Tổng quan về luận án

Sự gia tăng nhanh chóng của các phương tiện cơ giới cá nhân đang đặt các đô thị lớn tại Việt Nam trước những thách thức nghiêm trọng về ùn tắc và ô nhiễm môi trường. Dữ liệu từ Ủy ban An toàn giao thông quốc gia cho thấy: "Tính bình quân dân số, cứ 1.000 người Việt Nam sở hữu 22 ô tô và 516 xe máy... trong khi giao thông công cộng mới đáp ứng được 10% - 15% tổng lượng nhu cầu di chuyển của người dân Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, các phương tiện cá nhân, đặc biệt là xe máy đóng vai trò quan trọng và thuận tiện nhất đối với người dân đô thị, chiếm 85% - 90% tổng số các chuyến đi bằng phương tiện cơ giới." Hoạt động giao thông vận tải là một trong sáu nguồn gây ô nhiễm chính, chiếm tới 70% lượng phát thải, đặc biệt là các khí độc hại như CO, NO2 và hợp chất hữu cơ dễ bay hơi VOC. Trước các cam kết quốc tế tại COP21 về việc cắt giảm từ 8% đến 25% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030, cùng các định hướng chiến lược theo Quyết định số 432/2012/QĐ-TTg và Quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô theo Quyết định số 519/2016/QĐ-TTg, việc chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh trở thành nhiệm vụ cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: phần lớn các công trình quốc tế tập trung vào ô tô điện (EV) tại các nước phát triển, trong khi các nghiên cứu về phương tiện xe điện hai bánh (Electric Two-Wheeler - E2W, gồm xe đạp điện e-bike và xe máy điện e-motorbike) tại các nền kinh tế đang phát triển dựa trên nền tảng hành vi người tiêu dùng còn rất hạn chế. Tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu chuyên sâu nào đánh giá tổng thể các yếu tố tâm lý - xã hội và thuộc tính kỹ thuật tác động đến hành vi tiêu dùng E2W bằng mô hình cấu trúc thực nghiệm.

Luận án xác định 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và hệ thống giả thuyết tương ứng:

  • RQ1: Những yếu tố nào tác động tới hành vi người tiêu dùng đối với xe điện hai bánh tại đô thị Việt Nam?
  • RQ2: Mức độ tác động của từng yếu tố đến hành vi người tiêu dùng đối với xe điện hai bánh tại đô thị Hà Nội như thế nào?
  • RQ3: Những khuyến nghị thực tiễn nào dành cho nhà sản xuất và nhà hoạch định chính sách nhằm phát triển thị trường E2W bền vững?

Hệ thống giả thuyết tập trung kiểm định tác động trực tiếp của Thái độ (H1), Chuẩn chủ quan (H2), Nhận thức kiểm soát hành vi (H3), Xúc tiến bán hàng (H4), Sự hấp dẫn của xe máy xăng (H5) tới Dự định sử dụng E2W; cùng 7 giả thuyết thành phần (H1a - H1g) tác động tới Thái độ.

Khung lý thuyết tổng quát được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Hành vi Dự định (Theory of Planned Behavior - TPB) của Icek Ajzen (1991, 2005, 2016), Lý thuyết Lợi ích Kinh tế Hợp lý (Consumer Utility Theory) và Mô hình Kích thích - Can thiệp - Phản ứng (Stimulus - Organism/Intervention - Response: S-I-R). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian đô thị Hà Nội với cỡ mẫu khảo sát chính thức gồm N = 561 học sinh trung học phổ thông (THPT) hợp lệ từ 10 trường nội thành, đại diện cho nhóm khách hàng mục tiêu tiên phong trong giai đoạn 2015 - 2018.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ của các lý thuyết giải thích hành vi người tiêu dùng. Dòng lý thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen (1975) và lý thuyết hành vi dự định (TPB) của Ajzen (1991) đã đặt nền móng cho việc phân tích mối quan hệ giữa niềm tin, thái độ, chuẩn chủ quan, kiểm soát hành vi và ý định thực hiện. Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989) bổ sung hai biến số then chốt là nhận thức sự hữu ích (perceived usefulness) và nhận thức dễ sử dụng (perceived ease of use). Venkatesh và cộng sự sau đó đã tích hợp mô hình kết hợp C-TAM-TPB để nâng cao năng lực giải thích hành vi chấp nhận công nghệ mới.

Trong lĩnh vực phương tiện giao thông chạy điện, các nghiên cứu quốc tế phản ánh nhiều luồng quan điểm và tranh luận học thuật sâu sắc:

  • Châu Á và các nền kinh tế mới nổi: Báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB (2009) về thị trường E2W tại Việt Nam và Ấn Độ chỉ ra rằng rào cản lớn nhất nằm ở mức giá, chi phí bảo dưỡng pin và nhận thức mờ nhạt của người tiêu dùng. Chiu và cộng sự tại Đài Loan, Christopher và cộng sự tại Trung Quốc đã chứng minh vai trò then chốt của hiệu quả chi phí vận hành và chính sách quản lý đô thị. Pranav và cộng sự (2013) khi nghiên cứu tại Ấn Độ nhấn mạnh thuộc tính công suất động cơ, nhãn hiệu và tính thời trang tác động quyết định đến hành vi mua xe máy điện. Ngược lại, Luke và cộng sự (2013) chỉ ra rằng chính sách thuế và đổi mới công nghệ là động lực chính tại Hà Nội giai đoạn 2007 - 2008.
  • Các quốc gia phát triển: Scansny, Zverinova và Czajkowski (2015) sử dụng phương pháp lựa chọn rời rạc tại Ba Lan, chỉ ra rằng quãng đường di chuyển tối đa và thời gian sạc là những rào cản lớn nhất đối với xe điện. Kristin, Tom và Marianne (2016) khảo sát 3.405 chủ xe tại Na Uy, khẳng định chính sách miễn thuế VAT và thuế trước bạ có tác động kích cầu mạnh nhất. Tuy nhiên, Matjaz và Matevz (2017) cho thấy các chính sách thúc đẩy tại Slovenia đã thất bại do không giải quyết triệt để bài toán tổng chi phí sở hữu.
  • Tranh luận về yếu tố hạ tầng sạc: Nghiên cứu của Yew và Hussain (2015) tại Malaysia cho thấy hạ tầng trạm sạc không phải là yếu tố có ý nghĩa thống kê do đặc thù di chuyển cự ly ngắn trong đô thị, điều này đối lập trực tiếp với kết luận của Scansny và cộng sự (2015) tại Ba Lan hay Amy (2014) tại Anh vốn coi trạm sạc là điều kiện tiên quyết.

Luận án định vị nghiên cứu vào điểm giao thoa giữa tâm lý học hành vi và kinh tế học giao thông đô thị, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng cách kiểm chứng thực nghiệm mô hình TPB mở rộng trên đối tượng phương tiện hai bánh chạy điện tại một đô thị đang phát triển có mật độ xe máy xăng cao hàng đầu thế giới.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Hành vi Dự định (TPB) của Ajzen (2005, 2016) thông qua việc cấu trúc hóa lại các thành tố tiền đề và bổ sung các biến ngoại sinh đặc thù của thị trường chuyển đổi. Thứ nhất, nghiên cứu phân rã biến tiềm ẩn bậc hai "Thái độ" thành 7 nhân tố cấu thành chi tiết: (1) Lợi ích kinh tế, (2) Thuận tiện sử dụng, (3) Thuận tiện thay thế ắc quy/phụ tùng, (4) Kích thước - khối lượng, (5) An toàn sử dụng, (6) Thân thiện môi trường, và (7) Nhận thức về sự ô nhiễm, mất an toàn của xe máy xăng.

Thứ hai, mô hình tích hợp biến "Sự hấp dẫn của xe máy động cơ xăng" (phương tiện thay thế) và "Chính sách xúc tiến bán của doanh nghiệp" vào khung TPB truyền thống. Kết quả thực nghiệm tạo ra bước chuyển dịch nhận thức (paradigm shift): làm rõ rằng trong bối cảnh các đô thị phụ thuộc xe máy, ý định chuyển đổi sang phương tiện xanh không chỉ được thúc đẩy bởi nhận thức nội tại về sản phẩm mà còn chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi áp lực cạnh tranh từ thói quen sử dụng phương tiện truyền thống.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết TPB (Ajzen), Mô hình Kích thích - Can thiệp - Phản ứng (S-I-R) và Lý thuyết Lợi ích Người tiêu dùng (Consumer Utility Theory).

                                  +-------------------------------------------+
                                  |     Khung phân tích nghiên cứu E2W       |
                                  +-------------------------------------------+
                                                        |
                    +-----------------------------------+-----------------------------------+
                    |                                   |                                   |
                    v                                   v                                   v
        +-----------------------+           +-----------------------+           +-----------------------+
        |   Tiền đề Thái độ     |           |   Cấu trúc TPB lõi    |           |   Yếu tố Bổ sung      |
        +-----------------------+           +-----------------------+           +-----------------------+
        | - Lợi ích kinh tế     |           | - Thái độ (ATT)       |           | - Sự hấp dẫn của      |
        | - Thân thiện MT       | --------> | - Chuẩn chủ quan (SN) | --------> |   xe máy xăng (APM)   |
        | - Thuận tiện sử dụng  |           |                       |           | - Xúc tiến bán (SP)   |
        | - Kích thước-khối lg  |           +-----------------------+           +-----------------------+
        +-----------------------+                       |                                   |
                    |                                   +-----------------+-----------------+
                    |                                                     |
                    +---------------------------------------------------->v
                                                        +-----------------------------------+
                                                        |   Dự định sử dụng E2W (BI)        |
                                                        +-----------------------------------+

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác định rõ ràng: áp dụng cho môi trường đô thị có hạ tầng giao thông công cộng kém phát triển (đáp ứng dưới 15% nhu cầu), nơi phương tiện cá nhân hai bánh chiếm ưu thế tuyệt đối, và tập trung vào nhóm khách hàng trẻ (15 - 18 tuổi) - nhóm có nhu cầu di chuyển độc lập cao nhưng chưa đủ điều kiện pháp lý để sử dụng xe máy phân khối lớn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp hậu thực chứng (Post-positivism), sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp (mixed-methods design) theo trình tự hai giai đoạn:

  1. Giai đoạn nghiên cứu khám phá định tính: Tổng quan tài liệu thứ cấp và phỏng vấn chuyên sâu n = 40 đối tượng (gồm chuyên gia giao thông, nhà sản xuất - kinh doanh E2W và các nhóm tập trung người tiêu dùng) nhằm điều chỉnh khái niệm và phát triển thang đo sơ bộ.
  2. Giai đoạn nghiên cứu mô tả định lượng: Thực hiện khảo sát điều tra trên diện rộng bằng bảng câu hỏi cấu trúc, sử dụng thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ (từ 1 = Rất không đồng ý đến 5 = Rất đồng ý).

Quy trình chọn mẫu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên cụm tại các trường THPT đại diện cho các quận nội thành Hà Nội, đảm bảo tính đại diện cao cho tổng thể thanh thiếu niên đô thị.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được kiểm soát chặt chẽ qua từng bước:

  • Thử nghiệm sơ bộ (Pilot test): Khảo sát thử nghiệm n = 30 học sinh/sinh viên tại ĐH Bách khoa Hà Nội, THPT Chu Văn An và THCS Trưng Vương để chuẩn hóa câu từ và độ rõ nghĩa của bảng hỏi.
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA giai đoạn 1): Thu thập n = 238 mẫu tại 4 trường THPT nội thành (Chu Văn An, Việt Đức, Kim Liên, Phan Đình Phùng) để đánh giá sơ bộ độ tin cậy Cronbach’s Alpha và cấu trúc nhân tố.
  • Khảo sát chính thức (Giai đoạn 2): Phát ra 700 phiếu khảo sát tại 10 trường THPT trên toàn địa bàn Hà Nội, thu về 561 phiếu hợp lệ (tỷ lệ đạt 80,14%).
  • Kiểm định giá trị đo lường: Đánh giá độ hội tụ (convergent validity) thông qua Hệ số tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR > 0,70) và Phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE > 0,50); kiểm định giá trị phân biệt (discriminant validity) bằng so sánh căn bậc hai AVE với các hệ số tương quan giữa các biến tiềm ẩn.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu khảo sát N = 561 cho thấy tỷ lệ cân bằng về giới tính (nam 48,3%, nữ 51,7%), phân bổ đều từ lớp 10 đến lớp 12. Trong số các phương tiện E2W đang sử dụng, xe máy điện chiếm 70% và xe đạp điện chiếm 30%. Dữ liệu được nhập liệu và làm sạch bằng phần mềm SPSS 20.0, sau đó phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling - SEM) bằng phần mềm AMOS 20.0.

+-----------------------------------------------------------------------------------------------+
|                       Chỉ số kiểm định độ phù hợp mô hình (Model Fit)                          |
+--------------------------+-------------------+--------------------+---------------------------+
| Chỉ số kiểm định         | Giá trị đạt được  | Ngưỡng chấp nhận   | Kết luận mức độ phù hợp   |
+--------------------------+-------------------+--------------------+---------------------------+
| Chi-square/df (CMIN/DF)  | < 3.00            | < 3.00 (hoặc < 5)  | Rất tốt                   |
| GFI (Goodness of Fit)    | > 0.90            | > 0.90             | Phù hợp chuẩn             |
| TLI (Tucker-Lewis Index) | > 0.90            | > 0.90             | Rất tốt                   |
| CFI (Comparative Fit)    | > 0.90            | > 0.90             | Rất tốt                   |
| RMSEA                    | < 0.05            | < 0.08             | Tuyệt hảo                 |
+--------------------------+-------------------+--------------------+---------------------------+

Sau khi hoàn thiện mô hình CFA, phân tích SEM được thực hiện để ước lượng các hệ số hồi quy chuẩn hóa (Standardized Beta) và giá trị p-value tương ứng. Nghiên cứu cũng thực hiện phân tích đa nhóm (multi-group invariance analysis) nhằm kiểm tra tính bất biến của mô hình đo lường theo giới tính và độ tuổi/khối lớp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM mang lại 5 phát hiện then chốt có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao:

  1. Thái độ đối với hành vi (ATT) là yếu tố có tác động tích cực mạnh nhất đến Dự định sử dụng E2W của học sinh THPT tại Hà Nội, với hệ số hồi quy chuẩn hóa cao nhất trong mô hình (p < 0,001).
  2. Chuẩn chủ quan (SN) có tác động tích cực mạnh thứ hai đến Dự định sử dụng (p < 0,001). Ý kiến từ phụ huynh, bạn bè đồng trang lứa và tư vấn từ người bán hàng đóng vai trò định hình quyết định tiêu dùng của thanh thiếu niên.
  3. Sự hấp dẫn của xe máy động cơ xăng (APM) là yếu tố ức chế có ý nghĩa thống kê đối với ý định gắn bó lâu dài với E2W. Xe máy xăng vẫn là chuẩn mực di chuyển xã hội mà người trẻ hướng tới khi đủ tuổi cấp bằng lái.
  4. Cấu trúc 4 thành tố định hình Thái độ: Trong 7 yếu tố tiền đề đề xuất, phân tích thực nghiệm chỉ ra 4 yếu tố tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến Thái độ, xếp theo thứ tự giảm dần:
    • Lợi ích kinh tế (chi phí mua xe, chi phí sạc điện, chi phí bảo trì thấp hơn đáng kể so với xe máy xăng).
    • Tính thân thiện với môi trường (không phát thải trực tiếp, vận hành êm, giảm ô nhiễm tiếng ồn).
    • Sự thuận tiện khi sử dụng (sạc điện tại nhà, không cần bằng lái, linh hoạt trong ngõ nhỏ).
    • Kích thước - khối lượng nhỏ gọn (dễ dắt, điều khiển phù hợp với thể trạng học sinh).
  5. Những kết quả phản trực giác (Counter-intuitive findings): Yếu tố "Nhận thức kiểm soát hành vi" (PBC) và "Chính sách xúc tiến bán" (SP) không đạt mức ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy trực tiếp. Đồng thời, nhận thức về sự độc hại và mất an toàn của xe máy xăng không tạo ra tác động trực tiếp thúc đẩy thái độ đối với E2W.

Implications đa chiều

  • Đóng góp học thuật: Mở rộng biên giới ứng dụng của TPB trong phân tích hành vi tiêu dùng xanh tại thị trường mới nổi, chứng minh sự cần thiết phải tích hợp yếu tố áp lực từ sản phẩm thay thế truyền thống vào các mô hình chấp nhận công nghệ bền vững.
  • Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp bộ thang đo chuẩn hóa gồm 40 biến quan sát đã được kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ/phân biệt bằng EFA và CFA, có thể tái sử dụng cho các nghiên cứu về phương tiện giao thông cá nhân xanh tại các đô thị tương đồng.
  • Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp:
    • Tối ưu hóa sản phẩm: Tập trung chuyển đổi công nghệ từ ắc quy axit-chì sang pin lithium-ion nhằm nâng cao tuổi thọ pin, rút ngắn thời gian sạc và giảm trọng lượng xe.
    • Định vị tiếp thị: Nhấn mạnh bài toán tiết kiệm chi phí vận hành hàng tháng và tính năng bảo vệ môi trường trong các chiến dịch truyền thông hướng đến phụ huynh và học sinh.
  • Khuyến nghị chính sách cho cơ quan quản lý:
    • Thực thi quy chuẩn kỹ thuật: Áp dụng nghiêm ngặt Thông tư số 82/2015/TT-BGTVT và QCVN 90:2015/BGTVT về kiểm định động cơ, khung xe và pin để loại bỏ các dòng xe nhập lậu kém chất lượng.
    • Ưu đãi kinh tế: Áp dụng chính sách miễn/giảm thuế trước bạ, thuế giá trị gia tăng đối với dòng xe sản xuất nội địa sử dụng pin sạch; quy hoạch các điểm sạc điện công cộng tại bãi đỗ xe trường học và trạm trung chuyển xe buýt/đường sắt đô thị.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu nhất định:

  • Giới hạn về phạm vi địa lý: Mẫu nghiên cứu thu thập tập trung tại đô thị Hà Nội, chưa phản ánh đầy đủ đặc tính tiêu dùng tại các đô thị có cấu trúc địa hình và văn hóa giao thông khác như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng hay khu vực nông thôn.
  • Giới hạn về phân khúc đối tượng: Tập trung vào học sinh THPT (15 - 18 tuổi). Mặc dù đây là nhóm người dùng E2W lớn nhất, kết quả chưa thể khái quát hóa hoàn toàn cho nhóm người đi làm, sinh viên đại học hoặc người cao tuổi.
  • Giới hạn bối cảnh công nghệ: Nghiên cứu thực hiện tại thời điểm thị trường E2W đang trong giai đoạn giao thoa công nghệ giữa ắc quy chì và pin lithium, chưa kịp ghi nhận các mô hình dịch vụ mới như trạm đổi pin nhanh (battery swapping) hay dịch vụ xe đạp điện chia sẻ (e-bike sharing).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

  1. Mở rộng kiểm định mô hình trên tệp khách hàng đa dạng lứa tuổi và thu nhập tại nhiều thành phố lớn.
  2. Tích hợp phương pháp Lựa chọn Rời rạc (Discrete Choice Experiment - DCE) để lượng hóa mức độ sẵn sàng chi trả (Willingness to Pay - WTP) cho từng thuộc tính pin và công nghệ sạc.
  3. Nghiên cứu chuỗi giá trị thu hồi và tái chế pin xe điện nhằm giải quyết bài toán ô nhiễm thứ cấp từ chất thải nguy hại.
  4. Đánh giá tác động tương hỗ giữa hệ thống giao thông công cộng (Metro, BRT) và các giải pháp vi di chuyển xanh (Micro-mobility/E2W) trong giải quyết bài toán dặm đầu/dặm cuối (first-mile/last-mile connectivity).

Tác động và ảnh hưởng

  • Tác động học thuật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và phương pháp luận cao cho các viện nghiên cứu kinh tế, trường đại học trong các chuyên ngành Kinh tế phát triển, Marketing và Quản lý giao thông đô thị; mở ra tiềm năng trích dẫn lớn trong các công bố quốc tế về chuyển dịch năng lượng tại Đông Nam Á.
  • Chuyển đổi công nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp sản xuất - lắp ráp E2W trong nước (như VinFast, Detech, Sufat, HKbike/Pega...) xây dựng lộ trình R&D mô-đun hóa linh kiện và nâng cao năng lực nội địa hóa chuỗi cung ứng.
  • Tác động chính sách: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm trực tiếp hỗ trợ Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, Bộ GTVT và UBND TP. Hà Nội trong việc hoàn thiện Đề án quản lý phương tiện cá nhân, chuẩn bị lộ trình hạn chế và tiến tới cấm xe máy xăng tại các quận nội đô vào năm 2030 theo Quyết định 519/2016/QĐ-TTg.
  • Lợi ích xã hội: Thúc đẩy quá trình giảm thiểu phát thải các khí độc hại (CO, VOC, NO2), góp phần cải thiện chỉ số chất lượng không khí (AQI) và giảm ô nhiễm tiếng ồn tại các hành lang giao thông trọng điểm.

Đối tượng hưởng lợi

  • Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung nghiên cứu mẫu mực về việc mở rộng mô hình TPB trong kinh tế học môi trường và hành vi tiêu dùng, kèm theo bộ công cụ thang đo đã được tinh chỉnh qua EFA/CFA/SEM.
  • Lãnh đạo R&D và Giám đốc Marketing doanh nghiệp xe điện: Thấu hiểu 4 trụ cột tạo dựng thái độ khách hàng (Kinh tế - Môi trường - Tiện dụng - Kích thước), từ đó tối ưu hóa chi phí sản xuất, cấu hình pin và thông điệp truyền thông.
  • Các nhà hoạch định chính sách đô thị: Nhận diện rõ vai trò của E2W như một phương tiện chuyển tiếp hoàn hảo trong giai đoạn hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị và xe buýt nhanh, từ đó thiết kế các quy định hạ tầng và chuẩn an toàn phù hợp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng mô hình TPB của Ajzen bằng cách chứng minh sự hiện diện của biến ngoại sinh "Sự hấp dẫn của xe máy xăng" như một lực cản cấu trúc đối với hành vi tiêu dùng xanh, đồng thời cấu trúc hóa 4 tiền đề thành phần định hình nên Thái độ đối với phương tiện di chuyển chạy điện.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
So với các nghiên cứu định tính đơn thuần của ADB (2009) hay Nguyễn Ngọc Quang (2008), luận án đã thiết lập quy trình kiểm định đa tầng chuẩn mực: kết hợp định tính khám phá (n = 40), thử nghiệm pilot (n = 30), EFA kiểm tra sơ bộ (n = 238) và mô hình hóa SEM/CFA trên mẫu lớn chính thức (N = 561) với các chỉ số tương thích mô hình nghiêm ngặt (CMIN/df, GFI, TLI, CFI, RMSEA).

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm?
Phát hiện bất ngờ nhất là việc nhận thức về tính nguy hại, ô nhiễm của xe máy xăng và chính sách xúc tiến bán của doanh nghiệp không tạo ra tác động trực tiếp có ý nghĩa thống kê đến thái độ hay dự định sử dụng E2W. Người tiêu dùng trẻ lựa chọn E2W vì lợi ích kinh tế trực tiếp và sự tiện lợi vận hành hơn là vì phản ứng tiêu cực đối với xe máy truyền thống.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?
Luận án cung cấp đầy đủ bảng hỏi chi tiết, hệ thống mã hóa 40 biến quan sát, ma trận xoay nhân tố EFA, kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha và các hệ số tải trong phân tích khẳng định nhân tố CFA, cho phép nhân bản nghiên cứu tại các đô thị khác.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?
Tập trung vào đánh giá tác động của hạ tầng pin thể rắn/lithium tiên tiến, mô hình trạm sạc thông minh kết hợp năng lượng tái tạo, và sự tích hợp giữa các phương tiện E2W cá nhân với hệ sinh thái giao thông công cộng thông minh (Smart Mobility).

Kết luận

  1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hành vi người tiêu dùng đối với phương tiện giao thông cá nhân hai bánh chạy điện, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết lợi ích kinh tế và tâm lý học hành vi.
  2. Mở rộng thành công mô hình TPB phù hợp với bối cảnh đặc thù của đô thị chuyển đổi tại các nước đang phát triển, bổ sung yếu tố áp lực từ phương tiện thay thế (xe máy xăng).
  3. Xác lập trật tự tác động thực nghiệm chi phối Dự định sử dụng E2W: Thái độ đối với hành vi có tác động mạnh nhất, tiếp theo là Chuẩn chủ quan và Sự hấp dẫn của xe máy xăng.
  4. Làm rõ 4 trụ cột cấu thành Thái độ đối với E2W gồm: Lợi ích kinh tế, Tính thân thiện môi trường, Thuận tiện sử dụng và Kích thước - khối lượng nhỏ gọn.
  5. Chứng minh tính ổn định của mô hình thông qua phân tích bất biến đa nhóm, cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giới tính và độ tuổi trong cơ chế hình thành ý định sử dụng E2W của học sinh THPT.
  6. Đề xuất hệ thống khuyến nghị đồng bộ cho doanh nghiệp sản xuất và cơ quan quản lý nhà nước, định hình lộ trình phát triển ngành công nghiệp xe điện hai bánh bền vững, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng đô thị xanh.