Nghiên cứu bệnh do Phytoplasma hại sắn (Manihot esculenta Crantz) tại các tỉnh Đông Nam Bộ

Tìm hiểu về bệnh Phytoplasma hại sắn tại Đông Nam Bộ. Bài viết phân tích nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp phòng trừ để bảo vệ sắn.

• Tác giả: Nguyễn Đức Thành
• Người hướng dẫn: Hà Viết Cường
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh do phytoplasma hại sắn (Manihot esculenta Crantz) tại một số tỉnh Đông Nam Bộ
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh phytoplasma hại sắn

Bệnh phytoplasma hại sắn là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi phytoplasma, một loại vi khuẩn không có thành tế bào. Bệnh này đã được phát hiện tại nhiều tỉnh Đông Nam Bộ, gây ra những thiệt hại đáng kể cho cây sắn. Phytoplasma được truyền bởi các loài côn trùng như rầy, cicada, và được nhân lên trong cây sắn.

1.1. Nguyên nhân gây bệnh

Phytoplasma là một loại vi khuẩn không có thành tế bào, có kích thước nhỏ, chỉ khoảng 0,5-1,0 μm. Chúng không có khả năng di chuyển và cần phải được truyền bởi các loài côn trùng như rầy, cicada.

1.2. Triệu chứng của bệnh

Triệu chứng của bệnh phytoplasma hại sắn bao gồm lá vàng, cây còi cọc, giảm năng suất. Lá của cây sắn bị bệnh thường có màu vàng hoặc xanh nhạt, và có thể xuất hiện các đốm nâu hoặc đen trên lá.

II. Phân tích và đánh giá vấn đề

Bệnh phytoplasma hại sắn đã gây ra những thiệt hại đáng kể cho cây sắn tại nhiều tỉnh Đông Nam Bộ. Theo một số nghiên cứu, bệnh này đã làm giảm năng suất cây sắn xuống còn 30-50%. Do đó, việc nghiên cứu và tìm ra giải pháp để kiểm soát bệnh này là rất cần thiết.

2.1. Tác động của bệnh đến sản xuất sắn

Bệnh phytoplasma hại sắn đã làm giảm năng suất cây sắn, gây ra những thiệt hại kinh tế đáng kể cho người nông dân. Theo một số nghiên cứu, bệnh này đã làm giảm năng suất cây sắn xuống còn 30-50%.

2.2. Khả năng lây lan của bệnh

Bệnh phytoplasma hại sắn có thể lây lan qua các loài côn trùng như rầy, cicada. Do đó, việc kiểm soát bệnh này cần phải được thực hiện một cách tích cực và hiệu quả.

III. Giải pháp và phương pháp kiểm soát bệnh

Để kiểm soát bệnh phytoplasma hại sắn, cần phải thực hiện các biện pháp như sử dụng giống sắn kháng bệnh, áp dụng các kỹ thuật canh tác tốt, và sử dụng các loại thuốc trừ sâu hiệu quả. Ngoài ra, việc nghiên cứu và phát triển các giống sắn mới kháng bệnh cũng là một hướng đi quan trọng.

3.1. Sử dụng giống sắn kháng bệnh

Sử dụng giống sắn kháng bệnh là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để kiểm soát bệnh phytoplasma hại sắn. Các giống sắn kháng bệnh có thể giúp giảm thiểu thiệt hại gây ra bởi bệnh này.

3.2. Áp dụng các kỹ thuật canh tác tốt

Áp dụng các kỹ thuật canh tác tốt như luân canh cây trồng, sử dụng phân bón hữu cơ, và quản lý nước hiệu quả có thể giúp giảm thiểu sự lây lan của bệnh phytoplasma hại sắn.

IV. Kết luận và ứng dụng

Bệnh phytoplasma hại sắn là một bệnh gây hại nghiêm trọng cho cây sắn tại nhiều tỉnh Đông Nam Bộ. Để kiểm soát bệnh này, cần phải thực hiện các biện pháp như sử dụng giống sắn kháng bệnh, áp dụng các kỹ thuật canh tác tốt, và sử dụng các loại thuốc trừ sâu hiệu quả. Việc nghiên cứu và phát triển các giống sắn mới kháng bệnh cũng là một hướng đi quan trọng.

4.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin về bệnh phytoplasma hại sắn, bao gồm nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng của bệnh, và các biện pháp kiểm soát bệnh.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất sắn

Các kết quả nghiên cứu này có thể được ứng dụng trong sản xuất sắn để kiểm soát bệnh phytoplasma hại sắn. Việc sử dụng giống sắn kháng bệnh, áp dụng các kỹ thuật canh tác tốt, và sử dụng các loại thuốc trừ sâu hiệu quả có thể giúp giảm thiểu thiệt hại gây ra bởi bệnh này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây sắn (Manihot esculenta Crantz) giữ vị trí then chốt trong nền nông nghiệp Việt Nam, thuộc nhóm 10 mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực mang lại giá trị kinh tế hàng tỷ USD. Trong giai đoạn năm 2011 - 2014, diện tích trồng sắn cả nước đạt đỉnh điểm trên 558,4 nghìn ha với sản lượng xấp xỉ 9.897,9 nghìn tấn củ tươi, đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghiệp chế biến tinh bột và nhiên liệu sinh học. Tuy nhiên, sự bùng phát của bệnh chổi phù thủy (hay bệnh chổi rồng) đã trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành sản xuất sắn. Xuất hiện rải rác từ năm 2005 tại tỉnh Quảng Ngãi trên giống sắn KM94, bệnh nhanh chóng bùng phát thành các ổ dịch nghiêm trọng tại các vùng nguyên liệu trọng điểm Đông Nam Bộ như Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tây Ninh và Bình Phước. Cây sắn nhiễm bệnh bị suy giảm nghiêm trọng về sinh trưởng, khiến năng suất củ tươi sụt giảm từ 10% đến 30% và hàm lượng tinh bột giảm từ 20% đến 30%, cá biệt có những vùng trên thế giới thiệt hại năng suất lên tới 70% đến 90%.

Trước tình trạng nông dân lúng túng sử dụng sai các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học mà không đem lại hiệu quả, đề tài tập trung giải quyết vấn đề xác định chính xác tác nhân gây bệnh, đặc điểm sinh học và con đường lan truyền của bệnh chổi phù thủy hại sắn tại khu vực Đông Nam Bộ. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: chẩn đoán, giám định phân loại tác nhân phytoplasma ở cấp độ phân tử; thiết kế công cụ chẩn đoán nhanh; đồng thời đánh giá cơ chế truyền bệnh qua đất, hom giống, ghép cây, dây tơ hồng và côn trùng môi giới. Nghiên cứu được thực hiện toàn diện trong giai đoạn 2011 - 2014 tại các tỉnh Đông Nam Bộ cùng một số địa phương đại diện miền Bắc và miền Trung, tạo cơ sở khoa học vững chắc để xây dựng quy trình quản lý dịch hại bền vững cho cây sắn Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng phân loại học hiện đại của vi sinh vật lớp Mollicutes và cơ chế tương tác phân tử giữa ký sinh thực vật với cây chủ. Phytoplasma là nhóm vi khuẩn không có vách tế bào, được bao bọc bởi màng kép đàn hồi với kích thước hiển vi dưới 1 µm, thuộc chi Candidatus Phytoplasma, bộ Acholeplasmatales, ngành Firmicutes. Dựa trên trình tự gen mã hóa 16S RNA ribosome (16S rRNA), hệ thống phân loại quốc tế hiện nay chia phytoplasma thành 33 nhóm phả hệ chính (từ 16SrI đến 16SrXXXIII) cùng hơn 116 nhóm phụ. Bộ gen của phytoplasma có đặc tính nghèo GC với tỷ lệ nucleotide A+T chiếm từ 72% đến 79%, tạo cơ sở cho việc nhận diện bằng các thuốc nhuộm liên kết huỳnh quang.

Cơ chế bệnh học phân tử giải thích hiện tượng rối loạn sinh trưởng dựa trên hoạt động của các protein tiết độc lực (effector proteins) do phytoplasma sản sinh trong mạch rây. Điển hình là protein TENGU gây ức chế con đường sinh tổng hợp auxin của thực vật, làm mất ưu thế ngọn và kích thích phát triển hàng loạt chồi nách vô tính tạo dạng chổi phù thủy. Bên cạnh đó, protein SAP11 làm mất ổn định các yếu tố điều hòa phiên mã họ CINCINNATA và TCP, trong khi protein SAP54 tương tác với RAD23 thúc đẩy thoái hóa các protein MADS-box, dẫn tới hiện tượng diệp hóa hoa và biến vàng lá. Khung lý thuyết dịch tễ học cũng chỉ rõ phytoplasma là sinh vật ký sinh bắt buộc chỉ tồn tại trong mạch phloem và phụ thuộc hoàn toàn vào con đường lây truyền vô tính hoặc qua côn trùng môi giới chích hút thuộc bộ Hemiptera (đặc biệt là họ rầy xanh Cicadellidae với trên 80 loài truyền bệnh đã được ghi nhận).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu và vật liệu nghiên cứu bao gồm hơn 100 mẫu bệnh thu thập từ các giống sắn chủ lực gồm KM94, KM419 và SM937-26 tại các vùng chuyên canh Đông Nam Bộ cùng các mẫu đối chứng sạch bệnh. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại ruộng sản xuất của nông dân theo các cấp độ biểu hiện triệu chứng chổi phù thủy điển hình. Để đạt độ chính xác tối đa, nghiên cứu kết hợp đa dạng các phương pháp phân tích:

Thứ nhất, phân tích siêu cấu trúc mô bệnh bằng kính hiển vi điện tử truyền qua TEM JEOL 1010 và nhuộm huỳnh quang mô mạch rây bằng hợp chất DAPI dưới nguồn sáng kích hoạt tia cực tím có bước sóng 450 - 490 nm.

Thứ hai, phân tích sinh học phân tử bằng kỹ thuật PCR lồng (Nested-PCR) sử dụng cặp mồi phổ quát P1/P7 hoặc R16mF2/R16mR1 ở vòng 1 và cặp mồi R16F2n/R16R2 ở vòng 2 nhằm khuếch đại đoạn gen mục tiêu 16S rRNA có kích thước xấp xỉ 1,2 kb. Lý do lựa chọn PCR lồng là vì phytoplasma phân bố gián đoạn với mật độ rất thấp trong mạch rây sắn, đòi hỏi độ nhạy cao hơn 1.000 lần so với kỹ thuật PCR đơn truyền thống.

Thứ ba, phát triển kỹ thuật nhân gen đẳng nhiệt LAMP-PCR (Loop-Mediated Isothermal Amplification) với bộ 4 mồi chuyên biệt (F3, B3, FIP, BIP) giúp khuếch đại chuỗi DNA mục tiêu lên tới 10^9 đến 10^10 lần ở nhiệt độ cố định 60 - 65°C trong thời gian chỉ từ 15 đến 60 phút.

Toàn bộ dữ liệu giải trình tự nucleotide được phân tích RFLP ảo bằng phần mềm pDRAW32, dựng cây phát sinh chủng loại bằng thuật toán Neighbor-Joining trong phần mềm MEGA 5 với 1.000 lần lặp bootstrap, và xử lý thống kê phân tích phương sai trên chương trình IRRISTAT 4.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm đã đem lại 4 phát hiện khoa học mang tính đột phá về bệnh chổi phù thủy hại sắn tại Việt Nam:

Thứ nhất, kết quả kiểm tra mẫu bệnh bằng kính hiển vi điện tử và nhuộm DAPI đã xác nhận 100% mẫu có triệu chứng chùn ngọn, phân nhánh chổi đều dương tính với phytoplasma, thể hiện cấu trúc tế bào hình trứng và bầu dục kích thước khoảng 200 - 800 nm trong lòng ống rây. Phân tích phả hệ phân tử 16S rRNA xác định phytoplasma hại sắn tại Đông Nam Bộ thuộc ít nhất 2 nhóm chính: nhóm 16SrI (nhóm phụ 16SrI-B, tương đồng 99% với chủng Aster yellows) và nhóm 16SrII (nhóm phụ 16SrII-A, tương đồng 99% với chủng Peanut witches' broom).

Thứ hai, nghiên cứu phát hiện một mẫu phytoplasma ký hiệu YB-01 (mã số Ngân hàng Gen KM360166) thu thập tại tỉnh Yên Bái thuộc nhóm 16SrI nhưng có mô hình cắt enzyme RFLP ảo hoàn toàn khác biệt, đại diện cho một phân nhóm phụ mới chưa từng được ghi nhận trong cơ sở dữ liệu quốc tế.

Thứ ba, nghiên cứu thiết kế thành công bộ mồi LAMP-PCR đặc hiệu gồm 4 vùng trình tự chuyên biệt trên gen 16S rRNA, cho phép phát hiện chính xác phytoplasma nhóm 16SrII từ mẫu DNA tổng số của lá và vỏ thân sắn chỉ sau 45 - 60 phút phản ứng mà không cần máy luân nhiệt đắt tiền.

Thứ tư, khảo sát đặc tính sinh học chứng minh hom giống nhiễm bệnh là nguồn lây truyền chính ngoài sản xuất. Tỷ lệ cây con phát bệnh mọc từ hom cây mẹ nhiễm bệnh đạt từ 90% đến 100%, đồng thời bệnh lan truyền thành công 100% qua phương pháp ghép áp cành và truyền qua dây tơ hồng (Cuscuta spp.). Ngược lại, các thí nghiệm trồng cây khỏe trên nền đất lấy từ ổ dịch cho tỷ lệ nhiễm bệnh là 0%, khẳng định đất không phải là môi trường truyền lan phytoplasma.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng chồi nách phát triển bất thường dạng chổi phù thủy và lá biến vàng co nhỏ được giải thích bởi sự tích tụ mật độ cao của phytoplasma làm tắc nghẽn dòng vận chuyển đường sucrose từ lá xuống rễ củ, kết hợp sự phân tán của độc tố TENGU ức chế hormone sinh trưởng đỉnh. Kết quả này tương đồng với các mô tả bệnh học trên cây sắn tại Thái Lan và Campuchia (nơi nhóm 16SrI và 16SrII cũng là tác nhân chính gây thất thu 50% sản lượng củ), nhưng có sự phân hóa rõ rệt với vùng Nam Mỹ như Brazil và Colombia, nơi bệnh chổi phù thủy và bệnh da cóc chủ yếu do các nhóm phụ 16SrIII-A, 16SrIII-B và 16SrIII-L gây ra.

Dữ liệu phân loại phân tử được minh họa rõ nét qua cây phả hệ Neighbor-Joining và bảng đối sánh cắt đa hình RFLP ảo. Mô hình cắt bởi 17 enzyme giới hạn chuẩn (như AluI, HhaI, RsaI, Sau3AI) trên phần mềm pDRAW32 cho thấy hệ số tương đồng di truyền của các chủng Đông Nam Bộ đạt từ 98,5% đến 99,8% so với các chủng chuẩn quốc tế. Việc phát hiện nhóm phụ mới YB-01 tại miền Bắc mở ra hướng nghiên cứu mới về tính đa dạng sinh thái học của phytoplasma tại các vĩ độ khác nhau. Đáng chú ý, kết quả bẫy đèn và giải phẫu côn trùng thu thập tại vùng sắn Đông Nam Bộ ghi nhận một số loài rầy xanh thuộc họ Cicadellidae có mang DNA phytoplasma, cho thấy nguy cơ lan truyền tự nhiên trên đồng ruộng bên cạnh việc nhân giống bằng hom.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát triệt để bệnh chổi phù thủy hại sắn:

Thứ nhất, thiết lập quy trình kiểm định và sản xuất hom giống sắn sạch bệnh 100%. Trung tâm Khuyến nông quốc gia và các Viện nghiên cứu nông nghiệp cần áp dụng quy trình kiểm định nhanh bằng bộ mồi LAMP-PCR nhóm 16SrII nhằm sàng lọc vật liệu giống đầu dòng trước khi nhân rộng, mục tiêu loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh trước mùa vụ mới.

Thứ tư, áp dụng biện pháp vệ sinh đồng ruộng và xử lý nhiệt hom giống. Nông dân cần thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, nhổ bỏ và tiêu hủy ngay bằng cách chôn lấp hoặc đốt đối với các cây sắn xuất hiện triệu chứng chổi phù thủy khi tỷ lệ bệnh dưới 5%. Đối với hom giống nghi ngờ, tiến hành xử lý ngâm trong nước nóng 50°C trong khoảng thời gian từ 30 đến 45 phút để làm suy giảm hoạt lực của phytoplasma mà không ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm của mắt sắn.

Thứ ba, quản lý và ngăn chặn côn trùng môi giới lan truyền. Các chi cục bảo vệ thực vật địa phương cần thiết lập hệ thống bẫy dính màu vàng theo dõi mật độ rầy xanh chích hút họ Cicadellidae trong giai đoạn sắn từ 1 đến 3 tháng tuổi, kết hợp phun trừ bằng các chế phẩm sinh học như nấm ký sinh Metarhizium anisopliae hoặc Beauveria bassiana nhằm giảm 60% đến 70% mật độ vector truyền bệnh.

Thứ tư, ban hành quy chế kiểm dịch nội địa nghiêm ngặt. Cục Bảo vệ thực vật cần kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển hom giống từ các vùng dịch Đông Nam Bộ sang các vùng trồng sắn trọng điểm chưa nhiễm bệnh ở Tây Nguyên, Trung du miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ, ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch quy mô liên tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ kỹ thuật tại các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các tỉnh trồng sắn trọng điểm: Ứng dụng quy trình chẩn đoán nhuộm huỳnh quang DAPI và kỹ thuật LAMP-PCR để phát hiện sớm dịch hại ngay tại trạm kiểm nghiệm địa phương mà không cần gửi mẫu lên tuyến trung ương.

Thứ hai, các viện nghiên cứu, trung tâm sản xuất giống cây trồng và doanh nghiệp chế biến tinh bột sắn: Sử dụng dữ liệu khoa học để xây dựng tiêu chuẩn sản xuất giống sắn sạch bệnh nuôi cấy mô in vitro (như KM94, KM419), phục hồi nguồn giống chất lượng cao cung cấp cho nông dân.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Vi sinh vật học và Công nghệ sinh học: Tiếp cận tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp định danh phân tử phytoplasma, thiết kế mồi LAMP-PCR và các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại trên nhóm vi sinh vật khó nuôi cấy.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách nông nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Khai thác cơ sở dữ liệu dịch tễ để xây dựng chiến lược quốc gia về phòng ngừa bệnh hại sắn, góp phần bảo vệ kim ngạch xuất khẩu nông sản 1 tỷ USD của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh chổi phù thủy hại sắn có lây lan qua đất trồng hoặc qua hạt giống không?

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm xác nhận bệnh không lây truyền qua đất trồng và không truyền qua hạt giống. Phytoplasma ký sinh bắt buộc trong mạch rây của cây và cơ thể côn trùng, cấu trúc hạt sắn có mạch rây tách rời phôi nên mầm bệnh không thể xâm nhập vào phôi hạt.

Tại sao các loại thuốc trừ nấm và trừ vi khuẩn thông thường không diệt được bệnh chổi phù thủy sắn?

Phytoplasma là vi sinh vật không có vách tế bào peptidoglycan, trong khi hầu hết các loại thuốc trừ vi khuẩn và nấm hoạt động dựa trên cơ chế phá hủy vách tế bào. Ngoài ra, phytoplasma phân bố sâu trong ống rây mạch phloem nên các loại thuốc bảo vệ thực vật thông thường không thể tiếp cận và tiêu diệt mầm bệnh.

Ưu điểm nổi bật của kỹ thuật LAMP-PCR so với kỹ thuật PCR truyền thống là gì?

LAMP-PCR thực hiện nhân bản DNA ở một nhiệt độ cố định (60 - 65°C) trong 45 - 60 phút, độ nhạy cao hơn PCR thông thường từ 10 đến 100 lần, và kết quả có thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường qua độ đục hoặc màu huỳnh quang mà không cần máy luân nhiệt hay thiết bị điện di phức tạp.

Những nhóm phytoplasma nào phổ biến nhất gây hại trên sắn tại Việt Nam?

Kết quả phân tích phân tử xác định hai nhóm phytoplasma chính gây bệnh chổi phù thủy hại sắn tại Việt Nam là nhóm 16SrI (nhóm phụ 16SrI-B) và nhóm 16SrII (nhóm phụ 16SrII-A). Ngoài ra, nghiên cứu còn ghi nhận phân nhóm phụ mới YB-01 thuộc nhóm 16SrI tại Yên Bái.

Nông dân cần thực hiện ngay biện pháp gì khi phát hiện ruộng sắn có triệu chứng bệnh?

Khi phát hiện sắn bị chùn ngọn và mọc nhiều chồi nách, nông dân cần nhổ bỏ toàn bộ cây bệnh đem tiêu hủy xa ruộng, tuyệt đối không lấy thân cây bệnh làm hom giống cho vụ sau, và tiến hành phun trừ rầy xanh chích hút trên ruộng để ngăn chặn lây truyền sang cây khỏe.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn các câu hỏi khoa học và thực tiễn về bệnh chổi phù thủy hại sắn tại Việt Nam với 5 kết luận then chốt:

• Khẳng định phytoplasma là tác nhân chính gây bệnh chổi phù thủy hại sắn tại các tỉnh Đông Nam Bộ.
• Định danh phân tử xác định sự tồn tại của 2 nhóm phytoplasma 16SrI-B và 16SrII-A trên sắn tại Việt Nam, đồng thời phát hiện phân nhóm phụ mới YB-01.
• Ứng dụng thành công kỹ thuật nhuộm DAPI và phát triển bộ mồi LAMP-PCR chuyên biệt cho chẩn đoán nhanh nhóm 16SrII.
• Chứng minh hom giống nhiễm bệnh là con đường lan truyền dịch tễ chủ yếu ngoài đồng ruộng với tỷ lệ truyền bệnh đạt xấp xỉ 100%.
• Cung cấp cơ sở khoa học để loại bỏ việc sử dụng thuốc hóa học sai mục đích, định hướng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp bền vững.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là xây dựng bộ công cụ chẩn đoán phân tử chính xác và phác thảo lộ trình dịch tễ học rõ ràng cho bệnh phytoplasma hại sắn tại Việt Nam. Trong lộ trình 1 - 2 năm tới, các cơ quan chuyên môn cần mở rộng thiết kế bộ mồi LAMP cho nhóm 16SrI và tầm soát toàn diện các loài côn trùng môi giới bộ Hemiptera trên đồng ruộng. Trong giai đoạn 3 - 5 năm tiếp theo, việc chọn tạo các giống sắn kháng bệnh kết hợp hệ thống nhân giống sạch bệnh in vitro sẽ là giải pháp căn cơ nhất. Các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương cần nhanh chóng phối hợp chuyển giao quy trình chẩn đoán LAMP-PCR vào thực tiễn sản xuất nhằm bảo vệ và phát triển bền vững ngành sắn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐỨC THÀNH NGHIÊN CỨU BỆNH DO PHYTOPLASMA HẠI SẮN (Manihot esculenta Crantz) TẠI MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG NAM BỘ Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 62 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: 1. Hà Viết Cường 2. Trịnh Xuân Hoạt NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 Mangh■■ng Luôn 123doc Th■a thu■n l■icam s■tr■ h■u k■t s■ nghi■m t■im■t d■ng là s■website mang kho m■i 1. th■ m■ l■i d■n CH■P ■■u vi■n nh■ng cho kh■ng ng■■i NH■N quy■n chia dùng, l■ CÁC và■I■U s■l■i v■it■t công h■n mua nh■t 2.000 ngh■ bán KHO■N cho tàihi■n ng■■i li■u TH■A tài th■ hàng li■u ■■u ■ t■t dùng.

hi■n THU■N■■i, Khi Vi■t c■ khách b■n l■nh Nam. Chào online hàng v■c: Tác m■ng tr■ không tài phong thành b■n chính■■n khác chuyên thành tíngì d■ng, v■i so nghi■p, viên 123doc. v■i công c■a b■n hoàn ngh■ 123doc g■c. và■■ h■o, thông B■n n■p có tin, cao th■ ti■n ngo■i tính phóng vào ng■,.Khách trách tài to,kho■n nhi■m thu nh■■■i c■a hàng tùy123doc, v■i ý.

cót■ng th■b■n d■ ng■■i ■■■c dàng s■ dùng. tra c■u M■c h■■ng tàitiêu li■u m■t■■u nh■ng hàng quy■n cáchc■a chính l■i123doc.net sau xác,n■p nhanh ti■n tr■ chóng. trên thành th■ vi■n tài li■u online l■n nh■t Vi■t Nam, cung c■p nh■ng tài li■u ■■c không th■ tìm th■y trên th■ tr■■ng ngo■i tr■ 123doc. website Nhi■u event thú v■, event ki■m ti■n thi■t th■c.

123doc luôn luôn t■o c■ h■i gia t■ng thu nh■p online cho t■t c■ các thành viên c■a website. Mangh■n Luôn Th■a Xu■t Sau Nhi■u 123doc khi h■■ng phát thu■n l■i event cam s■ nh■n m■t tr■ t■ h■u k■t s■ thú nghi■m t■i ýxác n■m t■■ng m■t d■ng v■, là s■nh■n■■i, website ra mang event kho m■i 1. t■ot■ th■ m■■■ng l■i c■ng ki■m d■n 123doc CH■P ■■u ■■ng vi■n nh■ng cho ti■n h■■ã kh■ng ng■■i NH■N quy■n th■ng thi■t chia t■ng ki■m dùng, l■ CÁC s■ th■c. s■ l■i b■■c v■i■I■U ti■n vàchuy■n t■t công h■n mua 123doc online kh■ng nh■t ■■nh 2.000 ngh■ bán KHO■N sang b■ng luôn cho tài hi■n ng■■i li■u ph■n luôn tài TH■A tài v■ th■ li■u hàng t■o li■u thông dùng.

■■u ■ tin tríhi■n THU■N hi■u c■ c■a ■■i, t■t h■i Khi qu■ mình Vi■t xác c■ khách gia b■n nh■t, minh trong l■nh Nam. t■ng Chào online hàng uy tài v■c: l■nh thu Tác m■ng tín kho■n tr■ nh■p không tài phong v■c caothành b■n chính ■■n email nh■t. tài online khác chuyên li■u thành tínb■n Mong gì cho d■ng, và v■i so■ã ■■ng nghi■p, viên kinh t■t 123doc.net! v■i mu■n công c■a c■ doanh b■n các hoàn mang ngh■ 123doc ký g■c. thành v■i h■o, Chúng l■i ■■ thông B■n và ■■n 123doc.netLink cho viên Tính n■p có tôi tin, c■ng c■a cao th■ cung ti■n ngo■i■■ng tính website.

phóng th■i vào c■p ■i■m ng■,.Khách trách xác tài D■ch xã to,kho■n th■c nhi■m h■i ■■i thutháng V■ nh■ m■t s■ c■a■■■c (nh■ hàng tùy ■■■c ngu■n 5/2014; 123doc, v■i ý. cóg■i t■ng th■ tài 123doc v■ mô ■■a nguyên b■n d■ ng■■i t■ dàng s■ ■■■c v■■t d■■i tri dùng. ch■tra■ây) th■c m■c email c■u M■c h■■ng quý 100.000 cho tài b■n tiêu báu, li■u■ã b■n, ■■ng nh■ng hàng ■■u phong m■t l■■t tùyquy■n cách truy thu■c phú, ky,■a c■a c■p chính l■i b■n vào 123doc.net m■i d■ng, sau xác, các vuingày, n■p lòng “■i■u nhanh giàu■■ng ti■n s■ tr■ giá Kho■n chóng. h■u trên thành tr■ ■■ng nh■p 2.000 website Th■a th■ email vi■n th■i Thu■n c■a thành mong tài v■ li■u mình viên mu■n S■ ■■ng online và D■ng click t■o l■n■i■u ký, D■ch vào nh■t l■t link ki■n V■” vào Vi■t 123doc top sau cho ■ây Nam,■ã 200 cho cung các các (sau ■âynh■ng g■iwebsite c■p users ■■■c cóph■ thêm tài bi■n g■ithu li■u t■t■■c nh■t nh■p.

T■it■i không t■ng Chính Vi■tth■i th■ Nam,■i■m, vì v■y tìm t■123doc.net th■y l■chúng tìm trên ki■m tôi th■ ■■i racóthu■c tr■■ng th■nh■m c■p top ■áp ngo■i 3nh■t ■KTTSDDV ■ng Google. Nh■n nhu c■utheo chiaquy■t danh s■ tài hi■u .li■udo ch■t c■ng ■■ng l■■ng vàbình ki■mch■n ti■n là online. website ki■m ti■n online hi■u qu■ và uy tín nh■t. Luônh■n 123doc Sau Th■a Xu■tkhi h■■ng phát thu■n cam nh■n m■tt■k■t s■ t■i ýxác n■m t■■ng d■ng là s■ nh■n■■i, website ra mang 1.

t■o ■■ng t■l■i c■ng d■n 123doc CH■P ■■u ■■ng nh■ngh■■ã NH■N quy■n th■ng chia t■ng ki■mCÁC s■s■ l■i b■■c■I■U ti■n vàchuy■n t■t mua online kh■ng nh■t bán KHO■N■■nh sang b■ng cho tài ng■■i li■u ph■n tài TH■A v■li■u hàngthông dùng. ■■u tríTHU■N hi■u c■atin Khi qu■ mình Vi■t xác khách nh■t, minh trong Nam. Chào hàng uy tài l■nh Tác m■ng tín kho■n tr■ phong v■c caothành b■n ■■n email nh■t. tàichuyên li■u thành b■n Mong và v■i ■ã ■■ng nghi■p, viên kinh 123doc.net! mu■n c■a doanh hoàn mang 123doc kýonline.

v■i h■o, Chúng l■ivà ■■ ■■n 123doc.netLink cho Tính n■p tôi c■ng cao cung ti■n ■■ng tính th■i vào c■p ■i■m trách xác tài D■ch xãkho■n th■c nhi■m ■■i h■itháng V■m■t s■ c■a■■■c (nh■ ■■■c ngu■n 5/2014; 123doc, v■i g■i t■ng tài 123doc v■ mô ■■a nguyên b■n ng■■i t■s■ v■■t d■■i■■■c tri dùng. ch■ ■ây) th■c m■c email M■c h■■ng quý 100.000 chob■n tiêu báu, ■ã b■n, ■■ng nh■ng hàng ■■u phong l■■t tùyquy■n truy thu■c phú, ky,■a c■a c■pl■i b■n vào 123doc.net m■i d■ng, sau các vuingày, n■p lòng “■i■u giàu■■ng ti■n s■ tr■ giá Kho■n h■u trên thành tr■ ■■ng nh■p 2.000 website Th■a th■ email vi■n th■i Thu■n c■a thành mong tài v■ li■u mình viên mu■n S■ ■■ng online và D■ng click t■o l■n■i■u ký, D■ch vào nh■t l■t link ki■n V■” vào Vi■t 123doc top sau cho Nam,■ây ■ã 200 cho cung các các (sau ■âynh■ng g■iwebsite c■p users ■■■c cóph■ thêm tài bi■n g■ithu li■u t■t■■c nh■t nh■p. T■it■i không t■ng Chính Vi■tth■i th■ Nam, ■i■m, vì v■y tìm t■123doc.net th■y l■chúng tìm trên ki■m tôi th■ ■■i racóthu■c tr■■ng th■nh■m c■p top ■áp ngo■i 3nh■t ■KTTSDDV ■ng Google. Nh■n nhu c■utheo chiaquy■t danh s■ tàihi■u .li■udo ch■t c■ng ■■ng l■■ng vàbình ki■mch■n ti■n là online.

website ki■m ti■n online hi■u qu■ và uy tín nh■t. Luônh■n Th■a Xu■t Sau Nhi■u 123doc Mangkhi h■■ng phát thu■n l■i event cam s■ nh■n m■t tr■ t■ h■u k■t s■ thú nghi■m t■i ýxác n■m t■■ng m■t d■ng v■, là s■ nh■n■■i, website ra mang event kho m■i 1. t■ot■ th■ m■■■ng l■i c■ng ki■m d■n 123doc CH■P ■■u ■■ng vi■n nh■ng cho ti■n h■■ã kh■ng ng■■i NH■N quy■n th■ng thi■t chia t■ng ki■m dùng, l■ CÁC s■ th■c. s■ l■i b■■c v■i■I■U ti■n vàchuy■n t■t công h■n mua 123doc online kh■ng nh■t ■■nh 2.000 ngh■ bán KHO■N sang b■ng luôn cho tài hi■n ng■■i li■u ph■n luôn tài TH■A tài v■ th■ li■u hàng t■o li■u thông dùng.

■■u ■ tin tríhi■n THU■N hi■u c■ c■a ■■i, t■t h■i Khi qu■ mình Vi■t xác c■ khách gia b■n nh■t, minh trong l■nh Nam. t■ng Chào online hàng uy tài v■c: l■nh thu Tác m■ng tín kho■n tr■ nh■p không tài phong v■c caothành b■n chính ■■n email nh■t. tài online khác chuyên li■u thành tínb■n Mong gì cho d■ng, và v■i so■ã ■■ng nghi■p, viên kinh t■t 123doc.net! v■i mu■n công c■a c■ doanh b■n các hoàn mang ngh■ 123doc ký g■c. thành v■i h■o, Chúng l■i thông B■n và ■■ ■■n 123doc.netLink cho viên Tính n■p có tôi tin, c■ng c■a cao th■ cung ti■n ngo■i■■ng tính website.

phóng th■i vào c■p ■i■m ng■,.Khách trách xác tài D■ch xã to,kho■n th■c nhi■m h■i ■■i thutháng V■ nh■ m■t s■ c■a■■■c (nh■ hàng tùy ■■■c ngu■n 5/2014; 123doc, v■i ý. cóg■i t■ng th■ tài 123doc v■ mô ■■a nguyên b■n d■ ng■■i t■ dàng s■ v■■t d■■i■■■c tri dùng. ch■ tra■ây) th■c m■c email c■u M■c h■■ng quý 100.000 cho tài b■n tiêu báu, li■u■ã b■n, ■■ng nh■ng hàng ■■u phong m■t l■■t tùyquy■n cách truy thu■c phú, ky,■a c■a c■p chính l■i b■n vào 123doc.net m■i d■ng, sau xác, các vuingày, n■p lòng “■i■u nhanh giàu■■ng ti■n s■ tr■ giá Kho■n chóng. h■u trên thành tr■ ■■ng nh■p 2.000 website Th■a th■ email vi■n th■i Thu■n c■a thành mong tài v■ li■u mình viên mu■n S■ ■■ng online và D■ng click t■o l■n■i■u ký, D■ch vào nh■t l■t link ki■n V■” vào Vi■t 123doc top sau cho Nam,■ây ■ã 200 cho cung các các (sau ■âynh■ng g■iwebsite c■p users ■■■c cóph■ thêm tài bi■n g■ithu li■u t■t■■c nh■t nh■p.

T■it■i không t■ng Chính Vi■tth■i th■ Nam, ■i■m, vì v■y tìm t■123doc.net th■y l■chúng tìm trên ki■m tôi th■ ■■i racóthu■c tr■■ng th■nh■m c■p top ■áp ngo■i 3nh■t ■KTTSDDV ■ng Google. Nh■n nhu c■utheo chiaquy■t danh s■ tàihi■u .li■udo ch■t c■ng ■■ng l■■ng vàbình ki■mch■n ti■n là online. website ki■m ti■n online hi■u qu■ và uy tín nh■t. u■t phát Nhi■u Mang Luôn 123doc Th■a Xu■t Sau khi h■n h■■ng phát thu■n l■i event s■ cam nh■n t■ m■t tr■ t■ h■u ýk■t s■ thú nghi■m t■i ýt■■ng xác n■m t■■ng m■t d■ng v■, là s■ nh■n■■i, website ra mang event t■o kho m■i 1.

t■ot■ ■■ng c■ng th■ m■ l■i c■ng ki■m d■n ■■ng 123doc CH■P ■■u ■■ng vi■n nh■ng cho ti■n h■■ã kh■ng ng■■i NH■N quy■n th■ng thi■t chia ki■m t■ng ki■m dùng, l■ CÁC s■ th■c. ti■n s■ l■i b■■c v■i■I■U ti■n vàchuy■n t■t công online h■n mua 123doc online kh■ng nh■t ■■nh 2.000 ngh■ bán KHO■N b■ng sang b■ng luôn cho tài hi■n tài ng■■i li■u ph■n luôn tài TH■A li■u tài v■ th■ li■u hàng t■o li■u thông dùng. trí hi■u hi■n■■u ■ tin THU■N hi■u c■ c■a ■■i, qu■ t■t h■i Khi qu■ mình Vi■t xác c■ khách gia nh■t, b■n nh■t, minh trong l■nh Nam. t■ng Chào online uy hàng uy tài v■c: l■nh thu Tác tín m■ng tín kho■n tr■ cao nh■p không tài phong v■c caothành b■n chính nh■t.

tài online khác chuyên li■u thành tín Mong b■n Mong gì cho d■ng, và v■i so■ã ■■ng nghi■p, viên kinh mu■n t■t 123doc.net! v■i mu■n công c■a c■ doanh b■n mang các hoàn mang ngh■ 123doc ký g■c. thành v■i l■i h■o, Chúng l■i thông B■n cho và ■■ ■■n ■■ng 123doc.netLink cho viên Tính n■p có c■ng tôi tin, c■ng c■a cao th■ cung ti■n ngo■i■■ng tính website. phóng th■i vào c■p ■i■m ng■,.Khách trách xác xã tài D■ch xã to,h■i kho■n th■c nhi■m h■i thum■t ■■i tháng V■ nh■ m■t s■ c■a■■■c (nh■ hàng ngu■n tùy ■■■c ngu■n 5/2014; 123doc, v■i ý. cótài g■i t■ng th■ tài 123doc■■a nguyên v■ mô nguyên b■n d■ ng■■i t■ dàng s■ v■■t tri d■■i■■■c tri dùng.

ch■ th■c tra■ây) th■c m■c email c■u quý M■c h■■ng quý 100.000 cho tài báu, b■n tiêu báu, li■u■ã b■n, ■■ng nh■ng phong hàng ■■u phong m■t l■■t tùyphú, quy■n cách truy ■a thu■c phú, ky,■a c■a c■p chính l■i b■n vào d■ng, 123doc.net m■i d■ng, sau xác, các vuingày, n■p giàu lòng “■i■u nhanh giàu■■ng ti■n giá s■ tr■ giá Kho■n chóng. h■u tr■ trên■■ng thành tr■ ■■ng nh■p 2.000 website Th■a th■ email th■i vi■n th■i Thu■n mong c■a thành mong tài v■ li■u mình mu■n viên mu■n S■ ■■ng online và D■ng t■o ■i■u click t■o l■n■i■u ký, D■ch vào nh■t l■t link ki■n ki■n V■” vào Vi■t 123doc cho top sau cho Nam,■ây cho■ã 200 cho cung các các các (sau g■i ■âynh■ng users website c■p users có■■■c cóph■ thêm thêm tài bi■n g■i thu thu li■u t■t■■c nh■p. T■it■i Chính không t■ng Chính Vi■tth■i vìth■ Nam, ■i■m, vìv■y v■y tìm 123doc.net th■y l■chúng tìm trên ki■m tôi ra th■ ■■i racó■■i thu■c tr■■ng th■ nh■m nh■m c■p top ■áp ■áp ngo■i ■ng 3nh■t ■KTTSDDV ■ng Google.