Phát Triển Các Hình Thức Tổ Chức Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Tỉnh Nam Định

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Nam Định, đánh giá mô hình hợp tác xã, trang trại, kinh tế trang hộ.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Phong
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Phượng Lê
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát Triển Các Hình Thức Tổ Chức Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. DANH MỤC HỘP
• 6. DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• 7. TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
• 8. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 9. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 9.1. Mục tiêu chung
• 9.2. Mục tiêu cụ thể
• 10. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 10.1. Đối tượng nghiên cứu
• 10.2. Phạm vi nghiên cứu
• 11. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 12. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỨC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 13. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG NÔNG NGHIỆP
• 13.1. Các công trình nghiên cứu có liên quan
• 13.2. Quan niệm về tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.2.1. Nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ
• 13.2.2. Nghiên cứu về phát triển trang trại
• 13.2.3. Nghiên cứu về phát triển hợp tác xã nông nghiệp
• 13.2.4. Nghiên cứu về phát triển doanh nghiệp nông nghiệp
• 13.2.5. Nghiên cứu về liên kết giữa các hình thức tổ chức
• 13.3. Cơ sở lý luận về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.3.1. Khái niệm, bản chất phát triển hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.3.2. Vai trò của phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.3.3. Đặc điểm phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.3.4. Nội dung nghiên cứu phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.4. Cơ sở thực tiễn về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.5. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 13.6. Sự phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp ở Việt Nam
• 13.7. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Nam Định
• 14. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 14.1. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích
• 14.1.1. Phương pháp tiếp cận
• 14.1.2. Khung phân tích
• 14.2. Đặc điểm địa bàn và chọn điểm nghiên cứu
• 14.2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 14.2.2. Những kết quả đạt được về kinh tế - xã hội của tỉnh Nam Định giai đoạn 2016 - 2020
• 14.2.3. Chọn điểm nghiên cứu
• 14.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 14.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 14.3.2. Phương pháp thu thập sơ cấp
• 14.4. Phương pháp phân tích và xử số liệu
• 14.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 15. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 15.1. Thực trạng phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại Nam Định
• 15.1.1. Số lượng các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.1.2. Phương hướng sản xuất của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.1.3. Quy mô của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.1.4. Công nghệ và quy trình sản xuất trong các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.1.5. Liên kết giữa các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.1.6. Kết quả và hiệu quả hoạt động của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.2. Ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định
• 15.2.1. Chính sách phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp của Nhà nước
• 15.2.2. Đầu tư công và dịch vụ công
• 15.2.3. Năng lực của các tổ chức kinh tế
• 15.2.4. Thị trường sản phẩm đầu ra
• 15.3. Đề xuất giải pháp phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định
• 15.3.1. Quy hoạch vùng sản xuất
• 15.3.2. Tăng cường liên kết, hợp tác trong phát triển sản xuất
• 15.3.3. Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 15.3.4. Quản lý thị trường đầu vào, đầu ra
• 15.3.5. Nâng cao chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ đầu tư công
• 15.3.6. Vốn sản xuất cho các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
• 15.3.7. Những giải pháp cụ thể khác
• 16. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 16.1. Với nhà nước
• 16.2. Với chính quyền địa phương các cấp
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Nam Định

Tổ chức sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Nam Định đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ các hình thức sản xuất truyền thống đến các mô hình hiện đại hơn. Sản xuất nông nghiệp tại đây không chỉ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương mà còn ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người dân. Việc phát triển nông nghiệp tại Nam Định cần phải dựa trên những yếu tố như kinh tế nông nghiệp, chính sách nông nghiệp và sự hợp tác giữa các thành phần kinh tế. Đặc biệt, việc tìm hiểu và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất như hộ nông dân, trang trại và hợp tác xã là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người nông dân.

1.1. Tình hình hiện tại của sản xuất nông nghiệp

Hiện nay, Nam Định có nhiều hình thức tổ chức sản xuất khác nhau, từ hộ gia đình đến các doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, phần lớn sản xuất vẫn tập trung vào quy mô nhỏ, hộ nông dân là chủ yếu. Các hình thức như hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp nông nghiệp đang trong quá trình phát triển và cần có sự hỗ trợ từ chính sách và đầu tư. Hệ thống kinh tế nông nghiệp cần được cải thiện để tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các hình thức tổ chức sản xuất này.

II. Các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp

Trong nghiên cứu này, các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Nam Định được phân loại rõ ràng thành nhiều nhóm khác nhau như: hộ nông dân, trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp. Mỗi hình thức đều có những đặc điểm và vai trò riêng trong việc thúc đẩy phát triển nông nghiệp. Các hộ nông dân thường hoạt động độc lập, trong khi các trang trại có quy mô lớn hơn và có thể áp dụng công nghệ hiện đại hơn. Hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các hộ nông dân lại với nhau, tạo điều kiện cho việc chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức và nguồn lực. Doanh nghiệp nông nghiệp, với khả năng đầu tư lớn, có thể giúp tăng cường đầu tư công và cải thiện quy trình sản xuất.

2.1. Vai trò của hợp tác xã trong sản xuất nông nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp là hình thức tổ chức quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp tại Nam Định. Chúng không chỉ giúp nông dân tăng cường khả năng sản xuất mà còn tạo ra một mạng lưới liên kết giữa các thành viên. Theo nghiên cứu, hợp tác xã có thể giúp cải thiện thị trường nông sản, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, để hoạt động hiệu quả, các hợp tác xã cần được hỗ trợ về mặt chính sách và đầu tư từ nhà nước.

III. Đề xuất giải pháp phát triển tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Nam Định

Để thúc đẩy sự phát triển của các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Nam Định, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần quy hoạch vùng sản xuất một cách hợp lý, đảm bảo sự phát triển bền vững. Thứ hai, tăng cường liên kết giữa các hình thức tổ chức sản xuất, từ đó tạo ra chuỗi giá trị bền vững cho nông sản. Ngoài ra, cần phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận thị trường. Cuối cùng, việc nâng cao chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ đầu tư công cũng là yếu tố quyết định cho sự thành công của các hình thức tổ chức sản xuất.

3.1. Quy hoạch vùng sản xuất

Quy hoạch vùng sản xuất là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển nông nghiệp tại Nam Định. Cần xác định rõ các vùng sản xuất chủ lực, từ đó có kế hoạch đầu tư và phát triển hạ tầng. Việc quy hoạch hợp lý không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững cho nông nghiệp trong tương lai. Thực hiện quy hoạch cần có sự tham gia của các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến nông dân và doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Phong, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Phượng Lê, bảo vệ tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam năm 2022. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số 9 31 01 05).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Nông nghiệp giữ vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế, đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Trong tiến trình phát triển nông nghiệp, tổ chức kinh tế hiệu quả được xem là yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Tỉnh Nam Định là một trong hai địa phương đầu tiên của cả nước hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới cấp tỉnh. Tính đến cuối năm 2020, địa bàn tỉnh đã phát triển được 366 trang trại, 388 hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, 104 doanh nghiệp nông nghiệp và 32 chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản chủ lực.

Tuy nhiên, thực trạng sản xuất nông nghiệp tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức mang tính cấu trúc:

• Sản xuất nông nghiệp phân tán, quy mô nông hộ nhỏ lẻ chiếm tới 99,8% tổng số đơn vị sản xuất và có tốc độ giảm rất chậm (bình quân giai đoạn 2016–2020 chỉ giảm 0,03%/năm).
• Số lượng trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn; mô hình kinh tế tập thể đang trong giai đoạn chuyển đổi theo Luật HTX 2012 và chưa đạt độ hoàn thiện bền vững.
• Các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ còn lỏng lẻo, năng lực của các tác nhân (đặc biệt là nông dân và HTX) còn hạn chế, các cơ chế ràng buộc chưa được vận hành nghiêm túc.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Các công trình trước đây tại Việt Nam thường chỉ tiếp cận đơn lẻ từng hình thức tổ chức (như chuyên sâu về kinh tế hộ, kinh tế trang trại, đổi mới HTX hoặc liên kết song phương) hoặc nghiên cứu tại các vùng đặc thù khác (như Tây Nguyên), chưa có công trình nào đánh giá toàn diện, đồng bộ hệ thống các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp và mối quan hệ liên kết giữa các chủ thể trên địa bàn tỉnh Nam Định.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, luận án đề xuất hệ thống giải pháp phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định đến năm 2030.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận, thực tiễn về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp.
   • Đánh giá thực trạng phát triển và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Nam Định giai đoạn tới.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Thực trạng phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2016–2020 diễn ra như thế nào về số lượng, quy mô, công nghệ, liên kết và hiệu quả?
2. Những yếu tố nào tác động và ảnh hưởng đến sự phát triển của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định?
3. Cần thực hiện những định hướng và giải pháp cụ thể nào nhằm phát triển bền vững các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại địa bàn nghiên cứu đến năm 2030?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định.
• Đối tượng khảo sát: Các chủ thể trực tiếp sản xuất nông nghiệp gồm hộ nông dân, trang trại, hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp nông nghiệp; cán bộ quản lý nhà nước tại các sở, ban, ngành cấp tỉnh và phòng ban chuyên môn cấp huyện, xã.
• Phạm vi nội dung: Luận án tập trung vào các tổ chức có hoạt động sản xuất nông nghiệp trực tiếp gắn với nông sản chủ lực (không đi sâu vào các đơn vị thuần túy làm dịch vụ thương mại, chế biến độc lập). Do số lượng tổ hợp tác tại Nam Định chiếm tỷ lệ rất thấp, nghiên cứu tập trung vào 4 hình thức chính: hộ, trang trại, HTX và doanh nghiệp nông nghiệp cùng các mô hình liên kết kinh tế.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên địa bàn tỉnh Nam Định, tập trung khảo sát chuyên sâu tại 3 huyện đại diện: Hải Hậu, Nam Trực và Mỹ Lộc.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp thu thập giai đoạn 2016–2020; dữ liệu sơ cấp điều tra trong các năm 2019, 2020 và 2021; định hướng giải pháp đề xuất đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu được tác giả tổng thuật

Luận án đã phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo các nhóm chủ đề trọng tâm:

Nhóm chủ đề	Tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung tổng thuật chính
Quan niệm về tổ chức sản xuất trong nông nghiệp	Zuhui Huang & Qiao Liang (2018), Eswaran & Kotwal (1985), Huang (2008), Đỗ Kim Chung (2021), North & Thomas (1976).	Xác định bản chất của tổ chức nông nghiệp qua sự phối hợp dọc và ngang trong chuỗi cung ứng; cơ cấu quản trị, quyền sở hữu, quyền quyết định phân phối thu nhập và mức độ liên kết thị trường.
Nghiên cứu về kinh tế hộ nông dân	Chayanov (1926), Ellis (1988), Trần Tiến Khai (2007), Hồ Cao Việt (2008), Mai Thị Thanh Xuân & Đặng Thị Thu Hiền (2013), Lê Đình Hải (2017), Hồ Quế Hậu (2019), Đặng Kim Khôi & Trần Công Thắng (2019).	Khẳng định kinh tế hộ là đơn vị tự chủ từ sau Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị; phân tích đặc điểm sản xuất dựa vào lao động gia đình, đất đai manh mún và sự tham gia không hoàn hảo vào thị trường.
Nghiên cứu về phát triển kinh tế trang trại	Lê Anh (2017), Ngô Xuân Toản & Đỗ Thị Thanh Vinh (2014), Ngô Văn Hải & cs., Nguyễn Mạnh Hưng & cs. (2021), Nguyễn Thị Tâm & cs., Nguyễn Bá Long & Trần Thu Hà (2019).	Phân tích vai trò của trang trại trong sản xuất hàng hóa quy mô lớn, tích tụ ruộng đất, tham gia thị trường đầu vào - đầu ra và những hạn chế về quản lý đất đai sau dồn điền đổi thửa.
Nghiên cứu về hợp tác xã nông nghiệp	Nguyễn Minh Ngọc & cs. (2012), Nguyễn Thị Như Tâm (2018), Vũ Văn Khải (2015), Chu Thị Hảo & cs. (2006), Lê Bảo (2014), Đỗ Kim Chung (2021).	Đánh giá tính tất yếu của kinh tế tập thể; quá trình chuyển đổi HTX theo Luật HTX 2012; vai trò cung ứng dịch vụ hỗ trợ thành viên và khó khăn trong huy động vốn, chuyển đổi mô hình kiểu mới.
Nghiên cứu về doanh nghiệp nông nghiệp	OECD (2015), Nguyễn Phượng Lê & Nguyễn Mậu Dũng (2021), Nguyễn Thị Bích Diệp (2019), Phan Thị Thanh Huyền (2020), Phạm Việt Dũng (2016, 2021).	Phân tích thực trạng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn ít về số lượng, quy mô vốn nhỏ, vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị và sự cần thiết của chính sách thu hút doanh nghiệp vào nông nghiệp nông thôn.
Nghiên cứu về liên kết kinh tế trong nông nghiệp	Hồ Quế Hậu (2008), Phạm Thị Minh Nguyệt (2006), Lê Thị Minh Châu & cs. (2016), Trần Quang Trung & cs., Hồ Thanh Thủy (2017), Trần Minh Vĩnh & Phạm Vân Đình (2014).	Khẳng định liên kết chuỗi giá trị là đột phá trong tái cơ cấu nông nghiệp; đánh giá cơ chế chia sẻ lợi ích, rủi ro giữa hộ nông dân, HTX và doanh nghiệp theo Quyết định 80/2002/QĐ-TTg, Quyết định 62/2013/QĐ-TTg và Nghị định 98/2018/NĐ-CP.
Nghiên cứu về công nghệ và chính sách nông nghiệp	Bonzovanni & Lowenberg-Deboer (2004), Silva & cs. (2017), Mondal & Basu (2009), Hallam (2011), Tey & Brindal (2012), Đỗ Kim Chung (2018), Trần Thị Thanh Thủy (2020).	Làm rõ xu thế ứng dụng công nghệ cao, vai trò của ưu đãi thuế, tín dụng, hạ tầng thông tin và các rào cản chính sách đất đai đối với mở rộng quy mô sản xuất.

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy, phần lớn các công trình đi trước chỉ tập trung vào một hình thức tổ chức sản xuất cụ thể hoặc đánh giá liên kết song phương giữa hai chủ thể (như doanh nghiệp – hộ dân, HTX – hộ dân). Luận án của Nguyễn Thanh Phong lựa chọn nghiên cứu đồng bộ 4 hình thức tổ chức sản xuất chủ lực (hộ, trang trại, HTX, doanh nghiệp) và hệ thống liên kết đa chiều tại tỉnh Nam Định – một địa bàn trọng điểm vùng Đồng bằng sông Hồng đang trong quá trình chuyển đổi sản xuất nông nghiệp sau khi đạt chuẩn nông thôn mới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng các lý thuyết kinh tế và khung khái niệm về tổ chức sản xuất trong nông nghiệp:

• Khái niệm phát triển và phát triển kinh tế: Dựa trên quan điểm của Raanan Weitz (1986), Đỗ Kim Chung (2009), Phan Anh Hồng (2009), Lê Quốc Lý (2016), phát triển hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp được hiểu là sự gia tăng về số lượng, mở rộng quy mô nguồn lực, hoàn thiện cơ cấu tổ chức, đổi mới công nghệ, củng cố mối liên kết kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.
• Nội dung nghiên cứu phát triển các hình thức tổ chức sản xuất gồm 5 khía cạnh:
  1. Số lượng và phương hướng sản xuất của các tổ chức kinh tế.
  2. Quy mô nguồn lực (đất đai, lao động, vốn, tài sản cố định).
  3. Trình độ công nghệ và quy trình sản xuất áp dụng.
  4. Phương thức liên kết và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.
  5. Kết quả và hiệu quả hoạt động (hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường).
• Khung các yếu tố ảnh hưởng gồm 4 nhóm nhân tố:
  1. Chính sách của Nhà nước (chính sách đất đai, chính sách tín dụng, hỗ trợ kinh tế tập thể, thu hút đầu tư doanh nghiệp).
  2. Đầu tư công và dịch vụ công (hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng, hệ thống khuyến nông, dịch vụ bảo vệ thực vật, thú y).
  3. Năng lực nội tại của các tổ chức kinh tế (trình độ quản lý, nguồn vốn, khả năng tiếp cận thị trường và kỹ thuật của chủ hộ, giám đốc HTX, chủ trang trại, lãnh đạo doanh nghiệp).
  4. Yếu tố thị trường (biến động giá nông sản, thị trường cung ứng vật tư đầu vào, yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng nông sản đầu ra).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng phương pháp luận dựa trên sự kết hợp các phương pháp tiếp cận và kỹ thuật phân tích số liệu:

Phương pháp tiếp cận:

• Chọn điểm nghiên cứu: Nghiên cứu chọn 3 huyện đặc trưng cho 3 vùng sinh thái sản xuất nông nghiệp của tỉnh Nam Định:

  1. Huyện Hải Hậu: Đại diện cho vùng ven biển, vùng nuôi trồng thủy sản và sản xuất cây dược liệu.
  2. Huyện Nam Trực: Đại diện cho vùng đồng bằng trung tâm, trọng điểm thâm canh lúa chất lượng cao.
  3. Huyện Mỹ Lộc: Đại diện cho vùng ven đô, chuyên canh rau màu, hoa cây cảnh và nông sản phục vụ đô thị.

• Nguồn dữ liệu và phân bổ mẫu khảo sát:

  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Nam Định, báo cáo tổng kết của Bộ Nông nghiệp và PTNT, Sở Nông nghiệp và PTNT Nam Định, Liên minh Hợp tác xã tỉnh, UBND các huyện và xã nghiên cứu giai đoạn 2016–2020.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra bảng hỏi cấu trúc và phỏng vấn sâu (thực hiện trong các năm 2019, 2020, 2021).

Đối tượng điều tra khảo sát	Cỡ mẫu điều tra (Bảng hỏi)	Phương pháp thu thập
Hộ nông dân	300 hộ	Khảo sát trực tiếp tại các xã thuộc 3 huyện nghiên cứu
Trang trại	90 trang trại	Khảo sát theo các nhóm ngành trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản
Hợp tác xã nông nghiệp	80 HTX	Điều tra theo bảng hỏi với Ban quản trị/Giám đốc HTX
Doanh nghiệp nông nghiệp	22 doanh nghiệp	Điều tra bảng hỏi kết hợp phỏng vấn lãnh đạo doanh nghiệp
Cán bộ quản lý cấp tỉnh/huyện	-	Phỏng vấn sâu lãnh đạo Sở NN&PTNT, Liên minh HTX, cán bộ chuyên môn

• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu:
  • Sử dụng phương pháp thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ %, số bình quân) để phản ánh quy mô, cơ cấu, nguồn lực và kết quả sản xuất kinh doanh của các chủ thể.
  • Sử dụng phương pháp thống kê so sánh (so sánh theo thời gian 2016–2020, so sánh giữa các loại hình tổ chức, so sánh giữa nhóm hộ có liên kết và nhóm hộ không liên kết).
  • Phân tích định tính kết hợp phân loại thông tin từ các cuộc thảo luận nhóm tập trung và phỏng vấn sâu chuyên gia.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở khoa học về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp

Chương này tập trung làm rõ hệ thống lý luận và thực tiễn về tổ chức sản xuất nông nghiệp:

• Cơ sở lý luận: Xác lập các định nghĩa khoa học và căn cứ pháp lý về 4 hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam:
  • Hộ nông dân: Đơn vị kinh tế cơ sở dựa trên ruộng đất và lao động gia đình (Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị).
  • Trang trại: Hình thức sản xuất hàng hóa nông nghiệp quy mô vượt trội so với kinh tế hộ, được điều chỉnh theo Nghị quyết 03/2000/NQ-CP, Thông tư 27/2011/TT-BNNPTNT và Thông tư 02/2020/TT-BNNPTNT.
  • Hợp tác xã nông nghiệp: Tổ chức kinh tế tập thể đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân theo Luật Hợp tác xã năm 2012.
  • Doanh nghiệp nông nghiệp: Tổ chức kinh tế hoạt động theo Luật Doanh nghiệp (Luật Doanh nghiệp 2020 và các luật sửa đổi bổ sung).
• Vai trò của tổ chức sản xuất: Đánh giá vai trò kép đối với nội bộ chủ thể (đáp ứng sinh kế, tăng thu nhập, nâng cao năng lực cạnh tranh) và đối với cộng đồng (thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế nông thôn, hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, bảo đảm an sinh xã hội).
• Đặc điểm và nội dung phát triển: Phân tích quy luật phát triển từ đơn giản đến phức tạp, chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu; hệ thống hóa khung 5 nội dung nghiên cứu và 4 nhóm yếu tố chi phối.
• Cơ sở thực tiễn: Điểm luận kinh nghiệm phát triển tổ chức sản xuất nông nghiệp quốc tế và bài học thực tiễn rút ra cho tỉnh Nam Định về tích tụ ruộng đất, hoàn thiện chuỗi liên kết và dịch vụ công.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày toàn bộ thiết kế nghiên cứu, đặc điểm địa bàn và quy trình xử lý dữ liệu:

• Đặc điểm địa bàn nghiên cứu: Phân tích điều kiện tự nhiên, hiện trạng sử dụng đất, dân số, mật độ dân cư và kết quả phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nam Định giai đoạn 2016–2020; làm rõ lợi thế và áp lực tài nguyên đất đai đối với tổ chức sản xuất nông nghiệp.
• Quy trình chọn mẫu: Luận chứng tính đại diện của 3 huyện nghiên cứu (Hải Hậu, Nam Trực, Mỹ Lộc) tương ứng với 3 tiểu vùng nông nghiệp đặc thù.
• Hệ thống thu thập và xử lý số liệu: Mô tả chi tiết cấu trúc bảng hỏi và quy trình điều tra mẫu 300 hộ, 90 trang trại, 80 HTX, 22 doanh nghiệp nông nghiệp; xác lập hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu về nguồn lực, năng suất, doanh thu, lợi nhuận, mức độ tiếp cận chính sách và chỉ số hài lòng của thành viên.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 là phần thực nghiệm trọng tâm của luận án, trình bày kết quả phân tích thực trạng và thảo luận các giải pháp:

• Thực trạng phát triển các hình thức tổ chức sản xuất tại Nam Định:
  • Số lượng và cơ cấu: Đến năm 2020, toàn tỉnh có 366 trang trại, 388 HTX nông nghiệp, 104 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Hộ nông dân vẫn chiếm 99,8% tổng số cơ sở sản xuất.
  • Phương hướng sản xuất: Chuyển dịch theo hướng chuyên môn hóa, phát triển các mô hình cánh đồng mẫu lớn, chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, trồng rau màu, cây dược liệu giá trị cao.
  • Quy mô nguồn lực: Đất đai canh tác của hộ nông dân còn manh mún (bình quân thấp, nhiều thửa ruộng nhỏ lẻ). Quy mô vốn của các tổ chức sản xuất nhìn chung còn hạn chế, trang trại và hộ nông dân gặp khó khăn lớn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng trung và dài hạn.
  • Công nghệ và quy trình sản xuất: Tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao, tiêu chuẩn VietGAP, quy trình an toàn sinh học có xu hướng tăng nhưng chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp và một số trang trại quy mô lớn; đa số hộ nông dân vẫn sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống.
  • Liên kết sản xuất và tiêu thụ: Toàn tỉnh hình thành 32 chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản chủ lực. Tuy nhiên, các hình thức thỏa thuận chủ yếu qua hợp đồng ngắn hạn hoặc thỏa thuận miệng với tư thương; tình trạng phá vỡ hợp đồng liên kết khi giá thị trường biến động vẫn xảy ra.
  • Kết quả và hiệu quả hoạt động: Luận án so sánh chi tiết hiệu quả kinh tế (doanh thu, chi phí, lợi nhuận), hiệu quả xã hội (giải quyết việc làm, thu nhập bình quân/tháng của lao động) và hiệu quả môi trường giữa các nhóm chủ thể. Kết quả chứng minh nhóm hộ tham gia chuỗi liên kết có năng suất, giá bán ổn định và lợi nhuận cao hơn nhóm hộ sản xuất độc lập không liên kết.
• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng: Đánh giá định lượng và định tính tác động của 4 nhóm yếu tố:
  1. Chính sách của Nhà nước: Đánh giá mức độ tiếp cận và thụ hưởng chính sách đất đai, chính sách hỗ trợ HTX, ưu đãi doanh nghiệp nông nghiệp.
  2. Đầu tư công và dịch vụ công: Đánh giá của người dân về hệ thống thủy lợi, giao thông, dịch vụ khuyến nông và xếp hạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Nam Định.
  3. Năng lực của các tổ chức kinh tế: Hạn chế về trình độ quản trị, năng lực tài chính và kiến thức thị trường của chủ trang trại, ban giám đốc HTX và hộ nông dân.
  4. Yếu tố thị trường: Biến động giá vật tư đầu vào, thị trường tiêu thụ bấp bênh và áp lực cạnh tranh tiêu chuẩn chất lượng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp: Xây dựng hệ thống giải pháp phát triển đồng bộ gồm 6 nhóm nội dung trọng tâm nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn tại tỉnh Nam Định đến năm 2030.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và học thuật

1. Bổ sung và hệ thống hóa khung khái niệm, bản chất và vai trò của phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp trong điều kiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới nâng cao tại địa phương cấp tỉnh.
2. Xác lập khung phân tích toàn diện gồm 5 nội dung cốt lõi (Số lượng - Phương hướng; Quy mô nguồn lực; Công nghệ - Quy trình; Liên kết - Tiêu thụ; Kết quả - Hiệu quả) kết hợp với 4 nhóm yếu tố tác động (Chính sách; Dịch vụ công/Đầu tư công; Năng lực chủ thể; Thị trường) phục vụ nghiên cứu thực nghiệm kinh tế nông nghiệp.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện, có hệ thống dữ liệu chi tiết về thực trạng của 4 hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp (hộ, trang trại, HTX, doanh nghiệp) và 32 chuỗi liên kết tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2016–2020.
2. Chỉ ra các nút thắt cơ bản: sản xuất nông nghiệp của tỉnh vẫn bị chi phối bởi quy mô nông hộ nhỏ lẻ (99,8%); chuyển đổi HTX chưa đồng bộ; doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn ít và quy mô nhỏ; cơ chế chia sẻ rủi ro trong chuỗi liên kết chưa bền vững.
3. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp khả thi, có căn cứ thực nghiệm nhằm phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Nam Định đến năm 2030:
   • Quy hoạch vùng sản xuất: Hoàn thiện quy hoạch các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung gắn với lợi thế sinh thái của từng tiểu vùng (vùng lúa chất lượng cao, vùng rau an toàn, vùng cây dược liệu, vùng nuôi thủy sản mặn lợ).
   • Tăng cường liên kết, hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ: Xây dựng cơ chế ràng buộc pháp lý chặt chẽ trong hợp đồng kinh tế giữa doanh nghiệp đầu tàu, HTX và nông hộ; nhân rộng mô hình liên kết chuỗi giá trị khép kín.
   • Phát triển thị trường tiêu thụ nông sản: Xúc tiến thương mại, xây dựng và bảo hộ thương hiệu nông sản Nam Định, mở rộng các kênh phân phối hiện đại và chợ đầu mối nông sản.
   • Quản lý thị trường đầu vào, đầu ra: Kiểm soát chất lượng vật tư nông nghiệp (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, con giống), minh bạch hóa giá cả và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
   • Nâng cao chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ đầu tư công: Nâng cấp hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng phục vụ cơ giới hóa; đổi mới hoạt động khuyến nông, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật.
   • Tháo gỡ khó khăn về vốn sản xuất: Mở rộng hạn mức tín dụng ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục thế chấp bằng tài sản hình thành trên đất nông nghiệp cho trang trại, HTX và doanh nghiệp nông nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu vào các tổ chức có hoạt động sản xuất nông nghiệp trực tiếp, chưa mở rộng phân tích sâu đối với các doanh nghiệp thuần túy hoạt động trong khâu logistics, chế biến công nghiệp tách rời và phân phối thương mại độc lập.
• Do số lượng tổ hợp tác trên địa bàn tỉnh Nam Định chiếm tỷ lệ không đáng kể, luận án không đi sâu phân tích mô hình tổ hợp tác thành một tiểu mục riêng biệt.
• Phạm vi khảo sát sơ cấp tập trung tại 3 huyện đại diện (Hải Hậu, Nam Trực, Mỹ Lộc) trong giai đoạn 2019–2021; một số biến động thị trường phát sinh sau thời điểm điều tra chưa được cập nhật trong tập dữ liệu thực nghiệm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình doanh nghiệp chế biến sâu, logistics nông nghiệp và các tổ chức dịch vụ trung gian trong chuỗi giá trị nông sản.
• Đánh giá tác động dài hạn của các mô hình kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ và chuyển đổi số đối với sự biến đổi cấu trúc của các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp.
• Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng chuyên sâu để lượng hóa mức độ đóng góp của từng nhân tố chính sách đến quyết định tham gia liên kết chuỗi giá trị của hộ nông dân và doanh nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực chứng cho Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Nam Định, Liên minh Hợp tác xã, UBND các huyện trong việc xây dựng quy hoạch nông nghiệp, ban hành chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, xúc tiến thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn giai đoạn đến năm 2030.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế: Là tài liệu tham khảo bổ ích về khung lý thuyết, cách tiếp cận hệ thống, thiết kế công cụ điều tra bảng hỏi thực địa và phương pháp xử lý dữ liệu hỗn hợp trong kinh tế phát triển và kinh tế nông nghiệp.
• Các tổ chức kinh tế nông nghiệp (HTX, Trang trại, Doanh nghiệp): Cung cấp các phân tích so sánh về hiệu quả mô hình liên kết chuỗi giá trị, giúp các nhà quản lý nông nghiệp nhận diện rủi ro và lựa chọn phương thức hợp tác sản xuất kinh doanh phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát các loại hình tổ chức sản xuất nào và quy mô mẫu điều tra sơ cấp cụ thể là bao nhiêu?

Luận án tập trung khảo sát 4 hình thức tổ chức sản xuất trực tiếp trong nông nghiệp gồm: hộ nông dân, kinh tế trang trại, hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp nông nghiệp, cùng các mối liên kết giữa chúng. Quy mô mẫu điều tra sơ cấp chính thức gồm 300 hộ nông dân, 90 trang trại, 80 hợp tác xã nông nghiệp và 22 doanh nghiệp nông nghiệp, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý cấp tỉnh, huyện và thảo luận nhóm tập trung.

2. Các điểm nghiên cứu thực địa tại tỉnh Nam Định được lựa chọn dựa trên những tiêu chí vùng nào?

Tác giả lựa chọn 3 huyện đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái - kinh tế nông nghiệp đặc thù của tỉnh Nam Định:

• Huyện Hải Hậu: Đại diện cho vùng ven biển, vùng phát triển nuôi trồng thủy sản và cây dược liệu.
• Huyện Nam Trực: Đại diện cho vùng đồng bằng trung tâm, chuyên canh thâm canh lúa chất lượng cao.
• Huyện Mỹ Lộc: Đại diện cho vùng nông nghiệp ven đô, tập trung sản xuất rau màu, thực phẩm phục vụ đô thị.

3. Thực trạng cơ cấu các đơn vị sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2016–2020 có đặc điểm gì nổi bật?

Đặc điểm nổi bật nhất là sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào quy mô hộ nông dân nhỏ lẻ, chiếm tới 99,8% tổng số đơn vị sản xuất nông nghiệp của toàn tỉnh và giảm rất chậm (giảm bình quân 0,03%/năm giai đoạn 2016–2020). Tính đến cuối năm 2020, toàn tỉnh có 366 trang trại, 388 HTX nông nghiệp, 104 doanh nghiệp nông nghiệp và 32 chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản.

4. Khung nội dung nghiên cứu phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong luận án bao gồm những khía cạnh nào?

Khung nghiên cứu được xây dựng trên 5 nội dung: (1) Số lượng và phương hướng sản xuất; (2) Quy mô các nguồn lực (đất đai, lao động, vốn, tài sản); (3) Trình độ công nghệ và quy trình sản xuất; (4) Liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản; (5) Kết quả và hiệu quả hoạt động (kinh tế, xã hội, môi trường).

5. Những nhóm giải pháp trọng tâm nào được luận án đề xuất nhằm phát triển các tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Nam Định đến năm 2030?

Luận án đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp: (1) Hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất tập trung; (2) Tăng cường liên kết, hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ; (3) Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm; (4) Quản lý và kiểm soát thị trường đầu vào, đầu ra; (5) Nâng cao chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ đầu tư công; (6) Tháo gỡ rào cản về vốn và tín dụng cho các tổ chức sản xuất nông nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Phong đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận, thực tiễn về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại một tỉnh trọng điểm nông thôn mới như Nam Định. Bằng phương pháp tiếp cận đa chiều kết hợp phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2020 và khảo sát sơ cấp trên 492 chủ thể sản xuất, công trình đã phản ánh trung thực bức tranh tổ chức sản xuất tại địa phương với sự đan xen giữa quy mô nông hộ nhỏ lẻ truyền thống và các mô hình kinh tế trang trại, HTX, doanh nghiệp liên kết chuỗi giá trị. Những phát hiện thực nghiệm và hệ thống 6 nhóm giải pháp đề xuất có giá trị thực tiễn phục vụ công tác hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp bền vững cho tỉnh Nam Định đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THANH PHONG PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG NÔNG NGHIỆP TẠI TỈNH NAM ĐỊNH Ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9 31 01 05 Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Phượng Lê NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thanh Phong i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Phượng Lê - cô giáo đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi, tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Nông dân tỉnh Nam Định; Lãnh đạo UBND các huyện, các xã nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nam Định; các hộ nông dân, trang trại, HTX và doanh nghiệp cũng như các đơn vị có liên quan khác trên địa bàn tỉnh Nam Định đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày 22 tháng 08 năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thanh Phong ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục bảng.

vii Danh mục hình. ix Danh mục hộp. x Danh mục sơ đồ, biểu đồ. x Trích yếu luận án.

xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thức tiễn của đề tài. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở khoa học về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Các công trình nghiên cứu có liên quan.

Quan niệm về tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ. Nghiên cứu về phát triển trang trại. Nghiên cứu về phát triển hợp tác xã nông nghiệp.

Nghiên cứu về phát triển doanh nghiệp nông nghiệp. Nghiên cứu về liên kết giữa các hình thức tổ chức. Cơ sở lý luận về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Khái niệm, bản chất phát triển hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp.

Vai trò của phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Đặc điểm phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Nội dung nghiên cứu phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp.

Cơ sở thực tiễn về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Sự phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Nam Định.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích. Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích.

Đặc điểm địa bàn và chọn điểm nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Những kết quả đạt được về kinh tế - xã hội của tỉnh Nam Định giai đoạn 2016 - 2020. Chọn điểm nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập sơ cấp. Phương pháp phân tích và xử số liệu.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại Nam Định. Số lượng các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp.

Phương hướng sản xuất của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Quy mô của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Công nghệ và quy trình sản xuất trong các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Liên kết giữa các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp.

Kết quả và hiệu quả hoạt động của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định. Chính sách phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp của Nhà nước. Đầu tư công và dịch vụ công.

Năng lực của các tổ chức kinh tế. Thị trường sản phẩm đầu ra. Đề xuất giải pháp phát triển các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp tại tỉnh Nam Định. Quy hoạch vùng sản xuất.

Tăng cường liên kết, hợp tác trong phát triển sản xuất. Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm. Quản lý thị trường đầu vào, đầu ra. Nâng cao chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ đầu tư công.

Vốn sản xuất cho các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Những giải pháp cụ thể khác. Kết luận và kiến nghị. Với nhà nước.

Với chính quyền địa phương các cấp. 149 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến kết quả luận án. 150 Tài liệu tham khảo. 163 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BCH Ban chấp hành BĐKH Biến đổi khí hậu BQ Bình quân BVMT Bảo vệ môi trường CĐML Cánh đồng mẫu lớn ĐCSVN Đảng Cộng sản Việt Nam DN Doanh nghiệp ĐVT Đơn vị tính HĐND Hội đồng nhân dân HTX Hợp tác xã KHKT Khoa học kỹ thuật NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NN, LN & TS Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản NTM Nông thôn mới OECD The Organisation for Economic Co- operation and Development TĐ TTBQ Tốc độ tăng trưởng bình quân TN&MT Tài nguyên và môi trường TNBQ Thu nhập bình quân TT Thứ tự TTN Tổng thu nhập UBND Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 3.

Hiện trạng sử dụng đất tại tỉnh Nam Định năm 2020. Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2020 phân theo huyện/thành phố tại Nam Định. Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh Nam Định theo giá so sánh 2010 phân theo khu vực kinh tế. Thu thập số liệu thứ cấp.

Phân bổ mẫu điều tra khảo sát bằng bảng hỏi. Phân bổ mẫu phỏng vấn sâu cán bộ cấp tỉnh/huyện. Số hộ nông dân của tỉnh Nam Định chia theo huyện/thành phố từ 2016 -2020. Số lượng trang trại phân theo huyện/thành phố tại Nam Định.

Số trang trại phân theo ngành hoạt động tại Nam Định từ năm 2016 – 2020. Số trang trại năm 2020 phân theo ngành hoạt động tại các huyện. Số lượng hợp tác xã phân theo huyện/thành phố tại Nam Định. Số doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh phân theo huyện/ thành phố tại Nam Định.

Số lượng doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản tại Nam Định qua các năm 2016 – 2020. Biến động diện tích đất năm 2020 so với năm 2019. Quy mô đất đai của các hình thức tổ chức sản xuất tại tỉnh Nam Định. Quy mô vốn của các hình thức tổ chức sản xuất.

Thông tin về vốn góp và tài sản các hợp tác xã. Số doanh nghiệp phân theo quy mô vốn năm 2019 tại tỉnh Nam Định. Vốn sản xuất kinh doanh bình quân hàng năm của các doanh nghiệp tại Nam Định. Giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn của các doanh nghiệp.

Số doanh nghiệp phân theo quy mô lao động năm 2019 tại tỉnh Nam Định. Số lượng lao động trong hợp tác xã phân theo huyện/thành phố tại Nam Định. Số lao động trong các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp tại tỉnh Nam Định. Tỉ lệ áp dụng công nghệ và quy trình sản xuất sử dụng của đối tượng điều tra.

Hình thức mua đầu vào của các doanh nghiệp liên kết. Đối tượng và hình thức liên kết của hộ dân. Lợi ích các bên nhận được khi tham gia liên kết. Phân tích lợi ích trong liên kết giữa hộ nông dân với doanh nghiệp của nhóm hộ liên kết và hộ không liên kết.

Kết quả và hiệu quả sản xuất của hộ nông dân. Kết quả sản xuất kinh doanh/năm bình quân một trang trại. Kết quả sản xuất kinh doanh hợp tác xã tại tỉnh Nam Định. Lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp.

Tổng thu nhập và thu nhập bình quân/tháng của người lao động trong doanh nghiệp tại Nam Định. Kết quả sản xuất kinh doanh của các hình thức sản xuất trong nông nghiệp điều tra tại Nam Định. Đánh giá mức độ tiếp cận chính sách đất đai của hộ dân và trang trại. Các nhân tố ảnh hưởng tới khả năng tham gia liên kết của doanh nghiệp với hộ nông dân.

135 viii DANH MỤC HÌNH TT Tên hình Trang 4. Số lượng hộ, trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp tại tỉnh Nam Định từ 2016 – 2020. Phương hướng sản xuất của các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp. Tỉ lệ vốn cho sản xuất bình quân của hộ và trang trại.

Quy mô lao động của hộ trong lĩnh vực nông nghiệp. Số lượng thành viên hợp tác xã đang làm việc hàng năm .