Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao. Các sản phẩm chăn nuôi là nguồn thực phẩm chính cung cấp cho con người, nên các yêu cầu về số lượng và chất lượng đặt ra ngày càng cao. Với mục tiêu là phát triển chăn nuôi theo hướng tập trung công nghiệp với quy mô nhỏ, vừa, có năng suất, chất lượng đảm bảo vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm. Trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách khuyến khích ngành chăn nuôi phát triển và mang lại hiệu quả kinh tế khả quan và thiết thực cho người chăn nuôi.
Trong ngành chăn nuôi nói chung ngành chăn nuôi lợn nói riêng chiếm một vị trí quan trọng trong nghành kinh tế quốc dân. Chăn nuôi lợn không chỉ cung cấp phần lớn thịt tiêu thụ hàng ngày, là nguồn cung cấp phân hữu cơ quan trọng cho trồng trọt và là nguồn cung cấp các sản phẩm phụ: da, lông, mỡ… cho ngành công nghiệp chế biến. Đối với nước ta ngành chăn nuôi lợn không những góp phần xóa đói giảm nghèo cho bà con nông dân mà đã có nhiều hộ gia đình vươn lên làm giàu từ nghành chăn nuôi lợn, giải quyết tốt công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người nông dân. Vì thế chăn nuôi lợn đã thu được những kết quả vượt bậc cả về số lượng cũng như chất lượng.
Bên cạnh những điều kiện thuận lợi, chúng ta còn gặp phải những khó khăn, hạn chế trong việc phát triển chăn nuôi lợn. Đó là tình hình dịch bệnh xảy ra ngày càng phức tạp đã gây ra những thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Những bệnh truyền nhiễm có tính chất lây lan mạnh, gây thiệt hại lớn thì bệnh ký sinh trùng cũng gây thiệt hại không nhỏ cho ngành chăn nuôi lợn. Bên cạnh đó, nước ta nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm và n 2 mưa nhiều nên có khu hệ ký sinh trùng động vật phong phú và đa dạng.
Bệnh ký sinh trùng nói chung và bệnh giun tròn đường tiêu hóa lợn nói riêng tuy không gây chết lợn hàng loạt, nhưng nó làm cho lợn còi cọc, chậm lớn, ảnh hưởng lớn tới năng suất chăn nuôi cũng như chất lượng sản phẩm. Ở lợn cho đến nay đã phát hiện 52 loài ký trùng gồm: giun tròn, sán lá, sán dây, đơn bào, côn trùng ký sinh. Trong đó, có một số loài ký sinh trùng phổ biến mà lợn nhiễm với tỷ lệ và cường độ cao như: bệnh sán lá gan, bệnh giun tròn, bệnh ghẻ. Những bệnh trên đã gây ra các tổn thương và viêm kế phát do vi khuẩn tại các nội quan của lợn, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của lợn đặc biệt là tiêu tốn thức ăn, giảm tăng trọng từ 15 - 20% so với lợn không bị bệnh.
Huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên là một huyện miền núi, nền kinh tế chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, ngành chăn nuôi lợn đang từng bước được phát triển. Bên cạnh đó tình hình bệnh tật ngày càng phức tạp đặc biệt là bệnh giun tròn đường tiêu hóa lợn. Xuất phát từ nhu cầu thực tế sản xuất chăn nuôi lợn của huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Những biến động về tình hình nhiễm giun tròn đường tiêu hóa lợn tại một số xã thuộc huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên và sử dụng thuốc Hanmectin-25 điều trị”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn tại huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên.
- Xác định tỉ lệ và cường độ nhiễm giun tròn ở đường tiêu hóa lợn tại một số xã thuộc huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên. - Nghiên cứu một số triệu trứng lâm sàng điển hình và đặc điểm bệnh tích của giun tròn đường tiêu hóa ở lợn. n 3 - Sử dụng thuốc Hanmectin-25 điều trị và đề xuất biện pháp phòng bệnh giun tròn đường tiêu hóa lợn tại một số xã thuộc huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên. Mục đích nghiên cứu Làm sáng tỏ những thông tin về bệnh giun tròn ở đường tiêu hóa lợn, có cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun tròn trên lợn.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Đề tài là thông tin khoa học về tình hình cảm nhiễm của bệnh giun tròn đường tiêu hóa lợn ở huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên. - Ý nghĩa thực tiễn: Đề tài là cơ sở khoa học khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh giun tròn đường tiêu hóa cho lợn một cách hiệu quả. Hạn chế sự nhiễm mầm bệnh từ môi trường vào cơ thể lợn, từ đó hạn chế những thiệt hại mà bệnh gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn 2. Vị trí của giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn trong hệ thống phân loại động vật. Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [10] cho biết: Ở lợn, cho đến nay đã phát hiện được 52 loài ký sinh trùng gồm giun tròn, sán dây, sán lá, đơn bào, côn trùng ký sinh.
Trong đó, có một số loài ký sinh trùng phổ biến mà lợn nhiễm với tỷ lệ và cường độ cao như bệnh giun đũa lợn do Ascaris suum, bệnh sán lá ruột lợn do Fascioloposis buski.Những bệnh này đã gây ra các tổn thương và viêm nhiễm kế phát do vi khuẩn các nội tạng của lợn, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của lợn đặc biệt là tiêu tốn thức ăn, giảm tăng trọng từ 15 - 20% so với lợn không mắc bệnh. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1998) [15]: Ký sinh trùng phân bố rất rộng trong thiên nhiên gồm các đại diện của 20 lớp động vật khác nhau. Có số lượng loài phong phú nhất là ở loài nguyên sinh động vật trên 3000 loài. Giun sán gồm đại diện của 13 lớp: Lớp sán lá gần 3000 loài, lớp giun tròn gần 3000 loài, lớp sán dây gần 1500 loài, lớp giun đầu gai 500 loài.
Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [8] cho biết: Lớp giun tròn thuộc ngành giun tròn Nemathelminthes bao gồm hơn 500.000 loài sống ở các điều kiện sinh thái khác nhau và phân bố rộng trên toàn cầu. Phần lớn giun tròn sống tự do, chỉ một số ít sống ký sinh ở động vật và thực vật trong khu hệ giun sán ký sinh ở gia súc Việt Nam đã thống kê được 90 loài giun tròn. Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [8], các giun tròn ký sinh có liên quan nhiều tới thú y gồm các bộ phụ: n 5 + Bộ phụ giun đũa (Ascaridata) + Bộ phụ giun kim (Oxyurata) + Bộ phụ giun tóc (Trichocephalata) + Bộ phụ giun lươn (Rhabdiasata) + Bộ phụ giun xoăn (Strongylata) + Bộ phụ giun đuôi xoắn (Spirurata) + Bộ phụ giun chỉ (Filariata) Những nghiên cứu của Chu Thị Thơm và cs (2006) [23], Phan Lục và cs (2006) [17] đều cho biết: giun tròn thuộc lớp Nematoda có hơn 3.000 loài sống ký sinh nhưng giun tròn ký sinh ở súc vật nuôi thuộc các bộ phụ sau: + Bộ phụ giun kim + Bộ phụ giun đũa + Bộ phụ giun xoăn + Bộ phụ giun tóc + Bộ phụ giun đuôi xoắn (Spirulata) + Bộ phụ giun chỉ + Bộ phụ Dictyophymata + Bộ phụ giun lươn + Bộ phụ Cucullanata Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [25], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [14], hệ thống phân loại của một số loài giun tròn ở đường tiêu hoá lợn được sắp xếp theo vị trí như sau: Ngành Nemathelminthes Schneidier, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Secernenea Linstow, 1905 Bộ Spirurida Chitwood, 1933 Phân bộ Ascaridata Skrjabin et Schulz, 1940 n 6 Họ Ascarididae Baird, 1853 Phân họ Ascaridoidea Railliet et Henry, 1915 Giống Ascaris Linnaeus, 1758 Loài Acaris suum Goeze, 1782. Phân lớp Enoplia Chitwood, 1933 Bộ Trichocephaliada Skrjabin et Schulz, 1928 Phân bộ Trichocephalata Skrjabin et Schulz, 1928 Họ Trichocephalidea Bard, 1953 Phân họ Trichocephalinae Ransom, 1911 Giống Trichocephalus Schrank, 1788 Loài Trichocephalus suis schrank, 1788 Phân lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Rhabditida Chitwood, 1933 Phân bộ Rhabditina Chitwood, 1933 Họ Strongyloididae Chitwood et Mcinstosch, 1934 Giống Strongyloides Grassi, 1879 Loài Strongyloides papillosus (Wedl, 1856) Loài Strongyloides ransomi (Schwartz et Alicata, 1930) Họ Trichostrongydae Witen berg, 1925 Phân họ Oesophagostomatinae Railliet, 1916 Giống Oesophagostomum Molin, 1861 Loài Oesophagostomum dentatum (Rudolphi, 1803) Loài Oesophagostomum brevicaudatum (Shwartz et Alicata, 1930) Loài Oesophagostomum longicaudum (Goodey, 1925) n 7 2.
Thành phần giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn. Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [14] cho biết, thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hóa lợn gồm: Giống Loài Trichocephalu Sachrnk, 1788 Trichocephalus suis Schrank, 1788 Strongylodes papillosus ( Wedl, 1856) Strongyloides Grassi, 1879 Strongylodes ransomi Schwartz et Alicata, 1930 Ascaris Linnacus, 1758 Ascaris suum Goeze, 1782 Oesophagostomum dentatum ( Rudolphi, 1803) Oesophagostomum brevicaudatum OesophagostomumMolin, 1861 (Shwartz et Alicata, 1930) Oesophagostomum longicaudum (Goodey, 1925) Nguyễn Thị Lê (1998) [15] cho rằng: Giun tròn ký sinh gây bệnh nguy hiểm cho người, động vật chủ yếu gồm các đại diện thuộc các bộ sau: Trichocephaliadae, Strongyloidida, Oxyurida, Ascaridida, Spirurida. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài giun tròn đường tiêu hóa lợn Theo Nguyễn Thi Kim Lan (2012) [8], Chu Thị Thơm và cs [23]: Giun tròn thuộc lớp Nematoda, ngành Nemathelminthes, cơ thể hình ống, hình sợi nhưng hai đầu thon nhỏ dần hoặc hình ống phân thuỳ có thể hình thoi, hình tròn, hai bên đối xứng có mặt lưng và mặt bụng không phân đốt. Đầu tù, đuôi nhọn, có giun đực và giun cái.
Giun cái lớn hơn giun đực, giun đực đuôi cong, giun cái đuôi thẳng. Kích thước giun thay đổi tuỳ loài, dao động từ vài mm đến vài chục cm. Giun tròn gồm nhiều loài sống ký sinh ở động vật và thực vật. n 8 * Đặc điểm hình thái giun đũa lợn ( Ascaris suum) Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (1997) [9], giun đũa lợn thuộc họ Ascaridae, loài Ascaris suum ký sinh ở ruột non lợn nhà và lợn rừng.
Theo Phan Lục và cs (2006) [17], giun đũa lợn có màu trắng sữa, hình ống, hai đầu hơi nhọn. Đầu giun đũa có 3 môi bao bọc quanh miệng (1 môi ở phía lưng, 2 môi ở phía bụng). Trên rìa môi có một hàng răng cưa rất rõ, cấu tạo của răng này rất khác nhau giữa hai loài giun đũa, hàng răng cưa ở giun đũa người không rõ bằng giun đũa lợn. Giun đực dài 12 - 15 cm, đường kính 3,2 - 4,4 mm.
Đoạn đuôi cong về phía bụng. Trên mặt bụng ở mỗi bên có từ 69 - 75 gai thịt, có 7 gai thịt sau hậu môn, những gai thịt khác xếp trên một rồi trên hai hàng, một gai thịt lẻ ở trước hậu môn.