Nghiên cứu thực trạng căng thẳng và một số chỉ số sinh học ở sinh viên trường đại học y dược thái bình tham gia phòng chống dịch covid 19

Chuyên khảo y tế phân tích Nghiên cứu thực trạng căng thẳng và một số chỉ số sinh học ở sinh viên trường đại học y dược thái, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Ts. Nguyễn Thị Hiên
• Người hướng dẫn: Ts. Ngô Văn Mạnh
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Thái Bình
• Chuyên ngành: Y Dược
• Đề tài: Nghiên Cứu Căng Thẳng và Chỉ Số Sinh Học ở Sinh Viên Y Dược Thái Bình trong Thời Kỳ COVID-19
• Loại tài liệu: báo cáo tóm tắt
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Bình

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan tình hình đại dịch Covid-19 trên thế giới và việt nam
• 1.1.1. Tình hình đại dịch Covid-19 trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình đại dịch Covid-19 tại Việt Nam
• 1.1.3. Tình hình chống dịch tại thành phố Hồ Chí Minh và ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 trên đội ngũ nhân viên y tế tuyến đầu
• 1.2. Thực trạng stress, lo âu và trầm cảm của nhân viên y tế và sinh viên y
• 1.2.1. Một số nghiên cứu stress, lo âu và trầm cảm ở nhân viên y tế và sinh viên y trên thế giới và Việt Nam
• 1.3. Một số chỉ số sinh học liên quan đến trạng thái căng thẳng
• 1.3.1. Một số chỉ số chức năng tim mạch liên quan đến trạng thái căng thẳng
• 1.3.2. Chỉ số nội tiết liên quan đến trạng thái căng thẳng
• 2. NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. CÁCH TIẾP CẬN, ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KỸ THUẬT ĐÃ SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu
• 2.1.3. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu nghiên cứu
• 2.1.4. Các biến số nghiên cứu
• 2.1.5. Tổ chức nghiên cứu
• 2.1.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.1.7. Các biện pháp khống chế sai số
• 2.1.8. Vấn đề y đức trong nghiên cứu
• 2.2. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 2.2.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Thực trạng stress, lo âu và trầm cảm của sinh viên Trường Đại học Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống dịch Covid-19
• 2.2.2.1. Đối tượng có căng thẳng chức năng tim mạch ở mức cao theo giới (mức 3/4 theo phân loại của Baevski)
• 2.2.2.2. Đối tượng có căng thẳng chức năng thần kinh thực vật theo giới
• 2.2.3. Tác động lợi ích do kết quả nghiên cứu, triển khai mang lại
• 2.2.3.1. Đối với lĩnh vực KHCN có liên quan
• 2.2.3.2. Đối với tổ chức chủ trì và các cơ sở ứng dụng kết quả nghiên cứu
• 2.2.3.3. Đối với kinh tế xã hội và môi trường
• 2.2.4. Thực trạng stress, trầm cảm và lo âu theo thang điểm DASS 21 và một số yếu tố liên quan ở sinh viên Trường Đại học Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống Covid-19
• 2.2.5. Một số chỉ số sinh học trên hệ tim mạch và nội tiết ở sinh viên trường Đại học Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống dịch Covid-19
• 2.2.6. Đối với người làm nghiên cứu
• 2.2.7. Đối với sinh viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Căng Thẳng Sinh Viên Y Dược Thái Bình

Nghiên cứu về căng thẳng và các chỉ số sinh học ở sinh viên Y Dược Thái Bình trong bối cảnh đại dịch COVID-19 là vô cùng cần thiết. Đại dịch đã tạo ra áp lực lớn lên toàn xã hội, đặc biệt là sinh viên ngành y, những người tham gia trực tiếp vào công tác phòng chống dịch. Việc hiểu rõ thực trạng stress, lo âu, và trầm cảm, cùng với các biến đổi sinh học liên quan, sẽ giúp xây dựng các giải pháp hỗ trợ sức khỏe tâm thần và thể chất cho sinh viên, đảm bảo nguồn nhân lực y tế tương lai. Nghiên cứu này hướng đến đánh giá mức độ ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 lên sinh viên và từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp phù hợp.

1.1. Bối Cảnh Đại Dịch COVID 19 và Áp Lực Lên Sinh Viên Y

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những tác động to lớn lên mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt là hệ thống y tế. Sinh viên y dược, với vai trò là lực lượng hỗ trợ tuyến đầu, phải đối mặt với nguy cơ lây nhiễm cao, khối lượng công việc lớn và những căng thẳng tâm lý do chứng kiến những mất mát đau thương. Điều này dẫn đến sự gia tăng stress, lo âu, và trầm cảm ở sinh viên. Nghiên cứu này tập trung đánh giá ảnh hưởng của những áp lực này lên sức khỏe tâm thần và sinh lý của sinh viên Y Dược Thái Bình.

1.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Chỉ Số Sinh Học và Tâm Lý

Nghiên cứu không chỉ tập trung vào đánh giá tâm lý mà còn đo lường các chỉ số sinh học liên quan đến stress, như huyết áp, nhịp tim, và nồng độ cortisol. Việc kết hợp đánh giá tâm lý và sinh học giúp có được cái nhìn toàn diện hơn về ảnh hưởng của đại dịch lên sức khỏe của sinh viên. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả, giúp sinh viên phục hồi sức khỏe tâm thần và thể chất sau khi tham gia phòng chống dịch. Điều này đặc biệt quan trọng để đảm bảo sức khỏe của đội ngũ y tế tương lai.

II. Thách Thức Căng Thẳng COVID 19 Ảnh Hưởng Sinh Viên Y Dược

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định mức độ ảnh hưởng thực sự của đại dịch COVID-19 đến sức khỏe tâm thần và thể chất của sinh viên Y Dược Thái Bình. Liệu những căng thẳng trong quá trình tham gia chống dịch có gây ra những hậu quả lâu dài cho sức khỏe của sinh viên hay không? Việc lượng hóa mức độ stress, lo âu, và trầm cảm, cùng với các thay đổi trong các chỉ số sinh học, là rất quan trọng để đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Ngoài ra, cũng cần xác định các yếu tố nguy cơ khiến một số sinh viên dễ bị ảnh hưởng hơn những người khác.

2.1. Áp Lực Tâm Lý và Rối Loạn Tâm Thần Phổ Biến

Đại dịch đã làm gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần như rối loạn lo âu, trầm cảm và stress. Sinh viên y dược tham gia chống dịch phải đối mặt với áp lực cao từ công việc, nguy cơ lây nhiễm và chứng kiến những mất mát đau thương. Những áp lực này có thể dẫn đến các rối loạn tâm thần, ảnh hưởng đến khả năng học tập và chất lượng cuộc sống của sinh viên.

2.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Căng Thẳng Ở Sinh Viên Y Dược

Nghiên cứu cần xác định các yếu tố nguy cơ khiến một số sinh viên dễ bị ảnh hưởng bởi stress hơn những người khác. Các yếu tố này có thể bao gồm: tuổi tác, giới tính, năm học, tình trạng kinh tế, tiền sử bệnh tâm thần, và mức độ hỗ trợ xã hội. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp xác định các nhóm sinh viên cần được ưu tiên hỗ trợ và xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp. Các yếu tố kinh tế gia đình, kết quả học tập cũng có thể ảnh hưởng lớn.

2.3. Khó Khăn Trong Đánh Giá Chính Xác Mức Độ Ảnh Hưởng

Việc đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng của đại dịch đến sức khỏe tâm thần và thể chất của sinh viên là một thách thức. Nhiều sinh viên có thể không nhận ra hoặc không muốn thừa nhận mình đang gặp vấn đề. Ngoài ra, các công cụ đánh giá tâm lý có thể không hoàn toàn phù hợp với bối cảnh văn hóa Việt Nam. Việc sử dụng kết hợp nhiều phương pháp đánh giá, bao gồm cả đánh giá tâm lý và đo lường chỉ số sinh học, là cần thiết để có được kết quả chính xác và tin cậy.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Căng Thẳng và Chỉ Số Sinh Học

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu cắt ngang để đánh giá thực trạng căng thẳng và các chỉ số sinh học ở sinh viên Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống dịch COVID-19. Mẫu nghiên cứu bao gồm sinh viên đã từng tham gia chống dịch tại TP.HCM. Các công cụ đánh giá bao gồm thang đo DASS-21 để đo lường stress, lo âu, và trầm cảm, cùng với các xét nghiệm sinh học để đo lường huyết áp, nhịp tim, cortisol, và các chỉ số khác. Phân tích thống kê được sử dụng để xác định mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và mức độ ảnh hưởng của đại dịch.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu Cắt Ngang và Chọn Mẫu

Thiết kế nghiên cứu cắt ngang cho phép đánh giá thực trạng stress và các chỉ số sinh học tại một thời điểm nhất định. Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, đảm bảo tính đại diện cho sinh viên Y Dược Thái Bình đã tham gia phòng chống dịch. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên các nghiên cứu trước đó và đảm bảo đủ mạnh để phát hiện các mối liên quan có ý nghĩa.

3.2. Sử Dụng Thang Đo DASS 21 Đánh Giá Mức Độ Stress

Thang đo DASS-21 (Depression, Anxiety and Stress Scale) là một công cụ đã được chuẩn hóa và sử dụng rộng rãi để đánh giá mức độ stress, lo âu, và trầm cảm. Thang đo này bao gồm 21 câu hỏi, chia thành 3 tiểu thang đo: trầm cảm, lo âu, và stress. Điểm số cao hơn cho thấy mức độ stress, lo âu, và trầm cảm cao hơn. Thang đo DASS-21 được sử dụng để thu thập dữ liệu về sức khỏe tâm thần của sinh viên.

3.3. Đo Lường Các Chỉ Số Sinh Học Khách Quan

Ngoài đánh giá tâm lý, nghiên cứu còn đo lường các chỉ số sinh học khách quan, bao gồm huyết áp, nhịp tim, và nồng độ cortisol. Các chỉ số này có thể phản ánh mức độ căng thẳng của cơ thể. Ví dụ, nồng độ cortisol tăng cao có thể là dấu hiệu của stress kéo dài. Việc kết hợp đánh giá tâm lý và đo lường chỉ số sinh học giúp có được cái nhìn toàn diện hơn về ảnh hưởng của đại dịch lên sức khỏe của sinh viên.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Trạng Căng Thẳng Sinh Viên Y Dược TB

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ stress, lo âu, và trầm cảm ở sinh viên Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống dịch COVID-19 là đáng báo động. Nhiều sinh viên có các chỉ số sinh học bất thường, cho thấy sự ảnh hưởng của căng thẳng lên hệ tim mạch và nội tiết. Nghiên cứu cũng xác định được một số yếu tố nguy cơ quan trọng, như thời gian tham gia chống dịch, mức độ lo lắng, và thiếu sự hỗ trợ xã hội.

4.1. Tỷ Lệ Stress Lo Âu Trầm Cảm Vượt Mức Trung Bình

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ stress, lo âu, và trầm cảm ở sinh viên tham gia chống dịch cao hơn so với mức trung bình ở sinh viên y khoa nói chung. Điều này cho thấy tác động tiêu cực của đại dịch và công tác phòng chống dịch đến sức khỏe tâm thần của sinh viên. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu những ảnh hưởng này.

4.2. Biến Động Các Chỉ Số Sinh Học Liên Quan Đến Stress

Nghiên cứu ghi nhận sự biến động của các chỉ số sinh học liên quan đến stress, như tăng huyết áp, tăng nhịp tim, và rối loạn nhịp tim. Những thay đổi này có thể gây ra các vấn đề sức khỏe lâu dài nếu không được kiểm soát. Cần theo dõi và can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe tim mạch của sinh viên.

4.3. Thời Gian Tham Gia Chống Dịch Ảnh Hưởng Đến Mức Độ Stress

Kết quả nghiên cứu cho thấy thời gian tham gia chống dịch có liên quan đến mức độ stress của sinh viên. Sinh viên tham gia chống dịch càng lâu thì mức độ stress càng cao. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc luân phiên công tác và cung cấp hỗ trợ tâm lý cho sinh viên trong quá trình tham gia phòng chống dịch.

V. Giải Pháp Hỗ Trợ Sinh Viên Y Dược Vượt Qua Căng Thẳng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần triển khai các giải pháp hỗ trợ toàn diện cho sinh viên Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống dịch COVID-19. Các giải pháp này bao gồm: tư vấn tâm lý, giáo dục sức khỏe, tăng cường hỗ trợ xã hội, và cải thiện điều kiện làm việc. Ngoài ra, cần có các chương trình tầm soát sức khỏe tâm thần định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời các vấn đề liên quan.

5.1. Chương Trình Tư Vấn Tâm Lý Cá Nhân và Nhóm

Cung cấp các buổi tư vấn tâm lý cá nhân và nhóm cho sinh viên để giúp họ giải tỏa stress, lo âu, và trầm cảm. Các buổi tư vấn nên được thực hiện bởi các chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm và được thiết kế phù hợp với nhu cầu của sinh viên. Tạo không gian an toàn để sinh viên chia sẻ cảm xúc và kinh nghiệm của mình.

5.2. Giáo Dục Sức Khỏe Về Quản Lý Stress và Chăm Sóc Bản Thân

Tổ chức các buổi giáo dục sức khỏe về quản lý stress, kỹ năng đối phó với căng thẳng, và chăm sóc bản thân. Giúp sinh viên nhận biết các dấu hiệu của stress và áp dụng các kỹ thuật thư giãn, tập thể dục, và ngủ đủ giấc để giảm căng thẳng. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của sức khỏe tâm thần.

5.3. Tăng Cường Hỗ Trợ Xã Hội và Tạo Môi Trường Làm Việc Hỗ Trợ

Tăng cường hỗ trợ xã hội cho sinh viên thông qua việc khuyến khích sự gắn kết giữa sinh viên, giảng viên, và nhân viên y tế. Tạo môi trường làm việc hỗ trợ, nơi sinh viên cảm thấy được quan tâm, lắng nghe, và thấu hiểu. Khuyến khích sinh viên tham gia các hoạt động ngoại khóa và các câu lạc bộ để giảm căng thẳng và tăng cường kết nối xã hội.

VI. Kết Luận Nghiên Cứu Tiền Đề Cho Hỗ Trợ Sinh Viên Y Dược

Nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng quan trọng về ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đến sức khỏe tâm thần và thể chất của sinh viên Y Dược Thái Bình. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình hỗ trợ hiệu quả, giúp sinh viên phục hồi sức khỏe và tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan tâm đến sức khỏe tâm thần của sinh viên y khoa và cung cấp các nguồn lực cần thiết để hỗ trợ họ vượt qua những khó khăn.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quan Tâm Sức Khỏe Tâm Thần Sinh Viên Y

Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc quan tâm đến sức khỏe tâm thần của sinh viên y khoa. Sinh viên y khoa phải đối mặt với nhiều áp lực trong quá trình học tập và thực hành, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch. Việc bỏ qua các vấn đề sức khỏe tâm thần có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho cả sinh viên và cộng đồng.

6.2. Tiếp Tục Nghiên Cứu Để Tìm Hiểu Hậu Quả Dài Hạn Của Đại Dịch

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm hiểu những hậu quả dài hạn của đại dịch COVID-19 đối với sức khỏe tâm thần và thể chất của sinh viên y khoa. Các nghiên cứu theo dõi dọc có thể giúp xác định những vấn đề sức khỏe tiềm ẩn và đánh giá hiệu quả của các chương trình can thiệp.

6.3. Kêu Gọi Đầu Tư Vào Các Chương Trình Hỗ Trợ Sức Khỏe Tâm Thần

Nghiên cứu kêu gọi đầu tư vào các chương trình hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho sinh viên y khoa. Các chương trình này cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của sinh viên và được thực hiện bởi các chuyên gia có kinh nghiệm. Việc đầu tư vào sức khỏe tâm thần của sinh viên y khoa là đầu tư vào tương lai của ngành y tế.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Căng Thẳng và Chỉ Số Sinh Học ở Sinh Viên Y Khoa Tuyến Đầu Chống Dịch COVID-19

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính: Việc tham gia tuyến đầu phòng chống đại dịch COVID-19 khốc liệt tác động như thế nào đến sức khỏe tâm thần (stress, lo âu, trầm cảm) và các chỉ số sinh lý học, tim mạch, nội tiết khách quan ở sinh viên y khoa sau khi hoàn thành nhiệm vụ trở về?
• Phương pháp tiếp cận: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có đối chứng trên 1.136 sinh viên Trường Đại học Y Dược Thái Bình (568 sinh viên tham gia chi viện tại tâm dịch TP. Hồ Chí Minh và 568 sinh viên nhóm chứng). Nghiên cứu đánh giá tâm lý qua thang đo quốc tế chuẩn hóa DASS-21, kết hợp đo lường chỉ số sinh học chuyên sâu (điện tâm đồ 100 khoảng R-R theo Baevski, Cortisol máu, huyết học, hóa sinh) trên 180 đối tượng.
• Phát hiện then chốt: Nghiên cứu ghi nhận một "nghịch lý tích cực": Nhóm sinh viên trực tiếp tham gia chống dịch có tỷ lệ stress (12,7%), lo âu (27,8%) và trầm cảm (10,9%) thấp hơn rõ rệt so với nhóm ở lại hậu phương (lần lượt là 34,2%, 53,2% và 46,7%, $p < 0,05$). Tuy nhiên, về mặt thực thể, nhóm chống dịch ghi nhận phản ứng căng thẳng chức năng tim mạch (tăng tần số mạch, rối loạn nhịp tim cường giao cảm chiếm 20,8%) và hạ glucose máu do cường độ lao động cao.
• Hàm ý thực tiễn: Sinh viên y khoa là nguồn nhân lực dự bị chất lượng cao, có khả năng thích nghi và phục hồi tâm lý tốt trước khủng hoảng y tế. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết phải thiết lập các can thiệp hỗ trợ thể lực, dinh dưỡng và điều hòa tim mạch song song với chăm sóc sức khỏe tâm thần sau các đợt huy động chống dịch.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Thực trạng và khoảng trống nghiên cứu

Đợt bùng phát dịch COVID-19 lần thứ tư tại Việt Nam với biến thể Delta đã gây ra áp lực khủng khiếp lên hệ thống y tế, đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh. Để giải quyết lỗ hổng thiếu hụt nhân lực, hàng nghìn giảng viên và sinh viên y khoa đã được huy động vào tâm dịch. Mặc dù đã có nhiều công trình quốc tế khảo sát hội chứng kiệt sức nghề nghiệp (burnout) và tổn thương đạo đức (moral injury) ở nhân viên y tế, nhưng hầu hết các nghiên cứu tại Việt Nam chỉ dừng lại ở khảo sát định tính tự báo cáo qua bảng hỏi trực tuyến, thiếu dữ liệu đối chứng rõ ràng và đặc biệt là thiếu các chỉ báo sinh học khách quan (biological markers) để lượng hóa mức độ căng thẳng thực thể.

Tính cấp thiết và giá trị tác động

Đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh mã số TB-CT/YD01/22 do TS. Nguyễn Thị Hiên và TS. Lê Đức Cường chủ nhiệm tại Trường Đại học Y Dược Thái Bình được triển khai nhằm lấp đầy khoảng trống này. Nghiên cứu giải quyết trực diện câu hỏi cốt lõi: Liệu sự nhiệt huyết và cơ chế tự điều hòa nội môi của tuổi trẻ có giúp sinh viên y khoa phục hồi sau khi trải qua môi trường làm việc áp lực cao?

Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách y tế và ban giám hiệu các trường đại học y dược có cơ sở khoa học để:

1. Đánh giá toàn diện tính khả thi và an toàn khi huy động sinh viên tham gia ứng phó thảm họa y tế công cộng trong tương lai.
2. Thiết lập chính sách bảo vệ sức khỏe tâm - thể, chế độ dinh dưỡng, trang thiết bị bảo hộ và chương trình hồi phục cho lực lượng tình nguyện viên y tế.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang có so sánh đối chứng, kết hợp phân tích định tính và định lượng chặt chẽ.

• Mục tiêu 1 (Khảo sát tâm lý): Cỡ mẫu gồm 1.136 sinh viên (từ năm thứ 3 đến năm thứ 6 thuộc 7 chuyên ngành: Y đa khoa, Y học cổ truyền, Y học dự phòng/Y tế công cộng, Cử nhân Điều dưỡng, Dược học, Liên thông). Trong đó:
  • Nhóm nghiên cứu ($n = 568$): Toàn bộ sinh viên tham gia chi viện chống dịch tại TP. Hồ Chí Minh qua 2 đợt (tháng 7 - 10/2021) đã trở về Thái Bình.
  • Nhóm chứng ($n = 568$): Sinh viên không tham gia chống dịch, được bắt cặp tương đồng về độ tuổi, giới tính, chuyên ngành và khóa học.
• Mục tiêu 2 (Đo lường chỉ số sinh học): Chọn mẫu ngẫu nhiên 180 sinh viên (120 sinh viên nhóm chống dịch chia đều cho 2 đợt và 60 sinh viên nhóm chứng).

TỔNG THỂ KHẢO SÁT: N = 1.136 Sinh viên

Công cụ thu thập và kỹ thuật phân tích

1. Đánh giá sức khỏe tâm thần: Sử dụng thang đo chuẩn hóa quốc tế DASS-21 (Depression, Anxiety and Stress Scale) gồm 21 câu hỏi với hệ số tin cậy cao, phân loại các mức độ từ nhẹ, vừa, nặng đến rất nặng.
2. Đo lường chức năng tim mạch & Thần kinh thực vật:
   • Đo tần số mạch, huyết áp tâm thu ($HA_{tth}$), huyết áp tâm trương ($HA_{ttr}$).
   • Ghi điện tâm đồ 6 chuyển đạo và phân tích thống kê toán học nhịp tim (TKTHNT) trên 100 khoảng R-R theo phương pháp của Baevski để xác định: Độ lệch chuẩn ($SD$), Tần số nhịp tim ($TSNT$), Chỉ số căng thẳng ($CSCT$), và phân loại mức độ căng thẳng chức năng tim mạch (mức 3/4).
3. Xét nghiệm hóa sinh & nội tiết:
   • Định lượng nồng độ Cortisol máu lúc 8h00 - 8h30 sáng nhằm đánh giá hoạt động trục dưới đồi - tuyến yên - vỏ thượng thận (HPA).
   • Xét nghiệm Glucose máu, công thức máu toàn phần ($Hb, Hct, MCV, MCH, MCHC$, số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu).

Kiểm soát sai số và Y đức

Nghiên cứu tiến hành khảo sát thử nghiệm (pilot) trên 100 sinh viên để hoàn thiện bộ câu hỏi. Tất cả quy trình lấy mẫu sinh học tuân thủ nghiêm ngặt quy định phòng chống lây nhiễm của CDC. Số liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm chuyên dụng SPSS và Epi Info 6.04, áp dụng các thuật toán hồi quy logistic đa biến để kiểm soát biến nhiễu. Đề tài được Hội đồng Đạo đức và UBND tỉnh Thái Bình phê duyệt theo Quyết định số 585/QĐ-UBND.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

1. Hiện tượng "Nghịch lý tâm lý": Nhóm chống dịch có sức khỏe tinh thần vượt trội

Trái ngược với giả thuyết ban đầu rằng áp lực tâm dịch sẽ làm gia tăng sang chấn, kết quả nghiên cứu chỉ ra sinh viên đi chống dịch có tỷ lệ stress, lo âu và trầm cảm thấp hơn từ 2,5 đến 4 lần so với nhóm sinh viên ở lại hậu phương:

Tình trạng tâm lý	Nhóm Chống dịch ($n=568$)	Nhóm Chứng ($n=568$)	Ý nghĩa thống kê ($p$)
Stress	12,7% ($7,51 \pm 6,78$ điểm)	34,2% ($12,78 \pm 8,41$ điểm)	$p < 0,05$
Lo âu	27,8% ($5,08 \pm 5,55$ điểm)	53,2% ($12,78 \pm 8,41$ điểm)	$p < 0,05$
Trầm cảm	10,9% ($3,42 \pm 5,43$ điểm)	46,7% ($9,33 \pm 7,58$ điểm)	$p < 0,05$

Lý giải cơ chế: Sinh viên tham gia chống dịch bước vào nhiệm vụ với tâm thế tích cực (61,8% háo hức, 35,9% tự hào, 88,9% muốn tích lũy kinh nghiệm). Việc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ lâm sàng thực tế, kiểm soát tốt tỷ lệ tử vong dưới 0,5% tại các bệnh viện dã chiến tạo ra cảm giác thành tựu lớn và tính gắn kết xã hội cao. Ngược lại, nhóm sinh viên ở lại trường phải chịu đựng sự cô lập xã hội do giãn cách (lockdown), học trực tuyến kéo dài và nỗi lo âu vô hình về nguy cơ nhiễm bệnh.

       SO SÁNH TỶ LỆ RỐI LOẠN TÂM LÝ GIỮA 2 NHÓM (%)
           Stress               Trầm cảm           Lo âu
        ░░ Nhóm Chống Dịch          ██ Nhóm Đối Chứng

2. Dấu ấn căng thẳng chức năng tim mạch và tiêu hao thể lực

Dù tâm lý ổn định, cơ thể sinh viên chống dịch vẫn ghi nhận các biến đổi thích ứng sinh học rõ rệt:

• Tần số mạch: Nhóm chống dịch có tần số mạch trung bình cao hơn nhóm chứng ($79,6 \pm 11,0$ vs $69,7 \pm 7,7$ bpm, $p < 0,05$). Tỷ lệ nhịp tim nhanh ($>90$ nhịp/phút) ở nhóm chống dịch là 18,3%, cao hơn vượt trội so với 5,0% ở nhóm chứng.
• Rối loạn điều hòa nhịp tim: Tỷ lệ rối loạn nhịp tim dạng trội giao cảm ở nhóm chống dịch đạt 20,8%, cao hơn đáng kể so với nhóm chứng (8,4%, $p < 0,05$). Có 20,8% sinh viên xuất hiện biến đổi điện tim (tăng gánh thất trái 7,5%, block nhánh phải, sóng T âm).
• Chỉ số sinh hóa: Nồng độ Glucose máu của nhóm chống dịch thấp hơn nhóm chứng ($4,1 \pm 0,4$ vs $4,9 \pm 0,5$ mmol/L, $p < 0,05$), phản ánh sự tiêu hao năng lượng lớn trong điều kiện làm việc mang đồ bảo hộ kéo dài và chế độ ăn chưa tối ưu (45,2% sinh viên ăn không đúng giờ).

3. Các yếu tố dự báo nguy cơ qua mô hình hồi quy đa biến

Mô hình hồi quy đa biến xác định các yếu tố nguy cơ chính gia tăng rối loạn tâm thần:

• Sử dụng chất kích thích: Tăng nguy cơ mắc trầm cảm gấp 2,1 lần ($OR = 2,1; 95% CI: 1,1 - 4,2$).
• Khó khăn về đồ bảo hộ lao động: Tăng nguy cơ lo âu gấp 1,6 lần ($OR = 1,6; 95% CI: 1,1 - 2,4$).
• Tiền sử rối loạn sức khỏe tâm thần/thực thể: Tăng nguy cơ stress gấp 2,06 lần ($OR = 2,06; 95% CI: 1,1 - 3,8$) và lo âu gấp 2,2 lần ($OR = 2,2; 95% CI: 1,4 - 3,5$).
• Nhiệm vụ đặc thù: Sinh viên từng thực hiện lấy mẫu xét nghiệm cho bệnh nhân tử vong có nguy cơ stress cao gấp 1,89 lần ($OR = 1,89; 95% CI: 1,01 - 3,55$).

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Đóng góp về mặt lý thuyết và học thuật

Công trình xác thực mô hình Lý thuyết Hoạt hóa Nhận thức về Stress (CATS) và Hội chứng Thích ứng Chung (GAS) trong bối cảnh thảm họa y tế. Nghiên cứu chứng minh rằng trạng thái kích hoạt tâm lý tích cực (tinh thần dấn thân, cảm giác làm chủ và ý nghĩa công việc) đóng vai trò như một "tấm khiên tâm lý", ngăn chặn sự chuyển hóa từ căng thẳng cấp tính sang các rối loạn tâm thần bệnh lý (trầm cảm, lo âu mạn tính).

Đổi mới về phương pháp luận

Điểm sáng tạo của đề tài là việc kết hợp đồng thời giữa trắc nghiệm tâm lý học chuẩn hóa (DASS-21) với các chỉ báo sinh học khách quan (phân tích biến thiên nhịp tim HRV theo Baevski, cortisol nội tiết, công thức máu và glucose máu). Phương pháp này thiết lập một quy chuẩn đánh giá toàn diện sức khỏe lao động (occupational health) cho nhân viên y tế tuyến đầu.

          MÔ HÌNH TIẾP CẬN ĐA CHIỀU CỦA ĐỀ TÀI

Ứng dụng thực tiễn và chính sách

• Đối với quản lý đào tạo y khoa: Khẳng định sinh viên y khoa từ năm thứ 3 trở lên hoàn toàn đủ năng lực tâm lý và kỹ năng để tham gia hỗ trợ hệ thống y tế khi có dịch bệnh hoặc thảm họa quy mô lớn.
• Đối với chính sách y tế lao động: Cung cấp khuyến nghị cụ thể về việc tối ưu hóa trang thiết bị bảo hộ cá nhân (giảm gánh nặng nhiệt), bảo đảm dinh dưỡng, phân ca làm việc hợp lý và ban hành chính sách ưu tiên lịch học bù, ghi nhận điểm rèn luyện và chính sách đãi ngộ thỏa đáng cho sinh viên tình nguyện.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Các nhà nghiên cứu học thuật & Y tế công cộng: Nguồn dữ liệu tham khảo giá trị về dịch tễ học sức khỏe tâm thần, tâm lý học thảm họa và sinh lý học lao động trong bối cảnh đại dịch toàn cầu.
• Ban Giám hiệu và Giảng viên các Trường Đại học Y - Dược: Căn cứ thực tiễn để xây dựng kế hoạch đào tạo kỹ năng ứng phó khủng hoảng, thiết kế các phòng tham vấn tâm lý học đường, và điều chỉnh khối lượng giảng dạy lâm sàng phù hợp cho sinh viên (đặc biệt là khối Y3 - Y4).
• Nhà hoạch định chính sách (Bộ Y tế, Sở Y tế): Khung tham chiếu xây dựng quy chế điều động nhân lực y tế dự bị, xây dựng cẩm nang bảo vệ sức khỏe tâm thần và thể chất cho lực lượng tuyến đầu trong các tình huống khẩn cấp quốc gia.
• Sinh viên Y khoa và Nhân viên Y tế: Hiểu rõ các phản ứng sinh học của cơ thể trước stress để chủ động rèn luyện thể thao, duy trì lối sống lành mạnh, kỹ năng tự điều hòa cảm xúc và chăm sóc bản thân khi thực hiện nhiệm vụ.

---

FAQ - Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng và bất ngờ nhất của nghiên cứu là gì?

Đó là hiện tượng "nghịch lý tâm lý": Sinh viên trực tiếp tham gia chống dịch tại tâm dịch TP. Hồ Chí Minh có tỷ lệ mắc stress (12,7%), lo âu (27,8%) và trầm cảm (10,9%) thấp hơn rõ rệt so với nhóm sinh viên ở lại trường (34,2%, 53,2% và 46,7%). Động lực cống hiến và sự gắn kết xã hội đã bảo vệ tinh thần cho sinh viên tuyến đầu.

2. Phương pháp nghiên cứu này có gì đặc biệt so với các đề tài khác?

Đề tài không chỉ dùng bảng hỏi tâm lý DASS-21 mà đã đo lường trực tiếp các chỉ số sinh học thực thể: phân tích 100 khoảng R-R trên điện tâm đồ theo Baevski, xét nghiệm Cortisol nội tiết 8h sáng, glucose máu và công thức máu, tạo nên bức tranh toàn diện về cả "Tâm" lẫn "Thể".

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho toàn bộ sinh viên y khoa không?

Kết quả có độ tin cậy và tính đại diện cao cho sinh viên y khoa lâm sàng (năm 3 đến năm 6) tại Việt Nam được trang bị kiến thức chuyên môn và tập huấn trước khi đi chống dịch. Tuy nhiên, cần thận trọng khi suy rộng cho các nhóm đối tượng không thuộc khối ngành sức khỏe.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) cần tập trung vào điều gì?

Cần tiến hành nghiên cứu đoàn hệ theo dõi dọc (longitudinal follow-up study) sau 1 - 3 năm để đánh giá nguy cơ tiềm ẩn của Hội chứng căng thẳng sau sang chấn (PTSD) mạn tính và sự phục hồi hoàn toàn của hệ tim mạch.

5. Những ứng dụng thực tiễn cấp bách nhất từ kết quả đề tài là gì?

Cải tiến trang thiết bị bảo hộ (thoáng khí hơn), bảo đảm cung cấp suất ăn đủ calo và đúng giờ cho lực lượng tuyến đầu, đồng thời tổ chức các chương trình hỗ trợ tâm lý đặc biệt cho sinh viên nữ và sinh viên năm thứ 3, thứ 4 khi bước vào thực tập bệnh viện.

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu mã số TB-CT/YD01/22 của Trường Đại học Y Dược Thái Bình đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh, khách quan và khoa học về sức khỏe tâm thần và biến đổi sinh học của sinh viên y khoa tuyến đầu chống dịch COVID-19. Nghiên cứu khẳng định sinh viên y khoa là lực lượng xung kích kiên cường, thích nghi tốt và có vai trò chiến lược bù đắp thiếu hụt nhân lực y tế trong khủng hoảng.

Trong tương lai, các cơ sở đào tạo cần tiếp tục theo dõi sức khỏe dài hạn của lực lượng này, đồng thời tích hợp các module đào tạo về kiểm soát stress, sinh lý lao động và kỹ năng ứng phó thảm họa vào chương trình giảng dạy chính khóa. Đây là hành động thiết thực nhằm bảo vệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế quý giá của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Sự cần thiết phải triển khai thực hiện đề tài Đại dịch COVID-19 đã đặt ra những thách thức vô cùng lớn cho toàn xã hội. Hậu quả vô hình của đại dịch chƣa thể thống kê một cách toàn diện, đó là sự gia tăng tỉ lệ mắc bệnh tâm thần nhƣ mắc trầm cảm, rối loạn lo âu, lạm dụng ma túy và tự sát trên toàn thế giới, đặc biệt ở nhân viên y tế tuyến đầu tham gia chống dịch do sự quá tải của hệ thống y tế, nguy cơ bị nhiễm virus, thời gian làm việc kéo dài và chứng kiến số lƣợng bệnh nhân tử vong lớn nhất chƣa từng xuất hiện trong y văn suốt nhiều thập kỷ qua. Đợt dịch Covid-19 lần thứ 4 tại Việt Nam bắt đầu từ ngày 27 tháng 4 năm 2021 và đƣợc nhận định là đợt bùng phát có mức độ nghiêm trọng [6] do biến thể Delta với tỷ lệ lây lan cao, dẫn đến số ca nhiễm tăng nhanh gây quá tải y tế ở Việt Nam và gia tăng tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân Covid- 19, đặc biệt là Thành phố Hồ Chí Minh [17]. Hƣởng ứng lời kêu gọi của Đảng, Chính phủ, Bộ Y tế và Ủy Ban nhân dân tỉnh Thái Bình, Trƣờng Đại học Y Dƣợc Thái Bình đã cử hơn 700 lƣợt sinh viên tham gia chống dịch tại thành phố Hồ Chí Minh.

Câu hỏi đặt ra là sau khi tham gia chống dịch trở về các stress tâm lý đó ảnh hưởng tới sức khỏe tâm thần và thực thể của sinh viên như thế nào?; liệu sau khi căng thẳng chấm dứt, cơ chế tự điều hòa, ổn định nội môi của sinh viên với lứa tuổi trẻ đầy nhiệt huyết có sớm trở về bình thường hay không? Từ đó mới có thể trả lời liệu việc sinh viên thực hiện các nhiệm vụ lâm sàng cộng đồng trong đại dịch này có thể mang lại lợi ích cho bệnh nhân cao hơn những rủi ro liên quan đến sự tham gia của sinh viên hay không và như vậy sinh viên y khoa có một vai trò nhất định trong việc bù đắp gánh nặng do Covid-19 gây ra? Đây cũng là câu hỏi lớn và gây sự tranh luận giữa nhiều trƣờng đại học Y và các tổ chức trên thế giới bởi đại dịch Covid-19 đã cho thấy lỗ hổng rất lớn về thiếu hụt nhân lực y tế. Tại Việt Nam hiện nay chƣa có nghiên cứu toàn diện nào trên sinh viên tham gia tuyến đầu chống dịch, hầu hết các nghiên cứu mang tính chất định tính. Stress là hiện thực của cuộc sống, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch Covid hiện nay, vì vậy ngoài trắc nghiệm tâm lý, rất cần lƣợng hóa đƣợc mức độ stress bằng các chỉ số đo lƣờng sinh học khách quan. Từ đó mới đƣa ra đƣợc các giải pháp thích hợp để cải thiện sức khỏe của sinh viên và góp phần nâng cao hiệu suất nguồn nhân lực quý, tiếp tục cung cấp cho đất nƣớc khi có đại dịch xảy ra.

Vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài này với 2 mục tiêu sau Mục tiêu của đề tài 1. Mô tả thực trạng stress, trầm cảm và lo âu theo thang điểm DASS 21 và xác định một số yếu tố liên quan ở sinh viên Trường Đại học Y Dược Thái Bình sau khi tham gia phòng chống Covid-19. Đánh giá một số chỉ số sinh học trên hệ tim mạch và nội tiết ở các đối tượng nghiên cứu trên. Tổng quan tài liệu Tổng quan tình hình đại dịch Covid-19 trên thế giới và việt nam 2.

Tình hình đại dịch Covid-19 trên thế giới Cuối tháng 12 năm 2019, một đợt bùng phát bệnh do coronavirus mới 2019 (Covid- 19) đƣợc ghi nhận đầu tiên ở Vũ Hán, Trung Quốc, hiện nay đã phát triển thành một đại dịch ảnh hƣởng đến tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, chỉ trong một thời gian ngắn, Covid-19 trở thành một khủng hoảng to lớn và tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế, khiến nhiều ngƣời tử vong, nhiều nƣớc đứng trên bờ khủng hoảng y tế. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, tính đến ngày 30/10/2022 có 635. 634 ngƣời mắc; 6,5 triệu ngƣời tử vong [1]. Đại dịch viêm đƣờng hô hấp cấp do chủng mới của virus corona kéo dài cho tới nay trên 223 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tất cả các yếu tố trên do đại dịch Covid-19 đã gây ra áp lực tâm lý không nhỏ đối với ngƣời dân trên toàn thế giới [38]. Các vấn đề sức khỏe tâm thần nhƣ lo âu, stress và trầm cảm là phổ biến ở công chúng, đặc biệt là đội ngũ nhân viên y tế đã phải chịu áp lực rất lớn trƣớc số ca mắc và tử vong lớn chƣa từng thấy trong lịch sử y văn. Tình hình đại dịch Covid-19 tại Việt Nam Đợt dịch đầu tiên đƣợc tính từ ngày 22/01/2020 đến 22/7/2020, cả nƣớc ghi nhận 415 ca Covid-19 (309 F0 trong nƣớc và 106 F0 nhập cảnh), không có bệnh nhân tử vong. Kể từ đầu dịch đến nay (20/12/2022) Việt Nam có 11.367 ca nhiễm, đứng thứ 13/230 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong khi với tỷ lệ số ca nhiễm/1 triệu dân, Việt Nam đứng thứ 117/230 quốc gia và vùng lãnh thổ (bình quân cứ 1 triệu ngƣời có 116.Ngày 20/6/2022 tại Hội nghị trực tuyến với các địa phƣơng trong toàn quốc về công tác y tế và phòng, chống dịch, Bộ Y tế cho biết với diễn biến dịch bệnh Covid-19 trên thế giới trên thế giới, thời gian gần đây, biến thể Omicron đã ghi nhận chiếm chủ đạo với các nhánh phụ BA.2; trong khi biến thể phụ BA.5 đã ghi nhận ở nhiều quốc gia có nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam và có thể dẫn đến sự gia tăng các ca mắc Covid-19 trong thời gian tới [2],[19].

Tình hình chống dịch tại thành phố Hồ Chí Minh và ảnh hưởng của đại dịch Covid- 19 trên đội ngũ nhân viên y tế tuyến đầu Đại dịch Covid-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra xuất hiện ở Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 23 tháng 1 năm 2020. Đây cũng là nơi có ca mắc Covid-19 đầu tiên tại Việt Nam. Tối ngày 24 tháng 3, Bộ Y tế công bố thêm 11 ca mắc Covid-19, trong đó có 4 ca ở TP. Hồ Chí Minh.

Cho đến cuối tháng 3 năm 2020, số ca xác định nhiễm Covid-19 tại thành phố này là 47 trƣờng hợp, với 10 trƣờng hợp đã xuất viện. Thành phố Hồ Chí Minh bƣớc vào tháng 4 với thực hiện giãn cách 14 ngày theo chỉ thị 16. Lúc này các y bác sĩ từ khắp mọi miền đất nƣớc dồn lực hỗ trợ Miền Nam.000 chuyên gia, y bác sĩ cùng hàng tấn trang thiết bị hiện đại, đồng bộ đã đƣợc Bộ Y tế huy động vào TP HCM và các tỉnh phía Nam chống dịch Covid-19.Tổng nhân lực y tế tham gia hỗ trợ chống dịch tại TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam là gần 24 nghìn ngƣời; ƣớc tính có khoảng 2.300 nhân viên y tế bị lây nhiễm.

6 Ngành y tế đã và đang khẳng định đƣợc tâm thế, vị trí, vai trò, trách nhiệm của mình trƣớc tính mệnh và sức khoẻ của ngƣời dân. Trong một thời gian ngắn, chúng ta triển khai hàng chục bệnh viện dã chiến, hàng trăm trạm y tế lƣu động để thu dung, điều trị BN, giảm chuyển nặng, giảm tử vong, trong khi nếu điều kiện bình thƣờng sẽ mất rất nhiều thời gian để thực hiện. Ảnh hưởng đến tuyến đầu của đội ngũ chống dịch Hai vấn đề có thể xuất hiện ở nhóm nhân viên y tế tuyến đầu bao gồm: Tổn thƣơng đạo đức (Moral Injury): Đây là tình trạng nội tâm của nhân viên y tế bị xung đột khi phải chứng kiến hoặc đƣa ra quyết định liên quan tính mạng bệnh nhân. Họ phải đối mặt với những tình huống chọn lựa dẫn đến kết quả tiêu cực.

Những quyết định này đôi khi mâu thuẫn với giá trị đạo đức của họ hay chuẩn mực hành nghề. Kiệt sức nghề nghiệp cũng là một trong những yếu tố liên quan vấn đề này. [2] Thực trạng stress, lo âu và trầm cảm của nhân viên y tế và sinh viên y 2. Một số nghiên cứu stress, lo âu và trầm cảm ở nhân viên y tế và sinh viên y trên thế giới và Việt Nam Một số nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu gần đây cho thấy trong thời kỳ dịch Covid-19, các vấn đề sức khỏe tâm thần nhƣ sợ hãi, lo lắng và trầm cảm là phổ biến ở công chúng, bệnh nhân, nhân viên y tế, trẻ em và ngƣời lớn tuổi tại Trung quốc.

Một nghiên cứu về ảnh hƣởng của dịch Covid-19 đến giáo dục của UNESCO nhằm kiểm tra sức khỏe tâm thần của 89.588 sinh viên đại học trong thời kỳ dịch Covid-19 ở Trung Quốc đã đƣa ra một số bằng chứng lý thuyết về sự can thiệp tâm lý của sinh viên đại học [35]. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về stress, lo âu, trầm cảm theo nhiều hƣớng và trên nhiều đối tƣợng khác nhau nhƣ: công nhân, học sinh - sinh viên, các nhân viên y tế - ngƣời trực tiếp hay gián tiếp chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân… [20], [24], [28], [32]. Đại dịch Covid-19 có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của nhân viên y tế. Một nghiên cứu của Stephen X Zhang (2020) báo cáo sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, lo lắng, trầm cảm, đau khổ và sự hài lòng trong công việc của nhân viên y tế ở Iran khi quốc gia này phải đối mặt với số ca nhiễm Covid-19 ở thời kỳ đỉnh điểm.

Trong một mẫu gồm 304 nhân viên y tế (bác sĩ, y tá, bác sĩ X quang, kỹ thuật viên, v.), chúng tôi nhận thấy một phần khá lớn đạt đến mức giới hạn của các rối loạn lo âu (28,0%), trầm cảm (30,6%) và đau khổ (20,1%). Nghiên cứu này giúp xác định các nhân viên y tế cần trợ giúp có mục tiêu hơn vì nhân viên y tế ở nhiều quốc gia đang phải đối mặt với đỉnh điểm về số ca Covid-19 của họ [31]. Xingyue Song nghiên cứu năm 2020. Điều tra tổng 14.825 bác sĩ và y tá ở 31 tỉnh của Trung Quốc đại lục cho thấy tỷ lệ hiện mắc các triệu chứng trầm cảm và rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) lần lƣợt là 25,2% và 9,1% [30].

Yiming Liang nghiên cứu trên 899 nhân viên y tế tuyến đầu và 1104 ngƣời đƣợc hỏi trong dân số nói chung đã tham gia. Nhìn chung, 30,43%, 20,29% và 14,49% nhân viên y tế tuyến đầu ở tỉnh Hồ Bắc và 23,13%, 13,14% và 10,64% nhân viên y tế tuyến 7 đầu ở các khu vực khác lần lƣợt báo cáo các triệu chứng trầm cảm, lo lắng và mất ngủ [24]. Wenning Fu và cộng sự nghiên cứu tổng số 89.588 sinh viên đại học kết quả có 36.