Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị gãy cổ xương đùi ở người lớn bằng phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng tại bệnh viện đa khoa trung

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị gãy cổ xương đùi bằng phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng tại bệnh viện đa khoa trung.

• Tác giả: Huỳnh Văn Thế
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Lâm
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Ngoại khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng, Và Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi Ở Người Lớn Bằng Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Toàn Phần Không Xi Măng Tại Bệnh Viện Đa Khoa Trung Ương Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm cấu trúc giải phẫu khớp háng
• 1.2. Gãy cổ xương đùi
• 1.3. Sơ lược các phương pháp điều trị GCXĐ
• 1.4. Tổng quan về phẫu thuật thay khớp háng toàn phần
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Y đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MẪU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH BỆNH NHÂN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Gãy Cổ Xương Đùi Tại Bệnh Viện Đa Khoa Trung Ương Cần Thơ

Gãy cổ xương đùi (GCXĐ) là một trong những bệnh lý phổ biến trong chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, đặc biệt ở người cao tuổi. Tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, nghiên cứu này nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân gãy cổ xương đùi được phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng. Mục tiêu chính là đánh giá kết quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Bệnh Nhân Gãy Cổ Xương Đùi

Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân gãy cổ xương đùi thường gặp ở người cao tuổi, với triệu chứng điển hình như đau tại vùng háng, chân bị thương mất chức năng. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có phương pháp điều trị kịp thời.

1.2. Tình Hình Điều Trị Tại Bệnh Viện Đa Khoa

Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ đã triển khai phẫu thuật thay khớp háng toàn phần từ những năm gần đây. Sự phát triển này không chỉ đáp ứng nhu cầu điều trị mà còn nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân trong khu vực.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi

Mặc dù phẫu thuật thay khớp háng là phương pháp hiệu quả, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong điều trị gãy cổ xương đùi. Nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật như nhiễm trùng, hoại tử chỏm xương và các vấn đề về phục hồi chức năng là những vấn đề cần được chú ý.

2.1. Nguy Cơ Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Các biến chứng như nhiễm trùng, chảy máu và hoại tử chỏm xương có thể xảy ra sau phẫu thuật thay khớp háng. Việc theo dõi và quản lý các biến chứng này là rất quan trọng để đảm bảo sự phục hồi tốt nhất cho bệnh nhân.

2.2. Khó Khăn Trong Phục Hồi Chức Năng

Phục hồi chức năng sau phẫu thuật là một quá trình dài và khó khăn. Bệnh nhân cần được hướng dẫn và hỗ trợ để đạt được khả năng vận động tốt nhất, điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và bệnh nhân.

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Hiện Nay

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng là phương pháp chính được áp dụng cho bệnh nhân gãy cổ xương đùi. Phương pháp này giúp cải thiện chức năng khớp và giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

3.1. Quy Trình Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Quy trình phẫu thuật bao gồm các bước chuẩn bị, gây mê, và thực hiện phẫu thuật. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

3.2. Lợi Ích Của Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Toàn Phần

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, bao gồm giảm đau, cải thiện khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ phục hồi chức năng sau phẫu thuật đạt mức cao.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị Gãy Cổ Xương Đùi

Kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng mang lại hiệu quả cao trong điều trị gãy cổ xương đùi. Tỷ lệ thành công trong phục hồi chức năng và giảm thiểu biến chứng là rất khả quan.

4.1. Đánh Giá Kết Quả Phục Hồi Chức Năng

Đánh giá kết quả phục hồi chức năng cho thấy bệnh nhân có thể trở lại sinh hoạt bình thường sau phẫu thuật. Sử dụng thang điểm Harris để đánh giá cho thấy tỷ lệ phục hồi đạt trên 80%.

4.2. Tỷ Lệ Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật được ghi nhận là thấp, cho thấy phẫu thuật thay khớp háng toàn phần là một phương pháp an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân gãy cổ xương đùi.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Gãy Cổ Xương Đùi

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng là phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân gãy cổ xương đùi. Kết quả điều trị khả quan, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Với sự phát triển của công nghệ và kỹ thuật phẫu thuật, tương lai của phẫu thuật thay khớp háng hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ hơn nữa trong điều trị gãy cổ xương đùi.

5.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá sâu hơn về hiệu quả của các phương pháp điều trị khác nhau cho gãy cổ xương đùi, từ đó cải thiện quy trình điều trị và phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Gãy cổ xương đùi là một trong những tổn thương cơ xương khớp nghiêm trọng và phổ biến nhất ở người lớn tuổi, chiếm khoảng 20% tổng số bệnh lý cần phẫu thuật tại các chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Theo các báo cáo dịch tễ học toàn cầu, số lượng nạn nhân gãy cổ xương đùi ước tính tăng vọt từ 1,26 triệu ca năm 1990 lên 6,3 triệu ca vào năm 2050, chủ yếu tập trung tại các quốc gia đang phát triển ở khu vực Châu Á. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh với tỷ lệ tử vong trong năm đầu sau chấn thương lên tới 20% nếu không được can thiệp kịp thời và đúng cách. Tại Mỹ, gánh nặng y tế hàng năm cho tổn thương này ước tính tiêu tốn 17-20 triệu USD, cùng hơn 630.000 ca phẫu thuật thay khớp háng toàn phần được thực hiện vào năm 2017.

Tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhu cầu điều trị phục hồi vận động khớp háng ngày càng gia tăng cùng với sự gia tăng tuổi thọ trung bình của người dân. Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị gãy cổ xương đùi ở người lớn bằng phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ giai đoạn 2018 – 2020. Mục tiêu cụ thể là xác định các yếu tố nguy cơ, hình thái tổn thương giải phẫu, từ đó phân tích hiệu quả phục hồi chức năng và tỷ lệ kiểm soát biến chứng sau mổ. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hoàn thiện phác đồ can thiệp ngoại khoa ít xâm lấn và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh cao tuổi trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng đồng bộ các hệ thống phân loại kinh điển trong chấn thương chỉnh hình để lượng giá mức độ tổn thương và định hướng phẫu thuật. Về mặt cơ học đường gãy, mô hình Pauwels phân định 3 mức độ dựa theo góc tạo bởi đường gãy và mặt phẳng ngang gồm Pauwels 1 (dưới 30 độ), Pauwels 2 (từ 30 đến 70 độ) và Pauwels 3 (trên 70 độ). Về mức độ di lệch của các bè xương, bảng phân loại Garden chia thành 4 độ từ Garden 1 (gãy cài không hoàn toàn) đến Garden 4 (gãy di lệch hoàn toàn làm đứt nguồn mạch nuôi chỏm). Cấu trúc vỏ xương và lòng tủy được thẩm định thông qua phân loại Dorr (loại A, B và C), kết hợp với bảng phân độ loãng xương Singh từ độ 1 đến độ 6 dựa trên mạng lưới bè xương đầu trên xương đùi.

Khái niệm cốt lõi của nghiên cứu là kỹ thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng, cơ chế liên kết dựa trên sự tích hợp sinh học trực tiếp giữa mô xương tự thân và bề mặt phủ kim loại xốp của chuôi và ổ cối nhân tạo. Để đánh giá chức năng sau mổ, thang điểm Harris Hip Score (HHS) thang điểm 100 được áp dụng chặt chẽ, phân loại kết quả thành rất tốt (90-100 điểm), tốt (80-89 điểm), trung bình (70-79 điểm) và kém (dưới 70 điểm).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang tiến cứu. Cỡ mẫu tối thiểu được xác định dựa trên công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), sai số biên d = 0,05 và tỷ lệ thành công tham chiếu p = 0,967 từ nghiên cứu trước đó của tác giả Vương Tuấn Khanh năm 2015, đưa ra cỡ mẫu lý thuyết n ≥ 50 bệnh nhân. Cỡ mẫu thực tế thu thập được gồm 64 bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn chọn mẫu tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ từ tháng 04/2018 đến tháng 04/2020.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện liên tục được áp dụng trên tất cả các bệnh nhân trên 18 tuổi bị gãy cổ xương đùi có chỉ định thay khớp háng toàn phần không xi măng. Toàn bộ số liệu lâm sàng, thông số phẫu thuật và hình ảnh X-quang được xử lý qua phần mềm SPSS 20. Nghiên cứu sử dụng kiểm định Chi-bình phương để so sánh các biến định tính, kiểm định Independent Sample T-test để đối chiếu giá trị trung bình giữa hai nhóm độc lập, và kiểm định Paired-Sample T-test nhằm so sánh sự biến thiên chức năng vận động ở các mốc thời gian 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng sau mổ với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 64 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ nữ giới chiếm ưu thế với 60,9% (39 ca) so với nam giới là 39,1% (25 ca), tương ứng tỷ số nữ/nam là 1,56/1. Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 59,31 ± 9,44 tuổi (dao động từ 32 đến 78 tuổi), trong đó nhóm tuổi từ 60 đến 69 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất đạt 56,0%, nhóm trên 70 tuổi chiếm 6,0%. Đáng chú ý, 40,6% bệnh nhân vẫn đang trong độ tuổi lao động tích cực. Nguyên nhân chấn thương do tai nạn sinh hoạt chiếm đa số với 71,9% (46 ca), tai nạn giao thông chiếm 21,9% (14 ca) và tai nạn lao động chiếm 6,2% (4 ca).

Về đặc điểm lâm sàng và hình ảnh học, triệu chứng đau chói vùng háng xuất hiện ở 100% trường hợp; ngắn chi và biến dạng tam giác Bryant cùng đường Roser-Nelaton chiếm 71,9%; bàn chân xoay ngoài chiếm 67,2%. Phân loại Garden trên X-quang cho thấy dạng gãy di lệch nặng chiếm tới 84,3% (Garden 3 chiếm 45,3%, Garden 4 chiếm 39,0%, Garden 2 chiếm 14,1%, Garden 1 chiếm 1,6%). Có tới 68,7% bệnh nhân có ít nhất một bệnh lý nội khoa kèm theo, phổ biến nhất là tăng huyết áp (57,8%) và đái tháo đường (17,2%). Phân loại nguy cơ phẫu thuật theo ASA ghi nhận ASA 2 chiếm 57,8%, ASA 1 chiếm 28,1% và ASA 3 chiếm 14,1%. Khoảng 54,7% bệnh nhân được can thiệp phẫu thuật sớm trong tuần đầu tiên sau chấn thương.

Thảo luận kết quả

Cơ chế gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi chủ yếu bắt nguồn từ chấn thương năng lượng thấp trên nền xương loãng, đặc biệt ở phụ nữ mãn kinh do suy giảm mật độ khoáng xương. Phân loại Garden 3 và 4 chiếm tỷ lệ áp đảo 84,3% phản ánh tình trạng đứt gãy hoàn toàn mạch máu nuôi dưỡng chỏm xương đùi, khiến các phương pháp kết hợp xương bảo tồn đối mặt với nguy cơ tiêu chỏm và khớp giả rất cao. Việc chỉ định thay khớp háng toàn phần không xi măng lối sau bên theo đường Moore (chiều dài vết mổ 9-12 cm) giúp bộc lộ phẫu trường rõ ràng, bảo tồn nhóm cơ chậu hông mấu chuyển và phục hồi giải phẫu tối ưu.

Các chỉ số dữ liệu trong nghiên cứu được trực quan hóa mạch lạc thông qua hệ thống biểu đồ tròn về tỷ lệ phân bố giới tính, biểu đồ cột biểu diễn các mức độ nguy cơ ASA và bảng chéo so sánh mức độ loãng xương Singh theo từng nhóm tuổi. Tỷ lệ phục hồi chức năng vận động đạt kết quả tốt và rất tốt theo thang điểm Harris sau 6 tháng tương đương với các công bố của Trần Trung Dũng (93,3%) và Vương Tuấn Khanh (96,7%). Kết quả này chứng minh tính an toàn vượt trội của loại khớp không xi măng, giúp giảm thiểu đáng kể thời gian bất động tại giường và triệt tiêu nguy cơ biến chứng tắc mạch do xi măng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình đo đạc hình thái học và chẩn đoán trước mổ: Các bác sĩ phẫu thuật Chấn thương Chỉnh hình cần thực hiện thường quy chụp X-quang khung chậu thẳng ở tư thế xoay trong 15-20 độ, kết hợp đánh giá phân loại lòng tủy theo Dorr và bè xương theo Singh nhằm nâng cao độ chính xác lựa chọn kích cỡ chuôi và ổ cối nhân tạo đạt trên 95% trong năm 2021.
2. Kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý nội khoa kết hợp và rút ngắn thời gian chờ mổ: Khoa Gây mê Hồi sức phối hợp chặt chẽ với các chuyên khoa Nội tim mạch và Nội tiết để điều chỉnh huyết áp, đường huyết trong vòng 24-48 giờ đầu nhập viện, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân được phẫu thuật trong tuần đầu tiên từ 54,7% lên trên 75% trong vòng 12 tháng tới.
3. Thực hiện phác đồ dự phòng huyết khối tĩnh mạch sâu và kháng sinh dự phòng: Đội ngũ điều trị cần duy trì chỉ định thuốc chống đông đường uống Dabigatran 220 mg/ngày trong 28-35 ngày hoặc tiêm Enoxaparine 40 mg/ngày trong 10 ngày đầu sau mổ cho 100% bệnh nhân thay khớp háng, nhằm duy trì tỷ lệ biến chứng thuyên tắc mạch dưới 0,5% tại cơ sở điều trị.
4. Triển khai quy trình tập phục hồi chức năng sớm 3 giai đoạn: Khoa Phục hồi chức năng và Điều dưỡng hướng dẫn người bệnh tập co duỗi khớp tại giường từ ngày thứ 1, tập đứng có trợ giúp vào ngày thứ 2 và tập đi với khung tập đi từ ngày thứ 3 sau mổ, bảo đảm 100% bệnh nhân nắm vững các tư thế phòng ngừa trật khớp trước khi xuất viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ Chấn thương Chỉnh hình: Cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng về kỹ thuật cắt cổ xương đùi, doa ổ cối, kỹ thuật định vị chuôi khớp không xi măng và phương pháp xử lý tai biến trong mổ.
2. Bác sĩ Gây mê Hồi sức và Nội khoa: Hỗ trợ việc xây dựng bảng kiểm đánh giá nguy cơ phẫu thuật theo phân loại ASA 1-3 và phác đồ ổn định bệnh nền tim mạch, đái tháo đường chiếm 68,7% ở người cao tuổi.
3. Kỹ thuật viên Phục hồi chức năng và Điều dưỡng lâm sàng: Tham khảo khung bài tập vận động sớm từng ngày và quy trình tư vấn phòng tránh các tư thế sai gây trật khớp háng nhân tạo như ngồi xổm hay vắt chéo chân.
4. Học viên Sau đại học và Nghiên cứu sinh Y khoa: Làm mẫu tài liệu phương pháp luận, cách tính cỡ mẫu n = 64 và quy trình ứng dụng thang điểm đánh giá chức năng Harris trong các đề tài nghiên cứu lâm sàng ngoại khoa.

Câu hỏi thường gặp

Phẫu thuật thay khớp háng không xi măng có ưu điểm gì so với loại có xi măng?

Khớp háng không xi măng liên kết vững chắc nhờ hiện tượng phát triển mô xương tự thân vào bề mặt xốp của kim loại. Kỹ thuật này loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tụt huyết áp do hội chứng phản ứng xi măng xương, rút ngắn thời gian phẫu thuật và đặc biệt phù hợp cho 40,6% bệnh nhân còn khả năng lao động nhờ độ bền cơ học lâu dài.

Triệu chứng lâm sàng nào quan trọng nhất để chẩn đoán gãy cổ xương đùi di lệch?

Dữ liệu trên 64 bệnh nhân cho thấy 100% trường hợp có biểu hiện đau chói khớp háng mất hoàn toàn cơ năng vận động. Đồng thời, 71,9% bệnh nhân có dấu hiệu ngắn chi thực thể kèm biến dạng tam giác Bryant và đường Roser-Nelaton, kết hợp với tư thế bàn chân xoay ngoài gặp ở 67,2% số ca.

Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường có phẫu thuật được không?

Hoàn toàn có thể thực hiện an toàn. Nghiên cứu ghi nhận 68,7% bệnh nhân có bệnh lý nội khoa kèm theo (tăng huyết áp chiếm 57,8% và đái tháo đường chiếm 17,2%). Việc đánh giá toàn diện theo thang điểm ASA giúp các bác sĩ gây mê kiểm soát tốt các chỉ số sinh tồn trước và trong mổ.

Thời điểm bắt đầu tập đi lại sau phẫu thuật thay khớp háng không xi măng là khi nào?

Bệnh nhân được khuyến khích vận động rất sớm theo phác đồ: ngày thứ 1 tập co duỗi cổ chân và gối tại giường, ngày thứ 2 tập đứng chịu lực với khung tập đi có người hỗ trợ và ngày thứ 3 bắt đầu tập bước đi. Phác đồ này giúp trên 90% bệnh nhân đạt kết quả phục hồi tốt sau 6 tháng.

Làm thế nào để phòng tránh nguy cơ trật khớp háng nhân tạo sau khi xuất viện?

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt việc tránh các tư thế khép và xoay trong khớp háng quá mức như ngồi xổm, bắt chéo chân, ngồi ghế quá thấp hoặc nằm võng trũng trong 3 tháng đầu. Song song đó, duy trì thuốc chống đông Dabigatran 220 mg/ngày trong 28-35 ngày để ngừa huyết khối.

Kết luận

• Tỷ lệ mắc gãy cổ xương đùi ở nữ giới cao gấp 1,56 lần nam giới với độ tuổi trung bình ghi nhận là 59,31 tuổi.
• Tai nạn sinh hoạt chiếm tỷ lệ chủ yếu 71,9% và tổn thương gãy di lệch nặng Garden 3-4 chiếm ưu thế 84,3%.
• Tỷ lệ bệnh nhân có bệnh lý nền nội khoa chiếm 68,7%, đòi hỏi quy trình đánh giá tiền phẫu ASA chặt chẽ.
• Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng mang lại độ vững cơ học cao và giảm thiểu biến chứng mất máu.
• Chương trình phục hồi chức năng sớm từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 3 giúp người bệnh nhanh chóng tái hòa nhập sinh hoạt thường nhật.

Luận văn đã đóng góp nguồn cơ sở dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng có giá trị thực tiễn cao cho chuyên ngành Chấn thương Chỉnh hình tại khu vực Tây Nam Bộ. Các cơ sở y tế cần tiếp tục mở rộng quy mô nghiên cứu đa trung tâm và theo dõi dài hạn từ 3 đến 5 năm trong giai đoạn 2021 – 2025. Hãy liên hệ bộ phận quản lý đào tạo sau đại học để tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm cấu trúc giải phẫu khớp háng Khớp háng là khớp chỏm cầu lớn nhất cơ thể, tiếp nối xương đùi với xương chậu. Khớp háng có chức năng chính là nâng đỡ trọng lượng cơ thể ở cả hai tư thế: tư thế tĩnh và tư thế động. Khớp háng nằm sâu giữa bẹn và mông, có nhiều cơ che phủ nên khó phẫu thuật [11], [15].

Ổ cối Ổ cối được cấu tạo bởi xương chậu, xương mu, xương ngồi, có dạng hình lõm bằng 2/5 khối cầu. Ổ cối có vị trí nằm hướng xuống dưới và hơi ra trước. Ổ cối có cấu tạo gồm 2 phần: diện nguyệt là phần tiếp khớp với chỏm xương đùi, được sụn vao bọc; hố ổ cối chứa mỡ, mạch máu… Hình 1. Các thành phần của khớp háng (Nguồn: Atlas Giải phẫu người, 2015 [12]) 4 Xung quanh ổ cối có phần xương nhô lên tạo thành viền ổ cối, phía dưới viền ổ cối có khuyết ổ cối.

Lớp sụn khớp của ổ cối có hình móng ngựa, nó chỉ bao phủ phần tiếp khớp của ổ cối, dày nhất ở phía trên và mỏng nhất ở phía sau trong. Sụn viền làm cho ổ cối sâu hơn và giúp khớp háng được vững hơn, rộng nhất ở phía sau dưới của ổ cối và dày nhất ở phía trên trước của ổ cối. Dây chằng ổ cối là phần sụn viền vắt ngang qua khuyết ổ cối [11], [15]. Chỏm xương đùi Chỏm có dạng 2/3 khối cầu hướng lên trên vào trong và ra trước, chỏm được sụn che phủ, dày nhất ở trung tâm.

Đỉnh chỏm có một chỗ lõm không có lớp sụn bao phủ gọi là hố dây chằng tròn, đây là nơi bám của dây chằng tròn. Đường kính của chỏm xương đùi từ 38 - 60mm [5], [15]. Giải phẫu đầu trên xương đùi (Nguồn: Atlas Giải phẫu người, 2015[12]) 1. Cổ xương đùi Cổ xương đùi là phần tiếp nối giữa chỏm xương đùi và khối mấu chuyển có hình ống dẹt trước sau hướng lên trên, vào trong.

Cổ xương đùi dài 5cm và tạo với thân xương một góc trung bình khoảng 1270. Cổ xương đùi hợp với thân 5 xương một góc gọi là góc nghiêng và hợp với trục ngang của mấu chuyển lớn một góc khoảng 100- 150 gọi là góc nghiêng trước [40], [52]. Cổ xương đùi được cấu tạo từ hai hệ thống xương: hệ thống các bè xương và vỏ xương đặc. Lớp vỏ xương cứng đi từ thân xương phát triển lên trên và mở rộng ra, cứng dày nhất ở vòng cung của cổ xương gọi là vòng cung Adam.

Lớp vỏ xương cứng ở phía trước, phía trên và phía sau mỏng, ở phía dưới dày hơn. Lớp xương xốp có cấu trúc gồm: hệ vòm nằm ở ngoài và hệ quạt nằm ở trong. Giữa các nhóm bè xương này có vị trí không có nhóm bè nào đi qua gọi là tam giác Ward, đây chính là điểm yếu của cổ xương đùi [8]. Các bè xương ở đầu trên xương đùi (Nguồn: Hà Văn Quyết (2006), Bệnh học ngoại khoa sau đại học [17]) 1.

Hệ thống mạch máu nuôi vùng cổ chỏm xương đùi Mạch máu nuôi dưỡng cổ xương đùi rất nghèo nàn, bởi 3 nguồn [16]. - Các động mạch mũ: + Động mạch mũ đùi ngoài: là nhánh của động mạch đùi sâu vòng ra trước và ra ngoài có các nhánh xuống, nhánh ngang và nhánh lên nối với động mạch mũ đùi trong. 6 + Động mạch mũ đùi trong: xuất phát từ động mạch đùi sâu đi vòng ra sau, cho các nhánh trên, trước, dưới nối với động mạch mũ đùi ngoài và đi vào vùng cổ chỏm xương đùi. Mạch máu nuôi vùng cổ chỏm xương đùi (Nguồn: Atlas Giải phẫu người, 2015 [12]) - Động mạch dây chằng tròn: xuất phát từ động mạch bịt.

Động mạch này nhỏ, chỉ cung cấp cho một phần chỏm xương đùi. - Động mạch từ thân xương đùi - nền cổ lên nuôi. Do hệ thống mạch máu nuôi nghèo nàn, khi gãy cổ chỏm xương đùi, đặc biệt là khi có di lệch nhiều, khả năng liền xương là rất kém và khả năng khớp giả, hoại tử chỏm, thoái hóa khớp háng là rất cao. Hệ thống nối khớp Khớp háng được giữ chắc chắn bởi một hệ thống bao gồm bao khớp, dây chằng và các cơ bám xung quanh [11].

* Bao khớp: là một bao sợi dày, chắc bọc quanh khớp bám vào xương chậu và xương đùi, bao bọc hết chỏm và gần hết cổ [6], [15]. Hệ thống dây chằng của khớp háng “Nguồn: Atlas Giải phẫu người, 2015[12]” 8 * Dây chằng: có hai loại dây chằng khớp. Đó là dây chằng bên trong và dây chằng bên ngoài [11], [15]. Dây chằng bên trong: dây chằng tròn nối chỏm xương đùi vào đáy ổ cối.

Dây chằng bên ngoài: gồm ba dây chằng tăng cường cho bao khớp. - Dây chằng chậu đùi: Dây chằng chậu đùi là dây chằng rộng nhất, dài nhất và khỏe nhất của khớp háng. - Dây chằng mu đùi: Dây chằng này xen lẫn với bao khớp ở gần chỗ bám vào xương đùi. - Dây chằng ngồi đùi: nằm ở mặt sau khớp, đi từ xương ngồi tới mấu chuyển lớn.

Ngoài các dây chằng kể trên, còn có dây chằng vòng gồm nhiều thớ vòng ở phía sau và ở dưới bao khớp. Hệ thống dây chằng bên ngoài và bên trong khớp háng có một sự liên kết chắc chắn đảm bảo cho sự hoạt động đa dạng của khớp háng vì vậy để đảm bảo tốt cho chức năng khớp háng về sau, khi phẫu thuật không được làm tổn thương nhiều và phải phục hồi tối đa dây chằng. Bao hoạt dịch khớp Là một màng mỏng phủ mặt trong bao khớp gồm hai phần [4], [11]: * Phần chính: ở xương chậu dính vào bám của bao khớp ở quanh sụn viền ổ cối, lót mặt trong bao khớp rồi quặt lên tới chỏm đùi để dính vào sụn của chỏm xương đùi. * Phần phụ: bọc quanh dây chằng tròn (dây chằng tròn nằm trong bào khớp nhưng nằm ngoài bao hoạt dịch) bám vào chu vi hố dây chằng tròn và hố ổ cối.

Trong bao hoạt dịch có chứa chất nhầy giúp cho khớp hoạt động dễ dàng gọi là hoạt dịch. Khi TKH ổ cối dễ bị mòn vì hầu như bao hoạt dịch không còn tiết dịch khớp. 9 Ngoài ra, khớp háng được giữ chắc còn nhờ vào một hệ thống gân, cơ dày và lớn hơn ở xung quanh. Do liên quan đó, nên trong phẫu thuật mở khớp háng việc phải phẫu tích nhiều và sâu là không thể tránh khỏi [5].

Chức năng của khớp háng Khớp háng có hai chức năng chính là chịu lực và vận động. Chức năng chịu lực Khớp háng hai bên chịu toàn bộ trọng lực của phần trên cơ thể. Khi làm các động tác khác nhau như đi, đứng, ngồi. thì khớp háng cũng chịu lực nén khác nhau.

Các lực tác động lên khớp háng rất đa dạng, không hằng định liên tục, lúc có, lúc không, lúc mạnh đột ngột, lúc hoàn toàn thư giãn [35]. - Khớp háng chịu lực tác động tối đa khoảng 4,1 tới 6,9 lần trọng lượng cơ thể khi đi bộ với vận tốc từ 0,8 – 1,6 m/s. - Khi ở tư thế đứng thì lực tác động lên khớp háng gấp 2 lần trọng lượng cơ thể. - Lực tác động có thể lên đến 10 – 12 lần trọng lượng cơ thể khi chuyển từ tư thế ngồi sang đứng, lên xuống cầu thang hay chạy nhảy.

Ở những trạng thái này khớp háng không chỉ chịu lực ép mà sự tác động lên vùng cổ chỏm còn tạo ra một lực xoắn vặn. Chức năng vận động Biên độ vận động khớp háng tính theo chiều gấp duỗi, dạng khép, xoay trong, xoay ngoài. Biên độ vận động khớp háng bình thường của người lớn là [7], [3]: Gấp / duỗi: 130o/0o/10o12 Dạng / khép: 50o/0o/30o Xoay trong / xoay ngoài: 50o/0o/45o Đây là một trong những cơ sở để đánh giá chức năng của khớp nhân tạo sau phẫu thuật thay khớp. Gãy cổ xương đùi 1.

Định nghĩa GCXĐ là tình trạng gãy, vỡ ở phần cổ xương đùi nằm trong bao khớp. Có hai đường gãy thường gặp là gãy ngang cổ và gãy dưới chỏm. Trước đây gãy liên mấu chuyển và gãy chân cổ đều được xếp vào GCXĐ. Tuy nhiên ngày nay hai loại này không còn được xếp vào GCXĐ và được xếp vào loại gãy ngoài bao khớp [13].

Cơ chế chấn thương Cơ chế GCXĐ thường gặp là do tai nạn sinh hoạt. Đây là cơ chế thương gặp ở người cao tuổi, những người có bệnh lý loãng xương. Ở người trẻ tuổi thường là sau chấn thương mạnh do tai nạn giao thông hoặc té cao [13]. Triệu chứng học Bệnh cảnh lâm sàng: sau tai nạn té nhẹ ở bệnh nhân cao tuổi (nữ gặp nhiều hơn nam), bệnh nhân không đi lại được.

Triệu chứng lâm sàng: chân bị thương mất chức năng, đùi dạng, bàn chân xoay ngoài, ngắn chi. Ấn mạnh vùng mấu chuyển hoặc gõ dồn bệnh nhân thấy đau chói tại háng. Thay đổi về tam giác Bryan, đường thẳng Nelaton gợi ý chẩn đoán, tuy nhiên ít được sử dụng trên lâm sàng [13]. Hình ảnh học 1.

Xquang Xquang tiêu chuẩn cần chụp khớp háng ở cả tư thế thẳng và nghiêng, phải lấy toàn bộ 2 khớp háng để so sánh. Khi chụp để lấy được toàn bộ hình ảnh cổ xương đùi cần cho bàn chân xoay trong 15 – 20o. Cần đánh giá đầy đủ các dạng di lệch, mức độ loãng xương, độ nát ở bờ sau cổ xương đùi, độ gãy – lệch của cung cổ bịt (đường Shenton) [13]. Chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ Được dùng dể chẩn đoán trong một vài trường hợp khó như: gãy cũ, khớp giả, dùng để xác định khả năng sống của chỏm, bể chỏm, gãy kèm trật khớp chèn phần mềm… Tuy nhiên thông thường chỉ cẩn Xquang là đủ để chẩn đoán, phân loại và điều trị.

Cộng hưởng từ cho phép khảo sát phần mềm rõ hơn Cắt lớp vi tính [13]. Phân loại Phân loại GCXĐ có nhiều cách khác nhau như Pauwels, Garden, Delbet, Boehler L dựa vào đường gãy, di lệch của xương gãy… Trên lâm sàng phân loại của Garden được sử dụng phổ biến nhất. Phân loại theo vị trí giải phẫu Gãy sát chỏm: đường gãy ở ngay dưới sụn khớp của chỏm xương đùi. Loại này tiên lượng nặng, dễ hoại tử chỏm.

Gãy ngang cổ: đường gãy nằm giữa chỏm và hai mấu chuyển. Gãy nền cổ: đường gãy đi qua phần nền cổ nối với hai mấu chuyển, tiên lượng tốt hơn hai loại trên nếu điều trị bằng phương pháp kết hợp xương [3]. Phân loại theo Pauwels Pauwels dựa vào góc của đường gãy so với mặt phẳng nằm ngang: [8] + Pauwels 1: Góc <300 + Pauwels 2: Góc 30-700 + Pauwels 3: Góc >700 Góc này càng lớn thì tiên lượng càng nặng, điều trị gặp khó khăn và thường để lại di chứng.