MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ lâu ở nhiều nước chó được xem như một người bạn thân thiện của con người nhờ vào bản tính thông minh, nhanh nhẹn, dũng cảm và đặc biệt là trung thành với người nuôi nên được nuôi cho nhiều mục đích khác nhau của con người như: trông nhà, làm xiếc, đi săn, làm cảnh và là nguồn thực phẩm cho con người với giá trị dinh dưỡng cao. Những năm gần đây, nền kinh tế phát triển, đời sống dân trí được nâng cao và cải thiện, do vậy việc nuôi chó giữ nhà, làm cảnh và làm kinh tế được quan tâm chú ý trong nhiều gia đình người dân Thái Nguyên. Song chó là loài vật rất mẫn cảm với các tác nhân gây bệnh.
Bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus và bệnh do ký sinh trùng đã và đang làm chết nhiều chó ở Thái Nguyên, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều hộ chăn nuôi. Các nhà khoa học nước ta đã xác định được 26 loài giun sán ký sinh ở chó, trong đó bệnh giun đũa chó khá phổ biến. Bệnh giun đũa nói riêng đã gây ra những tác hại nhiều cho chăn nuôi chó nhất là chó non, do ký sinh ở đường tiêu hóa của chó, thường xuyên cướp chất dinh dưỡng làm cho chó chậm lớn, còi cọc giảm sức đề kháng, tạo cơ hội cho mầm bệnh khác phát triển. Một số ấu trùng giun đũa còn gây bệnh cho người.
Tuy nhiên, chưa có tài liệu nghiên cứu chính thức nào về tình hình nhiễm giun đũa trên đàn chó nuôi tại tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Phú Lương nói riêng, cũng như khuyến cáo cho người chăn nuôi cách phòng trị bệnh giun đũa trên đàn chó. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc khống chế dịch bệnh, đảm bảo sức khỏe cho đàn chó và sức khoẻ của con người, đặc biệt là người chăn nuôi ở tỉnh Thái Nguyên, chúng em thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa chó ở huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị ”. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng bệnh giun đũa chó. - Xác định loài giun đũa gây bệnh cho chó nuôi ở huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên.
- Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa chó tại các xã - của huyện Phú Lương. - Xác định thời gian phát triển và tồn tại của trứng giun đũa ngoài ngoại cảnh. - Xác định hiệu lực của một số thuốc tẩy trừ giun đũa chó. - Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun đũa chó có hiệu quả.
Mục tiêu nghiên cứu Làm sáng tỏ và bổ sung thêm những thông tin khoa học về giun đũa và bệnh giun đũa ở chó, từ đó có cơ sở khoa học xây dựng quy trình phòng trị bệnh giun đũa cho chó đạt hiệu quả cao. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là những thông tin khoa học về giun đũa và đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa chó ở một số xã của huyện Phú Lương, về khả năng tồn tại và phát triển của trứng giun đũa ở ngoại cảnh và biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. * Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài là những khuyến cáo có ý nghĩa cho những hộ chăn nuôi chó trên địa bàn huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên và các địa phương khác. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2.1 Đặc điểm sinh học của giun đũa chó 2.1 Vị trí của giun đũa chó trong hệ thống phân loại động vật Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [15], hệ thống phân loại giun đũa ký sinh ở chó như sau: Lớp: Nematoda Rudolphi, 1808 Bộ: Ascaridida Skrjabin và Schulz, 1940 Phân bộ: Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ: Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống: Toxocara Stiles, 1905 Loài: Toxocara canis Werner, 1782 Loài: Toxascaris leonine Linstow, 1902 Ký chủ cuối cùng: chó Nơi ký sinh: dạ dày, ruột non 2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo giun đũa chó ∗ Giun đũa Toxocara canis Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [8], T. canis có kích thước lớn, màu vàng nhạt, đầu hơi cong về phía bụng, miệng có 3 môi bao quanh, trên mỗi môi đều có các răng nhỏ. Thực quản hình trụ, đặc biệt giữa thực quản và ruột có đoạn phình to như dạ dày.
Giun đực dài 50 - 100mm, đầu có cánh dài, hẹp, hơi giống mũi giáo, có hai gai giao cấu bằng nhau, dài 0,75 – 0,95mm. Giun cái dài 90 - 180mm, đuôi thẳng. Lỗ sinh dục cái ở khoảng 1/4 phía trước thân. Giun cái đẻ trứng, trứng hình tròn hoặc hình ovan, đường kính 0,068 – 0,075mm, có 4 lớp vỏ dày, trên vỏ trứng có những nếp nhăn nhỏ mịn, tế bào phôi xếp thành khối bên trong.
n 4 ∗ Giun đũa Toxascaris leonina Theo Lê Thị Hải, 2011 [6], giun Toxascaris leonina có đặc điểm hình thái, cấu tạo như sau: T. leonina có màu vàng nhạt, đầu có 3 môi, thực quản hình trụ, không có đoạn phình to như loài T. Giun đực dài 20 – 60mm, lỗ sinh dục ở cuối cơ thể, hai gai giao hợp bằng nhau. Giun cái dài 65 – 100mm, lỗ sinh dục cái ở phía trước thân, trứng hình ovan, có 4 lớp vỏ dày, vỏ ngoài cùng nhẵn, tế bào phôi xếp thành khối kín trong trứng, đường kính 0,075 – 0,085mm.
Vòng đời của giun đũa chó ∗ Giun đũa Toxocara canis (Werner, 1782). Dẫn theo Hoàng Minh Đức (2008) [4], giun cái trưởng thành ký sinh ở dạ dày, ruột non, đẻ trứng. Trứng giun theo phân được thải ra môi trường bên ngoài, gặp điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng) thích hợp, trứng phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm, ấu trùng vẫn nằm trong vỏ trứng. Khi xâm nhập vào trong đường tiêu hóa của chó qua thức ăn nước uống, ấu trùng cảm nhiễm phá vỡ vỏ trứng và chui ra khỏi trứng, bắt đầu quá trình di hành trong cơ thể ký chủ.
Ấu trùng xuyên qua niêm mạc ruột, vào máu, theo hệ thống tuần hoàn đến gan, về tim, lên phổi đến nhánh khí quản lên hầu, theo đờm trở lại ruột non phát triển tới dạng giun trưởng thành. Một số ấu trùng sau khi vào phổi tiếp tục theo hệ thống tuần hoàn về các tổ chức cư trú làm thành kén nhưng vẫn có khả năng gây nhiễm nếu các động vật cảm nhiễm khác ăn phải. Nếu trong thời kỳ chó mang thai ăn uống phải trứng chứa ấu trùng gây nhiễm, ấu trùng qua hệ thống tuần hoàn và nhiễm vào bào thai. Ở bào thai ấu trùng cư trú chủ yếu ở gan và phổi.
Do vậy, chó con sau khi được sinh ra đã mang mầm bệnh, đến 14 ngày tuổi đã gây bệnh cho chó con và khi 30 ngày tuổi đã thành giun trưởng thành. Vòng đời của giun đũa T. canis được mô tả như sau: n 5 Hình 2.1: Trứng giun Toxocara canis Hình 2.2: Giun đũa Toxocara canis (http://pixgood.com/ [37]) (http://news.vn/ [34]) ∗ Giun đũa Toxascaris leonina Theo Lê Thị Hải, 2011 [6], giun Toxascaris leonina có đặc điểm hình thái, cấu tạo như sau: T. leonina có màu vàng nhạt, đầu có 3 môi, thực quản hình trụ, không có đoạn phình to như loài T.
Giun đực dài 20 – 60mm, lỗ sinh dục ở cuối cơ thể, hai gai giao hợp bằng nhau. Giun cái dài 65 – 100mm, lỗ sinh dục cái ở phía trước thân, trứng hình ovan, có 4 lớp vỏ dày, vỏ ngoài cùng nhẵn, tế bào phôi xếp thành khối kín trong trứng, đường kính 0,075 – 0,085mm.3: Trứng giun Toxascaris leonina Hình 2. leonina (http://pixgood.com/[37]) (http://pixgood. Vòng đời của Toxocara canis (http://xetnghiemmau.com [36]) Theo một số tác giả, ở các ký chủ dự trữ (chuột đồng, chuột nhà) nuốt phải trứng T.
canis chứa ấu trùng cảm nhiễm thì ấu trùng nở ra theo máu đến các cơ quan vào mô và đóng kén tại đó. Ấu trùng đã đóng kén không phát triển nhưng cấu tạo giải phẫu không thay đổi. Chó ăn phải các ký chủ dự trữ chứa kén này thì ấu trùng sẽ giải phóng khỏi kén, tới ruột và phát triển thành dạng trưởng thành. Các loại thú ăn thịt bị nhiễm Toxocara canis theo hai đường: +Nhiễm ấu trùng qua đường tiêu hóa: ấu trùng được ký chủ nuốt vào đường tiêu hóa qua thức ăn, nước uống.
+Nhiễm ấu trùng qua nhau thai: Ấu trùng qua hệ thống tuần hoàn của chó mẹ có chửa xâm nhập vào bào thai qua máu. Thời gian hoàn thành vòng đời hết 26 – 28 ngày (Skrjabin và cs, 1973). Khi nhiễm qua bào thai là 21 – 22 ngày (dẫn theo Hoàng Minh Đức, 2008 [4]). n 7 ∗ Giun đũa Toxascaris leonina Theo Skrjabin và cs, 1963 [18]: Giun cái trưởng thành ký sinh ở ruột non chó.
Giun đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi (t0, A0, as), phát triển thành trứng có ấu trùng gây nhiễm, ấu trùng vẫn nằm trong trứng. Trứng lẫn vào thức ăn, nước uống, vào đường tiêu hóa của ký chủ, ấu trùng được giải phóng ở ruột, chúng chui qua niêm mạc ruột tới tĩnh mạch cửa rồi vào gan, theo hệ tuần hoàn đến phổi, phế nang. Khi con vật ho, ấu trùng cảm nhiễm theo đờm lên miệng rồi được nuốt trở lại ruột non. Tại đây ấu trùng lột xác 3 lần rồi phát triển thành dạng trưởng thành.
Thời gian hoàn thành vòng đời từ 55 – 72 ngày. Vòng đời phát triển của Toxocara leonina được mô tả như sau: T. leonina phân t0, A0, as Trứng có ấu trùng (Ruột non chó) Trứng có sức gây bệnh Chó nuốt Hầu Ấu trùng Phổi Gan Máu Niêm mạc ruột Hình 2. Sơ đồ phát triển Toxascaris leonina n 8 2.
Bệnh giun đũa chó 2. Dịch tễ học bệnh giun đũa chó Nghiên cứu dịch tễ học cho ta cơ sở phòng trị bệnh ký sinh trùng có hiệu quả. Sự phát triển của ký sinh trùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. * Động vật cảm nhiễm Chó và hầu hết các loài thú ăn thịt họ chó đều nhiễm giun đũa Toxocara canis.
Các tác giả trong và ngoài nước đều có nhận xét: chó cũng như thú ăn thịt khác bị nhiễm giun nặng ở giai đoạn còn non và nhẹ hơn ở giai đoạn trưởng thành (Trịnh Văn Thịnh, 1963 [22]; Đoàn Văn Phúc và cs, 1993 [7]). Ký chủ dự trữ là chuột, chuột đồng và một số loài thú gặm nhấm khác. Đặc biệt, có nhiều công trình nghiên cứu đã công bố về việc giun đũa chó xâm nhập và gây bệnh cho người. Sau đây là một số trường hợp được công bố về sự xâm nhập và gây bệnh của Toxocara canis: - Ở Hàn Quốc, một nam giới 35 tuổi vào khoa cấp cứu vì đau bụng.
Anh ta gần đây có ăn gan sống (3 tuần trước khi nhập viện).