Đặt vấn đề Chăn nuôi là một trong hai lĩnh vực quan trọng trong nền nông nghiệp (chăn nuôi, trồng trọt), nó không những đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho tiêu dùng hàng ngày của người dân trong xã hội mà còn là nguồn thu nhập quan trọng của hàng triệu người dân. Đặc biệt nông nghiệp lại có ý nghĩa quan trọng đối với nước ta khi có tới hơn 70% dân cư làm nông nghiệp. Sự gia tăng của các sản phẩm nông nghiệp kết hợp với nhu cầu về thực phẩm ngày càng cao của cuộc sống đã thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ. Sự phát triển bùng nổ của ngành chăn nuôi để đáp ứng các nhu cầu là một tất yếu.
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành nông nghiệp như hiện nay các ngành đều đạt mục tiêu nâng cao sản lượng, chất lượng sản phẩm, riêng ngành chăn nuôi Huyện Ba Vì có những định hướng, đẩy mạnh phát triển chăn nuôi cho phù hợp với những thế mạnh về nông lâm nghiệp của huyện. Hiện nay, tại xã Ngọc Lương mô hình chăn nuôi hộ gia đình diễn ra tự phát nhỏ lẻ nên công nghệ và kỹ thuật sản xuất còn mang tính chất chắp vá, không đồng bộ chưa giải quyết được các vấn đề môi trường căn bản, chưa đảm bảo vệ sinh thú y nên chất thải ra sông, rạch, ao… gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí. Mặc dù vậy hiện nay, chưa có quy định chung để hạn chế các tác động chất thải chăn nuôi tới môi trường. Các giải pháp giảm thiểu còn phụ thuộc vào điều kiện của từng địa phương.
Ở Việt Nam nói chung và Huyện Ba Vì nói riêng, khía cạnh môi trường ngành chăn nuôi mới được chú trọng một vài năm gần đây khi mà phát triển chăn nuôi đang ngày một gia tăng. 2 Theo quan điểm hiện nay phát triển bền vững là phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Với việc thải ra các loại chất thải đã và đang là mối đe dọa tới hệ sinh thái và con người, đồng thời nó trở nên cần thiết và bức bách. Bất kỳ hộ chăn nuôi nào cũng phải có trách nhiệm xử lý chất thải khi thải ra môi trường.
Xuất phát từ những lý do trên và sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Môi trường, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn của T.S: Nguyễn Đức Thạnh em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình hình xử lý chất thải tại các trang trại chăn nuôi lợn - Ba Vì” 1. Mục đích của đề tài - Đánh giá hiện trạng xử lý chất thải chăn nuôi trên địa bàn. Đề xuất một số giải pháp trong xử lý chất thải chăn nuôi. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Khóa luận giúp cho sinh viên có thể vận dụng được các kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Đồng thời khóa luận cũng giúp sinh viên nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. Ý nghĩa thực tiễn - Tăng cường trách nhiệm của lãnh đạo xã trước ảnh hưởng của hoạt động chăn nuôi đến môi trường. - Ứng dụng vào thực tế sản xuất góp phần cải thiện môi trường.
3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi lợn phát triển với một tốc độ rất nhanh nhưng chủ yếu là tự phát và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật về chuồng trại và kỹ thuật chăn nuôi. Do đó, năng suất chăn nuôi thấp và gây ô nhiễm môi trường một cách nghiêm trọng.
Ô nhiễm môi trường không những ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi, năng suất chăn nuôi mà còn ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người và môi trường xung quanh. Hàng năm ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm thải ra khoảng trên 76 triệu tấn phân, trên 30 triệu khối chất thải lỏng (bao gồm nước tiểu, nước rửa chuồng, bãi vận động, bãi chăn…) được thải ra môi trường. Chất thải chăn nuôi tác động đến môi trường và sức khỏe con người trên nhiều khía cạnh: gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, nước mặt, môi trường không khí, môi trường ô nhiễm đất và các sản phẩm nông nghiệp. đây chính là nguyên nhân gây ra nhiều căn bệnh về hô hấp, tiêu hóa, do trong chất thải chứa nhiều VSV gây bệnh, trứng giun.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã cảnh báo: Nếu không có biện pháp thu gom và xử lý chất thải chăn nuôi một cách thỏa đáng, sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người, vật nuôi và gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đặc biệt là các virus biến thể từ các dịch bệnh như lở mồm long móng, dịch tai xanh ở lợn có thể lây lan nhanh chóng và có thể cướp đi sinh mạng của rất nhiều người. Các đặc trưng do ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn chủ yếu là chủ yếu là H2S và NH3. Trong điều kiện kị khí cộng với sự có mặt của vi khuẩn trong phân và nước thải xảy ra quá trình khử các ion sunphat (SO42-) thành sunphua (S2-).
Trong điều kiện bình thường 4 thì H2S là một trong những nguyên nhân gây ra các vấn đề về màu và mùi. Nồng độ S2- tại hố thu nước thải chăn nuôi lợn có thể lên đến 300mg/l cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn (theo TCVN 5945-2005 cột C nồng độ sunphua là 1,0mg/l). Chính vì vậy mà việc xử lý cũng như kiểm soát chất thải chăn nuôi đang cần phải gấp bách và khẩn trương để đảm bảo môi trường,đảm đảo cho sức khỏe con người ở hiện tại và cả tương lai sau này. Cơ sở thực tiễn Hiện nay ở Việt Nam nước thải chăn nuôi lợn chủ yếu được xử lý bằng hầm phân hủy yếm khí (hầm biogas), sau quá trình này các thành phần gây ô nhiễm môi trường vẫn còn ở mức rất cao.
Việc tiếp tục xử lý nước thải sau biogas trước khi thải ra môi trường là rất cần thiết và cần phải xử lý đồng thời nhiều tác nhân gây ô nhiễm, đặc biệt là chất hữa cơ, nitơ và phốt pho. Có nhiều giải pháp kỹ thuật được triển khai nghiên cứu và ứng dụng, tùy theo quy mô, trong đó có phương pháp lọc sinh học nhỏ giọt. Vì vậy, phát triển công nghệ xử lý nước thải chăn nuôi lợn có hiệu quả cao và kinh tế đang là sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Đối với loại nước thải này, nếu chỉ xử lý bằng quá trình sinh học yếm khí thông thường không triệt để, vẫn còn một lượng lớn các chất hữu cơ và phần lớn thành phần dinh dưỡng.
Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi Việt Nam đang phát triển rất nhanh chóng,bên cạnh đó các chủ trại vẫn chưa quan tâm lắm đến vấn đề xử lý nước thải.Cũng có một số phương pháp xử lý như làm hầm biogas hay làm bể lắng. Nhưng phần lớn vẫn xả thải trực tiếp ra môi trường nước (như sông, suối…). Như vậy, ảnh hưởng của chất thải chăn nuôi tới môi trường là rất nghiêm trọng nên ta phải đánh giá được hiểu quả xử lý trong các trang trại. Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13, ban hành ngày 23/06/2014 của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 01/01/2015.
- Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 21/06/2012. - Nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của chính phủ về việc Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. - Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27/7/2004 của Chính phủ về Quy định cấp phép, thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước. - Nghị định số 201/2013/NĐ-CP của chính phủ về việc Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật tài nguyên nước.
- Nghị định số 25/2013/NĐ-CP của chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải. - Nghị định số 155/2016/NĐ-CP của Chính phủ : Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. - Thông tư số 04/2010/TT-BNNPTNT ngày 15/1/2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định về ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về điều kiện trại chăn nuôi lợn, trại chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học. - Thông tư số 07/2007/TT-BTNMT ngày 03/7/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về hướng dẫn phân loại và quyết định danh mục cơ sở gây ô nhiễm môi trường cần xử lý.
- Quyết định số 22/2006/QĐ-BTNMT, ngày 18/12/2006 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc bắt buộc áp dụng Tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường. 6 - Quyết định số 1506/QĐ-BNN-KHCN, ngày 15/5/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy trình thực hành chăn nuôi tốt trong chăn nuôi lợn an toàn. - Quyết định 16/2008/QĐ-BTNMT, ngày 13/12/2008 của Bộ Tài nguyên Môi trường về việc ban hành Quy chuẩn kỹ thuật Quốc Gia về môi trường. - QCVN 01 - 78: 2011/BNNPTNT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Thức ăn chăn nuôi - Các chỉ tiêu vệ sinh an toàn và mức giới hạn tối đa cho phép trong thức ăn chăn nuôi.
- QCVN 62-MT:2016/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải chăn nuôi. Tình hình chăn nuôi của Thế giới và Việt Nam 2. Tình hình chăn nuôi của Thế giới. a) Chăn nuôi thế giới tầm nhìn 2020 Một cuộc cách mạng đang diễn ra đối với ngành nông nghiệp trên toàn cầu, mang những thông điệp rõ ràng về y tế cộng đồng, sinh kế và môi trường.
Gia tăng dân số, đô thị hoá và thu nhập tăng ở các nước đang phát triển đã dẫn đến nhu cầu to lớn về thực phẩm có nguồn gốc động vật. Những thay đổi trong khẩu phần thức ăn của nhiều triệu người có thể cải thiện đáng kể cuộc sống của nhiều người nghèo ở nông thôn. Các chính phủ và ngành nông nghiệp phải chuẩn bị cho cuộc cách mạng này với các chính sách và đầu tư dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, nâng cao dinh dưỡng, tạo các cơ hội để tăng thu nhập trực tiếp cho những người có nhu cầu cao nhất về công ăn việc làm và để giảm bớt sức ép về môi trường và y tế công. b) Quản lý chất thải chăn nuôi lợn trên thế giới Việc xử lý chất thải chăn nuôi lợn đã được nghiên cứu triển khai ở các nước phát triển từ cách đây vài chục năm.
Các công nghệ áp dụng cho xử lý nước thải trên thế giới chủ yếu là các phương pháp sinh học. Ở các nước phát 7 triển, quy mô trang trại hàng trăm hecta, trong trang trại ngoài chăn nuôi lợn quy mô lớn (trên 10.