0577 nghiên cứu tình hính sử dụng thuốc và đánh giá hiệu quả điều trị hen phế quản tại bv lao và bệnh phổi tp cần thơ năm 2012

Tài liệu nghiên cứu 0577 nghiên cứu tình hính sử dụng thuốc và đánh giá hiệu quả điều trị hen phế quản tại bv lao và, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Hữu Vũ Linh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thành Suôl
• Trường học: Đại học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Điều Trị Hen Phế Quản Tại Bệnh Viện Lao Và Bệnh Phổi Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình bệnh hen trên thế giới và Việt Nam
• 1.2. Ảnh hưởng của hen phế quản đến đời sống
• 1.3. Khái quát chung về bệnh hen phế quản
• 1.3.1. Định nghĩa hen phế quản
• 1.3.2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
• 1.3.3. Cơ chế bệnh sinh
• 1.3.4. Phân loại hen
• 1.3.5. Đánh giá mức độ kiểm soát
• 1.3.6. Nguyên tắc điều trị hen phế quản
• 1.3.6.1. Các thuốc dùng trong điều trị hen
• 1.3.6.1.1. Các thuốc giãn phế quản
• 1.3.6.1.2. Thuốc kháng viêm Corticoid
• 1.3.6.1.3. Các nhóm thuốc khác
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Các bước tiến hành
• 2.5. Phân tích số liệu
• 2.6. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm về giới tính và nhóm tuổi
• 3.3. Đặc điểm về nơi sinh sống và nghề nghiệp
• 3.4. Đặc điểm về tiền sử mắc bệnh hen
• 3.5. Đặc điểm sử dụng thuốc dự phòng và phân loại mức độ hen
• 3.6. Tình trạng sử dụng thuốc trong dự phòng của bệnh nhân
• 3.7. Phân loại mức độ hen
• 3.8. Tỷ lệ sử dụng thuốc điều trị hen trên bệnh nhân điều trị
• 3.9. Số lượng thuốc trung bình được sử dụng trong bệnh án
• 3.10. Các nhóm thuốc chính được sử dụng trong điều trị
• 3.11. Tỷ lệ các nhóm thuốc được phối hợp trong điều trị
• 3.12. Tỷ lệ các thuốc giãn phế quản được sử dụng qua đường tĩnh mạch
• 3.13. Nhóm thuốc kháng viêm Corticosteroid
• 3.14. Các nhóm thuốc khác được sử dụng trong điều trị
• 3.15. Các cách phối hợp các nhóm thuốc trong điều trị
• 3.16. Đánh giá hiệu quả kiểm soát cơn hen
• 3.16.1. Dựa trên các tiêu chí lâm sàng và tiêu chí chức năng phổi trong đánh giá mức độ kiểm soát hen
• 3.16.2. Dựa trên số ngày nằm viện của bệnh nhân
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Danh sách bệnh nhân trong hồ sơ bệnh án nghiên cứu
• Phụ lục 2: Phiếu thu thập thông tin bệnh nhân

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ

Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ là một trong những cơ sở y tế hàng đầu trong việc điều trị bệnh hen phế quản tại Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả điều trị hen phế quản tại bệnh viện, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho việc cải thiện chất lượng điều trị. Hen phế quản là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh hen phế quản đang gia tăng, đặc biệt ở trẻ em và người lớn tuổi. Việc nghiên cứu hiệu quả điều trị tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ sẽ giúp xác định các phương pháp điều trị hiệu quả và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.1. Tình hình bệnh hen phế quản tại Việt Nam

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, Việt Nam có khoảng 4 triệu người mắc bệnh hen phế quản. Tình hình bệnh hen phế quản tại Việt Nam đang trở nên nghiêm trọng với tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng. Nghiên cứu cho thấy, bệnh hen phế quản không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động đến kinh tế và xã hội của người bệnh.

1.2. Đặc điểm điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ

Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ áp dụng nhiều phương pháp điều trị khác nhau cho bệnh nhân hen phế quản. Các phương pháp này bao gồm sử dụng thuốc giãn phế quản, thuốc kháng viêm và các biện pháp hỗ trợ khác. Đánh giá hiệu quả điều trị tại bệnh viện sẽ giúp xác định phương pháp nào là tối ưu nhất cho bệnh nhân.

II. Những thách thức trong điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ

Mặc dù Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ đã có nhiều nỗ lực trong việc điều trị hen phế quản, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong những thách thức lớn nhất là việc bệnh nhân không tuân thủ đúng phác đồ điều trị. Điều này dẫn đến tình trạng bệnh không được kiểm soát tốt, làm tăng nguy cơ tái phát và nhập viện. Ngoài ra, việc thiếu thông tin và kiến thức về bệnh hen phế quản cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Vấn đề tuân thủ điều trị của bệnh nhân

Nhiều bệnh nhân không tuân thủ đúng phác đồ điều trị do thiếu hiểu biết về bệnh. Việc giáo dục bệnh nhân về tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị là rất cần thiết để cải thiện hiệu quả điều trị.

2.2. Thiếu thông tin và kiến thức về bệnh hen phế quản

Nhiều bệnh nhân chưa hiểu rõ về bệnh hen phế quản, dẫn đến việc không nhận thức được các triệu chứng và cách phòng ngừa. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức của cộng đồng về bệnh này.

III. Phương pháp điều trị hen phế quản hiệu quả tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ

Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ đã áp dụng nhiều phương pháp điều trị khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả điều trị hen phế quản. Các phương pháp này bao gồm sử dụng thuốc giãn phế quản, thuốc kháng viêm và các biện pháp hỗ trợ khác. Việc kết hợp các phương pháp điều trị này giúp cải thiện tình trạng bệnh nhân và giảm thiểu nguy cơ tái phát.

3.1. Sử dụng thuốc giãn phế quản trong điều trị

Thuốc giãn phế quản là một trong những phương pháp điều trị chính cho bệnh nhân hen phế quản. Các loại thuốc này giúp mở rộng đường thở, giảm triệu chứng khó thở và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

3.2. Vai trò của thuốc kháng viêm trong điều trị hen

Thuốc kháng viêm đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát viêm đường hô hấp ở bệnh nhân hen phế quản. Việc sử dụng thuốc kháng viêm giúp giảm thiểu triệu chứng và ngăn ngừa cơn hen kịch phát.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ

Nghiên cứu tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ cho thấy hiệu quả điều trị hen phế quản đã được cải thiện đáng kể. Tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát tốt triệu chứng hen đã tăng lên sau khi áp dụng các phương pháp điều trị mới. Kết quả này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp điều trị để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

4.1. Tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát tốt triệu chứng hen

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân kiểm soát tốt triệu chứng hen đã tăng lên đáng kể, từ 30% lên 60% sau khi áp dụng các phương pháp điều trị mới. Điều này cho thấy sự hiệu quả của các biện pháp điều trị hiện tại.

4.2. Đánh giá sự cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng chất lượng cuộc sống của bệnh nhân đã được cải thiện rõ rệt. Bệnh nhân cảm thấy thoải mái hơn trong sinh hoạt hàng ngày và giảm thiểu tình trạng tái phát cơn hen.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong điều trị hen phế quản

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy hiệu quả điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện và nâng cao chất lượng điều trị. Triển vọng tương lai trong điều trị hen phế quản sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp điều trị mới và nâng cao nhận thức của bệnh nhân về bệnh.

5.1. Những cải tiến cần thiết trong điều trị hen phế quản

Cần có những cải tiến trong việc áp dụng phác đồ điều trị và giáo dục bệnh nhân về bệnh hen phế quản. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tỷ lệ tái phát.

5.2. Tương lai của điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ

Triển vọng tương lai trong điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cần Thơ sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các công nghệ mới và cải tiến trong quản lý bệnh nhân. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân hen phế quản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hen phế quản là một trong những bệnh lý viêm mạn tính đường hô hấp phổ biến và nguy hiểm nhất trên quy mô toàn cầu. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, hiện có khoảng 300 triệu người mắc hen phế quản và dự báo con số này sẽ chạm mốc 400 triệu người vào năm 2025 với mức tăng trưởng trung bình từ 20% đến 25% sau mỗi thập kỷ, cướp đi sinh mạng của khoảng 250.000 người mỗi năm. Tại Việt Nam, tỷ lệ lưu hành hen phế quản trong cộng đồng dao động từ 4% đến 5% dân số, tương đương hơn 4 triệu người bệnh, tạo ra gánh nặng kinh tế - xã hội khổng lồ với chi phí điều trị trực tiếp và gián tiếp trung bình khoảng 301 USD cho mỗi bệnh nhân mỗi năm.

Mặc dù y học hiện đại đã đạt được nhiều bước tiến vượt bậc trong cơ chế sinh học phân tử và phát triển các dạng thuốc đặc trị, thực trạng kiểm soát bệnh trong cộng đồng vẫn còn nhiều hạn chế khi chỉ có khoảng 10% bệnh nhân đạt mức kiểm soát tốt. Tình trạng bệnh nhân không duy trì điều trị dự phòng, lạm dụng thuốc cắt cơn nhanh và nhập viện vì các cơn hen kịch phát diễn ra rất phổ biến tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nhằm giải quyết thực trạng này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã tiến hành đề tài nghiên cứu thực trạng sử dụng thuốc và đánh giá hiệu quả điều trị hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn năm 2012.

Nghiên cứu tập trung vào ba mục tiêu then chốt: xác định đặc điểm sử dụng thuốc dự phòng gắn liền với mức độ nghiêm trọng của bệnh; phân tích tỷ lệ và danh mục các nhóm thuốc điều trị nội trú; đồng thời lượng hóa hiệu quả cắt cơn hen dựa trên tiêu chuẩn lâm sàng và thời gian nằm viện của 258 bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ dược học tin cậy, hỗ trợ hội đồng thuốc và điều trị bệnh viện tối ưu hóa phác đồ sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và tiết kiệm chi phí.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hướng dẫn điều trị toàn cầu của Chiến lược Phòng chống Hen Toàn cầu (GINA) kết hợp cùng Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Hen phế quản của Bộ Y tế Việt Nam ban hành năm 2009. Về mặt bệnh sinh, hen phế quản được xác định là tình trạng viêm mạn tính đường dẫn khí với sự tham gia của nhiều tế bào viêm (dưỡng bào, bạch cầu ái toan, tế bào lympho T) và các chất trung gian hóa học như histamin, leukotriene, prostaglandin. Sự viêm mạn tính này dẫn đến hiện tượng tăng phản ứng phế quản, gây co thắt phế quản hồi phục được, biểu hiện bằng các triệu chứng ho, khó thở, thở khò khè và nặng ngực về đêm hoặc sáng sớm.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào hệ thống phân bậc bệnh thành 4 mức độ (nhẹ ngắt quãng, nhẹ dai dẳng, vừa dai dẳng, nặng) dựa trên các chỉ số thông khí phổi như lưu lượng đỉnh (PEF) và thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu tiên (FEV1), cũng như phân loại 3 mức độ kiểm soát hen (kiểm soát tốt, kiểm soát một phần, chưa kiểm soát). Trong điều trị, hai nhóm can thiệp dược lý chính được phân tích bao gồm:

1. Nhóm thuốc cắt cơn giãn phế quản: thuốc chủ vận beta-2 tác dụng nhanh (SABA), kháng cholinergic (ipratropium bromid) và nhóm dẫn xuất xanthin (theophyllin, aminophyllin).
2. Nhóm thuốc kiểm soát và dự phòng dài hạn: corticosteroid dạng hít (ICS) hoặc toàn thân (methylprednisolon), thuốc chủ vận beta-2 tác dụng kéo dài (LABA) và thuốc kháng thụ thể leukotriene.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu trên toàn bộ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân hen phế quản điều trị nội trú tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thành phố Cần Thơ trong thời gian 12 tháng, từ tháng 01/2012 đến hết tháng 12/2012.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%. Để hạn chế tối đa sai số do hồ sơ bệnh án thiếu thông tin hoặc sai lệch kỹ thuật, nghiên cứu đã chủ động thu thập thêm 12% số lượng hồ sơ dự phòng (tương đương 28 hồ sơ), nâng tổng quy mô mẫu chính thức lên 258 hồ sơ bệnh án nội trú. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách lưu trữ tại phòng Kế hoạch - Tổng hợp được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ bệnh nhân điều trị trong năm.

Tiêu chuẩn chọn mẫu bao gồm tất cả bệnh nhân được chẩn đoán xác định hen phế quản nội trú; loại trừ các trường hợp bệnh nhân trốn viện, bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đồng mắc hoặc phụ nữ có thai. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê y học mô tả trên phần mềm chuyên dụng là nhằm định lượng chính xác cơ cấu tuổi, giới, nghề nghiệp, tiền sử bệnh lý, mô hình kê đơn và thời gian can thiệp, giúp việc đánh giá chỉ tiêu lâm sàng đạt độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 258 hồ sơ bệnh án tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thành phố Cần Thơ đã chỉ ra những đặc điểm nhân khẩu học và thực trạng lâm sàng đáng lưu ý:

• Đặc điểm nhân khẩu học và tiền sử bệnh: Bệnh nhân nữ chiếm tỷ lệ 54,3% (140 ca), cao hơn so với nam giới là 45,7% (118 ca). Độ tuổi phân bố tập trung cao nhất ở nhóm 50–59 tuổi với tỷ lệ 20,1% (52 ca), trong khi nhóm 20–29 tuổi chiếm tỷ lệ thấp nhất là 13,6% (35 ca). Cư dân thành thị chiếm 64,3% (166 ca), cao vượt trội so với vùng nông thôn là 35,7% (92 ca) với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p = 0,02). Về tiền sử, có 69,8% bệnh nhân có thời gian mắc bệnh từ 1 đến 10 năm và 67,8% có yếu tố gia đình mắc bệnh hen.
• Thực trạng sử dụng thuốc dự phòng và mức độ hen khi nhập viện: Có tới 74,8% bệnh nhân hoàn toàn không sử dụng thuốc điều trị dự phòng trước khi nhập viện; 5,8% bệnh nhân dự phòng không thường xuyên và chỉ có 19,4% bệnh nhân duy trì dùng thuốc dự phòng. Về phân loại mức độ hen lúc vào viện, hen nặng chiếm tỷ lệ áp đảo với 45,3% (117 ca), hen mức độ trung bình chiếm 22,1% (57 ca), hen nhẹ chiếm 0,8% (2 ca); đặc biệt có tới 31,8% (82 ca) hồ sơ bệnh án không được ghi nhận phân loại mức độ hen theo hướng dẫn chuẩn.
• Mô hình kê đơn và số lượng thuốc sử dụng: Số lượng thuốc trung bình được chỉ định trong một ngày điều trị đầu tiên phổ biến nhất ở khoảng 3 đến 10 thuốc, chiếm tỷ lệ 80,2% (207 ca); nhóm sử dụng trên 10 thuốc chiếm 12,8% (33 ca) và nhóm dùng dưới 3 thuốc chỉ chiếm 7,0% (18 ca).

Thảo luận kết quả

Thực trạng 74,8% bệnh nhân không áp dụng bất kỳ biện pháp dự phòng nào trước khi nhập viện là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tỷ lệ các ca hen nặng lên tới 45,3%. Điều này phản ánh rõ ràng khoảng trống lớn trong nhận thức của người bệnh và công tác quản lý hen ngoại trú tại cộng đồng. Người bệnh thường có xu hướng chỉ sử dụng thuốc cắt cơn khi xuất hiện triệu chứng cấp tính mà bỏ qua vai trò cốt lõi của thuốc kháng viêm kiểm soát dài hạn. Khi so sánh với các báo cáo chuyên khoa trong nước, kết quả này hoàn toàn tương đồng với thực trạng chung khi tỷ lệ kiểm soát hen hoàn toàn tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 10%.

Dữ liệu nghiên cứu về sự kết hợp giữa nhóm thuốc giãn phế quản (SABA dạng khí dung hoặc tiêm truyền, Theophyllin tĩnh mạch) và Corticosteroid toàn thân (Methylprednisolon) cho thấy các bác sĩ lâm sàng đã xử trí tích cực các đợt kịch phát nặng nhằm giải phóng tắc nghẽn đường thở nhanh chóng. Về mặt trực quan hóa số liệu, các phát hiện này có thể được trình bày hiệu quả thông qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu sử dụng thuốc dự phòng kết hợp bảng đối chiếu chéo giữa mức độ hen nhập viện và số ngày điều trị nội trú, làm nổi bật mối liên hệ chặt chẽ giữa việc thiếu dự phòng và thời gian nằm viện kéo dài.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả khảo sát thực tế, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng điều trị và quản lý hen phế quản:

• Thiết lập và mở rộng phòng tư vấn quản lý hen ngoại trú: Ban Giám đốc Bệnh viện Lao và Bệnh phổi TP. Cần Thơ phối hợp cùng Khoa Khám bệnh triển khai chương trình giáo dục sức khỏe định kỳ, hướng dẫn kỹ thuật sử dụng bình xịt định liều (MDI) và máy khí dung cho 100% bệnh nhân trước khi xuất viện, nhằm nâng tỷ lệ tuân thủ điều trị dự phòng từ 19,4% lên mức tối thiểu 60% trong vòng 12 đến 24 tháng tới.
• Chuẩn hóa quy trình ghi chép và phân độ bệnh án: Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần ban hành quy định bắt buộc các bác sĩ điều trị phải phân loại mức độ hen và phân bậc kiểm soát theo đúng hướng dẫn GINA và Bộ Y tế vào 100% hồ sơ bệnh án nội trú, xóa bỏ hoàn toàn tỷ lệ 31,8% bệnh án không phân loại trong vòng 6 tháng tới.
• Tăng cường vai trò của Dược lâm sàng trong giám sát kê đơn: Khoa Dược bệnh viện cần định kỳ rà soát các phác đồ phối hợp thuốc, giảm tỷ lệ người bệnh phải dùng trên 10 thuốc trong một bệnh án từ mức 12,8% xuống dưới 5%, hạn chế tối đa các tương tác thuốc bất lợi và giảm tải gánh nặng chi phí thuốc cho người bệnh.
• Xây dựng mạng lưới kết nối y tế cơ sở quản lý hen mạn tính: Sở Y tế Cần Thơ cần chỉ đạo xây dựng mô hình liên kết chặt chẽ giữa bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh và các trạm y tế quận, huyện để theo dõi bệnh nhân sau xuất viện, đảm bảo cung ứng đầy đủ thuốc thiết yếu (ICS, ICS/LABA) với mục tiêu giảm 30% tỷ lệ tái nhập viện vì cơn hen kịch phát trong giai đoạn 2 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn phong phú cho các nhóm đối tượng sau:

• Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Cấp cứu: Tiếp cận bức tranh tổng thể về mô hình bệnh tật, cơ cấu tuổi, giới và đặc điểm đáp ứng điều trị nội trú của bệnh nhân hen phế quản tại Đồng bằng sông Cửu Long để tối ưu hóa phác đồ cắt cơn và chuyển tiếp điều trị duy trì.
• Dược sĩ lâm sàng và Cán bộ Quản lý Dược bệnh viện: Sử dụng các số liệu thực tế về cơ cấu thuốc giãn phế quản, corticoid và tỷ lệ phối hợp đa thuốc để xây dựng danh mục thuốc bệnh viện, thiết lập quy chuẩn cảnh báo tương tác thuốc và lập kế hoạch cung ứng dược phẩm chính xác.
• Học viên sau đại học và Sinh viên Y - Dược: Tham khảo phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang chuẩn mực trong lĩnh vực Dược lâm sàng và Tổ chức Quản lý Dược, nắm vững phương pháp thiết kế mẫu hệ thống và quy trình phân tích hồ sơ bệnh án.
• Nhà hoạch định chính sách y tế và Cán bộ Y tế công cộng: Khai thác dữ liệu về thực trạng thiếu hụt điều trị dự phòng (chiếm 74,8%) làm cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình mục tiêu y tế quốc gia về phòng chống bệnh phổi mạn tính tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ bệnh nhân hen phế quản không sử dụng thuốc dự phòng trước khi nhập viện là bao nhiêu?

Nghiên cứu ghi nhận có tới 74,8% bệnh nhân hoàn toàn không sử dụng thuốc dự phòng trước khi nhập viện và 5,8% sử dụng không thường xuyên. Chỉ có 19,4% bệnh nhân duy trì điều trị dự phòng đúng quy cách, đây chính là nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh nhân thường xuyên phải nhập viện vì các cơn hen kịch phát nghiêm trọng.

Nhóm đối tượng nào có tỷ lệ mắc và nhập viện điều trị hen phế quản cao nhất?

Số liệu khảo sát 258 bệnh án cho thấy bệnh nhân nữ chiếm tỷ lệ cao hơn nam (54,3% so với 45,7%). Độ tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất là nhóm 50–59 tuổi chiếm 20,1%, tiếp theo là nhóm 40–49 tuổi chiếm 17,4%. Ngoài ra, bệnh nhân sinh sống tại khu vực thành thị chiếm đa số với 64,3%.

Số lượng thuốc trung bình được chỉ định cho một bệnh án điều trị hen nội trú là bao nhiêu?

Phần lớn các bệnh án điều trị nội trú ghi nhận số lượng thuốc được kê đơn dao động từ 3 đến 10 loại thuốc trong ngày đầu nhập viện, chiếm tỷ lệ 80,2%. Nhóm sử dụng trên 10 thuốc chiếm 12,8% và chỉ có 7,0% bệnh nhân được chỉ định dưới 3 loại thuốc.

Tại sao việc phân loại mức độ hen theo hướng dẫn GINA lại đặc biệt quan trọng?

Phân loại mức độ hen theo GINA và Bộ Y tế giúp bác sĩ xác định chính xác bậc bệnh để lựa chọn liều lượng thuốc giãn phế quản và kháng viêm phù hợp. Việc thiếu phân loại (chiếm 31,8% trong nghiên cứu) có thể dẫn đến nguy cơ điều trị dưới mức hoặc lạm dụng thuốc không cần thiết.

Luận văn mang lại đóng góp thực tiễn gì cho Bệnh viện Lao và Bệnh phổi TP. Cần Thơ?

Luận văn đã lượng hóa toàn diện thực trạng dùng thuốc, chỉ ra điểm nghẽn lớn trong công tác dự phòng ngoại trú và tỷ lệ phân loại bệnh án chưa đầy đủ. Từ đó, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để bệnh viện chuẩn hóa quy trình điều trị và nâng cao vai trò Dược lâm sàng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 258 hồ sơ bệnh án nội trú tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi TP. Cần Thơ, phản ánh bức tranh thực tế về đặc điểm dịch tễ và mô hình điều trị hen phế quản năm 2012.
• Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý đáng báo động: 74,8% bệnh nhân không dùng thuốc dự phòng, dẫn đến 45,3% số ca nhập viện ở mức độ hen nặng đe dọa tính mạng.
• Danh mục thuốc điều trị nội trú tập trung chủ yếu vào sự kết hợp giữa thuốc giãn phế quản và Corticosteroid, với 80,2% bệnh án sử dụng từ 3 đến 10 thuốc.
• Tỷ lệ 31,8% bệnh án chưa được phân loại mức độ hen chuẩn hóa đòi hỏi bệnh viện cần sớm ban hành quy chế giám sát chuyên môn chặt chẽ hơn.
• Đóng góp chính của đề tài là cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc giúp các nhà quản lý y tế và bác sĩ lâm sàng nâng cao tỷ lệ kiểm soát hen, giảm thiểu chi phí điều trị và phòng ngừa hiệu quả các biến chứng nặng cho người bệnh hô hấp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. TÌNH HÌNH BỆNH HEN TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), trên thế giới hiện nay có khoảng 300 triệu người mắc bệnh hen. Tỷ lệ mắc bệnh hen tăng lên nhanh chóng ở nhiều nước từ năm 1980, trung bình 10 – 12% trẻ dưới 15 tuổi, 6 – 8% người lớn. Tỷ lệ tử vong cũng tăng lên rõ rệt với tỷ lệ trung bình là 4 – 12% dân số và có 250.000 người đã tử vong [57].

Cứ 10 năm, độ lưu hành của bệnh lại tăng từ 20 – 25%, có nơi đến 50% [51], [57]. Dự kiến đến năm 2025 sẽ có khoảng 400 triệu người mắc bệnh hen [57], [64]. Việt Nam hiện nay những nghiên cứu về dịch tễ học của bệnh hen chưa có quy mô toàn quốc. Tuy nhiên qua nghiên cứu của tác giả Bùi Đức Dương (2002) tại 3 tỉnh thì tỉ lệ mắc hen của trẻ dưới 5 tuổi tại Thái Bình (10%), Quảng Trị (7,1%) và Bình Dương (5,1%); theo nghiên cứu của tác giả Phạm Lê Tuấn (2005) tỉ lệ hen trong học sinh Hà Nội là 10,42% [26]; Theo nghiên cứu của Nguyễn Thanh Hải năm 2007 tại Thành phố Cần Thơ trên nhóm trẻ đang học 13-14 mắc hen là 5,0% [16].

Tuy nhiên nghiên cứu của Lê Thị Thúy Loan năm 2009 tại TP Hồ Chí Minh cũng trên nhóm tuổi trên là 16,2% [18]; Theo nghiên cứu bệnh hen trong cộng đồng tại TP Hồ Chí Minh năm 1996 là 3,2% ± 1,4% [28], tại Hà Nội ở người lớn là 4,4% [28]. Theo ước tính Việt Nam có khoảng 4 - 5% người bệnh hen và hiện đang gia tăng [31]. Đồng thời, theo nhóm nghiên cứu của Hội Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng Châu Á – Thái Bình Dương [31] điều tra trên 14.246 người tại 7 vùng, miền trên cả nước với kết quả lưu hành độ 4 hen của người trưởng thành Việt Nam là 4,1%, tức hơn 4 triệu mắc và chắc chắn tỉ lệ tử vong không phải là thấp do độ lưu hành hen tăng, phát hiện muộn, sử dụng thuốc không đúng và chủ quan coi nhẹ việc quản lý, kiểm soát hen tại cộng đồng. Vấn đề bệnh hen tại Cần Thơ chưa có thống kê chính xác nên không rõ số lượng bệnh nhân khám và điều trị nhưng số bệnh nhân bị mắc cơn hen kịch phát phải nhập viện là không nhỏ, sau khi ra viện không được quản lý điều trị duy trì.

Phần lớn bệnh nhân bị bỏ sót chẩn đoán, không biết bị mắc bệnh, lạm dụng thuốc cắt cơn và không tái khám đúng định kỳ. Do đó, việc kiểm soát bệnh hen gặp nhiều khó khăn. Độ lưu hành tổng hợp (%) HPQ một số nước trên thế giới được trình bày ở bảng 1. Độ lưu hành tổng hợp (%) HPQ một số nước trên thế giới Độ lưu Độ lưu Độ lưu Nước Nước Nước hành hành hành Uzbekistan 1,40 Trung Quốc 4,00 Malaysia 9,70 Iran 2,78 Cu Ba 8,80 Thái Lan 9,23 CH Séc 2,20 Pháp 11,21 Philippines 11,80 Đan Mạch 4,20 Canada 11,51 Singapore 14,33 Nga 7,35 Anh 16,13 Indonesia 8,20 Hàn Quốc 3,93 Úc 21,04 Việt Nam 7,41 1.

ẢNH HƯỞNG CỦA HPQ ĐẾN ĐỜI SỐNG Mỗi năm, chi phí trung bình cho một bệnh nhân hen trên thế giới là 484 USD. Ở Việt Nam, con số này là 301 USD [30]. 5 Chi phí trực tiếp và gián tiếp cho việc điều trị hen ở Việt Nam lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm. Phí tổn do điều trị chiếm 6 - 15% thu nhập của gia đình bệnh nhân.

Căn bệnh này ảnh hưởng rõ rệt tới đời sống xã hội, là nguyên nhân hàng đầu làm học sinh nghỉ học, người lao động nghỉ làm [30], [35]. Thực tế cho thấy phần lớn bệnh nhân có thể sống bình thường hoặc gần như bình thường, nguy cơ tử vong giảm 70 - 80% và các chi phí do hen có thể giảm một nửa nếu bệnh nhân được phát hiện, điều trị và dự phòng đúng cách. Tuy nhiên, hiện chỉ có 10% số bệnh nhân hen được kiểm soát tốt [30]. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BỆNH HEN PHẾ QUẢN 1.

Định nghĩa HPQ Hen là tình trạng viêm mạn tính đường thở có sự tham gia của nhiều loại tế bào, nhiều chất trung gian hóa học … Viêm mạn tính đường thở, sự gia tăng đáp ứng phế quản với các đợt khò khè, ho và khó thở lặp đi lặp lại, các biểu hiện này nặng lên về đêm hoặc sáng sớm. Tắc nghẽn đường thở lan tỏa thay đổi theo thời gian và hồi phục được [3], [9]. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ - Những yếu tố chủ thể của người bệnh: + Yếu tố di truyền, cơ địa dị ứng với những gen liên quan đến dự hình thành IgE, các chất trung gian hóa học, sự gia tăng đáp ứng đường thở và các yếu tố quyết định tỷ lệ đáp ứng miễn dịch Th1 và Th2 [2]. + Béo phì, suy dinh dưỡng, sinh non, giới tính.

- Những yếu tố thuộc về môi trường: + Dị nguyên (bụi, phấn hoa, nấm mốc, vi khuẩn, thực phẩm, thuốc…). 6 + Tình trạng gắng sức quá mức, nhiễm lạnh, cảm xúc … + Yếu tố nghề nghiệp: bụi (bông, len, hóa chất…) [2]. Cơ chế bệnh sinh Những nghiên cứu mới nhất về hen cho thấy cơ chế bệnh sinh của hen rất phức tạp, có sự tham gia của 3 quá trình bệnh lý và nhiều yếu tố khác nhau: Viêm phế quản mạn tính, tăng tính đáp ứng của phế quản và co thắt, phù nề xuất tiết phế quản; trong đó viêm mạn tính đường thở là trung tâm. Quá trình tương tác này có sự tác động bởi các yếu tố chủ thể của người bệnh và các yếu tố kích phát dẫn đến hậu quả làm cho xuất hiện các triệu chứng của hen và cơn hen [2], [13], [27].

Trong đó viêm mạn tính đường thở do: - Sự tham gia của nhiều loại tế bào viêm: Tế bào Mast, eosinophil, đại thực bào, tế bào biểu mô, tế bào nội mạc, tế bào lympho T và B [19]. - Nhóm các chất trung gian hóa học (mediator) được giải phóng trong cơ chế bệnh sinh hen, bao gồm các mediator tiên phát (histamin, serotonin, bradykinin, PAF, CEF…) và các mediator thứ phát (leucotrien, prostaglandin, neuropeptid, cytokin, interferon …) [19]. - Ngoài các chất trung gian hóa học kể trên còn có các phân tử kết dính và nhiều enzym khác: ICAM1, ICAM2, VCAM và nhiều enzym: histaminase, tryptase, chymase … tham gia cơ chế hen [19]. Tăng tính đáp ứng đường thở với các yếu tố nội sinh và ngoại lai vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của quá trình viêm mạn tính làm co thắt các cơ 7 trơn, gây phù nề niêm mạc và tăng xuất tiết.

Kết quả là làm xuất hiện các triệu chứng hen như: khó thở, khò khè, nặng ngực và ho. Các triệu chứng này thường xuất hiện hoặc nặng lên vào ban đêm hoặc sáng sớm vì có liên quan đến chức năng của hệ phó giao cảm [19]. Yếu tố nguy cơ (yếu tố bản thân và môi trường) Viêm phế quản mạn tính Tăng đáp ứng Co thắt đường thở phế quản Triệu chứng Hình 1. Các quá trình bệnh lý trong hen phế quản 1.

Phân loại hen 1. Theo nguyên nhân Theo nguyên nhân hen được chia làm 2 loại [9]: Hen dị ứng và Hen không dị ứng. Hen không dị ứng có thể do di truyền, gắng sức, rối loạn nội tiết. Hen dị ứng có hen dị ứng không nhiễm trùng và hen dị ứng nhiễm trùng.

Theo bậc nặng nhẹ Bảng 1. Phân loại bậc hen theo GINA Mức độ Triệu Triệu cơn hen Lưu lượng Dao động Bậc hen chứng ban chứng ban ảnh đỉnh PEF% ngày đêm hưởng PEF% hoạt động Không giới I <1 <1 hạn hoạt Nhẹ, ngắt ≥ 80% ≤ 20% lần / tuần lần / tháng động thể quãng lực Có ảnh II >1 <1 hưởng hoạt Nhẹ, dai 80% 20 – 30% lần / tuần lần / tháng động thể dẵng lực III Ảnh hưởng >1 Trung Hằng ngày hoạt động 60 – 80% > 30% lần / tuần Bình thể lực Giới hạn IV Thường Thường có hoạt động ≤ 60% > 30% Nặng xuyên thể lực (Nguồn: Bộ Y Tế năm 2009) Như vậy, phân loại hen theo mức độ nặng nhẹ (bậc hen) là có 4 bậc nhưng chỉ áp dụng phân loại bậc theo mức độ nặng bệnh hen cho bệnh nhân đến khám lần đầu [9] để áp dụng chỉ định thuốc điều trị phù hợp. Tuy nhiên, 9 cần nhận biết độ nặng hen suyễn bao gồm độ nặng của bệnh và sự đáp ứng điều trị, độ nặng không phải là một đặc tính không thay đổi của bệnh nhân hen ở từng cá thể, mà có thể thay đổi theo tháng hoặc theo năm. Do đó, quá trình theo dõi và xử trí cần phân loại theo mức độ kiểm soát là phù hợp [3], [6], [9].

Lưu ý: - Phân bậc hen chỉ cần dựa vào đặc tính thuộc bậc cao nhất, cho dù các đặc điểm khác có thể ở bậc nhẹ hơn. - Tất cả mọi trường hợp có thể bị cơn hen nặng nguy hiểm tính mạng. Do vậy việc chuẩn bị đề phòng các cơn hen cấp đều cần thiết với mọi trường hợp cho dù đang ở bậc nhẹ. - Ở những nơi không có điều kiện đo chức năng hô hấp, việc phân bậc hen dựa vào các triệu chứng lâm sang cũng có giá trị.

Theo mức độ kiểm soát Mức độ kiểm soát hen được định nghĩa theo nhiều cách nhưng nhìn chung thuật ngữ “kiểm soát” được hiểu là phòng ngừa hay điều trị khỏi; kiểm soát hen theo hướng dẫn của Bộ Y tế có 3 mức độ giảm dần là: - Đã được kiểm soát - Kiểm soát một phần - Chưa được kiểm soát 10 Bảng 1. Phân loại hen theo mức độ kiểm soát Đặc điểm Đã kiểm soát Kiểm soát một phần Chưa kiểm soát Không 1. Triệu chứng thức giấc Không Có ban đêm ≥ 3 đặc điểm của 3. Hạn chế Không Có hen kiểm soát hoạt động một phần trong 4.

Nhu cầu dùng bất kì tuần nào thuốc cắt cơn Không > 2 lần/tuần điều trị cấp cứu 5. Chức năng hô < 80% số dự đoán hoặc hấp (PEF hoặc Bình thường nếu biết trước PEV1) 6. Cơn kịch 1 lần bất kì Không ≥ 1 lần/năm cấp phát tuần nào Nguồn: Bộ Y tế 2009 1. Đánh giá mức độ kiểm soát hen Đánh giá kiểm soát hen dựa trên cơ sở điều trị và chăm sóc bệnh hen.

Mục đích điều trị - Hạn chế đến mức thấp nhất (hoặc không còn) các triệu chứng bệnh vào ban ngày. 11 - Hạn chế đến mức thấp nhất (hoặc không còn) xuất hiện dấu hiệu thức giấc vào ban đêm do triệu chứng hen. - Không còn xuất hiện cơn hen kịch phát. - Không phải nhập viện cấp cứu.

- Hạn chế đến mức thấp nhất việc sử dụng thuốc cắt cơn hen. - Không có tác dụng phụ của thuốc. - Chức năng phổi trở lại bình thường.