MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đất là một tài nguyên thiên nhiên quan trọng đối với tự nhiên cũng như con người. Trước hết đất là một thành phần của lớp vỏ cảnh quan có mối quan hệ chặt chẽ với các thành phần tự nhiên khác như: nước, sinh vật, khí hậu,. tạo thành một thể thống nhất và hoàn chỉnh.
Đối với con người, đất là một môi trường sống và là địa bàn diễn ra các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong đó đất được coi là tư liệu không thể thay thế trong ngành nông nghiệp. Theo thống kê của tổ chức UNEP diện tích của phần lục địa vào khoảng 14.477 triệu ha, trong đó có khoảng 11% đất canh tác, 20% đất đồng cỏ, 32% diện tích đất rừng, 32% đất còn lại được sử dụng vào các mục đích khác như: Đất thổ cư, đầm lầy, đất ngập mặn,. Như vậy diện tích lục địa chỉ chiếm khoảng 30% diện tích Trái Đất trong đó diện tích đất chiếm tỷ trọng nhỏ còn chủ yếu là đồi núi.
Không những vậy tài nguyên đất trên trái đất hiện nay đang có nguy cơ bị thu hẹp do rất nhiều các nguyên nhân như: Sự phát triển mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa, đất bị xói mòn rửa trôi, thoái hóa bạc màu,.Trong đó đáng kể nhất là diện tích đất nông nghiệp có nguy cơ giảm mạnh nhất. Do vậy, vấn đề bảo vệ tài nguyên đất nói chung và diện tích đất nông nghiệp nói riêng là nhiệm vụ cấp thiếp của các quốc gia nhằm đảm bảo vấn đề sản xuất lương thực thực, phẩm cho đất nước. Việt Nam có diện tích tự nhiên khoảng 33 triệu ha trong đó diện tích đất nông nghiệp chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ với khoảng 8 triệu ha tương đương với 24,2%. Diện tích đất nông nghiệp thấp trong khi đó dân số nước ta lại đông và gia tăng nhanh dẫn đến bình quân diện tích đất nông nghiệp trên đầu người của nước ta rất thấp chỉ đạt khoảng 0.079ha/người xếp khoảng thứ 142 trên thế giới.
Có thể nói một đất nước với khoảng trên 70% dân số làm nông nghiệp, một đất nước có nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp phát triển như Việt Nam, thì việc diện tích đất nông nghiệp đã thấp lại còn có nguy cơ bị thu hẹp là một vấn đề nổi cộm của nước ta hiện nay. Để giải quyết vấn đề này đảng, Nhà nước và các bộ 1 ngành cần có những chính sách thiết thực nhằm duy trì, ổn định bằng các biện pháp khác nhau. Thanh Hóa là một tỉnh thuộc Bắc Trung Bộ, nằm trong dải đồng bằng ven biển của nước ta. Nền kinh tế chủ đạo của tỉnh chủ yếu là sản xuất nông nghiệp.Với diện tích khoảng 11 nghìn km2 nhưng trong đó chủ yếu là diện tích đồi núi, dải đồng bằng ven biển của tỉnh chỉ khoảng 2900km2.
Tuy nhiên trong quá trình sử dụng diện tích đất nông nghiệp của tỉnh cũng đang đặt ra vấn đề lớn. Trong đó nổi bật lên là vấn đề diện tích đất nông nghiệp của tỉnh đang có nguy cơ bị thu hẹp đáng kể. Nông Cống là một huyện bán sơn địa của tỉnh Thanh Hóa, nền kinh tế chính của huyện vẫn là nông nghiệp. Trong những năm gần đây nền kinh tế - xã hội có những bước phát triển vượt bậc, làm cho cuộc sống của người dân được nâng cao cả về vật chất lẫn tinh thần.
Cùng với sự phát triển nền kinh tế, nền nông nghiệp của huyện cũng có những bước tiến đáng kể, tuy nhiên trong sản xuất nông nghiệp của huyện còn tồn tại nhiều vấn đề cần được giải quyết như: quá trình khai thác và sử dụng đất nông nghiệp của huyện vẫn chưa phù hợp, một số diện tích đất nông nghiệp vẫn chưa phát huy được hết tiềm năng, dẫn đến lãng phí diện tích đất nông nghiệp trên địa bàn huyện. Xuất phát từ những lý do trên em chọn đề tài: “Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp ở huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2014 - 2019” làm khóa luận tốt nghiệp. Nhằm góp phần nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp đồng thời đề ra một số biện pháp cơ bản nhằm sử dụng hợp lý tài nguyên đất nông nghiệp của huyện. Mục tiêu nghiên cứu - Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp ở huyện Nông Công, tỉnh Thanh Hóa, để thấy được vấn đề sử dụng đất nông nghiệp cũng như sự biến động đất nông nghiệp theo thời gian.
- Đề xuất giải pháp sử dụng đất nông nghiệp một cách hợp lý và mang lại hiệu quả cao. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở khoa học liên quan đến hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện Nông Cống. - Nghiên cứu các nhân tố thành tạo và ảnh hưởng tới đặc điểm, và hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp ở huyện Nông Cống. - Điều tra, thu thập tài liệu, số liệu, bản đồ liên quan đến đề tài và khu vực nghiên cứu, phân tích hiện trạng sử dụng đất ở huyện Nông Cống giai đoạn 2014 – 2019.
Quan điểm, phƣơng pháp nghiên cứu 4. Quan điểm nghiên cứu 4.Quan điểm lãnh thổ Lãnh thổ là một phần của bề mặt trái đất có những đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và vị trí nhất định. Lãnh thổ được coi là nguồn lực quan trọng để phát triển KT - XH. Khi nghiên cứu về khoa học địa lý phải luôn gắn với việc khai thác lãnh thổ.
Quan điểm này được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất nông nghiệp. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp gắn liền với lãnh thổ cụ thể của huyện Nông Cống. Quan điểm lịch sử - Viễn cảnh Hiện tượng tự nhiên, kinh tế, xã hội, dân cư, văn hóa có mối quan hệ nhiều mặt giữa chúng luôn vận động và phát triển theo không gian và thời gian. Vì vậy khi nghiên cứu về vốn đất nông nghiệp của huyện Nông Cống, cần phải dựa vào quan điểm lịch sử để nghiên cứu và biết được hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp.
Cần vận dụng quan điểm viễn cảnh giúp ta chỉ ra xu hướng vận động của sự vật hiện tượng trong tương lai. Từ đó, đề xuất giải pháp để sử dụng hợp lý nhằm khai thác bền vững tài nguyên đất nông nghiệp của huyện Nông Cống. Quan điểm hệ thống Hệ thống được hiểu là tổng thể các yếu tố, các bộ phận nằm trong sự tác động biến chứng có quan hệ mật thiết tác động qua lại lẫn nhau. Vì vậy vận dụng quan điểm hệ thống khi nghiên cứu về đề tài hiện trạng 3 sử dụng đất nông nghiệp ở huyện Nông Cống trong mối liên hệ giữa KT-XH và môi trường của huyện và các thành phần khác của huyện Nông Cống.
Quan điểm phát triển bền vững Đây là một quan điểm, một xu hướng chung mà nhiều quốc gia, lãnh thổ, nhiều lĩnh vực KT-XH và nhiều nhà khoa học quan tâm. Năm 1992, Uỷ ban môi trường và phát triển Liên Hiệp Quốc đã đưa ra khái niệm: “Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn nhu cầu hiện tại của con người nhưng không làm tồn hại đến sự thỏa mãn nhu cầu của hệ thống tương lai”. Quan điểm phát triển bền vững đòi hỏi phải nghiên cứu sự phát triển ba mặt: Kinh tế (tốc độ tăng trưởng, hiệu quả và sự ổn định của nền kinh tế), xã hội (chú trọng nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, tạo nhiều việc làm,…) môi trường (bảo vệ tài nguyên thiên nhiên ngăn chặn sự ô nhiễm và xuống cấp của môi trường giữ gìn sự đa dạng sinh học ). Khi nghiên cứu về đề tài này, cần dựa vào quan điểm này để nhằm phát triển bền vững của tài nguyên đất nông nghiệp của huyện Nông Cống.
Phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp thu thập tài liệu Để nghiên cứu đề tài này việc thu thập tài liệu là công việc rất quan trọng và không thể thiếu. Sự thành công hay thất bại của đề tài phụ thuộc rất lớn vào việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu một cách thích hợp và có hiệu quả. Đối với đề tài này cần phải thu thập tài liệu qua mạng internet, thư viện của trường, tài liệu qua các sách giáo khoa để tìm ra các tư liệu, tài liệu tham khảo có liên quan tới hướng nghiên cứu.
Để nghiên cứu để tài này, việc xin số liệu và tài liệu tham khảo tại phòng tài nguyên môi trường của huyện Nông Cống. Đặc biệt hơn là phòng nông nghiệp của huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa là rất quan trọng và cần thiết. Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu Phương pháp này được sử dụng nhằm so sánh các chỉ số, phản ánh hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện Nông Cống qua các năm khác nhau, từ 4 đó đánh giá đúng việc sử dụng hợp lý và phát triển bền vững tài nguyên đất. Trên cơ sở những tài liệu thu thập, đã tiến hành phân tích, đánh giá, tổng hợp để đưa ra những kết luận chính xác có cơ sở khoa học theo mục đích và nội dung nghiên cứu của đề tài.
Phương pháp bản đồ, biểu đồ Để đánh giá một cách khái quát thì việc sử dụng phương pháp bản đồ - biểu đồ là rất quan trọng, nhằm xây dựng và đưa ra các bản đồ cần thiết về hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện Nông Cống trong giai đoạn tiếp theo. Nhờ phương pháp này việc đưa ra được các biểu đồ cơ cấu về việc sử dụng đất nông nghiệp của huyện trong giai đoạn từ năm 2014 - 2019 là rất đơn giản. Từ đó đánh giá một cách khái quát tình hình sử dụng đất của huyện Nông Cống. Đồng thời đưa ra cách các biện phù hợp đối với tài nguyên đất nông nghiệp của huyện trong giai đoạn kế tiếp của quá trình phát triển.
Sử dụng phương pháp này, trong đề tài khóa luận này chúng ta sẽ xây dựng được bản đồ hành chính huyện Nông Cống, biểu đồ thể hiện cơ cấu các loại đất phân bổ trong năm của huyện Nông Cống, biểu đồ thể hiện cơ cấu đất chưa sử dụng vào sử dụng của huyện Nông Cống,… 4. Phương pháp điều tra thực địa Ngoài việc tiến hành thu thập tư liệu ở phòng TNMT, chi cục thống kê huyện Nông Cống, thì việc tiến hành điều tra thực địa và đối chiếu trong sổ sách một số xã điển hình, để đánh giá chính xác các số liệu thống kê từ đó có cái nhìn tổng thể về đối tượng nghiên cứu. Phương pháp chuyên gia Để góp phần hơn nữa vào sự thành công của đề tài thì sự hỗ trợ và gúp đỡ của các cán bộ phòng tài nguyên môi trường, phòng nông nghiệp là rất quan trọng nhằm cũng cố kiến thức và cung cấp tài liệu trong quá trình nghiên cứu đề tài.