Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Bệnh Gạo Ở Lợn Giết Mổ Tại Huyện Yên Phong Và Thuận Thành, Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn nghiên cứu tình hình mắc bệnh gạo ở lợn giết mổ tại huyện Yên Phong, Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu tình hình mắc bệnh gạo ở lợn giết mổ trên địa bàn huyện Yên Phong và Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu tổng quát
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Những hiểu biết về đặc điểm của sán dây Taenia solium và ấu trùng Cysticercus cellulosae
• 2.2.1. Vị trí của sán dây Taenia solium trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán dây Taenia solium ký sinh ở người và ấu trùng Cysticercus cellulosae ký sinh ở lợn
• 2.2.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo, vị trí ký sinh của ấu trùng Cysticercus cellulosae
• 2.2.4. Chu kỳ sinh học của sán dây Taenia solium
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Điều tra về thực trạng chăn nuôi lợn và một số tập quán sinh hoạt của nhân dân ở 3 xã, thị trấn thuộc huyện Yên Phong và 4 xã, thị trấn thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
• 3.3.2. Xác định lợn mắc bệnh gạo tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 3.3.3. Xác định người mắc bệnh sán dây Taenia solium tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 3.3.4. Phân tích, đánh giá tình hình lợn mắc bệnh gạo tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra về thực trạng chăn nuôi lợn và một số tập quán sinh hoạt của nhân dân tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 3.4.2. Phương pháp xác định lợn mắc bệnh gạo tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 3.4.3. Phương pháp xác định người mắc bệnh sán dây Taenia solium tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều tra thực trạng chăn nuôi lợn, tập quán sinh hoạt của nhân dân ở một số xã, thị trấn tại huyện Yên Phong và Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
• 4.1.1. Thực trạng chăn nuôi lợn ở một số xã, thị trấn tại huyện Yên Phong và Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
• 4.1.2. Tập quán sinh hoạt của người dân tại huyện Yên Phong và Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
• 4.2. Kết quả xác định lợn mắc bệnh gạo tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.2.1. Tỷ lệ lợn giết mổ được kiểm tra ở các xã, thị trấn tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.2.2. Tỷ lệ lợn giết mổ được kiểm tra theo các nhóm tuổi tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.2.3. Tỷ lệ lợn giết mổ được kiểm tra theo phương thức chăn nuôi, loại thức ăn và loại lợn
• 4.2.4. Tỷ lệ lợn giết mổ được kiểm tra ở các tháng thực tập tốt nghiệp
• 4.2.5. Tỷ lệ lợn giết mổ được kiểm tra được nuôi trong tỉnh/ ngoài tỉnh
• 4.2.6. Kết quả giết mổ được kiểm tra lợn phát hiện lợn mắc bệnh gạo tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.3. Kết quả xác định người nhiễm sán dây Taenia solium
• 4.3.1. Tỷ lệ người được xét nghiệm sán dây theo nhóm tuổi tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.3.2. Tỷ lệ người được xét nghiệm sán dây theo giới tính tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.3.3. Kết quả xét nghiệm sán dây của người tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 4.4. Phân tích, đánh giá tình hình lợn mắc bệnh gạo và người mắc bệnh sán dây tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Về thực trạng chăn nuôi lợn và tập quán sinh hoạt của nhân dân tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 5.2. Về kết quả kiểm tra lợn giết mổ để xác định lợn mắc bệnh gạo tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 5.3. Về kết quả xác định người mắc bệnh sán dây Taenia solium tại huyện Yên Phong và Thuận Thành
• 5.4. Đánh giá chung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH THỰC TẬP

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh gạo ở lợn

Bệnh gạo ở lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏe lợn và con người. Bệnh này phổ biến ở nhiều tỉnh thành Việt Nam, đặc biệt là các khu vực miền núi phía Bắc. Ấu trùng ký sinh trong cơ thể lợn gây ra các triệu chứng như còi cọc, chậm lớn, và trong trường hợp nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Nghiên cứu bệnh gạo tại Yên Phong và Thuận Thành, Bắc Ninh cho thấy tỷ lệ lợn mắc bệnh dao động từ 1,0% đến 7,2%. Đây là vấn đề cần được quan tâm để đảm bảo sức khỏe động vật và cộng đồng.

1.1. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus cellulosae

Ấu trùng Cysticercus cellulosae có hình dạng giống hạt gạo, kích thước từ 5-10 mm, thường ký sinh ở các cơ quan như cơ, não, và mắt. Khi ký sinh ở não, ấu trùng gây ra các triệu chứng thần kinh nghiêm trọng như co giật, mất thăng bằng. Ấu trùng này là giai đoạn ấu trùng của sán dây Taenia solium, một loại ký sinh trùng nguy hiểm ở người. Việc kiểm soát bệnh gạo ở lợn là yếu tố quan trọng để ngăn chặn sự lây lan sang người.

1.2. Tình hình bệnh gạo tại Bắc Ninh

Tại Bắc Ninh, bệnh gạo ở lợn vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lợn mắc bệnh tại các huyện Yên Phong và Thuận Thành khá cao. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường giám sát và kiểm soát bệnh gạo trong chăn nuôi lợn. Các biện pháp phòng ngừa và điều trị cần được áp dụng để giảm thiểu nguy cơ lây lan bệnh sang người.

II. Phương pháp nghiên cứu và kiểm soát bệnh gạo

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp điều tra thực trạng chăn nuôi lợn và kiểm tra lợn giết mổ tại Yên Phong và Thuận Thành. Các mẫu lợn được kiểm tra để xác định tỷ lệ mắc bệnh gạo. Kết quả cho thấy tỷ lệ lợn mắc bệnh dao động theo nhóm tuổi và phương thức chăn nuôi. Việc kiểm tra giết mổ lợn là biện pháp hiệu quả để phát hiện và kiểm soát bệnh gạo.

2.1. Kiểm tra lợn giết mổ

Quá trình kiểm tra lợn giết mổ tại các xã thuộc Yên Phong và Thuận Thành cho thấy tỷ lệ lợn mắc bệnh gạo khác nhau theo từng địa phương. Các yếu tố như tuổi lợn, phương thức chăn nuôi, và thời gian kiểm tra ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh. Kết quả này là cơ sở để đề xuất các biện pháp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

2.2. Phân tích dịch tễ học

Phân tích dịch tễ học cho thấy bệnh gạo ở lợn có liên quan mật thiết đến tập quán chăn nuôi và sinh hoạt của người dân. Việc sử dụng phân lợn chưa qua xử lý làm phân bón là một trong những nguyên nhân chính gây lây lan bệnh. Các biện pháp giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

III. Kết quả và đánh giá

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lợn mắc bệnh gạo tại Yên Phong và Thuận Thành là đáng kể. Các biện pháp kiểm soát bệnh cần được áp dụng đồng bộ, từ việc cải thiện điều kiện chăn nuôi đến tăng cường kiểm tra giết mổ. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng chiến lược phòng chống bệnh gạo hiệu quả, đảm bảo sức khỏe động vật và cộng đồng.

3.1. Tỷ lệ lợn mắc bệnh gạo

Tỷ lệ lợn mắc bệnh gạo tại các xã thuộc Yên Phong và Thuận Thành dao động từ 1,0% đến 7,2%. Các yếu tố như tuổi lợn, phương thức chăn nuôi, và thời gian kiểm tra ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh. Kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc tăng cường giám sát và kiểm soát bệnh gạo trong chăn nuôi lợn.

3.2. Đề xuất biện pháp kiểm soát

Để kiểm soát bệnh gạo, cần áp dụng các biện pháp như cải thiện điều kiện chăn nuôi, tăng cường kiểm tra giết mổ, và giáo dục người dân về vệ sinh an toàn thực phẩm. Các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ lây lan bệnh và đảm bảo sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae (C. cellulosae) của sán dây Taenia solium (T. solium) là một bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và người. Tại Việt Nam, ấu trùng C. cellulosae lưu hành ở nhiều tỉnh thành, đặc biệt là khu vực miền núi phía Bắc với tỷ lệ nhiễm trung bình từ 1,0% đến 7,2%, và khu vực phía Nam khoảng 4,3%. Khi lợn mắc bệnh, ấu trùng cư trú tại các bó cơ và cơ quan nội tạng làm lợn còi cọc, chậm lớn, suy nhược; trường hợp ký sinh ở não gây co giật, mất thăng bằng hoặc ký sinh ở lưỡi gây liệt lưỡi và hàm. Đối với con người, T. solium trưởng thành ký sinh tại ruột non, còn ấu trùng C. cellulosae có thể xâm nhập vào mắt, cơ, tim và hệ thần kinh trung ương gây hội chứng ấu trùng sán lợn não (neurocysticercosis) với các triệu chứng đau đầu dữ dội, co giật, suy giảm thị lực, tê liệt và có thể dẫn đến tử vong.

Tỉnh Bắc Ninh là địa phương có ngành chăn nuôi lợn phát triển thuộc vùng đồng bằng sông Hồng. Tính đến tháng 10 năm 2018, tổng đàn lợn toàn tỉnh đạt 315.000 con; trong đó huyện Yên Phong có 36.136 con và huyện Thuận Thành có 85.000 con. Dù công tác phòng chống các bệnh truyền nhiễm (dịch tả lợn, tụ huyết trùng, tai xanh) đã được thực hiện tương đối đồng bộ, việc giám sát bệnh ký sinh trùng truyền lây như bệnh gạo lợn vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Vào tháng 3 năm 2019, sự việc 209 người dân tại huyện Thuận Thành (phần lớn là trẻ em) được xác định dương tính với sán dây lợn tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương và Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã gây ra tâm lý lo lắng trong xã hội, đặt ra yêu cầu cấp bách phải đánh giá thực trạng lưu hành mầm bệnh trên đàn lợn và trong cộng đồng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác lập cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Xác định tình hình mắc bệnh gạo ở lợn giết mổ tại các xã thuộc huyện Yên Phong và huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định được tình hình mắc bệnh gạo ở lợn giết mổ trên địa bàn nghiên cứu.
   • Xác định được tình hình mắc bệnh sán dây Taenia solium ở người tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nuôi nông hộ, lợn đưa vào giết mổ tại các cơ sở nhỏ lẻ và người dân sinh sống tại các xã thuộc huyện Yên Phong và huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
• Phạm vi không gian: Điều tra nông hộ tại 3 xã thuộc huyện Yên Phong (Đông Tiến, Thụy Hòa, Yên Trung) và 4 xã thuộc huyện Thuận Thành (An Bình, Hoài Thượng, Nghĩa Đạo, Mão Điền); kiểm tra lợn giết mổ tại 2 xã của huyện Yên Phong (Yên Trung, Đông Tiến) và 6 xã/thị trấn của huyện Thuận Thành (An Bình, Hoài Thượng, Ninh Xá, Nghĩa Đạo, Mão Điền, Thị trấn Hồ). Xét nghiệm mẫu tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Thú y (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Bắc Ninh.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ ngày 25/11/2019 đến ngày 28/5/2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống phân loại động vật học của Taenia solium: Ngành Plathelminthes, Lớp Cestoda, Phân lớp Cestoda, Bộ Cyclophyllidae, Phân bộ Taeniata, Họ Taeniidae, Giống Taenia, Loài Taenia solium. Sán dây trưởng thành có chiều dài từ 2 đến 7 m (có trường hợp đến 9 m), đầu mang 4 giác bám và 2 hàng móc gồm 22 - 32 móc, thân gồm hàng trăm đến hàng nghìn đốt, các đốt già chứa tử cung phân nhánh (7 - 12 nhánh) mang tới 55.000 trứng. Ấu trùng Cysticercus cellulosae có dạng bọc chứa dịch trong suốt kích thước 5 - 10 mm, mang đầu sán non với 4 giác bám và 2 hàng móc (14 - 16 móc mỗi hàng). Chu kỳ sinh học thể hiện người vừa là vật chủ cuối cùng duy nhất (khi ăn thịt lợn chứa ấu trùng sống), vừa có thể là vật chủ trung gian (khi nuốt phải trứng sán dây hoặc do hiện tượng tự nhiễm khi đốt sán trào ngược dạ dày).

Căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn kiểm soát thú y được tác giả sử dụng là Thông tư số 09/2016/TT-BNNPTNT ngày 01/6/2016 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định về Quy trình kiểm soát giết mổ động vật. Quy chuẩn quy định mật độ tổn thương: nếu trên 40 cm² mặt cắt cơ có từ 1 đến 6 ấu trùng thì thân thịt, thực quản, tim phải luộc chín trước khi sử dụng; nếu vượt quá 6 ấu trùng trên 40 cm² mặt cắt thì bắt buộc phải tiêu hủy toàn bộ thân thịt.

Phương pháp nghiên cứu thực địa và xét nghiệm trong phòng thí nghiệm gồm có:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học: Sử dụng phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp tại 168 hộ chăn nuôi (68 hộ tại Yên Phong, 100 hộ tại Thuận Thành) nhằm thu thập thông tin về phương thức nuôi, chủng loại thức ăn, giống lợn, hình thức giết mổ và các tập quán vệ sinh sinh hoạt (loại nhà vệ sinh, thói quen ăn thịt tái/sống, ăn rau sống, tiền sử tẩy và xét nghiệm sán dây).
• Phương pháp kiểm tra kiểm soát lợn giết mổ: Kiểm tra ngẫu nhiên 600 con lợn giết mổ (225 con tại Yên Phong, 375 con tại Thuận Thành) trong các tháng 12/2019 và từ tháng 1 đến tháng 5/2020. Tiến hành rạch và khám xét đại thể các bó cơ vận động nhiều và cơ quan đích: cơ hoành, cơ lưỡi, cơ tim, cơ đùi, cơ hàm, niêm mạc mắt, miệng và não bộ; tính toán cường độ nhiễm theo số lượng nang ấu trùng trên 40 cm² lát cắt.
• Phương pháp thu thập và xét nghiệm phân người: Lấy mẫu phân ngẫu nhiên từ 202 người dân (102 mẫu tại Yên Phong, 100 mẫu tại Thuận Thành) thuộc 4 nhóm tuổi (<15, 15 - 30, 31 - 50, >50 tuổi). Mẫu phân được giữ ở nhiệt độ phòng trong 1 tuần để đốt sán phân hủy giải phóng trứng, sau đó hòa với dung dịch NaCl 0,9% trên lam kính và soi tươi trực tiếp dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100 lần (10x10) tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Bắc Ninh để phát hiện trứng sán hình cầu đường kính khoảng 35 µm mang vỏ dày có khía ngang hướng tâm và phôi 6 móc.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả và tính toán các tỷ lệ phần trăm bằng phần mềm Microsoft Excel 2010.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ đặc tính lây truyền zoonosis nguy hiểm của sán dây lợn và ấu trùng sán lợn đối với sức khỏe con người, đặc biệt là nguy cơ tổn thương hệ thần kinh. Chương này làm rõ bối cảnh dịch tễ học tại huyện Thuận Thành sau sự việc phát hiện 209 ca dương tính vào tháng 3/2019, từ đó thiết lập 2 mục tiêu cụ thể, xác định ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dẫn liệu ký sinh trùng học và ý nghĩa thực tiễn nhằm hướng dẫn các biện pháp can thiệp vệ sinh thú y tại tỉnh Bắc Ninh.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Tổng hợp toàn diện các cơ sở lý luận và y văn chuyên ngành:

• Vị trí phân loại, cấu tạo hình thái giải phẫu của sán dây trưởng thành T. solium và nang ấu trùng C. cellulosae.
• Chu kỳ sinh học, cơ chế xâm nhập, đường di hành qua hệ tuần hoàn và cơ chế hình thành nang kén tại các tổ chức cơ vân, hệ thần kinh.
• Bệnh lý lâm sàng, bệnh tích đặc trưng (phản ứng u hạt, xơ hóa, hoại tử tổ chức quanh kén) và các phương pháp chẩn đoán lâm sàng, kiểm tra giết mổ, phản ứng nội bì, xét nghiệm huyết thanh học ELISA, chọc hút kim nhỏ FNAC.
• Biện pháp phòng chống và phác đồ điều trị: diệt nang ấu trùng trong thịt bằng nhiệt độ (luộc miếng 1 - 2 kg dày 5 - 6 cm từ 45 - 60 phút, nướng trên 65°C, đông lạnh -10°C đến -15°C trong 10 - 15 ngày, ướp muối đặc 3 tuần); thuốc tẩy sán cho người (Praziquantel liều duy nhất 15 - 20 mg/kg thể trọng, Niclosamide 2 g/người lớn); thuốc điều trị lợn gạo (Albendazol 30 mg/kg thể trọng hoặc Oxfendazol 30 mg/kg thể trọng dùng liên tục 3 ngày).
• Khái quát tình hình nghiên cứu quốc tế (châu Phi, Mỹ La Tinh, châu Á) và các nghiên cứu trong nước của các tác giả Nguyễn Thị Kim Lan, Phạm Sỹ Lăng, Đỗ Dương Thái, Nguyễn Văn Đề, Đỗ Thị Lan Phương, Lê Ngọc Mỹ.
• Giới thiệu điều kiện tự nhiên, khí hậu thủy văn sông Hồng, đặc điểm kinh tế - xã hội, hệ thống y tế, cơ sở giáo dục, quy mô đàn lợn và thực trạng giết mổ thủ công tại huyện Yên Phong và huyện Thuận Thành.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết về quy mô mẫu, danh mục hóa chất dụng cụ thí nghiệm (bộ đồ mổ gia súc, kính hiển vi quang học, lam kính, dung dịch NaCl 0,9%, phích lạnh bảo quản mẫu), địa điểm thực hiện tại nông hộ, cơ sở giết mổ tư nhân và phòng xét nghiệm chuyên môn. Trình bày chi tiết từng bước kỹ thuật từ khâu thiết kế phiếu phỏng vấn nông hộ, quy trình rạch kiểm tra thân thịt lợn theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT đến quy trình ủ phân và kỹ thuật soi tươi mẫu phân tìm trứng sán dây tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Bắc Ninh.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương này tập trung công bố và thảo luận các nhóm số liệu thực nghiệm thu được:

• Thực trạng chăn nuôi nông hộ: Toàn bộ 168 hộ điều tra (100%) tại Yên Phong và Thuận Thành áp dụng phương thức nuôi nhốt hoàn toàn với tổng số 3.057 con lợn; không ghi nhận hộ nào nuôi thả rông hay bán chăn thả. Cơ cấu thức ăn gồm 56 hộ (33,33%) nuôi hoàn toàn bằng thức ăn công nghiệp (1.393 con lợn, chiếm 45,57%); 63 hộ (37,50%) sử dụng thức ăn tận dụng phế phụ phẩm nấu rượu, làm bún, bã đậu (715 con, chiếm 23,39%); và 49 hộ (29,17%) phối hợp cả hai loại thức ăn (949 con, chiếm 31,04%). 100% hộ dân nuôi giống lợn lai thương phẩm và 100% xuất bán lợn cho các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ.
• Tập quán sinh hoạt và vệ sinh của người dân: 100% hộ gia đình (168/168 hộ) sở hữu và sử dụng nhà vệ sinh tự hoại kiên cố, không còn nhà vệ sinh một ngăn hay tạm bợ. 100% hộ dân khẳng định không ăn thịt lợn sống hoặc thịt tái. Tuy nhiên, 100% hộ dân (168/168 hộ) duy trì thói quen thường xuyên ăn các loại rau sống (xà lách, rau diếp, rau mùi). Đáng chú ý, 100% số hộ được hỏi chưa từng chủ động đến cơ sở y tế xét nghiệm sán dây và không thực hiện tẩy sán dây định kỳ hàng năm.
• Tình hình kiểm tra lợn giết mổ: Khám nghiệm 600 con lợn giết mổ tại 8 xã/thị trấn. Tỷ lệ lợn kiểm tra phân bố cao nhất tại xã Yên Trung với 175 con (29,17%) do tập trung 4 cơ sở giết mổ; xã An Bình và thị trấn Hồ mỗi nơi kiểm tra 100 con (16,67%); các xã Đông Tiến, Hoài Thượng, Ninh Xá, Mão Điền mỗi nơi kiểm tra 50 con (8,33%); thấp nhất tại xã Nghĩa Đạo với 25 con (4,17%) do chỉ có 1 điểm giết mổ nhỏ lẻ.
• Cơ cấu lợn giết mổ theo lứa tuổi: Không có lợn giết mổ dưới 2 tháng tuổi và trên 12 tháng tuổi. Lợn giết mổ tập trung ở nhóm tuổi từ trên 2 đến 6 tháng tuổi (293 con, chiếm 48,83%, thực tế tập trung từ 4,5 đến 6 tháng tuổi) và nhóm tuổi từ trên 6 đến 12 tháng tuổi (307 con, chiếm 51,17%, thực tế tập trung từ 6,5 đến 7 tháng tuổi).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp toàn bộ các phát hiện về thực trạng chuỗi chăn nuôi khép kín, tập quán vệ sinh và các chỉ số dịch tễ học thực địa. Đề xuất các nhóm giải pháp liên ngành thú y - y tế trong việc siết chặt kiểm soát giết mổ nhỏ lẻ, tuyên truyền vệ sinh ăn uống (rửa sạch rau sống, ăn chín uống sôi) và nâng cao ý thức phòng chống bệnh ký sinh trùng truyền lây trong nhân dân.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp số liệu thực tế về chuỗi chăn nuôi, giết mổ và vệ sinh dịch tễ tại hai huyện trọng điểm chăn nuôi của tỉnh Bắc Ninh thông qua các bảng thống kê chi tiết.

Chỉ tiêu điều tra chăn nuôi	Số hộ (n=168)	Tỷ lệ hộ (%)	Số lợn (n=3.057)	Tỷ lệ lợn (%)
Phương thức nuôi:
- Nuôi nhốt hoàn toàn	168	100,00	3.057	100,00
- Thả rông / Bán chăn thả	0	0,00	0	0,00
Loại thức ăn sử dụng:
- Chỉ dùng thức ăn tổng hợp	56	33,33	1.393	45,57
- Chỉ dùng thức ăn tận dụng	63	37,50	715	23,39
- Kết hợp cả hai loại thức ăn	49	29,17	949	31,04
Giống lợn chăn nuôi:
- Lợn lai	168	100,00	3.057	100,00
- Lợn ngoại / Lợn địa phương	0	0,00	0	0,00
Địa điểm giết mổ:
- Tại cơ sở giết mổ nhỏ lẻ	168	100,00	3.057	100,00
- Tại gia đình hộ nuôi	0	0,00	0	0,00

Tập quán sinh hoạt và phòng bệnh	Số hộ điều tra (hộ)	Số hộ thực hiện (hộ)	Tỷ lệ thực hiện (%)
Sử dụng nhà vệ sinh tự hoại	168	168	100,00
Sử dụng nhà vệ sinh 1 ngăn / 2 ngăn	168	0	0,00
Ăn thịt lợn chưa nấu chín (sống/tái)	168	0	0,00
Duy trì thói quen ăn rau sống	168	168	100,00
Chủ động xét nghiệm sán dây tại y tế	168	0	0,00
Thực hiện tẩy sán dây định kỳ hàng năm	168	0	0,00

Địa phương (Xã / Thị trấn - Huyện)	Số lượng kiểm tra (con)	Tỷ lệ phân bố (%)
Yên Trung - Yên Phong	175	29,17
Đông Tiến - Yên Phong	50	8,33
An Bình - Thuận Thành	100	16,67
Hoài Thượng - Thuận Thành	50	8,33
Ninh Xá - Thuận Thành	50	8,33
Nghĩa Đạo - Thuận Thành	25	4,17
Mão Điền - Thuận Thành	50	8,33
Thị trấn Hồ - Thuận Thành	100	16,67
Tổng cộng	600	100,00

Phân loại nhóm tuổi lợn	Số lượng kiểm tra (con)	Tỷ lệ (%)	Độ tuổi thực tế ghi nhận
$\le$ 2 tháng tuổi	0	0,00	Không giết mổ lợn sữa
> 2 - 6 tháng tuổi	293	48,83	Tập trung 4,5 - 6 tháng tuổi
> 6 - 12 tháng tuổi	307	51,17	Tập trung 6,5 - 7 tháng tuổi
> 12 tháng tuổi	0	0,00	Không giết mổ lợn già/lợn nái loại thải
Tổng cộng	600	100,00	Tuổi giết mổ chủ yếu: 4,5 - 7 tháng

Các đóng góp chính của đề tài:

• Cung cấp bức tranh dịch tễ học thực địa đồng bộ về điều kiện chăn nuôi lợn và vệ sinh môi trường nông thôn tại Yên Phong và Thuận Thành sau sự cố y tế công cộng tháng 3/2019.
• Xác định sự thay đổi tích cực trong phương thức chăn nuôi (100% nuôi nhốt, 100% lợn lai) và hạ tầng vệ sinh (100% nhà tiêu tự hoại), giải thích cho sự suy giảm nguồn lây nhiễm truyền thống của mầm bệnh sán dây lợn từ phân người ra đàn gia súc so với các giai đoạn nghiên cứu trước đây.
• Chỉ ra mắt xích nguy cơ dịch tễ học tiềm ẩn hiện nay không nằm ở việc ăn thịt lợn tái sống hay thả rông gia súc, mà bắt nguồn từ tập quán 100% hộ dân duy trì ăn rau sống kết hợp với sự thiếu hụt hoàn toàn các biện pháp xét nghiệm tầm soát và tẩy giun sán định kỳ trong cộng đồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:

  • Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 6 tháng (từ cuối tháng 11/2019 đến tháng 5/2020), chưa bao quát hết các biến động dịch tễ theo chu kỳ thời tiết trọn vẹn các mùa trong năm.
  • Phương pháp phát hiện gạo lợn phụ thuộc chủ yếu vào kiểm tra đại thể tại các lò mổ nhỏ lẻ thủ công; chưa áp dụng các kỹ thuật chẩn đoán huyết thanh học chuyên sâu (ELISA) trên diện rộng cho đàn lợn sống để phát hiện các trường hợp nhiễm ấu trùng mức độ nhẹ hoặc nhiễm ấu trùng sâu trong cơ quan nội tạng.
  • Phương pháp xét nghiệm phân người bằng kỹ thuật soi tươi trực tiếp có độ nhạy phụ thuộc vào thời điểm rụng đốt sán và phân hủy giải phóng trứng, chưa kết hợp các kỹ thuật miễn dịch học hoặc sinh học phân tử hiện đại để tầm soát kháng thể trong huyết thanh người.
  • Mật độ lấy mẫu lợn kiểm tra giữa các xã có sự chênh lệch lớn (xã Yên Trung kiểm tra 175 con, trong khi xã Nghĩa Đạo chỉ kiểm tra 25 con) do đặc thù phân bố không đồng đều của các điểm giết mổ tư nhân.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Triển khai kỹ thuật ELISA phát hiện kháng thể kháng Cysticercus cellulosae trên quy mô mẫu huyết thanh lớn ở cả đàn lợn thương phẩm và các đối tượng người dân có nguy cơ cao.
  • Mở rộng phạm vi điều tra giám sát sang các huyện lân cận thuộc tỉnh Bắc Ninh và các tỉnh thuộc vùng châu thổ sông Hồng nhằm xây dựng bản đồ dịch tễ học ký sinh trùng truyền lây hoàn chỉnh.
  • Nghiên cứu đánh giá sự tồn lưu của trứng giun sán trên các vùng trồng rau chuyên canh và nguồn nước tưới tại địa phương.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu chuyên khảo hữu ích phục vụ học tập và công tác chuyên môn cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y và Chăn nuôi: Tham khảo quy trình khám nghiệm thân thịt phát hiện ký sinh trùng theo Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT, phương pháp mổ khám các cơ quan đích (cơ hoành, tim, não, lưỡi) và kỹ thuật thiết kế phiếu điều tra dịch tễ học nông hộ.
• Cán bộ thú y cơ sở và kiểm soát giết mổ: Nắm vững các tiêu chuẩn kỹ thuật xử lý thân thịt nhiễm ấu trùng gạo lợn theo các mức độ mật độ kén sán, cùng quy trình tiêu diệt ấu trùng bằng các biện pháp nhiệt độ và hóa lý.
• Ngành Y tế dự phòng và Ký sinh trùng học: Sử dụng quy trình thu thập, xử lý và soi tìm trứng sán dây T. solium trong mẫu phân người tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật; tham khảo mô hình phân tích mối tương quan dịch tễ học một sức khỏe (One Health) giữa tập quán sinh hoạt, chăn nuôi và nguy cơ nhiễm ký sinh trùng trong cộng đồng dân cư.

Câu hỏi thường gặp

1. Bối cảnh thực tiễn trực tiếp dẫn đến việc triển khai đề tài này tại tỉnh Bắc Ninh là gì? Bối cảnh trực tiếp xuất phát từ sự việc vào tháng 3 năm 2019, khi 209 người dân (chủ yếu là trẻ em) tại huyện Thuận Thành có kết quả xét nghiệm dương tính với sán dây lợn tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương và Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, gây tâm lý hoang mang trong dư luận và đòi hỏi phải có nghiên cứu thực chứng về nguồn lây truyền trên đàn lợn và người dân địa phương.

2. Quy trình kiểm tra thân thịt lợn nghi mắc bệnh gạo được tác giả thực hiện tại những vị trí nào và dựa trên văn bản pháp lý nào? Tác giả thực hiện kiểm tra mổ khám thân thịt lợn theo Thông tư số 09/2016/TT-BNNPTNT ngày 01/6/2016 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về Quy trình kiểm soát giết mổ động vật. Các vị trí kiểm tra trọng điểm bao gồm niêm mạc mắt, miệng, lưỡi và thực hiện các đường rạch sâu vào các bó cơ như cơ đùi, cơ hoành, cơ hàm, cơ tim và tổ chức não để tìm nang ấu trùng.

3. Quy trình xét nghiệm mẫu phân người để tìm trứng sán dây Taenia solium tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Bắc Ninh gồm các bước nào? Mẫu phân sau khi thu thập được để ở nhiệt độ phòng bình thường khoảng 1 tuần để đốt sán phân hủy giải phóng trứng. Kỹ thuật viên nhỏ dung dịch NaCl 0,9% lên lam kính, dùng đũa thủy tinh lấy một lượng phân hòa đều tạo độ đục vừa phải, đậy lá men (la men) và quan sát dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100 lần (10x10) để tìm trứng sán hình hơi tròn, đường kính khoảng 35 µm mang vỏ dày màu vàng và phôi bên trong.

4. Khóa luận ghi nhận thực trạng chăn nuôi và thói quen sinh hoạt của 168 hộ dân điều tra tại Yên Phong và Thuận Thành có điểm gì đặc thù? Khóa luận ghi nhận 100% hộ dân nuôi nhốt hoàn toàn đàn lợn lai thương phẩm, 100% hộ có nhà vệ sinh tự hoại và 100% hộ không ăn thịt lợn tái/sống. Tuy nhiên, 100% hộ dân vẫn duy trì thói quen ăn rau sống trong các bữa ăn hàng ngày, đồng thời 100% người dân chưa từng chủ động đến cơ sở y tế xét nghiệm sán dây và không thực hiện tẩy sán dây định kỳ.

5. Tiêu chuẩn xử lý thịt lợn mắc bệnh gạo theo Thông tư số 09/2016/TT-BNNPTNT được quy định cụ thể như thế nào? Nếu trên 40 cm² mặt cắt cơ có từ 1 đến 6 ấu trùng thì thân thịt, thực quản và tim bắt buộc phải luộc chín trước khi sử dụng (gan, lách, dạ dày không phải xử lý). Nếu trên 40 cm² mặt cắt có trên 6 ấu trùng thì toàn bộ thân thịt phải hủy bỏ hoàn toàn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thúy đã phản ánh chi tiết thực trạng dịch tễ học bệnh gạo lợn (Cysticercus cellulosae) và sán dây (Taenia solium) trên địa bàn hai huyện Yên Phong và Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2019 - 2020. Nghiên cứu khẳng định sự chuyển biến tích cực trong phương thức chăn nuôi lợn nhốt khép kín và điều kiện hạ tầng vệ sinh tự hoại của nông hộ, góp phần hạn chế sự phát tán mầm bệnh từ phân ra gia súc so với các thập niên trước. Dữ liệu mổ khám 600 lợn giết mổ và xét nghiệm 202 mẫu phân người cung cấp cơ sở khoa học quan trọng giúp cơ quan thú y và y tế dự phòng địa phương định hướng các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm và vệ sinh phòng bệnh trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercuscellulosae (C. cellulosae) là một bệnh truyền lây giữa động vật và người. Ở Việt Nam, bệnh do ấu trùng C. cellulosae có ở hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc.

Tỷ lệ lợn nhiễm ấu trùng C. cellulosae bình quân ở miền Bắc Việt Nam là 1,0 - 7,2%, ở miền Nam là 4,3% (De N. Khi lợn mắc bệnh, ấu trùng C. cellulosae gây tác hại rõ rệt tới sức khỏe của lợn.

Phần lớn lợn mắc bệnh bị còi cọc và chậm lớn. Nếu ấu trùng ký sinh ở não thì lợn có triệu chứng thần kinh, lợn đi lại mất thăng bằng, co giật. Nếu ấu trùng ký sinh ở lưỡi, có thể thấy liệt lưỡi và hàm (Nguyễn Thị Kim Lan 2012 [8]); Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch Lân, 2011 [12]). cellulosaelà ấu trùng của sán dâyTaenia solium (T.

solium ký sinh và gây bệnh trên người. Tỷ lệ người nhiễm sán dây T. solium ở các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển ở Châu Phi, Nam Mỹ và Châu Á khá cao (3 - 24%). Ngoài bệnh do sán dây trưởng thành T.

solium ký sinh ở ruột non, người còn bị bệnh do ấu trùng của nó gây ra. cellulosae ký sinh ở nhiều vị trí khác nhau trong cơ thể người: cơ, mắt, tim, não… Nguy hiểm nhất là neurocysticercosis - một căn bệnh gây tỷ lệ tử vong cao ở người do ấu trùng sán dây T. solium ký sinh ở não gây ra. Người bị bệnh thường đau đầu dữ dội, suy nhược thần kinh nhanh chóng, chóng mặt, buồn nôn và nôn mửa, thị lực và trí nhớ giảm sút, co giật, rối loạn cảm giác, tê liệt, hôn mê và chết.

Ở nước ta, cho đến nay có rất ít công trình nghiên cứu về biện pháp phòng và trị bệnh ấu trùng C. cellulosae của sán dây T. solium (bệnh gạo) cho lợn, vì vậy cũng chưa kiểm soát được bệnh sán dây và bệnh gạo trên người. m 2 Điều này dẫn tới hệ quả là tình trạng người bị bệnh sán dây T.

solium trưởng thành và bệnh ấu trùng sán dây này vẫn đang lưu hành ở các địa phương, là mối nguy hiểm thường trực cho con người. Bắc Ninh là một tỉnh đồng bằng sông Hồng có nghề chăn nuôi lợn phát triển. Trên địa bàn tỉnh có 8 huyện, thành phố, thị xã, có 126 đơn vị xã, phường, thị trấn, có 13 trại chăn nuôi lợn. Theo số liệu của Chi cục Chăn nuôi và Thú y, tỉnh Bắc Ninh ở thời điểm tháng 10 năm 2018, tỉnh Bắc Ninh có 315.

Công tác giám sát và phòng, chống các bệnh truyền nhiễm trên lợn nuôi tại các địa phương của tỉnh đã được thực hiện, vì vậy trong những năm gần đây, các bệnh truyền nhiễm như: bệnh dịch tả lợn, bệnh tụ huyết trùng lợn, bệnh tai xanh…đã cơ bản được khống chế. Tuy nhiên, việc giám sát các bệnh ký sinh trùng nói chung và bệnh gạo trên lợn nói riêng vẫn chưa được chú ý, dẫn đến lợn có thể bị mắc bệnh gạo, người có thể mắc bệnh sán dây T. solium và bệnh gạo. Vào tháng 3/2019, đã có 209 người dân ở huyện Thuận Thành (phần lớn là trẻ em) có kết quả xét nghiệm dương tính với sán dây lợn tại Bệnh viện nhiệt đới TW và Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TW.

Kết quả này đã gây ra tâm lý hoang mang, lo lắng trong nhân dân, ảnh hưởng đến tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh. Những phân tích trên cho thấy, việc nghiên cứu về thực trạng lưu hành bệnh gạo lợn, đề xuất biện pháp phòng, chống hiệu quả bệnh gạo trên lợn tại tỉnh Bắc Ninh, từ đó phòng, chống được bệnh sán dây và bệnh ấu trùng sán dây lợn rất nguy hiểm trên người được đặt ra trong đề tài này là vấn đề thời sự và cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Xác định tình hình mắc bệnh gạo ở lợn giết mổ tại 3 xã của huyện Yên Phong và 6 xã của huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

Mục tiêu cụ thể - Xác định được tình hình mắc bệnh gạo ở lợn. - Xác định được tình hình mắc bệnh sán dây T. solium ở người. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về tình hình mắc bệnh gạo trên lợn và mắc bệnh sán dây trên người tại 3 xã của huyện Yên Phong và 6 xã, thị trấn của huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi lợn áp dụng biện pháp phòng bệnh gạo cho lợn, nhằm hạn chế tỷ lệ lợn mắc bệnh, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm bệnh sang người, đảm bảo sức khỏe cộng đồng. m 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.

Những hiểu biết về đặc điểm của sán dây Taenia solium và ấu trùng Cysticercus cellulosae 2. Vị trí của sán dây Taenia solium trong hệ thống phân loại động vật học Theo Nguyễn Thị Lê và cs. solium - thường gọi là sán dây lợn - có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Plathelminthes Rudolphi, 1805 Lớp sán dây Cestoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Cestoda Carus, 1863 Bộ Cyclophyllidae Beneden in Braun, 1900 Phân bộ Taeniata Skjabin et Schulz, 1973 Họ Taeniidae Ludwig, 1886 Giống Taenia Liunaeus, 1758 Loài Taenia solium Limnaeur, 1758 2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán dây Taenia solium ký sinh ở người và ấu trùng Cysticercus cellulosae ký sinh ở lợn * Đặc điểmhình thái, cấu tạo của sán dây Taenia solium - Đặc điểm chung của sán dây Nguyễn Thị Lê và cs.

(1996) [13] cho biết: Sán dây có những đặc điểm của lớp sán dây nói chung: cơ thể có hình dải băng, màu trắng hoặc trắng ngà. Cơ thể dẹt theo hướng lưng bụng, chia thành ba phần: đầu, cổ và thân. Đầu sán thường có dạng hình cầu, có giác bám dùng để bám vào thành ruột vật chủ, nên có những hình dạng, kích thước và các cơ quan bám đặc trưng. Chiều rộng của đầu thường chỉ nhỏ hơn 1 mm.

Cơ quan bám nằm trên m 5 đầu là các giác bám và nhiều móc. Giác bám là bộ phận đặc trưng của sán dây. Móc bám nằm ngay trên đầu sán dây, sắp xếp thành một hay hai hàng. Phần cổ là những đốt sán nối tiếp sau đầu.

Đốt cổ của sán dây là đốt sinh trưởng, từ các đốt cổ sinh ra các đốt thân, cơ quan sinh sản ở các đốt cổ chưa hình thành rõ. Thân sán dây gồm nhiều đốt. Các đốt ở phần thân sán dây chia làm 3 loại: đốt chưa thành thục, đốt thành thục và đốt già. Đốt chưa thành thục là những đốt giáp với các đốt cổ, cơ quan sinh dục ở mỗi đốt này chưa phát triển đầy đủ và chỉ có cơ quan sinh dục đực.

Đốt thành thục (ở giữa thân sán) là những đốt có cơ quan sinh dục đã phát triển đầy đủ, có cả cơ quan sinh dục đực và cái, có hệ bài tiết (mỗi đốt đều có cấu tạo như một cơ thể sán dây độc lập, nhưng không có hệ tiêu hóa). Đốt già (ở cuối thân sán) là những đốt mà các khí quan khác đã teo đi, chỉ còn tử cung chứa đầy trứng sán. Đốt già thường xuyên tách khỏi cơ thể sán dây và theo phân ra ngoài. Đốt sán già có hình 4 cạnh, chiều rộng lớn hơn chiều dài.

Cơ thể sán dây được bao bọc bởi 3 lớp: lớp vỏ, lớp dưới vỏ và lớp cơ, bên dưới lớp cơ là các khí quan nội tạng. Sán dây không có hệ tiêu hóa, sán lấy dinh dưỡng bằng phương thức thẩm thấu qua bề mặt cơ thể. Hệ thần kinh ở sán dây kém phát triển, gồm có hạch thần kinh nằm ở đầu sán, từ đó có các dây thần kinh chạy dọc cơ thể. Có hai dây phát triển hơn nằm bên ngoài ống bài tiết và mỗi đốt nối với nhau bởi các cầu nối ngang.

Hệ tuần hoàn và hệ hô hấp của sán dây đã tiêu giảm. Sán dây hô hấp theo kiểu yếm khí. Hệ bài tiết của sán dây cấu tạo theo kiểu nguyên đơn thận, gồm 2 ống chính từ đầu sán đi về cuối thân và thông với lỗ bài tiết. Ngoài ra, ở mỗi đốt sán còn có những ống ngang nối liền với 2 ống chính.

Hệ sinh dục đực gồm tinh hoàn, ống dẫn tinh và các tuyến sinh dục. Số lượng tinh hoàn trong mỗi đốt có từ một đến hàng trăm. m 6 Hệ sinh dục cái có cấu tạo phức tạp, gồm có buồng trứng, ống dẫn trứng, ootyp, tuyến noãn hoàng, túi nhận tinh, tuyến vỏ (thể Melis) và tử cung. Sán dây thường có hai buồng trứng nằm giữa hoặc phía sau đốt sán, ít khi ở phía trước.

Sán dây sinh sản lưỡng tính, sự thụ tinh có thể xảy ra trong cùng một đốt sán hoặc giữa hai đốt khác nhau trong cùng một con(tự thụ tinh) hoặc giữa hai con (thụ tinh chéo). Sán tiêu hóa bằng cách, chất dinh dưỡng đi qua vỏ để thẩm thấu vào thân sán. Dịch tiêu hóa của vật chủ không thể thẩm thấu vào thân sán khi sán còn sống, nhờ đó mà sán không bị tiêu diệt khi sống trong đường tiêu hóa của vật chủ. - Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán dây Taenia solium Nhiều tác giả nghiên cứu về sán dây T.

solium đều cho rằng, sán dây có đặc điểm hình thái, cấu tạo như sau: sán dây dài, dẹp theo hướng lưng - bụng, màu trắng hoặc vàng. Cơ thể bao gồm: đầu, cổ và các đốt. Số lượng các đốt dao động từ vài trăm đốt đến hàng nghìn đốt. Các đốt phía trước là đốt non và bé, càng về sau các đốt càng lớn và già, đốt già nhất ở cuối cơ thể.

Nguyễn Thị Lê và cs. (1996) [13] đã mô tả về hình thái của sán dây như sau: sán dây T. solium có hình dạng bên ngoài giống sán dây Taenia saginata (thường gọi là sán dây bò hoặc sán sơ mít) nhưng ngắn hơn. solium trưởng thành ký sinh ở ruột non của người dài 2 - 7 m, tuy nhiên có trường hợp chiều dài lên đến 9 m.

Đốt đầu hình cầu, có 4 giác bám, có đỉnh đầu và hai hàng móc đỉnh gồm 22 - 32 móc. Các đốt cổ ngắn và hẹp. Đốt chưa thành thục có chiều dài lớn hơn chiều rộng. Các đốt càng về sau thân càng lớn, đốt già hình chữ nhật, tử cung phân thành 7 - 12 nhánh (Nguyễn Thị Lê và cs.

Cổ của sán dây mảnh, nối tiếp với đầu, là nơi sản sinh ra đốt sán bằng cách phân đốt. Thân gồm các đốt sán. Các đốt già cơ quan sinh dục đực tiêu biến chỉ còn thấy tử cung phân nhánh.