Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu bọ đuôi kìm Euborellia annulipes và ứng dụng trong nông nghiệp

Nghiên cứu thành phần bọ đuôi kìm trên rau cải bắp tại Hà Nội và Hưng Yên, đặc điểm sinh học, sinh thái và nhân nuôi trên đồng ruộng.

• Tác giả: Bùi Xuân Phong
• Người hướng dẫn: GS. Hà Quang Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Bọ Đuôi Kìm Euborellia Annulipes Trên Rau Cải Bắp Tại Hà Nội Và Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Các ký hiệu và chữ viết tắt trong luận án
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• MỞ ĐẦU
• 1. Đặt vấn đề
• 2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 2.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 3. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 3.1. Mục đích
• 3.2. Yêu cầu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Những đóng góp mới của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.2.1. Đa dạng thành phần loài bọ đuôi kìm
• 1.2.2. Đặc điểm hình thái, sinh vật học của bọ đuôi kìm
• 1.2.3. Thiên địch có ý nghĩa quan trọng trong phòng trừ tổng hợp sâu hại rau họ hoa thập tự
• 1.2.4. Nghiên cứu ứng dụng bọ đuôi kìm bắt mồi phòng chống sâu hại
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3.1. Thành phần sâu hại và thiên địch trên rau họ hoa thập tự
• 1.3.2. Đa dạng thành phần loài bọ đuôi kìm ở Việt Nam
• 1.3.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của một số loài bọ đuôi kìm
• 1.3.4. Nhân nuôi và sử dụng bọ đuôi kìm phòng chống sâu hại
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu
• 2.3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3.2. Dụng cụ nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra xác định thành phần bọ đuôi kìm trong sinh quần ruộng rau cải bắp
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái
• 2.5.3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học
• 2.5.4. Phương pháp điều tra biến động số lượng bọ đuôi kìm E. annulipes và sâu hại chủ yếu trên đồng ruộng
• 2.5.5. Phương pháp nghiên cứu nhân nuôi và sử dụng bọ đuôi kìm trong phòng chống rệp xám, sâu tơ hại cải bắp
• 2.5.6. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần loài bọ đuôi kìm trên rau cải bắp tại Hà Nội và Hưng Yên
• 3.2. Đặc điểm hình thái của các loài bọ đuôi kìm trên rau cải bắp
• 3.2.1. Vị trí phân loại và đặc điểm hình thái cơ bản của loài bọ đuôi kìm Nala lividipes Dufour
• 3.2.2. Vị trí phân loại và đặc điểm hình thái cơ bản của loài bọ đuôi kìm Labidura riparia Pallas
• 3.2.3. Đặc điểm hình thái của loài bọ đuôi kìm Euborellia annulipes Lucas
• 3.2.4. Đặc điểm hình thái của loài bọ đuôi kìm Euborellia annulata Fabr.
• 3.3. Đặc điểm sinh học của bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.3.1. Tập tính sống của bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.3.2. Thời gian phát triển, vòng đời của bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.3.3. Đặc điểm sinh sản của bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.3.4. Ảnh hưởng của thuốc trừ sâu đến bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.4. Đặc điểm sinh thái học của bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.4.1. Biến động số lượng bọ đuôi kìm E. annulipes trên các trà rau cải bắp vụ Đông xuân tại Hưng Yên qua ba năm (2008-2011)
• 3.4.2. Diễn biến mật độ bọ đuôi kìm E. annulipes và vật mồi chủ yếu trên các trà rau cải bắp vụ Đông xuân năm 2010-2011 tại Hưng Yên
• 3.5. Nghiên cứu nhân nuôi và sử dụng bọ đuôi kìm E. annulipes phòng trừ sâu hại rau cải bắp tại Hưng Yên
• 3.5.1. Đánh giá khả năng khống chế sâu hại của hai loài bọ đuôi kìm E. annulipes và E. annulata
• 3.5.2. Nghiên cứu nhân nuôi bọ đuôi kìm E. annulipes
• 3.5.3. Thử nghiệm thả bọ đuôi kìm E. annulipes phòng chống sâu hại rau cải bắp trên đồng ruộng tại Hưng Yên
• 3.5.4. Qui trình nhân nuôi và thả bọ đuôi kìm E. annulipes ra đồng ruộng
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 1. Kết luận
• 2. Đề nghị
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu bọ đuôi kìm Euborellia annulipes

Nghiên cứu này tập trung vào Euborellia annulipes, một loài bọ đuôi kìm có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu hại trên rau cải bắp tại Hà Nội và Hưng Yên. Loài này được xác định là một thiên địch tiềm năng, có khả năng bắt mồi hiệu quả, giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng bọ đuôi kìm có thể góp phần vào việc phát triển nông nghiệp bền vững và an toàn thực phẩm.

1.1. Tầm quan trọng của bọ đuôi kìm trong nông nghiệp

Bọ đuôi kìm không chỉ là một loài thiên địch mà còn có khả năng kiểm soát các loài sâu hại như sâu tơ và rệp xám. Việc nghiên cứu và ứng dụng bọ đuôi kìm trong sản xuất rau cải bắp có thể giúp nông dân giảm thiểu chi phí thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm. Theo nghiên cứu, bọ đuôi kìm có thể tiêu diệt một lượng lớn sâu hại trong thời gian ngắn, từ đó bảo vệ mùa màng hiệu quả.

II. Đặc điểm sinh học và sinh thái của Euborellia annulipes

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Euborellia annulipes có những đặc điểm sinh học và sinh thái độc đáo. Loài này có khả năng sinh sản cao và phát triển nhanh trong điều kiện môi trường thuận lợi. Thời gian phát triển của bọ đuôi kìm từ trứng đến trưởng thành thường dao động từ 30 đến 40 ngày, tùy thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm. Điều này cho phép loài này có thể tái sản xuất nhanh chóng, đáp ứng nhu cầu kiểm soát sâu hại trong mùa vụ.

2.1. Tập tính sống và môi trường sống

Bọ đuôi kìm thường sống trong các khu vực ẩm ướt, gần nguồn thức ăn như sâu hại và các loại côn trùng khác. Chúng có khả năng di chuyển linh hoạt và tìm kiếm thức ăn hiệu quả. Môi trường sống lý tưởng cho bọ đuôi kìm là những nơi có độ ẩm cao và nhiều tàn dư thực vật, giúp chúng dễ dàng ẩn nấp và sinh sản.

III. Phương pháp nhân nuôi và ứng dụng bọ đuôi kìm

Nghiên cứu đã phát triển một quy trình nhân nuôi bọ đuôi kìm Euborellia annulipes trong điều kiện phòng thí nghiệm. Quy trình này bao gồm việc sử dụng các loại thức ăn tự nhiên như rệp xám và cám mèo, giúp tăng tỷ lệ sống sót và khả năng sinh sản của loài này. Việc nhân nuôi thành công bọ đuôi kìm sẽ tạo ra nguồn cung ứng ổn định cho nông dân trong việc kiểm soát sâu hại.

3.1. Quy trình nhân nuôi

Quy trình nhân nuôi bọ đuôi kìm được thực hiện trong các điều kiện kiểm soát, đảm bảo độ ẩm và nhiệt độ phù hợp. Sử dụng các dụng cụ đơn giản và chi phí thấp giúp nông dân dễ dàng áp dụng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nhân nuôi bọ đuôi kìm không chỉ hiệu quả mà còn tiết kiệm chi phí, từ đó khuyến khích nông dân áp dụng rộng rãi trong sản xuất.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về bọ đuôi kìm Euborellia annulipes đã chỉ ra rằng loài này có tiềm năng lớn trong việc kiểm soát sâu hại trên rau cải bắp. Việc áp dụng bọ đuôi kìm trong sản xuất nông nghiệp không chỉ giúp giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm. Khuyến nghị cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân nuôi bọ đuôi kìm để ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp.

4.1. Đề xuất ứng dụng

Đề xuất cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về quy trình nhân nuôi và ứng dụng bọ đuôi kìm trong sản xuất. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để phát triển mô hình sản xuất an toàn, bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sản xuất rau họ hoa thập tự (Brassicaceae), đặc biệt là cải bắp (Brassica oleracea var. capitata), giữ vai trò huyết mạch trong cơ cấu nông nghiệp miền Bắc Việt Nam khi chiếm hơn 50% tổng sản lượng rau cả nước (Bùi Xuân Phong, 2012). Tuy nhiên, phương thức canh tác thâm canh cao độ phụ thuộc vào hóa chất bảo vệ thực vật đã làm suy thoái nghiêm trọng cấu trúc quần xã thiên địch, đẩy sâu hại vào vòng xoáy kháng thuốc và gây khủng hoảng an toàn vệ sinh thực phẩm (Phạm Bình Quyền, 2006; Lê Thị Kim Oanh, 2001). Trong bối cảnh chuyển dịch sang canh tác an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, việc ứng dụng các tác nhân sinh học bản địa nhằm tái thiết lập trạng thái cân bằng sinh thái là yêu cầu cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng: trong khi các nhóm thiên địch như ong ký sinh (Cotesia plutellae, Diadegma semiclausum), bọ rùa (Coccinellidae) hay nhện lớn bắt mồi (Araneae) đã được khảo sát tương đối chi tiết (Phạm Văn Lầm, 1999, 2002; Chi cục BVTV Lâm Đồng, 2001), thì khu hệ bọ đuôi kìm (Dermaptera) trên sinh quần rau thập tự miền Bắc hầu như bị bỏ ngỏ. Các nghiên cứu trước đây chỉ dừng lại ở quy mô thăm dò trên cây mía (Cao Anh Đương và Hà Quang Hùng, 1999, 2005) hoặc cây dừa ở Nam Bộ (Nguyễn Thị Thu Cúc và cộng sự, 2008, 2009), chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu sinh học, sinh thái và quy trình nhân thả áp dụng quy mô nông hộ cho cây rau ngắn ngày.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác định:

• RQ1: Thành phần loài và cấu trúc ưu thế của bọ đuôi kìm bắt mồi trên ruộng cải bắp tại Hà Nội và Hưng Yên gồm những đơn vị phân loại nào?
• RQ2: Các chỉ số sinh học cơ bản (thời gian phát dục, vòng đời, sức sinh sản, tỷ lệ nở) của loài ưu thế Euborellia annulipes biến thiên như thế nào dưới các chế độ nhiệt độ (20°C, 25°C, 30°C) và nền thức ăn khác nhau?
• RQ3: Khả năng triệt tiêu và phản ứng chức năng của E. annulipes đối với sâu tơ (Plutella xylostella) và rệp xám (Brevicoryne brassicae) đạt ngưỡng hiệu quả nào trong điều kiện phòng thí nghiệm, nhà lưới và đồng ruộng?
• RQ4: Làm thế nào để chuẩn hóa quy trình nhân nuôi số lượng lớn bằng vật liệu rẻ tiền và xác định mật độ thả tối ưu ngoài đồng ruộng?
• H1: Quần xã bọ đuôi kìm tồn tại loài ưu thế có tiềm năng khống chế mật độ sâu hại chủ yếu dưới ngưỡng gây hại kinh tế (ETL).
• H2: Thức ăn nhân tạo giàu đạm (cám dinh dưỡng) có thể rút ngắn thời gian phát dục và tăng sức sinh sản của E. annulipes tương đương hoặc vượt trội so với con mồi tự nhiên.
• H3: Thả E. annulipes với mật độ tối ưu kết hợp bảo tồn thiên địch sẽ giảm thiểu số lần phun thuốc hóa học từ 40-60% mà vẫn duy trì năng suất và hiệu quả kinh tế.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp - IPM (Michelbacher và Bacon, 1952; Stern et al., 1959; Kogan, 1998), Lý thuyết Kiểm soát sinh học tăng cường (Augmentative Biological Control) và Lý thuyết Động lực học quần thể thiên địch - vật mồi (Predator-Prey Population Dynamics). Luận án được triển khai trên quy mô 4 huyện trọng điểm: Đông Anh, Gia Lâm (Hà Nội) và Văn Lâm, Yên Mỹ (Hưng Yên) trong giai đoạn 2008–2011 qua 3 vụ Đông Xuân liên tiếp, mang lại giá trị thực tiễn đột phá trong việc xây dựng quy trình nhân nuôi bọ đuôi kìm phân cấp từ phòng thí nghiệm đến hộ nông dân.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về bộ cánh da (Dermaptera) trên thế giới đã hình thành một dòng học thuật kéo dài từ phân loại học hình thái đến sinh thái học ứng dụng. Theo các thống kê của Fabian Haas (1996, 2009) cùng Gullan và Cranston (2000), bộ Dermaptera có khoảng 1.800 loài thuộc 10 họ phân bố toàn cầu. Hoffman (1987) và Choate (2001) đã phân loại chi tiết các loài bọ đuôi kìm tại Bắc Mỹ, xác định Euborellia annulipes (Lucas, 1847) thuộc họ Carcinophoridae (Anisolabididae) là loài phân bố rộng, có hoạt tính săn mồi cao.

Các luồng quan điểm học thuật đối nghịch trong lịch sử xoay quanh tập tính dinh dưỡng của bọ đuôi kìm:

1. Quan điểm xem Dermaptera là côn trùng gây hại thứ cấp/ăn tạp: Bharadwaj (1966) và Hoffman (1987) nhận định một số loài bọ đuôi kìm có thể gặm chồi non, nhấm nháp mô thực vật mọng nước khi mật độ quần thể tăng cao hoặc thiếu hụt thức ăn động vật.
2. Quan điểm khẳng định vai trò thiên địch ăn thịt chủ lực: Situmorang và Gabriel (1998), Roy et al. (2008) cùng Silva et al. (2009) chứng minh tập tính ăn thực vật chỉ là cơ chế sinh tồn tạm thời nhằm duy trì năng lượng và tìm kiếm bạn tình khi nguồn con mồi cạn kiệt. Khi có sự hiện diện của trứng, ấu trùng bộ Lepidoptera, Hemiptera hay Coleoptera, bọ đuôi kìm lập tức chuyển đổi hoàn toàn sang săn mồi chuyên biệt.

Về mặt ứng dụng, các nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận thành công nổi bật của bọ đuôi kìm:

• Nghiên cứu quốc tế 1: Maher và Logan (2007) cùng Shaw và Wallis (2010) tại New Zealand đã khai thác loài Forficula auricularia như tác nhân sinh học chủ lực kiểm soát sâu hại trên vườn cây ăn quả (kiwi và táo). Tương tự, Walston et al. (2003) tại Canada và Gobin et al. (2007) tại Bỉ đã ứng dụng thành công F. auricularia trong quản lý dịch hại trên lê và lựu.
• Nghiên cứu quốc tế 2: Tại Đông Nam Á, Trung tâm Công nghệ Lương thực và Phân bón Đài Loan (FFTC, 2009) phối hợp với Đại học Los Baños và Cục Nông nghiệp Philippines (DAP, 2005) đã hoàn thiện quy trình nhân nuôi hàng loạt loài Euborellia annulata bằng thức ăn công nghiệp kết hợp lõi ngô để thả trên ruộng ngô phòng trừ sâu đục thân (Ostrinia furnacalis), nâng cao sản lượng ngô lên 40% và cắt giảm 8-10% chi phí sản xuất (Nurnina Nonci, 2005).

Tại Việt Nam, các công trình của Tạ Huy Thịnh (2009) đã hệ thống hóa 83 loài bọ đuôi kìm thuộc 8 họ, trong khi Nguyễn Thị Thu Cúc và cộng sự (2008, 2009) ứng dụng thành công Chelisoches morio và Chelisoches variegatus trừ bọ cánh cứng hại dừa. Định vị của luận án này nằm ở điểm giao thoa đột phá: chuyển giao đối tượng nghiên cứu sang hệ sinh thái rau màu ngắn ngày thâm canh cao tại miền Bắc, giải quyết triệt để bài toán rào cản công nghệ nhân nuôi phức tạp của ong ký sinh bằng giải pháp bọ đuôi kìm dễ nhân sinh khối ở cấp độ nông hộ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp - IPM (Rabb và Guthrie, 1970; Kogan, 1998) bằng việc bổ sung dẫn liệu định lượng về vai trò của thiên địch bắt mồi ăn thịt đa thực (generalist predators) trong việc ghìm giữ mật độ sâu hại ngay từ đầu vụ, trước khi sâu hại chạm ngưỡng bùng phát.

Mô hình lý thuyết tương tác ba bậc dinh dưỡng (Tri-trophic interaction: Cây bắp cải - Côn trùng ăn thực vật - Bọ đuôi kìm) được chứng minh thông qua cơ chế kiểm soát kép: vừa ức chế quần thể sâu tơ (Plutella xylostella) ở tầng lá, vừa tiêu diệt rệp xám (Brevicoryne brassicae) và các loài sâu hại hóa nhộng dưới đất như sâu khoang (Spodoptera litura) (tương đồng với phát hiện của Hennessey, 1997 về khả năng diệt ấu trùng và nhộng ruồi đục quả trong đất).

Đặc biệt, nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm củng cố Lý thuyết Lựa chọn chiến lược sinh sản và đầu tư chăm sóc con non (Parental Care Evolution Theory): tập tính liếm trứng, đảo trứng và bảo vệ ổ trứng của bọ đuôi kìm mẹ (E. annulipes) giúp ngăn chặn hoàn toàn sự xâm nhiễm của bào tử nấm mốc và nhện ăn thịt, đảm bảo tỷ lệ nở tự nhiên vượt 84-90% (khẳng định nhận định của James, 2006 và Langston & Powell, 1975).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết chuyên sâu:

1. Lý thuyết Phân vùng ổ sinh thái (Ecological Niche Partitioning): Xác định sự phân bố không gian và tập tính hoạt động ban đêm (nocturnal behavior) của bọ đuôi kìm dưới thảm mục và kẽ đất, bổ trợ hoàn hảo cho các thiên địch hoạt động ban ngày.
2. Lý thuyết Phản ứng chức năng (Holling's Functional Response Type II): Đo lường sức tiêu thụ con mồi hàng ngày của trưởng thành và thiếu trùng bọ đuôi kìm tương ứng với sự gia tăng mật độ dịch hại.
3. Mô hình Nhân nuôi sinh học thích ứng (Adaptive Mass-rearing Model): Tích hợp việc sử dụng thức ăn nhân tạo giàu đạm (cám dinh dưỡng Whiskas) với giá thể đất cát ẩm tối ưu, phá vỡ định kiến cho rằng thiên địch bắt mồi bắt buộc phải nhân nuôi bằng con mồi sống đắt đỏ.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng tối ưu cho các vùng canh tác rau họ thập tự vụ Thu Đông và Đông Xuân ở vùng khí hậu nhiệt đới/cận nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, độ ẩm giá thể duy trì từ 70–80%, và nhiệt độ môi trường dao động trong ngưỡng phát dục 20°C - 30°C.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu theo lập trường triết học thực nghiệm định lượng (Post-positivism / Empirical Realism), kết hợp đa tầng giữa giải phẫu hình thái học côn trùng, sinh học thực nghiệm trong phòng thí nghiệm (laboratoy bioassays), đánh giá bán hiện trường trong nhà lưới (semi-field screen-house trials) và thử nghiệm diện rộng ngoài đồng ruộng (open field trials).

Quy mô mẫu và địa bàn nghiên cứu được thiết kế đa điểm:

• Điều tra hệ sinh thái đồng ruộng: Thực hiện định kỳ 7 ngày/lần trên các trà bắp cải sớm, chính vụ và muộn tại 4 huyện: Gia Lâm, Đông Anh (Hà Nội), Văn Lâm, Yên Mỹ (Hưng Yên).
• Thử nghiệm nhân nuôi sinh học: Đánh giá qua 3 thế hệ liên tiếp ($G_1, G_2, G_3$) với dung lượng mẫu $n = 30 - 50$ cá thể/công thức lặp lại 3-5 lần ở các mức nhiệt độ 20°C, 25°C, 30°C và nhiệt độ phòng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu mẫu và điều tra sinh thái: Sử dụng phương pháp điều tra 5 điểm chéo góc, kết hợp bẫy hố (pitfall traps) chuyên dụng đặt sát mặt đất có mồi nhử để thu thập các loài bọ đuôi kìm hoạt động ban đêm dưới tàn dư thực vật.
• Nghiên cứu hình thái và giải phẫu: Đo đạc kích thước chi tiết (chiều dài thân, gọng kìm, chiều rộng đốt ngực, số đốt râu) dưới kính hiển vi soi nổi có trắc vi thị kính. Định loại dựa trên khóa phân loại chuẩn của Esaki & Ishii (1952), Hoffman (1987), Fabian Haas (2006) và Tạ Huy Thịnh (2009).
• Thử nghiệm độc học sinh thái: Sử dụng tháp phun thuốc chuẩn (Potter Spray Tower) để đánh giá độ mẫn cảm và tỷ lệ tử vong của E. annulipes đối với các hoạt chất thuốc trừ sâu phổ biến (Cartap, Diazinon, Fipronil, Carbosulfan) qua đường tiếp xúc trực tiếp và thức ăn nhiễm độc.
• Quy trình tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp đối chứng số liệu giữa thí nghiệm tủ định ôn vi khí hậu, số liệu điều tra quần thể ngoài tự nhiên và kết quả kiểm soát dịch hại trong mô hình nhà lưới.

Data và phân tích

Số liệu thu thập được xử lý bằng các phần mềm thống kê sinh học chuyên dụng (IRRISTAT 5.0, Excel, SPSS). Các chỉ tiêu trung bình ($\bar{X}$), sai số chuẩn ($SE$), tỷ lệ sống sót, tỷ lệ đực/cái, và hệ số nhân nuôi được kiểm định sai khác bằng phân tích phương sai (ANOVA) và phép thử Duncan ($p < 0.05; p < 0.01$). Xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính biểu diễn mối tương quan mật thiết giữa mật độ E. annulipes và sự biến động số lượng của sâu tơ và rệp xám qua 3 vụ canh tác liên tiếp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xác định cấu trúc thành phần loài bọ đuôi kìm: Đã ghi nhận 4 loài bọ đuôi kìm thuộc 2 họ trên sinh quần rau cải bắp tại Hà Nội và Hưng Yên: Euborellia annulipes Lucas (chiếm ưu thế tuyệt đối 78,5%), Euborellia annulata Fabr. (họ Carcinophoridae), Nala lividipes Dufour và Labidura riparia Pallas (họ Labiduridae).
2. Đặc điểm sinh học và vòng đời của loài ưu thế E. annulipes: Thiếu trùng trải qua 5 tuổi (thỉnh thoảng xuất hiện cá thể 6 tuổi, chiếm ~12%). Ở nhiệt độ 25°C, vòng đời trung bình là 73,4 ± 4,2 ngày. Ở 30°C, thời gian phát dục rút ngắn còn 58,2 ngày; trong khi ở 20°C kéo dài lên 98,5 ngày. Trưởng thành có tuổi thọ cao (con cái sống 149,1 – 198,4 ngày), giao phối nhiều lần và đẻ trung bình 4–5 ổ trứng trong suốt đời sống.
3. Đột phá về thức ăn nhân tạo và sức sinh sản: Nuôi E. annulipes bằng thức ăn công nghiệp cho mèo (cám Whiskas) cho kết quả vượt trội: sức đẻ trứng đạt trung bình 52,7 – 65,4 quả/ổ, tổng số trứng/cái đạt 206,2 – 273,4 quả, tỷ lệ trứng nở đạt 88,6 – 91,2%; cao hơn hẳn so với nghiệm thức chỉ nuôi bằng rệp xám sống (đẻ 38,2 quả/ổ; tỷ lệ nở 81,4%).
4. Khả năng triệt tiêu con mồi và phản ứng chức năng: Một trưởng thành E. annulipes tiêu thụ trung bình 25–40 con rệp xám/ngày, 8–15 sâu non sâu tơ tuổi 2-3/ngày và ăn cả ổ trứng, sâu non tuổi nhỏ của sâu khoang. Trong nhà lưới, thả bọ đuôi kìm với tỷ lệ 1 con/cây cải bắp giúp khống chế 85–92% mật độ rệp xám và sâu tơ sau 7–10 ngày.
5. Tính mẫn cảm với nông dược: E. annulipes cực kỳ mẫn cảm với thuốc trừ sâu phun trực tiếp qua lá dạng lỏng (Cartap, Padan làm chết 70–100% sau 3-4 ngày), nhưng tương đối an toàn khi xử lý thuốc dạng hạt bón gốc (Padan 4H, Regent 0.3G) ở liều khuyến cáo.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp bộ dữ liệu sinh học phân loại và sinh thái thực nghiệm hoàn chỉnh nhất về loài E. annulipes tại miền Bắc Việt Nam, bổ sung luận cứ về vai trò điều hòa sinh thái của bộ Dermaptera trong mạng lưới thức ăn nông nghiệp nhiệt đới.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình nhân nuôi số lượng lớn theo cấu trúc 3 tầng thiết bị: Lọ/hộp nhựa (phòng thí nghiệm) $\rightarrow$ Chậu nhựa thể tích 10–20 lít có giá thể đất cát ẩm mùn cưa (tại hộ nông dân) $\rightarrow$ Ụ đất phủ rơm rạ ẩm ngoài đồng ruộng.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn: Xác định công thức thả bọ đuôi kìm: Thả thiếu trùng tuổi 3-4 hoặc trưởng thành với mật độ $1 - 2\text{ con/m}^2$, thả vào chiều muộn tại các gốc cây cải bắp ngay từ giai đoạn trải lá bàng (15-20 ngày sau trồng).
• Về mặt chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Cục Bảo vệ Thực vật và các cơ quan khuyến nông đưa bọ đuôi kìm vào danh mục tác nhân phòng trừ sinh học ưu tiên trong quy trình sản xuất rau an toàn VietGAP.

Limitations và Future Research

1. Giới hạn không gian và đối tượng cây trồng: Nghiên cứu mới tập trung chủ yếu trên cây bắp cải vụ Đông Xuân tại đồng bằng sông Hồng (Hà Nội, Hưng Yên), chưa mở rộng trên các cây trồng cạn khác (ngô, đậu đỗ, cây có múi) và các tiểu vùng sinh thái khác (miền núi phía Bắc, Tây Nguyên).
2. Giới hạn về chỉ thị phân tử: Các định danh loài hoàn toàn dựa trên đặc điểm hình thái giải phẫu học cổ điển; chưa thực hiện giải trình tự gen (COI barcoding) để phân tích đa dạng di truyền các quần thể địa lý.
3. Hiện tượng ăn thịt đồng loại (Cannibalism): Khi nhân nuôi ở mật độ quá dày trong chậu nhựa mà thiếu thức ăn hoặc độ ẩm không đạt 70-80%, bọ đuôi kìm trưởng thành có xu hướng ăn trứng và thiếu trùng tuổi 1.

Định hướng nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng công nghệ sinh học phân tử để xác lập bản đồ gen quần thể bọ đuôi kìm Việt Nam.
• Nghiên cứu chiết xuất pheromone giới tính và tín hiệu khứu giác (dựa trên hướng nghiên cứu của Josh Sesek, 2008) để phát triển bẫy bán tự động thu hút bọ đuôi kìm ngoài đồng.
• Hoàn thiện công nghệ sản xuất thức ăn nhân tạo phối chế dạng viên nén siêu rẻ nhằm thương mại hóa sản phẩm thiên địch.
• Khảo sát tương tác cạnh tranh/hỗ trợ đa loài giữa bọ đuôi kìm với các loài ong ký sinh (Diadegma semiclausum) trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra bước ngoặt trong tư duy bảo vệ thực vật sinh thái tại Việt Nam:

• Tác động học thuật: Mở ra hướng nghiên cứu mới về côn trùng bắt mồi ăn thịt thuộc bộ Dermaptera, dự kiến đóng góp hàng chục trích dẫn giá trị trong các ấn phẩm quốc tế về quản lý sinh học côn trùng nhiệt đới.
• Tác động ngành nông nghiệp: Chuyển giao mô hình nhân nuôi chi phí cực thấp cho các hợp tác xã sản xuất rau an toàn tại Văn Lâm (Hưng Yên) và Đông Anh (Hà Nội). Nông dân chỉ cần tận dụng chậu nhựa cũ, đất cát và thức ăn gia súc là có thể chủ động sản xuất hàng ngàn cá thể thiên địch mỗi tháng.
• Hiệu quả kinh tế - xã hội: Mô hình ứng dụng bọ đuôi kìm giúp cắt giảm 3–5 lần phun thuốc hóa học/vụ, giảm 35-45% chi phí bảo vệ thực vật, tăng hiệu quả kinh tế ròng từ 15–22% cho người trồng bắp cải, đồng thời loại bỏ nguy cơ tồn dư thuốc BVTV độc hại (như Monitor, Wofatox) trên nông sản.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận phương pháp luận chuẩn xác về sinh học thực nghiệm, kỹ thuật nuôi sinh học và phương pháp đánh giá sinh thái học quần thể côn trùng.
• Giảng viên và nhà khoa học chuyên ngành BVTV/Côn trùng học: Sử dụng các dẫn liệu hình thái, sinh học của E. annulipes và E. annulata làm giáo trình tham khảo chuyên sâu cho các môn Côn trùng nông nghiệp, Phòng trừ sinh học và Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
• Hộ nông dân và Hợp tác xã rau an toàn: Sở hữu cẩm nang quy trình nhân nuôi bọ đuôi kìm đơn giản, rẻ tiền, dễ làm để tự sản xuất thiên địch tại nhà, nâng cao chất lượng rau VietGAP.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Cục BVTV, Chi cục BVTV các tỉnh): Có luận cứ thực chứng vững chắc để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp sinh thái, giảm thiểu hóa chất độc hại.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc chứng minh và định lượng hóa thành công vai trò của bọ đuôi kìm Euborellia annulipes như một mắt xích điều hòa kép trong Lý thuyết Mạng lưới dinh dưỡng nông nghiệp (Agro-food Web Theory): vừa là thiên địch săn mồi ăn thịt hiệu quả cao trên tán lá, vừa là tác nhân dọn dẹp nhộng sâu hại trong đất, đồng thời xác lập mô hình nuôi sinh học phá vỡ thế độc quyền của thức ăn tươi sống bằng cám dinh dưỡng công nghiệp.

2. Tính đổi mới về mặt phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây? So với công trình của FFTC (2009) tại Philippines (nhân nuôi E. annulata bằng lõi ngô phức tạp) hay Nguyễn Thị Thu Cúc (2008) tại miền Nam (chỉ áp dụng trên cây dừa cao bóng), luận án này đã tinh gọn hóa quy trình nhân nuôi 3 cấp (lọ $\rightarrow$ chậu $\rightarrow$ ụ đất ngoài đồng) bằng vật liệu sẵn có, chuẩn hóa độ ẩm giá thể đất-cát (tỷ lệ 3:1, ẩm độ 70-80%) và thử nghiệm thành công trên cây rau ngắn ngày thâm canh cao.

3. Phát hiện bất ngờ nhất về mặt sinh học của loài E. annulipes? Nghiệm thức nuôi bọ đuôi kìm bằng thức ăn khô công nghiệp cho mèo (Whiskas) mang lại tỷ lệ đẻ trứng (206-273 trứng/cái) và tỷ lệ trứng nở (>88%) cao hơn đáng kể so với việc cho ăn hoàn toàn bằng vật mồi sống tự nhiên (rệp xám), trong khi bọ đuôi kìm sinh ra vẫn giữ nguyên năng lực săn bắt mồi phàm ăn khi thả ra đồng ruộng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp thực nghiệm (Replication Protocol) không? Hoàn toàn chi tiết. Luận án cung cấp bộ thông số chuẩn hóa: mật độ cặp bố mẹ ghép đôi (1 đực : 2-3 cái), kích thước hộp nuôi ($20 \times 15 \times 10\text{ cm}$), độ ẩm giá thể (70–80%), chế độ chiếu sáng (10h sáng : 14h tối), định mức thức ăn (cám nghiền bổ sung 2 ngày/lần), và mật độ thả ngoài đồng ($1 - 2\text{ con/m}^2$).

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Tập trung vào 3 mũi nhọn: (1) Tự động hóa dây chuyền nhân sinh khối bọ đuôi kìm thương phẩm; (2) Tổng hợp pheromone tập hợp và dẫn dụ phục vụ bẫy sinh thái; (3) Tích hợp bọ đuôi kìm vào gói giải pháp công nghệ sinh học nông nghiệp tuần hoàn đạt chuẩn quốc tế.

Kết luận

1. Đã thiết lập bức tranh toàn diện đầu tiên về khu hệ bọ đuôi kìm trên rau cải bắp miền Bắc với 4 loài, xác lập Euborellia annulipes là loài bắt mồi ăn thịt chủ lực chiếm tỷ lệ ưu thế 78,5%.
2. Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về vòng đời (58–98 ngày tùy nhiệt độ), 5 tuổi thiếu trùng, sức sinh sản vượt trội (trên 200 trứng/cái) và tập tính chăm sóc trứng độc đáo của E. annulipes.
3. Đột phá trong việc xác định thức ăn công nghiệp cho mèo (Whiskas) là nguồn dinh dưỡng nhân tạo tối ưu để nhân sinh khối E. annulipes với chi phí rẻ và hiệu quả sinh học cao nhất.
4. Chứng minh năng lực khống chế vượt bậc của E. annulipes đối với sâu tơ (P. xylostella) và rệp xám (B. brassicae), đạt hiệu quả 85–92% trong điều kiện bán tự nhiên.
5. Hoàn thiện và chuyển giao thành công Quy trình kỹ thuật nhân nuôi và thả bọ đuôi kìm quy mô nông hộ, mở ra hướng đi bền vững cho vùng sản xuất rau an toàn VietGAP tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở khoa học của ñề tài Trong hệ sinh thái ñồng ruộng, giữa cây trồng, sâu hại và thiên ñịch luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Trong ñiều kiện nguồn thức ăn dồi dào các loài dịch hại thường phát sinh gây hại mạnh vì vậy người sản xuất có xu hướng gia tăng sử dụng thuốc BVTV ñể giữ năng suất cây trồng. Thói quen canh tác ấy ñã diễn ra hàng chục năm, hậu quả là thành phần và số lượng các loài ký sinh thiên ñịch giảm sút nghiêm trọng, không kiểm soát ñược dịch hại nữa. Dịch hại càng phát sinh mạnh, nông dân lại càng phải sử dụng thuốc BVTV nhiều hơn.

Nhiều biện pháp phòng chống sâu hại rau họ hoa thập tự không sử dụng thuốc hóa học ñã ñược nghiên cứu và ñưa vào sử dụng như ña dạng hóa giống cây trồng; sử dụng giống kháng; luân canh, xen canh với cây trồng khác ñể giảm nguồn dịch bệnh, ngắt quãng thời gian tích lũy số lượng của dịch hại; sử dụng thiên ñịch ñể kìm hãm sự gia tăng số lượng dịch hại ngay từ ñầu vụ. Tuy nhiên việc nông dân sử dụng thuốc trừ sâu tràn lan trong một thời gian dài ñã làm suy giảm nguồn thiên ñịch, các biện pháp sinh học phòng chống sâu hại ít ñược nông dân áp dụng. ðã ñến lúc cần phải bảo vệ, khích lệ và nhân thả những loài thiên ñịch có ý nghĩa ñể dần lập lại cân bằng sinh thái trên ñồng ruộng. Xây dựng nền nông nghiệp sinh thái bền vững thì biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM) ñóng vai trò quan trọng trong công tác bảo vệ cây trồng mà trong ñó biện pháp phòng trừ sinh học có một vị trí ñặc biệt (Nguyễn Văn Cảm, 1994) [3].

Nhện lớn bắt mồi, bọ rùa, ong ký sinh, bọ cánh cộc, ruồi ăn rệp. ñã ñược nhiều nhà khoa học nghiên cứu cho thấy hiệu quả phòng trừ sâu hại rau họ hoa thập tự rõ rệt, chúng ñều ñã ñược ñưa vào các tài liệu giảng dạy chuyên ngành, ñặc biệt là chương trình huấn luyện IPM cho 20 nông dân. Sử dụng kiến vàng ñể phòng chống sâu hại cây có múi cũng ñược ứng dụng (Van Mele và Nguyễn Thị Thu Cúc, 2005) [41]. Những kết quả nghiên cứu cơ bản về bọ ñuôi kìm (bộ Dermaptera) và sử dụng chúng ñể phòng trừ sâu hại chưa nhiều, bước ñầu các nhà khoa học của Trường ðại học Cần Thơ ñã nghiên cứu và thử nghiệm thành công nhân thả bọ ñuôi kìm ñể phòng trừ bọ cánh cứng hại dừa ở các tỉnh phía Nam (Nguyễn Thị Thu Cúc và cộng sự, 2008) [8], (Nguyễn Xuân Niệm, 2006a) [23].

Một số Trung tâm BVTV vùng thuộc Cục BVTV ñã bước ñầu thử nghiệm nhân thả bọ ñuôi kìm bắt mồi ñể phòng trừ sâu hại ñậu ñỗ, cây họ cà và rau họ hoa thập tự ñã cho hiệu quả ñáng khích lệ. Rau họ hoa thập tự trồng chủ yếu ở vùng ðồng bằng sông Hồng nên vấn ñề nhân thả thiên ñịch ở phía Bắc cũng cần ñược quan tâm nhiều hơn. Nhân thả một loài thiên ñịch ra ñồng ruộng phụ thuộc nhiều yếu tố như khả năng khống chế sâu, khả năng nhân nuôi số lượng lớn, khả năng duy trì quần thể. trong các yếu tố trên, hầu hết các loài thiên ñịch hiện nay ñã ñược nghiên cứu ñều cơ bản ñáp ứng ñược yêu cầu nhưng khả năng mở rộng mô hình mới là yếu tố quyết ñịnh việc loài ñó có ñược sử dụng rộng rãi hay không; qui trình nhân nuôi ong ký sinh khá phức tạp, cần nhiều trang thiết bị và cơ sở vật chất nên mới chỉ dừng lại ở mức bảo vệ và khích lệ ong ký sinh trên ñồng ruộng, ñặc biệt ở các nước ñang phát triển thì việc thương mại hóa sản phẩm ong ký sinh hoặc nhân nuôi tại hộ nông dân ñều chưa làm ñược.

Ở Thái Lan, Phi-líp-pin ñã sử dụng bọ ñuôi kìm bắt mồi ñể phòng trừ sâu hại ngô, mía thành công (FFTC, 2009) [60]. Ở Việt Nam, các nhà khoa học ở Trường ðại học Cần Thơ và Trung tâm BVTV miền Trung ñã thành công với mô hình nhân nuôi bọ ñuôi kìm bắt mồi tại hộ nông dân ñể phòng trừ bọ cánh cứng hại dừa (Nguyễn Thị Thu Cúc và cộng sự, 2009) [9], (Trung tâm BVTV miền Trung, 2008) [35], Trung tâm BVTV khu 4 và Trung tâm BVTV phía Bắc cũng thành công trong việc nhân nuôi bọ ñuôi kìm bắt mồi tại hộ nông 21 dân ñể phòng trừ sâu hại cải bắp, cà tím, mía (Trung tâm BVTV khu 4, 2008) [34], (Trung tâm BVTV phía Bắc, 2008 và 2009) [36], [37]. Kết quả này mở ra một triển vọng sử dụng bọ ñuôi kìm bắt mồi ñể phòng trừ sâu hại ở quy mô nông hộ.2 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước 1.1 ða dạng thành phần loài bọ ñuôi kìm Bọ ñuôi kìm nằm trong một số bộ côn trùng cổ còn sinh tồn ñến ngày nay. ðã phát hiện nhiều mẫu hóa thạch từ ñầu kỷ Jura, một số ít các hóa thạch giống các hình thái hiện tại của bọ ñuôi kìm họ Labiduridae và Forficulidae ngày nay (Riek, 1970) [103].

Tên gọi bọ ñuôi kìm có nguồn gốc thần thoại liên quan ñến loài côn trùng này có thể chui vào tai người khi ñang ngủ và xâm nhập vào não; hình dạng cặp kìm trông giống như cặp dùi ñược sử dụng ñể ñục thủng tai người hay cặp cánh sau khi mở rộng ra giống hình dạng tai con người cũng là nguyên nhân dẫn ñến tên gọi của bọ ñuôi kìm theo tiếng Anh ngày nay là Earwig (Essig, 1942) [55], (Imms, 1957) [72]. Thành phần loài bọ ñuôi kìm khá phong phú và phân bố rộng khắp thế giới, theo Essig (1942) [55] loài ñược xác ñịnh sớm nhất tại Ca-li-phoóc-ni-a (Mỹ) là loài bọ ñuôi kìm Euborellia annulipes. Chúng ñược tìm thấy ở miền Nam Ca-li-phoóc-ni-a năm 1883, sau ñó mới ñược tìm thấy ở Lốt An-giơ-lét năm 1892. Theo Langston và Powell (1975) [80], bọ ñuôi kìm E.

annulipes thu ñược gần Sác-ra-men-tô (Ca-li-phoóc-ni-a) năm 1885 và không tìm thấy trong một thời gian dài, sau 47 năm chúng mới lại ñược ghi nhận. Theo Fabian Hass (1996) [56], Gullan và Cranston (2000a, 2000b) [65], [66] bộ cánh da (Dermaptera) là một bộ tương ñối nhỏ bao gồm khoảng 1.800 loài côn trùng với 10 họ phân bố trên thế giới. Theo Richard Leung (2004) [102] bọ ñuôi kìm ñược phát hiện ở hầu hết các nơi trên thế giới trừ những vùng băng giá, rất phổ biến ở những vùng khí hậu nóng ẩm.200 loài ñã ñược miêu tả, số lượng này ít hơn so với công bố của Fabian Haas và Gullan trước ñó. Nishida (2008) [92] thu thập ñược 9 loài ở Nhật Bản trong ñó 2 loài thuộc họ Carcinophoridae là Anisolabis maritima và Euborellia annulipes; 2 loài thuộc họ Chelisochidae là Chelisoches morio và Hamaxas nigrorufus; 5 loài thuộc họ Labiidae.

Trong tổng số 9 loài thì loài Euborellia annulipes và Chelisoches morio phân bố rộng. Fabian Haas (2009) [58] ñã công bố những kết quả ñiều tra, ghi nhận thành phần loài bọ ñuôi kìm ở 26 nước trên thế giới. Trong ñó thành phần loài bọ ñuôi kìm ở Công-gô nhiều nhất có tới 128 loài, ở Vê-nê-du-ê-la có 85 loài, ở Ken-ni-a có 54 loài, ở Mỹ có 28 loài, Nhật Bản có 35 loài, Liên bang Nga có 34 loài, ít nhất là Ai-len chỉ có 3 loài. Nhiều loài mới ñược phát hiện sau này, theo Ramamurthi (1973) [101], ghi nhận ñược 3 loài mới ở Thái Lan.

Srivastava (1976) [110] nghiên cứu về bọ ñuôi kìm ở Phi-líp-pin ñã thu thập và mô tả 18 loài thuộc các giống Diplatys, Epilandex, Chaetospania, Auchenomus, Apachyus, Allostethus, Proreus, Adiathella, Kosmetor và Timomenus, trong ñó có 2 loài mới ñược ghi nhận lần ñầu tiên ở Phi-líp-pin. Trong những năm gần ñây, Fabian Haas và Matzke (2005) [57] mô tả loài mới là Schizoproreus vulcanus thuộc họ Chelisochidae ở Sulawesi (In-ñô-nê-xi-a); Petr Kocarek (2006) [97] ghi nhận loài mới ở Campuchia thuộc giống Nala (Labiduridae); Nishikawa (2008) [94] phát hiện ñược 2 loài phụ của loài Anisolabis maritima Bonelli ở Hàn Quốc và Nhật Bản; Ho và Nishikawa (2009) [68], Ho (2010) [69] phát hiện 1 loài mới thuộc giống Challia Burr (Pygidicranidae: Challinae) ở Hồng Kông và Quảng ðông, Trung Quốc. Gần ñây nhất Petr Kocarek (2011) [98] ghi nhận loài Euborellia ornata sp. Theo Zipcodezoo (2010) [120] giống Euborellia chỉ ghi nhận có 14 loài.

Theo Lesley (2012) [82] là 50 loài nhưng cùng với công bố của Petr Kocarek (2011) [98] thì có tổng số 51 loài ñã ñược ghi nhận. 23 Việc phân loại bọ ñuôi kìm cũng ñược nhiều nhà khoa học tiến hành. Esaki và Ishii (1952) [54] phân loại bọ ñuôi kìm bộ Dermaptera theo kiểu hình giải phẫu bên trong, theo cơ quan sinh dục ngoài và phân bố theo vùng ñịa lý ñã chia các loài bọ ñuôi kìm bắt mồi tập trung ở bộ phụ Forficulina gồm tổng họ Pygidicranoidea sinh sống chủ yếu trong các kho chứa ở các nước châu Á, châu Úc, Nam Phi và Nam Mỹ; tổng họ Karschilloidea tập trung ở Nam Phi, tổng họ này chủ yếu là bọ ñuôi kìm ăn kiến; tổng họ Labioidea có 3 họ là Labiidae, Carcinophoridae, Arixeniidae, họ Labiidea phổ biến hơn, họ Arixeniidae bao gồm các loài ký sinh trên dơi; tổng họ Forficuloidea có ba họ là Chelisochidae, Labiduridae, Forficuloidae trong ñó họ Labiduridae phân bố rộng. Trong các giống của các họ thì giống Labidura và Euborellia phổ biến nhất.

Hoffman (1987) [70] ñã ñưa ra thành phần bọ ñuôi kìm ở Mỹ gồm 6 họ. Theo Hoffman vị trí phân loại của loài bọ ñuôi kìm Euborellia annulipes Lucas và loài Euborellia annulata Fabricius trong lớp côn trùng (Insecta) như sau: Bộ: Cánh da (Dermaptera - De Geer, 1773) Họ: Carcinophoridae Họ phụ: Anisolabidinae Giống: Euborellia Burr, 1910 Loài: Euborellia annulipes (Lucas, 1847) Loài Euborellia annulata (Fabricius, 1793) So sánh với danh sách các loài bọ ñuôi kìm của Hoffman ñưa ra năm 1987, Choate (2001) [51] ñã phát hiện và bổ sung thêm 2 loài là Neolobophora ruficeps và Kleter atterimus. Choate cũng ñưa ra hệ thống phân loại ñến họ của các loài bọ ñuôi kìm và sự phân bố cũng như tập tính sống của các loài bọ ñuôi kìm ở Florida. Một số loài ñược mô tả khá chi tiết như: loài Anisolabis maritima phân bố ở Dunedin, St.Petersburg, Sarasota, 24 Cape Sable.

Chúng thường qua ñông bên dưới ñống cỏ biển, các mảnh vỡ tàu thuyền; Loài Euborellia annulipes phân bố ở Lakeland, Fort Myers và Key West; chúng sống bên dưới rác ở những nơi ẩm ướt, dưới các hòn ñá hoặc vỏ cây; Loài Labidura riparia phân bố ở Sanford, Dunedin, Mile Meyers, Haven, Utopia. Chúng sống bên dưới thảm mục ven các ao hồ như Lakeland, Miami, Key West, Punta Gorda hoặc dưới các mảnh vỡ dọc theo bờ biển và có xu tính với ánh sáng; Loài Vostox brunneipennis phân bố ở Okeechobee, Dunedin, St. Augustine, Palatka, Ormond.