Luận văn thạc sĩ thú y khảo sát một số đặc điểm dịch tễ và yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh dịch tả heo châu phi tại các cơ sở chăn nuôi của huyện chợ gạo tỉnh tiền giang

Luận văn thạc sĩ phân tích thú y khảo sát một số đặc điểm dịch tễ và yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh dịch tả heo châu phi, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Võ Tấn Quy
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thanh Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên Cứu Dịch Tễ Và Yếu Tố Nguy Cơ Bệnh Dịch Tả Heo Châu Phi Tại Huyện Chợ Gạo, Tiền Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lịch sử bệnh
• 1.2. Tình hình bệnh ASF trên thế giới
• 1.3. Tình hình bệnh ASF tại Việt Nam
• 1.4. Đặc điểm của bệnh ASF
• 1.4.1. Đặc điểm chung của bệnh ASF
• 1.4.2. Đặc điểm của virus Dịch tả heo Châu Phi (ASFV)
• 1.4.3. Sức đề kháng của virus
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm thực hiện
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tình hình chăn nuôi và thực trạng về áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học của các hộ khảo sát
• 3.2. Đánh giá đặc điểm dịch tễ dịch ASF tại địa bàn khảo sát
• 3.2.1. Phân bố các hộ có heo bệnh ASF
• 3.2.2. Biểu hiện lâm sàng của các ca bệnh
• 3.2.3. Phân tích các yếu tố nguy cơ chính đối với ASF
• 3.2.3.1. Phân tích đơn biến yếu tố nguy cơ
• 3.2.3.2. Mô hình đa biến trong phân tích yếu tố nguy cơ
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH SÁCH CÁC BẢNG
• 3. DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tình hình dịch bệnh dịch tả heo châu Phi tại huyện Chợ Gạo Tiền Giang

Bệnh dịch tả heo châu Phi (ASF) đã xuất hiện tại huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang từ tháng 7 năm 2019 và đạt đỉnh điểm vào tháng 10 cùng năm. Tỷ lệ chết lên đến 40% trong số heo mắc bệnh, đặc biệt là ở heo trưởng thành và heo mang thai. Nghiên cứu cho thấy có 285 hộ chăn nuôi được khảo sát, trong đó 173 hộ có heo mắc bệnh. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm quy mô chăn nuôi lớn, vị trí gần hồ chôn heo chết, và sự gần gũi với các trại nuôi có dịch. Những thông tin này rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tình hình dịch bệnh và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh ASF

Dịch tả heo châu Phi là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, không lây sang người nhưng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi heo. Virus ASFV có khả năng tồn tại lâu trong môi trường và không có vaccine phòng ngừa. Tại huyện Chợ Gạo, dịch bệnh đã gây ra thiệt hại lớn về kinh tế, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và sinh kế của nhiều hộ chăn nuôi. Việc nắm vững các đặc điểm dịch tễ học là cần thiết để xây dựng các chiến lược phòng chống dịch hiệu quả.

II. Yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh dịch tả heo châu Phi

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự xuất hiện của bệnh ASF tại huyện Chợ Gạo bao gồm quy mô chăn nuôi, điều kiện vệ sinh, và sự tiếp xúc với các nguồn lây nhiễm. Hộ chăn nuôi có quy mô lớn thường có nguy cơ cao hơn do mật độ heo dày đặc, dễ dàng lây lan virus. Ngoài ra, việc không thực hiện các biện pháp an toàn sinh học như khử trùng môi trường và quản lý thức ăn cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Các biện pháp phòng ngừa cần được áp dụng đồng bộ để giảm thiểu rủi ro cho đàn heo.

2.1. Quy mô chăn nuôi và nguy cơ lây nhiễm

Quy mô chăn nuôi lớn là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến sự bùng phát của bệnh ASF. Các hộ chăn nuôi có số lượng heo lớn thường gặp khó khăn trong việc kiểm soát dịch bệnh do mật độ cao. Việc tiếp xúc giữa các đàn heo và sự di chuyển của người, phương tiện cũng tạo điều kiện cho virus lây lan. Do đó, việc quản lý quy mô chăn nuôi và thực hiện các biện pháp an toàn sinh học là rất quan trọng để ngăn chặn dịch bệnh.

III. Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh

Để phòng ngừa và kiểm soát bệnh dịch tả heo châu Phi, cần thực hiện các biện pháp như tăng cường quản lý an toàn sinh học tại các cơ sở chăn nuôi, khử trùng môi trường, và theo dõi tình hình dịch bệnh thường xuyên. Các hộ chăn nuôi cần được đào tạo về các biện pháp phòng ngừa, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc cung cấp thông tin và nguồn lực. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ đàn heo mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho cộng đồng.

3.1. Tăng cường an toàn sinh học

An toàn sinh học là yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa dịch bệnh. Các hộ chăn nuôi cần thực hiện các biện pháp như khử trùng chuồng trại, kiểm soát ra vào của người và phương tiện, và quản lý thức ăn một cách hợp lý. Việc nâng cao nhận thức về an toàn sinh học trong cộng đồng chăn nuôi sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe cho đàn heo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh dịch tả heo châu Phi (ASF) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi heo toàn cầu. Tại Việt Nam, ASF lần đầu được phát hiện vào tháng 2 năm 2019 và đã lan rộng ra 8.517 xã thuộc 666 huyện của 63 tỉnh, làm tiêu hủy hơn 5.385 con heo với tổng khối lượng khoảng 342 tấn. Riêng tỉnh Tiền Giang, trong năm 2019, dịch bệnh đã xảy ra tại 153 xã với tổng số heo tiêu hủy lên đến 167.056 con, gây thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 317 tỷ đồng. Tổng đàn heo tại tỉnh này giảm 44,37% so với cùng kỳ năm trước do ảnh hưởng của dịch ASF.

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang, khu vực có tổng đàn heo lớn nhất tỉnh với 60.932 con, chiếm 24,58% tổng đàn heo toàn tỉnh. Mục tiêu chính của nghiên cứu là khảo sát một số đặc điểm dịch tễ và đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh ASF tại các cơ sở chăn nuôi trên địa bàn huyện nhằm đề xuất các giải pháp phòng chống hiệu quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2020 đến tháng 3/2021, tập trung vào 5 xã có tỷ lệ bệnh ASF cao nhất.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn về dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ, từ đó hỗ trợ công tác tái đàn heo an toàn, góp phần ổn định sản xuất và phát triển kinh tế địa phương. Các chỉ số như tỷ lệ chết do ASF lên đến 40% tại thời điểm cao điểm dịch bệnh, cùng với các yếu tố nguy cơ như quy mô đàn lớn, vị trí gần hồ chôn heo bệnh và khu dân cư liền kề, được xác định rõ ràng trong nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là mô hình dịch tễ học bệnh ASF, bao gồm:

• Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm: Phân tích sự lây lan, tỷ lệ mắc và tử vong, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện và phát triển dịch bệnh.
• Mô hình phân tích yếu tố nguy cơ: Sử dụng phương pháp hồi quy logistic đơn biến và đa biến để xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự xuất hiện bệnh ASF ở cấp độ hộ chăn nuôi.
• Khái niệm an toàn sinh học trong chăn nuôi: Đánh giá các biện pháp kiểm soát dịch bệnh như vệ sinh chuồng trại, kiểm soát động vật trung gian, quản lý người ra vào trại và xử lý chất thải.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ mắc bệnh tích lũy, tỷ lệ tử vong, yếu tố nguy cơ dịch tễ, an toàn sinh học, và mô hình case-control.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp khảo sát hồi cứu kết hợp phân tích dịch tễ học tại huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang, trong khoảng thời gian từ tháng 6/2020 đến tháng 3/2021. Tổng cộng 285 hộ chăn nuôi heo được lựa chọn ngẫu nhiên từ danh sách 1.187 hộ tại 5 xã có tỷ lệ bệnh ASF cao nhất.

• Nguồn dữ liệu: Thu thập thông tin trực tiếp qua bảng hỏi phỏng vấn các hộ chăn nuôi, kết hợp với dữ liệu xét nghiệm xác nhận bệnh ASF từ các cơ quan thú y địa phương.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2013 để nhập liệu và phần mềm STATA 15 để phân tích thống kê. Phân tích hồi quy logistic đơn biến được dùng để sàng lọc các yếu tố nguy cơ, tiếp theo là phân tích đa biến để xác định các yếu tố nguy cơ chính thức với độ tin cậy 95%.
• Cỡ mẫu: 285 hộ, trong đó 173 hộ có heo bệnh ASF và 112 hộ không có heo bệnh, được phân nhóm theo mô hình case-control.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu trong 10 tháng, từ tháng 6/2020 đến tháng 3/2021.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo thu thập dữ liệu chính xác, khách quan, đồng thời phân tích sâu sắc các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện và phát triển của dịch ASF tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc và tử vong do ASF: Trong số 285 hộ khảo sát, có 173 hộ (60,7%) đã xảy ra dịch ASF. Tỷ lệ tử vong trung bình do ASF lên đến 40%, đặc biệt cao ở heo trưởng thành, nhất là heo nái mang thai. Dịch bệnh bắt đầu từ tháng 7 và đạt đỉnh điểm vào tháng 10 năm 2019.

2. Quy mô đàn và nguy cơ mắc bệnh: Hộ chăn nuôi có quy mô đàn lớn (trên 50 con nái) có nguy cơ mắc bệnh cao hơn đáng kể so với hộ quy mô nhỏ (dưới 50 con), với tỷ lệ mắc bệnh lần lượt là khoảng 70% và 55%. Các trang trại quy mô lớn cũng có tỷ lệ áp dụng các biện pháp an toàn sinh học cao hơn.

3. Yếu tố môi trường và vị trí: Các hộ nuôi gần hồ chôn heo bệnh, gần các trại có dịch và khu dân cư liền kề có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Cụ thể, 49,82% hộ khảo sát có chuồng nuôi liền kề nhà ở, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan dịch bệnh.

4. Thực trạng áp dụng an toàn sinh học: Tỷ lệ hộ thực hiện tiêu độc khử trùng môi trường đạt 95,09%, nhưng chỉ 27,02% có bố trí hồ sát trùng trước trại. Việc kiểm soát động vật trung gian như chó, mèo, chim hoang dã còn hạn chế, với tỷ lệ chó vào chuồng lên đến 73,33%. Tỷ lệ sử dụng thức ăn thừa là 9,12%, và 18,24% hộ sử dụng nước mặt cho heo uống, tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy dịch ASF tại huyện Chợ Gạo có diễn biến phức tạp, với tỷ lệ tử vong cao và sự ảnh hưởng rõ rệt của các yếu tố dịch tễ và môi trường. Quy mô đàn lớn làm tăng nguy cơ mắc bệnh do mật độ nuôi cao, dễ lây lan virus. Việc chuồng trại liền kề nhà ở và gần các nguồn ô nhiễm như hồ chôn heo bệnh tạo điều kiện thuận lợi cho virus ASFV tồn tại và phát tán.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, các yếu tố nguy cơ như quy mô đàn, vị trí chuồng trại, và thực hành an toàn sinh học tương đồng với các kết quả tại Bến Tre, Quảng Ninh và Uganda. Việc áp dụng các biện pháp an toàn sinh học chưa đồng bộ và triệt để là nguyên nhân chính khiến dịch bệnh tiếp tục tái phát.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ hộ bệnh theo xã, biểu đồ so sánh tỷ lệ áp dụng các biện pháp an toàn sinh học theo quy mô đàn, và bảng phân tích các yếu tố nguy cơ với giá trị OR và P-value. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và sự xuất hiện dịch bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và đào tạo về an toàn sinh học: Động viên các hộ chăn nuôi, đặc biệt là quy mô nhỏ và vừa, áp dụng đồng bộ các biện pháp an toàn sinh học như bố trí hồ sát trùng, kiểm soát động vật trung gian, và quản lý người ra vào trại. Thời gian thực hiện trong 6 tháng tới, do Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện phối hợp với các cơ quan thú y địa phương.

2. Kiểm soát chặt chẽ nguồn nước và thức ăn: Khuyến cáo sử dụng nước máy hoặc nước giếng khoan đã xử lý, hạn chế sử dụng nước mặt và thức ăn thừa không đảm bảo an toàn. Chủ hộ cần được hướng dẫn kỹ thuật xử lý nước và thức ăn trong vòng 3 tháng tới.

3. Quản lý và xử lý xác heo bệnh đúng quy định: Xây dựng các điểm chôn lấp hợp vệ sinh, tránh để xác heo bệnh tiếp xúc với môi trường và nguồn nước. Cơ quan chức năng cần giám sát và hỗ trợ kỹ thuật trong 12 tháng tới.

4. Phát triển hệ thống giám sát dịch bệnh và phản ứng nhanh: Thiết lập mạng lưới giám sát tại các xã trọng điểm, phối hợp với thú y cơ sở để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch mới. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và quản lý dịch bệnh: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích yếu tố nguy cơ giúp xây dựng các chiến lược phòng chống dịch hiệu quả.

2. Nông dân và chủ hộ chăn nuôi heo: Tham khảo các biện pháp an toàn sinh học và nhận diện các yếu tố nguy cơ để áp dụng trong thực tế, giảm thiểu thiệt hại do ASF.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Nông nghiệp: Tài liệu tham khảo quý giá về dịch tễ học bệnh ASF, phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu dịch tễ.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ tái đàn, kiểm soát dịch bệnh và phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh dịch tả heo châu Phi có lây sang người không?
   Bệnh ASF chỉ lây nhiễm trên loài heo, không gây bệnh cho người. Virus ASFV không có khả năng truyền sang người theo các nghiên cứu hiện nay.

2. Tỷ lệ tử vong do ASF tại huyện Chợ Gạo là bao nhiêu?
   Tỷ lệ tử vong trung bình do ASF tại huyện Chợ Gạo lên đến khoảng 40%, đặc biệt cao ở heo trưởng thành và heo nái mang thai.

3. Yếu tố nguy cơ chính gây ra dịch ASF là gì?
   Các yếu tố nguy cơ gồm quy mô đàn lớn, vị trí chuồng trại gần hồ chôn heo bệnh, gần các trại có dịch và khu dân cư liền kề, cùng với việc áp dụng an toàn sinh học chưa triệt để.

4. Các biện pháp an toàn sinh học nào hiệu quả nhất để phòng ASF?
   Tiêu độc khử trùng thường xuyên, bố trí hồ sát trùng, kiểm soát động vật trung gian, quản lý người ra vào trại và sử dụng nguồn nước, thức ăn an toàn là các biện pháp hiệu quả.

5. Có vaccine hoặc thuốc điều trị bệnh ASF không?
   Hiện nay chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh ASF, do đó phòng bệnh bằng các biện pháp an toàn sinh học là cách duy nhất để kiểm soát dịch.

Kết luận

• Dịch ASF tại huyện Chợ Gạo diễn biến phức tạp với tỷ lệ tử vong lên đến 40%, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành chăn nuôi heo địa phương.
• Các yếu tố nguy cơ chính gồm quy mô đàn lớn, vị trí chuồng trại gần hồ chôn heo bệnh, trại có dịch và khu dân cư liền kề.
• Việc áp dụng các biện pháp an toàn sinh học chưa đồng bộ, đặc biệt là kiểm soát động vật trung gian và xử lý xác heo bệnh còn hạn chế.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp phòng chống dịch hiệu quả, góp phần tái đàn an toàn và phát triển bền vững ngành chăn nuôi heo.
• Khuyến nghị triển khai các chương trình đào tạo, giám sát dịch bệnh và kiểm soát nguồn nước, thức ăn trong vòng 1 năm tới nhằm giảm thiểu nguy cơ tái phát dịch.

Để bảo vệ đàn heo và phát triển ngành chăn nuôi bền vững, các cơ quan chức năng, cán bộ thú y và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ, áp dụng nghiêm túc các biện pháp an toàn sinh học và giám sát dịch bệnh thường xuyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Lịch sử bệnh 1. Tình hình bệnh ASF trên thế giới Năm 1921, bệnh ASF lần đầu tiên xuất hiện tại Kenya, Châu Phi và sau đó đã trở thành dịch địa phương tại nhiều nước Châu Phi. Năm 1957, bệnh ASF lần đầu tiên được phát hiện và báo cáo tại châu Âu và các nước châu Mỹ.

Đến năm 2007, bệnh ASF được báo cáo tại day núi Caucasus giữa châu Âu và chau A của quốc gia Georgia. ASFV được xác định thuộc kiểu gen II, có nguồn gốc từ Đông Nam Châu Phi. Bệnh tiếp tục lây lan khắp Armenia (2007), Liên Bang Nga (2007) và sang Azerbaijan (2008). Sau đó, bùng phát và lan rộng về phía tây Ukraine (2012), Belarus (2013), Liên minh Châu Âu (Litva, Ba Lan, Latvia va Estonia, 2014) va Moldova nam 2016 (FAO, 2017) va tro thanh dich dia phuong 6 nhiều nước trên thé giới.

Theo thông tin cập nhật từ OIE, từ năm 2017 đến ngày 08/11/2018, đã có 19 quốc gia (Bi, Bun-ga-ri, Trung Quốc, Cote D'Ivoire (Bờ biển Nga), Cộng hòa Séc, E- xt6-ni-a, Hung-ga-ri, Ké-ni-a, Lat-vi-a, Lit-va, Môn-đô-va, Ni-gié-ri-a, Ba Lan, Ru- ma-m, Liên Bang Nga, Nam Phi, U-crai-na va Dam-bi-a) đã báo cáo bệnh ASF với tổng số heo bệnh trên 372 nghìn con, số heo chết do bệnh trên 123 nghìn con, tổng đàn heo có nguy cơ, buộc phải tiêu hủy trên 840 nghìn con (FAO, 2018). Theo thông tin cập nhật từ OIE va FAO, từ ngày 03/8/2018 đến ngày 08/11/2018, Trung Quốc có trên 58 6 dịch tại 15 tỉnh (bao gồm: An Huy, Hắc Long Giang, Hà Nam, Liêu Ninh, Giang Tô, Chiết Giang, Cát Lâm, Khu tự trị Nội Mông, Thiên Tân, Sơn Tây, Hồ Nam, Quý Chau, Trùng Khánh và Phúc Kiến, đặc biệt là Vân Nam (tai Simao của thành phố Phố Nhĩ, cách biên giới với các tỉnh Tây Bắc của Việt Nam khoảng 150km) với trên 210 nghìn con heo các loại buộc phải tiêu hủy (Zhou va ctv, 2018). Tình hình bệnh ASF tại Việt Nam Ngày 19 tháng 02 năm 2019, bệnh ASF lần đầu tiên được phát hiện tại Hưng Yên, Việt Nam, sau đó dịch đã bùng phát và xuất hiện khắp các tỉnh thành trên cả nước. Ở Việt Nam, sản xuất thịt heo chiếm 68 đến 70% tỷ trọng của ngành chăn nuôi, nguồn cung ứng thực phẩm thịt chính cho người tiêu dùng vai trò sản xuất thịt heo là rất quan trọng cho con người và các hoạt động kinh tế xã hội như chính sách nông nghiệp, an sinh xã hội, thức ăn chăn nuôi, thú y, công ăn việc làm, vận tai, giáo dục, khoa học và hoạt động liên quan khác.

Năm 2019, ASF đã xảy ra cả nước, làm giảm 21,5% tổng đàn heo và tổng sản lượng thịt heo sản xuất giảm sâu tương ứng 11,5% và 13,8%. Sự sụt giảm sâu và giảm lũy kế của tong đàn heo do ASF đã ngay lập tức thúc đây sự tăng trưởng nhanh chóng của chăn nuôi gia cầm (16,5%), thú nhai lại (trên 5,0%), vật nuôi khác (trên 3,0%) và cũng tăng nhanh chóng (63,0%) thịt heo được nhập khẩu trong 2019 (Đỗ Tiến Duy, 2020). Đặc điểm của bệnh ASF 1. Đặc điểm chung của bệnh ASE Bệnh ASF là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra.

Bệnh này chỉ lây nhiễm trên loài heo (bao gồm heo rừng và heo nhà), không gây bệnh cho các loài động vật khác. Bệnh ASF không lây sang người. Bệnh ASF gây thiệt hại nghiêm trọng với tỷ lệ chết cao lên đến 100%. Heo khỏi bệnh có khả năng mang virus trong thời gian dài, có thé là vật chủ mang trùng suốt đời, do vậy khó có thể loại trừ được bệnh nếu dé xảy ra bệnh ASF (EFSA, 2010).

Đặc điểm của virus Dịch tả heo Châu Phi (ASFV) ASFV thuộc chi Asfivirus, họ Asfarviridae, có kích thước lớn (200nm), có vỏ bọc bên ngoài với cấu trúc khối nhiều mặt (Icosahedral), kiểu gen di truyền dang ADN sợi đôi. Bộ gen của virus thay đối trong khoảng 170 đến 193 kbp (tùy thuộc vào chủng của virus) và mã hóa từ 150 đến 167 khung đọc mở (Open reading frames- ORFs) tùy thuộc vào chung virus, nó mã hóa cho hơn 50 protein (Chapman va ctv, 2008; Dixon và ctv, 2019; Yanez va ctv, 1995). Đến nay, 24 kiểu gen của ASFV đã được xác định dựa trên phân tích trình tự của gen p72, (Boshoff và ctv, 2007; Achenbach và ctv, 2016; Quembo và ctv, 2018). Tất cả 24 kiểu gen ASFV đã được mô tả ở các quốc gia châu Phi, Nam sa mac Sahara, 23 trong số đó hiện đang bị hạn chế ở Đông và Nam Phi (Costard và ctv, 2013; Achenbach và ctv, 2016).

Các kiểu gen L II và IX của ASFV đã được lan truyền tại một số quốc gia. Ví dụ, kiểu gen I lan truyền từ Tây Phi sang Châu Âu, Nam Mỹ và Caribe (Bastos và ctv, 2003). Mặt khác, kiểu gen II, được biết là lưu hành Zambia, Malawi va Mozambique, đã lan truyền đến Caucasus và sau đó đến Liên minh Châu Âu, Nga và Trung Quốc (Rowlands va ctv, 2008; Gallardo và ctv, 2014; Li and Tian, 2018; Ge va ctv 2018; Zhou va ctv, 2018). Hon nữa, ASFV kiểu gen II đã được giới thiệu đến Tanzania va Zimbabwe, nơi nó chưa từng được biết đến là có lưu hành (Misinzo và ctv; van Heerden và ctv, 2017).

Kiểu gen II có tầm quan trọng toàn cầu cao nhất, vì nó là nguyên nhân gây ra đại dịch heo đang diễn ra bao trùm một khu vực từ Đông Âu đến Trung Quốc và Đông Nam Á. Những thiệt hại kinh tế liên quan là rất lớn, lên tới 25% sản lượng heo toàn cầu (Ge và ctv, 2018). Tương tự, kiểu gen IX bị hạn chế ở Đông Phi đã được báo cáo là đã lây lan sang Tây Phi (Gallardo và ctv, 2011) Các nghiên cứu gần đây đã báo cáo trong nhóm 32 virus được phân lập có đến 8 serotype khác nhau (Malogolovkin va ctv, 2015). ASFV có 24 kiểu gen liên quan đến dịch tễ học (Quembo va ctv, 2008) (Hình 1.

Nucleoid Bé gen DNA Hình 1. Hình dang và cấu tạo cua ASFV (Freitas, 2018) 1. Sức đề kháng của virus Bảng 1. Sự tồn tại của ASFV trong các điều kiện khác nhau Điều kiện Thời gian tồn tại Nhiệt độ ở 50°C 3 giờ Nhiệt độ 56°C 70 phút Nhiệt độ ở 60°C 20 phút pH 13.4 (25% huyết thanh) 7 ngày Sodium chloride 0,8% 30 phút Hypochlorites - 2.3% chlorine 30 phút Formalin 0,3% 30 phút Ortho-phenylphenol 30 phút (European Food Safety Authority, 2010).

ASFV khá khó bị tiêu diệt ở điều kiện bên ngoài môi trường. Thông thường virus bị tiêu diệt ở nhiệt độ 56°C trong 70 phút hoặc ở 60°C trong 20 phút. Hóa chất để diệt ASFV gồm ether, chloroform và hợp chất iodine hoặc sử dụng Sodium hydroxide với tỉ lệ 8/1.000 hoặc formalin với tỉ lệ 3/1.000 hoặc chất tây trắng hypochlorite chứa chlorine 2,3% hoặc chất ortho-phenylphenol 3% nhưng phải duy trì thời gian 30 phút. Trong các vật chất hữu cơ, sự tồn tại của virus càng cao do được “bảo vệ” bởi các chất hữu cơ này.

Virus sống trong máu đã phân hủy được 15 tuần; trong máu khô không được 70 ngày; ASEV có sức đề kháng cao, có thể tồn tại trong chất tiết, dịch tiết, trong xác động vật, trong thịt heo và các chế phẩm từ thịt heo. Trong môi trường không có huyết thanh ASFV có thé sống được 21 giờ, ASFV có thé bị phá hủy ở pH< 3,9 hoặc ở pH > 11,5. Môi trường có huyết thanh virus có thé tồn tại được ở pH = 13,4 trong 7 ngày (EFSA, 2010). ASFV có thể tồn tại trong máu va trong xác của một con heo đã chết trong vai thang (FAO, 2017).

Tông hợp thông tin về sức đề kháng của ASFV Loại sản phẩm Thời gian virus tồn tại Thịt có xương, thịt nghiền 105 ngày Thịt chế biến ở nhiệt độ 70°C trong 30 phút 0 Thịt khô 300 ngày Thịt xông khói, bỏ xương 30 ngày Thịt đông lạnh 1.000 ngày Thịt mát 110 ngày Thịt chất lượng kém (hỏng) 105 ngày Da/Mỡ (kê cả đã khô) 300 ngày Máu ở nhiệt độ lạnh 4°C 18 tháng Phân heo ở nhiệt độ thường 11 ngày Thực phẩm thừa bỏ đi (có thịt heo) 15 tuần Chuồng heo nhiễm bệnh 1 tháng (Adkm và ctv, 2004). Cơ chế sinh bệnh ASFV xâm nhập vào cơ thể qua amidan hoặc niêm mạc họng đến các hạch bạch huyết ở hàm dưới hoặc sau hau từ đó lây lan một cách nhanh chóng trong cơ thé bằng hệ thống tuần hoàn (Greig, 1972; Plowright và ctv, 1994).Đại thực bao của heo là tế bào đích chính của ASFV (Franzoni và ctv, 2022). Tùy thuộc vào độc lực của các chủng ASFV gây ra các dấu hiệu lâm sàng khác nhau, từ các dấu hiệu lâm sàng nhẹ đến sốt xuất huyết cấp tính và tử vong. Trong các thé cấp tính và bán cấp tính, ASFV gây tổn thương nghiêm trong ở mạch máu với dau hiệu xuất huyết ở các cơ quan khác nhau như đỏ da, xuất huyết các hạch lympho ở da dày, gan va thận; phù phối, phổ biến là đông máu nội mạch, giảm bạch cầu đơn nhân, bạch cầu trung tính và giảm tiểu cầu (Gómez-Villamandos và ctv, 2013; James và ctv, 2019).

Trong quá trình sinh bệnh của virus, bạch cầu đơn nhân và đại thực bao tao ra cytokine — yếu tố đóng một vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh, đặc biệt là các phản ứng viêm mô quá mức làm lá lách to có nhồi huyết (James và ctv, 2019). Sự nhân lên của virus không được kiểm soát và các phản ứng viêm kèm theo sẽ thúc day hiện tượng xuất huyết và rối loạn đông máu (Christopher, 2017) với các biểu hiện heo bị chảy máu các lỗ tự nhiên. Phân tích huyết thanh của heo nhiễm ASFV cho thấy, các cytokine tiền viêm tăng mạnh bao gồm IFN-a, IFN- B, IL-1, IL-6, IL-8, IL-10, IL-12, IL-18. Dac biét la su tang manh IL-10 trong huyét thanh của heo nha va heo rừng bi nhiễm ASFV ở giai đoạn cuối (Wang và ctv, 2022).

Con đường truyền lây Các con đường sẽ làm tốc độ lây lan nhanh chóng gồm: dùng chung kim tiêm với heo bệnh, mồ xác heo bệnhở trại làm phát tán mầm bệnh ra ngoài, ca bệnh nặng bài thải nhiều mầm bệnh (tiêu chảy máu, ói, tiểu tiện ra máu), vay nhiễm vào thức ăn, nước uống, dung chung máng ăn với heo bệnh. Nguyễn Tat Toàn va ctv (2020) đã xác định, chuỗi thực phẩm thịt heo là gánh nặng lưu hành ASE. ASF là một bệnh lây lan giữa heo nha và heo rừng trong các khu vực rộng lớn của Âu-Á. - Truyền lây trực tiếp: Heo khỏe tiếp xúc gần với những heo bị nhiễm bệnh (Penrith và ctv, 2009).