòng 12 đến 24 tháng tới nhằm đánh giá thêm hiệu quả tích hợp giữa phẫu thuật chỉnh hình sống hàm với cấy ghép Implant nâng đỡ phục hình.
• Thông điệp hành động: Bác sĩ lâm sàng hãy chủ động thăm khám và chỉ định phẫu thuật điều chỉnh sống hàm sớm nhằm mang lại sự thoải mái, thẩm mỹ và phục hồi chức năng ăn nhai hoàn hảo cho bệnh nhân mất răng toàn bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Hình thái sống hàm Sống hàm xương ổ là cấu trúc xương của hàm trên hay hàm dưới chứa những ổ răng. Sống hàm xương ổ mất răng là cấu trúc xương còn lại khi những ổ răng trong sống hàm xương ổ tiêu đi sau mất răng; còn gọi là sống hàm mất răng, thường gọi tắt là sống hàm. Sống hàm bao gồm gờ xương ổ răng và mô mềm bao phủ lên nó, còn lại sau khi mất răng [2].

Hình thái sống hàm rất dễ bị thay đổi và tiêu đi, thậm chí có thể tiêu hết và lõm. Niêm mạc khít sát với bề ngoài xương, co lại và tiêu thành sợi xơ mỏng bám vào đỉnh sống hàm. Một số trường hợp sống hàm thấp nên mất đáy hành lang và rãnh xương ổ - lưỡi [8]. Các yếu tố ảnh hưởng đến hình thái sống hàm mất răng Tiêu xương trên sống hàm xương ổ là một quá trình diễn ra liên tục kể cả khi còn hay mất răng.

Tốc độ và mức độ của quá trình tiêu xương chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: giải phẫu, chuyển hóa, chức năng và phục hình. Mức độ tiêu xương chủ yếu phụ thuộc thời gian mất răng và vị trí mất răng: ở vùng răng sau có thể tiêu nhiều hơn vùng răng trước [10]. Tốc độ tiêu xương thay đổi theo từng cá nhân và từng thời điểm ở mỗi cá nhân đó. Tốc độ tiêu xương gia tăng ở bệnh nhân tiểu đường, cường tuyến cận giáp, loãng xương, người suy dinh dưỡng mãn tính hoặc sử dụng corticoid kéo dài [3].

Ở phụ nữ tuổi mãn kinh, sự tiêu xương diễn ra nhanh hơn sự tạo xương, nên làm tăng khối lượng xương mất. Chức năng của xương sống hàm là lưu giữ chân răng, khi răng bị mất, chức năng này không còn nữa đồng thời có hiện tượng tái tạo lại hình dáng của xương ổ bao gồm sự tiêu của các vách xương ổ còn lại đặc biệt là vách ngoài và sự bồi đắp bên trong ổ răng. Sự tiêu xương sau khi mất răng dẫn đến thay đổi về hình dạng, kích thước và chất lượng xương. Nghiên cứu Tallgren (1972) [51] cho 4 thấy tốc độ tiêu xương diễn ra nhanh nhất trong 3 tháng đầu, giảm dần đến 6 tháng và hoàn tất cũng như ổn định sau 1-2 năm.

Tốc độ tiêu xương trung bình ở hàm dưới khoảng 0,2mm/năm, cao gấp 3-4 lần so với hàm trên, tổng lượng xương tiêu trong năm đầu tiên sau khi mất răng nhanh gấp 10 lần so với những năm tiếp theo [12], [25]. Sau khi mất răng, sự tiêu xương bắt đầu xảy ra, đầu tiên là chiều rộng sau đó là chiều cao. Hàm trên có khuynh hướng tiêu xương hướng tâm trong khi hàm dưới tiêu xương ly tâm. Một nghiên cứu trên 300 sọ khô của Cawood và Howell (1988) [27] cho thấy thay đổi rõ rệt nhất ở cả xương hàm khi mất răng là giảm chiều cao và chiều rộng sống hàm.

Sự thay đổi hình dạng sống hàm hàm trên và hàm dưới theo hình mẫu có thể dự đoán được và ông đưa ra phân loại sống hàm mất răng dựa trên mức độ tiêu của sống hàm thành sáu mức độ. Theo Harle (1989), ở hàm dưới vùng phía sau có tốc độ tiêu xương nhanh gấp bốn lần so với phía trước, quá trình tiêu xương thường diễn ra đầu tiên ở mặt trong vùng răng cối nhỏ và mặt ngoài vùng răng cối lớn. Ở hàm trên, vùng phía trước tiêu xương theo chiều đứng chậm hơn hàm dưới, quá trình tiêu xương diễn ra chủ yếu ở mặt ngoài vì vách xương ngoài thường mỏng hơn vách trong. Hàm trên tiêu xương hướng tâm, hàm dưới tiêu xương ly tâm, xương vùng răng cối lớn hàm trên thường nhỏ hơn xương hàm dưới.

Nếu tiêu xương nhiều sẽ dẫn đến thay đổi tương quan xương hàm dưới rộng hơn xương hàm trên, hai hàm dần chuyển sang loại III [12]. Phân loại hình thái sống hàm mất răng 1. (1953) [42] chia hình thái sống hàm theo mặt phẳng đứng ngang làm 5 loại: I, II, III, IV, V theo hình 1. 5 I II III IV V Hình 1.1: Hình dạng sống hàm theo Moses C.

(1973) [45] đã nghiên cứu trên 80 mẫu hàm mất răng toàn bộ hàm trên và dưới của bệnh nhân tuổi từ 52-80. Chiều cao sống hàm dưới đo từ đỉnh sống hàm đến đường ngang nối hai điểm thấp nhất của đáy hành lang và lưỡi, chiều rộng là khoảng cách hai điểm này. Hình thái sống hàm được phân làm ba dạng: tam giác, parabol và vuông. Trong đó dạng parabol chiếm nhiều nhất ở cả ba vùng.

Chỉ số kích thước là tỉ số phần trăm giữa chiều cao sống hàm và chiều rộng sống hàm. Qua phân tích thống kê, tác giả chia hình dạng sống hàm hàm dưới thành ba loại thấp - rộng, cao vừa - rộng vừa, cao - hẹp. Theo Cawood và Howell (1988) Hai vị tác giả đã nghiên cứu hình thể sống hàm trên và dưới trên 300 hộp sọ. Tác giả cho rằng đường thẳng nối từ lỗ cằm đến lỗ hàm dưới mô tả ranh giới giữa xương ổ và xương nền.

Tác giả đã cho ra phân loại như hình 1. Loại I: xương hàm theo hình dạng răng. Loại II: xương hàm khi mới mất răng. Loại III: đỉnh xương hàm bo tròn, thuận lợi về chiều cao và rộng.

Loại IV: đỉnh xương hàm nhọn, thuận lợi về chiều cao và rộng. Loại V: đỉnh xương hàm phẳng, không thuận lợi về chiều cao và rộng. Loại VI: đỉnh xương hàm lõm, ít có nền xương. 6 Hàm dưới Hàm trên Răng trước Răng sau Hình 1.2: Phân loại sống hàm mất răng theo Cawood và Howell (Nguồn: A classification of the edentulous jaws, 1988 [27]) 1.

(1991) Về giải phẫu và mô học, Taddéi C. [8] chia sống hàm hàm trên được chia thành 4 loại khác nhau: loại A, loại B, loại C, loại D. - Loại A: được tạo bởi mào xương ổ răng hẹp và mỏng dạng lưỡi dao. Những phiến xương trong sống hàm loại này có rất ít khoảng tuỷ.

Ngược lại, có nhiều xương phiến và thậm chí có một vài u xương. - Loại B: được tạo bởi xương ổ rộng và tròn. Tại vài vị trí, sự loãng xương ở trung tâm của những dãy xương xốp cho hình ảnh lỗ rỗ. - Loại C: có đặc điểm là sống hàm thấp, hình tam giác có cạnh đáy rộng.

Trong trường hợp này, những phiến xương vỏ phía khẩu cái và hành lang tạo thành một góc tù và chiều cao của tam giác thấp. - Loại D: được cấu tạo bởi những sống hàm rộng, thấp và đặc chắc có bề mặt bị tiêu và mòn. Loại sống hàm này có phiến xương vỏ phía hành lang và khẩu cái khá dày. Những người mất răng không mang hàm có hình thái sống hàm thuộc loại này, sống hàm thường được phủ màng đệm và thượng bì trong tình trạng viêm.

Loại bệnh nhân này cần phải được điều trị đặc biệt với một phục hình chuyển tiếp. 7 Những sống hàm nhọn, dù liên tục hay không đều, đều bất lợi cho sự nâng đỡ. Sống hàm hình lưỡi dao, có gai xương hay xương ổ còn lại tiêu không tốt, dưới lực nhai sẽ gây đau hay loét niêm mạc và làm giảm hiệu quả nhai.3: Phân loại sống hàm mất răng theo Taddéi C. Niêm mạc khít sát với dạng ngoài xương, co lại và tiêu thành sợi xơ mỏng bám vào đỉnh sống hàm [8].

Có thể nói phân loại của Taddéi C. chú trọng về mặt vi thể hơn là hình dáng bên ngoài sống hàm. Theo Nguyễn Thị Thanh Vân (2007) và Lê Hồ Phương Trang (2010) Theo Nguyễn Thị Thanh Vân (2007) [21] và Lê Hồ Phương Trang (2010) [18] thì đặc điểm hình thái sống hàm gồm: - Sống hàm lồi: nếu có một điểm bất kỳ trên sống hàm cao hơn đường đáy hành lang và cách đường này một khoảng > 2mm. - Sống hàm phẳng: khi mọi điểm trên sống hàm cao hơn hoặc thấp hơn đường đáy hành lang và cách đường này một khoảng ≤ 2mm.

- Sống hàm lõm: khi có một điểm bất kỳ trên sống hàm thấp hơn đường đáy hành lang và cách đường này một khoảng > 2mm. Khi đặc điểm sống hàm là dạng lồi, ta sẽ phân loại: - Sống hàm lồi theo tỷ số c/a: hình vuông, parabol, tam giác. 8 - Sống hàm lồi theo chỉ số kích thước: sống hàm thấp - rộng, sống hàm cao vừa - rộng vừa, sống hàm cao - hẹp. Phẫu thuật điều chỉnh sống hàm trên bệnh nhân mất răng toàn bộ - Các tiêu chuẩn cho một sống hàm lý tưởng cho phục hình theo Goodsell bao gồm các yếu tố sau [49]: + Hình dáng sống hàm: phải có chiều rộng và chiều cao phù hợp, hình thể chữ U (parabol) giúp cho hàm giả vững ổn hơn.

+ Xương hàm được phủ đầy bởi mô mềm có độ dày đều nhau. Các sườn sống hàm không nên có bất kỳ gai xương nhọn hoặc bén. + Không có lồi xương hoặc mô mềm nhô cao (không lẹm). + Không có bất kỳ vết thương cản trở sự lưu giữ của hàm giả.

+ Phải có đủ độ sâu của đáy hành lang ở cả phía ngoài lẫn trong. + Không có bất kỳ sẹo cản trở cho sự vững ổn cho hàm giả. + Không có thắng hoặc cơ bất lợi làm bật hàm giả. + Tương quan giữa xương hai hàm hài hòa trên tất cả các mặt phẳng.

+ Không có sự quá sản hoặc chèn ép mô mềm trên sống hàm. + Không có sự xuất hiện vết lồi hoặc lõm của xương và mô mềm. - Phẫu thuật điều chỉnh sống hàm là thủ thuật phục hồi xương và mô mềm hỗ trợ cho phục hình (theo Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ - ADA). Phần mô xương và mô mềm gây cản trở cho phục hình tháo lắp.

Việc điều chỉnh sống hàm thường sử dụng cho phục hình tháo lắp nhưng cũng cần phải lưu ý đến khả năng có thể thực hiện phục hình trong tương lai do đó cần thiết phải bảo tồn tối đa mô xương cũng như mô mềm [10], [39]. Chỉ định Các cấu trúc mô xương và mô mềm gây cản trở cho sự thiết kế cũng như ổn định của hảm giả, ảnh hưởng đến chức năng và thẩm mỹ của phục hình tháo lắp toàn bộ sau này [14]: 9 - Mô xương: + Phần xương ổ không đều sau khi nhổ răng. Gai xương hoặc lồi xương ổ răng gây đau khi mang hàm giả và không thẩm mỹ. + Lồi rắn hàm dưới lớn (gây trở ngại cho phục hình và phát âm, tạo tâm lý lo ngại cho bệnh nhân khi có cảm giác u trong miệng).

+ Lồi cùng hàm trên quá lớn không thể lấy dấu hàm, hoặc có thể cọ sát vào hàm đối diện, làm thiếu khoảng phục hình. - Mô mềm: di động (niêm mạc triển dưỡng), thắng bám thấp.