Luận văn thạc sĩ quy hoạch và quản lý tài nguyên nước đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên các đặc trưng khí tượng và nhu cầu nước cho cây trồng trên lưu vực sông mã

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quy hoạch và quản lý tài nguyên nước đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên các đặc trưng khí, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Thái Quỳnh Như
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Minh Tuyển
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Phát triển nguồn nước
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Biến Đổi Khí Hậu Lên Nhu Cầu Nước Và Khí Tượng Cho Cây Trồng Trên Lưu Vực Sông Mã
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• BẢN CAM KẾT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐÀU
• 1. TÍNH CAP THIẾT CUA ĐÈ TÀI
• 2. MỤC DICH CUA ĐÈ TÀI
• 3. HUONG TIẾP CAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUÁ ĐẠT DƯỢC
• 5. NỘI DUNG CUA LUẬN VAN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN VỀ LƯU VỰC NGHIÊN COU
• 1.1. ĐẶC DIEM BIA LÝ TỰ NHIÊN LƯU VỰC SÔNG MA
• 1.1.1. Đặc điểm địa hình
• 1.1.2. Đặc điểm địa chất, thổ nhường và thảm phủ thực vật lưu vực sông Mã
• 1.1.2.1. Đặc điểm địa chất
• 1.1.2.2. Đặc điềm thé nhường
• 1.1.2.3. Đặc điểm thân phi
• 1.1.3. Đặc điểm sông ngôi, lòng dẫn
• 1.1.3.1. Hink ái lưới sống
• 1.1.4. Đặc điểm các sông sudi chính trong hệ thẳng sông Mã
• 1.2. DAC DIEM KHÍ TƯỢNG, KHÍ HẬU
• 1.2.1. Đặc điểm khí hậu
• 1.2.2. Đặc điểm khí tượng
• 1.2.2.1. Độ dim không khí
• 1.3. DAC DIEM CHE ĐỘ THỦY VĂN VÀ TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 1.3.1. Chế độ dng chay
• 1.3.2. Đặc điểm tải nguyên nước
• 1.4. QUY HOẠCH VÀ KHAI THÁC SỬ DỤNG NUG UU VỰC
• 1.4.1. Tình hình khai thác sử dụng nước trên lưu vực
• 1.4.2. Tĩnh hình khai túc sử dụng nước cho nông nghiệp
• 1.4.3. Tình hình Hai thúc sử dụng nước cho sinh hoạ
• 1.4.4. Tình hình khai thie sử dụng nước cho môi tring thủy si
• 1.4.5. Tình hình Khai thác sử đụng nước cho dư lịl-dịch vụ và mới trường
• 1.4.6. Quy hoạch sử đụng nước trên lưu vực
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC DONG CUA BIEN DOI KHÍ HẬU DEN CÁC DAC TRUNG KHÍ TƯỢNG TREN LƯU VỰC SÔNG MÃ
• 2.1. TAC DONG CUA BIEN ĐÔI KHÍ HẬU DEN NHIỆT DO
• 2.2. TAC ĐỘNG CUA BIEN ĐÔI KHÍ HẬU ĐẾN BÓC THOÁT HƠI “THEM NANG (PET)
• 2.3. TAC DONG CUA BIEN DOL KHÍ HẬU DEN MUA
• 3. CHƯƠNG 3: DANH GIÁ SỰ THAY DOL NHU CAU SỬ ĐỤNG NƯỚC CHO NONG NGHIỆP DO TÁC ĐỘNG CUA BIEN ĐỐI KHÍ HẬU
• 3.1. CÔNG CỤ TÍNH
• 3.2. KET QUA TÍNH NHU CAU NƯỚC CHO NÔNG NGHIỆP THEO CÁC KỊCH BAN BIEN ĐÔI KHÍ HẬU
• 4. CHUONG 4: TINH TOÁN CÂN BẰNG NƯỚC TREN LƯU VỰC
• 4.1. GIỚI THIỆU MÔ HÌNH NAM
• 4.1.1. Yêu cầu dữ liệu đầu vào
• 4.1.2. Dữ liệu đầu ra của mô hình
• 4.1.3. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình
• 4.1.4. Kết quả tính toán đồng chây cho các nút cân bằng trên sông Mã
• 4.2. GIỚI THIỆU MÔ HÌNH MIKEBASIN
• 4.2.1. liệu đầu vào của mô hình
• 4.2.2. Hiệu chỉnh, kiểm định mô hình
• 5. CHUONG 5: DE XUẤT CÁC GIẢI PHÁP UNG PHO VỚI BIEN DOL KHÍ HAU TAC DONG DEN NGUON NUOC
• 5.1. CAC GIẢI PHAP CÔNG NGHỆ
• 5.2. CÁC GIẢI PHAP QUAN LÝ
• TÀI LIỆU THAM KHAO
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BANG

Tóm tắt

I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu lên nhu cầu nước và khí tượng cho cây trồng trên lưu vực sông Mã là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Lưu vực sông Mã không chỉ là nguồn cung cấp nước cho nông nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của khu vực. Biến đổi khí hậu đã dẫn đến sự thay đổi rõ rệt trong các đặc trưng khí tượng như nhiệt độ, lượng mưa và bốc hơi. Theo đó, nhu cầu nước cho cây trồng ngày càng gia tăng, trong khi nguồn nước lại bị ảnh hưởng bởi những biến đổi này. "Việc nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp cho việc quản lý tài nguyên nước". Điều này không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo đảm an ninh lương thực mà còn góp phần vào phát triển bền vững của lưu vực sông Mã.

II. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI

Mục đích của nghiên cứu này là đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên các đặc trưng khí tượng và nhu cầu nước cho cây trồng trên lưu vực sông Mã. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học cho việc xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước hiệu quả. "Đánh giá tác động biến đổi khí hậu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình hiện tại mà còn dự báo được xu hướng trong tương lai". Từ đó, các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu sẽ được đề xuất, nhằm bảo vệ và phát triển nguồn nước cho nông nghiệp, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

III. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong luận văn bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau như phân tích thống kê, mô hình toán thủy văn và khảo sát thực địa. "Sử dụng các công cụ mô hình như MIKE NAM và MIKE BASIN cho phép tính toán chính xác nhu cầu nước và cân bằng nước trong lưu vực". Các dữ liệu khí tượng và thủy văn được thu thập từ các trạm quan trắc trong khu vực, từ đó tiến hành phân tích và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu. Phương pháp nghiên cứu này không chỉ đảm bảo tính chính xác mà còn giúp đưa ra các kết luận có giá trị cho việc quản lý tài nguyên nước.

IV. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÁC ĐẶC TRƯNG KHÍ TƯỢNG

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi đáng kể trong các đặc trưng khí tượng trên lưu vực sông Mã. Nghiên cứu cho thấy nhiệt độ trung bình có xu hướng tăng lên, trong khi lượng mưa có sự biến động lớn. "Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động đến các hệ sinh thái tự nhiên". Việc đánh giá các đặc trưng khí tượng không chỉ giúp nhận diện các rủi ro mà còn giúp xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng giai đoạn phát triển của khu vực.

V. ĐÁNH GIÁ NHU CẦU SỬ DỤNG NƯỚC CHO NÔNG NGHIỆP

Nhu cầu sử dụng nước cho nông nghiệp trên lưu vực sông Mã đã có sự thay đổi lớn do tác động của biến đổi khí hậu. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhu cầu nước cho cây trồng sẽ gia tăng trong tương lai, đặc biệt là trong các mùa khô. "Việc dự báo nhu cầu nước giúp các nhà quản lý có thể lập kế hoạch và phân bổ nguồn nước hợp lý hơn". Thông qua các kịch bản khác nhau, nghiên cứu cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng nước, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả nhằm đảm bảo nguồn nước cho nông nghiệp.

VI. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất một loạt giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu nhằm bảo vệ nguồn nước cho nông nghiệp. Các giải pháp này bao gồm cải thiện kỹ thuật tưới tiêu, nâng cao nhận thức cộng đồng về quản lý nước, và phát triển các chính sách hỗ trợ nông dân. "Việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất nông nghiệp". Những giải pháp này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của lưu vực sông Mã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Mã, với diện tích khoảng 28.490 km², trải dài trên địa bàn các tỉnh Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Nghệ An và Thanh Hóa, là một trong những lưu vực sông quan trọng của Việt Nam. Tổng lượng dòng chảy trung bình nhiều năm đạt khoảng 18 tỷ m³, trong đó phần lớn tập trung tại tỉnh Thanh Hóa. Lưu vực có đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa rõ rệt: mùa mưa chiếm 65-70% tổng lượng mưa năm và mùa khô chiếm 30-35%. Biến đổi khí hậu đã và đang tác động sâu sắc đến các đặc trưng khí tượng như nhiệt độ, lượng mưa, bốc hơi tiềm năng, từ đó ảnh hưởng đến nhu cầu sử dụng nước, đặc biệt là cho sản xuất nông nghiệp trên lưu vực.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên các đặc trưng khí tượng và nhu cầu nước cho cây trồng chính (lúa và ngô) trên lưu vực sông Mã, đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên phần lãnh thổ Việt Nam của lưu vực, với dữ liệu khí tượng, thủy văn thu thập từ các trạm quan trắc trong giai đoạn 1960-2009. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý tài nguyên nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và đảm bảo an ninh nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết biến đổi khí hậu và tác động đến tài nguyên nước: Biến đổi khí hậu làm thay đổi các yếu tố khí tượng như nhiệt độ, lượng mưa, bốc hơi, ảnh hưởng đến cân bằng nước và nhu cầu sử dụng nước.
• Mô hình thủy văn NAM (Nedbør - Afstromnings Model): Mô hình toán thủy văn dùng để tính toán dòng chảy và nhu cầu nước trên lưu vực dựa trên dữ liệu khí tượng và thủy văn.
• Mô hình cân bằng nước MIKE BASIN: Công cụ mô phỏng cân bằng nước tổng hợp trên lưu vực, giúp đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước và nhu cầu sử dụng.
• Khái niệm bốc hơi tiềm năng (PET): Lượng nước tối đa có thể bốc hơi trong điều kiện không bị hạn chế nước, phản ánh tác động của biến đổi khí hậu lên quá trình bốc hơi.
• Khái niệm nhu cầu nước cây trồng: Lượng nước cần thiết để cây trồng phát triển tối ưu, phụ thuộc vào đặc trưng khí hậu và loại cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khí tượng (nhiệt độ, lượng mưa, bốc hơi), thủy văn (dòng chảy, lưu lượng), và nhu cầu nước cho cây trồng thu thập từ các trạm quan trắc trên lưu vực sông Mã trong giai đoạn 1960-2009. Cỡ mẫu dữ liệu gồm 9 trạm khí tượng và 10 trạm thủy văn tiêu biểu.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê để đánh giá xu thế biến đổi các đặc trưng khí tượng và thủy văn.
• Mô hình toán thủy văn NAM để tính toán dòng chảy và nhu cầu nước cho cây trồng theo các kịch bản biến đổi khí hậu.
• Mô hình cân bằng nước MIKE BASIN để đánh giá tổng thể nguồn nước và cân bằng cung cầu trên lưu vực.
• Phương pháp tính bốc hơi tiềm năng Hargreaves được sử dụng do tính đơn giản và phù hợp với dữ liệu có sẵn.
• Sử dụng các kịch bản biến đổi khí hậu A2, B2, B1 theo báo cáo IPCC và Bộ Tài nguyên Môi trường Việt Nam, với thời kỳ nền 1980-1999 làm cơ sở so sánh.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2012, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, mô hình hóa và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhiệt độ không khí tăng rõ rệt: So với giai đoạn nền (1980-1999), nhiệt độ trung bình năm trên lưu vực dự kiến tăng từ 0,7-4,2°C theo kịch bản A2 đến cuối thế kỷ 21. Mức tăng nhiệt độ mùa khô cao hơn mùa mưa, với mức tăng mùa khô từ 6,0-11,2% giai đoạn 2020-2039 lên đến 20,6-38,6% giai đoạn 2080-2099.

2. Bốc hơi tiềm năng (PET) tăng mạnh: PET năm tăng từ 4,4-9,4% giai đoạn 2020-2039 lên đến 15,5% giai đoạn 2080-2099 theo kịch bản A2. PET mùa khô tăng cao hơn mùa mưa, với mức tăng mùa khô lên đến 38,6% vào cuối thế kỷ.

3. Lượng mưa có xu hướng thay đổi không đồng đều: Lượng mưa mùa mưa chiếm 65-70% tổng lượng mưa năm, tuy nhiên có sự biến động theo từng khu vực và kịch bản biến đổi khí hậu, gây ảnh hưởng đến phân bố dòng chảy và nguồn nước mặt.

4. Nhu cầu nước cho nông nghiệp tăng đáng kể: Dựa trên mô hình NAM, nhu cầu nước cho cây trồng chính (lúa và ngô) trên lưu vực dự kiến tăng từ 5-15% tùy theo kịch bản biến đổi khí hậu, đặc biệt trong mùa khô do nhiệt độ tăng và bốc hơi tăng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các biến đổi trên là do sự gia tăng nhiệt độ không khí và thay đổi lượng mưa theo các kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu và khu vực. Sự gia tăng nhiệt độ làm tăng bốc hơi tiềm năng, dẫn đến nhu cầu nước tưới cho cây trồng tăng lên, trong khi lượng mưa không tăng tương ứng hoặc phân bố không đều gây ra áp lực lên nguồn nước mặt và ngầm.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng chung về tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước và nông nghiệp. Việc mô hình hóa chi tiết trên lưu vực sông Mã cung cấp số liệu cụ thể, giúp các nhà quản lý có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thích ứng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu thế nhiệt độ, lượng mưa, PET theo từng kịch bản và bảng so sánh nhu cầu nước theo các kịch bản biến đổi khí hậu, giúp minh họa rõ ràng tác động và mức độ thay đổi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ nguồn nước: Xây dựng hệ thống giám sát tài nguyên nước liên tục, đặc biệt trong mùa khô để đảm bảo cung cấp nước ổn định cho nông nghiệp. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các tỉnh. Timeline: 2023-2025.

2. Phát triển công trình thủy lợi đa mục tiêu: Xây dựng và nâng cấp các hồ chứa, đập điều tiết nước nhằm cân bằng nguồn nước giữa mùa mưa và mùa khô, giảm thiểu rủi ro hạn hán và lũ lụt. Chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các địa phương. Timeline: 2023-2030.

3. Áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước trong nông nghiệp: Khuyến khích sử dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, tưới phun sương để giảm thất thoát nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Chủ thể: Các tổ chức nông nghiệp, hộ nông dân. Timeline: 2023-2028.

4. Xây dựng kế hoạch thích ứng biến đổi khí hậu cho nông nghiệp: Phát triển các kịch bản sản xuất phù hợp với điều kiện khí hậu mới, lựa chọn giống cây trồng chịu hạn, chịu nhiệt, đồng thời đào tạo nâng cao nhận thức cho người dân. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, Viện nghiên cứu, các tổ chức đào tạo. Timeline: 2023-2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên nước và chính sách công: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý nguồn nước, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với biến đổi khí hậu.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học: Tham khảo phương pháp luận, mô hình thủy văn và phân tích tác động biến đổi khí hậu trong lĩnh vực phát triển nguồn nước.

3. Người làm công tác quy hoạch nông nghiệp và thủy lợi: Áp dụng số liệu và đề xuất giải pháp để thiết kế hệ thống tưới tiêu, điều tiết nước hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.

4. Doanh nghiệp và tổ chức phát triển nông nghiệp bền vững: Tham khảo để phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp thích ứng, sử dụng nước tiết kiệm, nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến nguồn nước trên lưu vực sông Mã?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ và bốc hơi tiềm năng, đồng thời thay đổi lượng mưa, dẫn đến sự phân bố nguồn nước không đều và tăng áp lực lên nguồn nước mặt và ngầm, đặc biệt trong mùa khô.

2. Nhu cầu nước cho nông nghiệp có thay đổi ra sao theo các kịch bản biến đổi khí hậu?
   Nhu cầu nước cho cây trồng chính như lúa và ngô dự kiến tăng từ 5-15% do nhiệt độ tăng và bốc hơi tăng, đòi hỏi phải có các giải pháp tưới tiêu hiệu quả hơn.

3. Mô hình nào được sử dụng để đánh giá tác động biến đổi khí hậu trong nghiên cứu này?
   Mô hình thủy văn NAM và mô hình cân bằng nước MIKE BASIN được sử dụng để tính toán dòng chảy, nhu cầu nước và cân bằng nước trên lưu vực theo các kịch bản biến đổi khí hậu.

4. Giải pháp nào được đề xuất để ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý nguồn nước, phát triển công trình thủy lợi đa mục tiêu, áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm, và xây dựng kế hoạch thích ứng biến đổi khí hậu cho nông nghiệp.

5. Làm thế nào để các nhà quản lý có thể sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Kết quả cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý tài nguyên nước, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, và thiết kế các chương trình thích ứng biến đổi khí hậu phù hợp với điều kiện thực tế của lưu vực.

Kết luận

• Nhiệt độ trung bình trên lưu vực sông Mã dự kiến tăng từ 0,7 đến 4,2°C vào cuối thế kỷ 21, làm tăng bốc hơi tiềm năng và nhu cầu nước cho cây trồng.
• Lượng mưa mùa mưa chiếm 65-70% tổng lượng mưa năm, nhưng phân bố không đều và có biến động theo kịch bản biến đổi khí hậu.
• Nhu cầu nước cho nông nghiệp trên lưu vực tăng từ 5-15%, đặc biệt trong mùa khô, gây áp lực lên nguồn nước hiện có.
• Mô hình thủy văn NAM và cân bằng nước MIKE BASIN là công cụ hiệu quả để đánh giá tác động biến đổi khí hậu và hỗ trợ quản lý nguồn nước.
• Cần triển khai các giải pháp quản lý, công trình thủy lợi, kỹ thuật tưới tiết kiệm và kế hoạch thích ứng để đảm bảo phát triển bền vững lưu vực sông Mã.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục cập nhật dữ liệu và mô hình để theo dõi diễn biến biến đổi khí hậu và tác động lên tài nguyên nước. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và các bên liên quan được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TONG QUAN VỀ LƯU VỰC NGHIÊN COU 1. ĐẶC DIEM DIA LÝ TỰ NHIÊN LƯU VỨC SÔNG MA Lai \0£8B46 es aut Giải Seng —naegeluuwe | | 2s Ran oi tin io Hình 1. Vị tri dja lý lưu vực sông Mã Lưu vực hệ thống sông Mã nằm ở phía tây Tây Bắc Bắc Bộ và phần phía bắc của Bắc Trung Bộ, trong phạm vi tog độ địa lý: 103'05-106°00 kinh độ đông, 19'40-21'41" vĩ độ bac.

Với diện tich 28.400 kam’, phần lớn lưu vực sông Mã (17.600 km’, chiếm 62%) nằm trong lãnh thé nước ta, phần còn lại (10.800 km”, chiếm 38%) nằm trong lãnh thổ nước Lao, Phin lưu vực nằm trong lãnh thổ nước ta Hạc viên: Thai Quỳnh Nhue- Cao học ISP Luận vin thạc sĩ 5 “Chuyên ngành Phát triển nguồn nước thuộc địa phận tinh Thanh Hoá và một phần địa phận các tỉnh: Điện Biên, Sơn La, Hoa Binh và Nghệ An; phía bắc, đông bắc tiếp giáp lưu vực sông Hồng, phía tay giáp lưu vục một số sông nhánh của sông M Công, phía tây nam và nam giáp lưu vực sông Cả và phía đông là vịnh Bắc Bộ (hình 1.2, Đặc điểm địa hình “rên lãnh thổ Việt Nam, trên phn thượng lưu ở phía tây của ưu vực có những núi cao trên 1. như: Tây Trang (1.329 m), Sam Sao (1897 m), Nam Pa. (1827 m), Pu Pan (2079 m); Pu Bô (1455 m); những day núi này tạo thành đường, phân nước gia sông Mã với sông Mê Công (nhắn sông Nam U); phía tay bắc là vùng núi Pu Hui Long (2179 m), phân chia lưu vực sông Mã với các lưu vực sông Nam Mức và Nam Rém; phía đông nam cũng có những dy núi cao trên 1.000 m, như: Phu Ta Ma (1.198 m, tạo thành đường phân nước giữa lưu vực sông Mã với lưu vực sông Đà những day núi đá vôi ở phía đông nam phân chia sông Budi- một nhánh của sông Mã, với sông Bồi lột nhánh của sông Day; phía đông là Vịnh Bắc Bộ. hur vậy, lưu vực hệ thống sông Mã nằm lọt vio giữa 2 dãy núi cao chay song song theo hướng tây bắc-đông nam: Day núi phía trái kéo dai từ Tuần Giáo (sinh Điện Biên) đến Hồi Xuân (inh Thanh Hod), dãy ni phía phải nằm ở phía tây, cao hơn day núi phía trái, có độ cao từ 1800 m trở lên Die di n nỗi b của địa hình trong lưu vực là địa hình cao nguyêt thể hiện rõ ở thượng lưu và trung lưu với địa hình mặt bằng chiếm ưu thé, độ cao tương đối không lớn, giảm dần theo hướng tây bắc-đông nam tử trên 1,000 m xuống 700 m và.

tới vũng đổi côn (200-300) m Nhìn chung, phần lớn địa hình trong lưu vực là đồi núi, phần đồng bing không lớn, phân bổ ở hạ lưu sông Mã-sông Chu. Trong đồng bằng có một số núi cao khoảng (100-400) m. Có thé chia địa hình sông Mã thành 3 dang chính: Hạc viên: Thai Quỳnh Như = Cao học TSP? Luận vin thạc sĩ 6 “Chuyên ngành Phát tr nguÌn nước Bing 1.1: Diện tích mặt bằng theo địa giới hành chính và theo dạng địa hình thuộc wr] PE [BRST | ORS | vụng | Deieawgmoee im | Khuhưởnglợi | 185466 31125 55.639 | Đồng bằng -đổi thấp 1. Đặc điểm dja chất, thổ nhường và thảm phủ thực vật lưu vực sông Mã 1.

Đặc điểm dja chất Lưu vực hệ thing sông Mã thu c địa máng Việt Lào. Các hoạt động dia chất tương đối mạnh, nước biển đã tràn ngập và kéo dai cho đến cuối Dai Trung Sinh “Trong lòng địa máng có những nền cỗ nằm rải rác, so le nhau theo hướng tây bắc- đông nam. Vào kỷ Đệ Tam, vận động tạo núi diễn ra mãnh liệt, tạo thành các dy núi và thang lũng, rất sâu và đốc, Vùng đổi núi được cấu tạo bởi các loại đã như phiến thịch, sa thạch, Poóe.phi-xít và đá vôi Đới kiến tạo sông Mã là miễn nâng cỗ trước Đề Von bị đứt gây tà tách khỏi đối Mường Tẻ và Điện Biên, Đặc điểm chủ yếu là sự phát tiễn. rộng rã của tằm tich cỗ Proterozoi bị ting Pateozoi hạ phủ không chỉnh hợp lên trên.

Đường phương các khối kiến trúc móng và đường phương của lớp phủ gan nhau nhưng không trùng. DSi kiến tạo Thanh Hoá là một nép ỗi rộng, hơi không đối xứng. © phần trung tâm của đới sông Mã, các trim tích Proteozoi tạo thành một nếp lõm rong, thoải, bị phúc tạp hod bởi các dit gây và các phá huỷ bổ sung nằm ở trực của đới, Phía nam hệ thống ProteozoÏ trúc sâu theo đút gay ria xuống dưới các thành Tạo Pateozoi -Mezozoi ở dang bằng hạ du sau 46 lại rồi lên ở ven biển Sim Sơn. Hạc viên: Thai Quỳnh Nhue- Cao học ISP Luận vin thạc sĩ kì “Chuyên ngành Phát triển nguẫn mabe ‘Gi Thanh Hoá có dang tam giác châu, ở giữa đối ng đọng chủ yêu li tim tích Merozoi Sơn La, Sim Nua.

Nếp lồi Thanh Hoá được tạo thành bở hệ ting Paleozoi sớm Đông Sơn và hệ ting Proteozoi Nam Cô. Tân tích Paleozoi hạ tạo thành các nếp uốn nhỏ dốc có góc cắm $0- 70”. Đường phương các nếp gắp bị thay đổi mạnh, Đới sông Mã phát triển nhiều đứt gay theo một hệ phương Tây Bắc- Đông Nam và hệ phương phụ Tây Nam - Đông Bắc dọc theo đông chính sông Mã, sông Chu, sông Âm, sông Cầu Chày, sông Bưởi. Đới sông Ma được ngăn cách với đổi sông BGi, sông Đà bằng dãy đá vôi Tam Điệp - Mai Châu.

Nhin chung, đây là miễn địa chất cổ it bign động, các đứt gy đều là đứt gy cổ ôn định, 1. Đặc điềm thé nhường Trên lưu vực sông Mã có mặt hơn 40 loại dit trong số 60 loại của cả nước, Có chính: = Dit cắt ven bign có chiều rộng 4 5 lam chạy từ của Can đến Cửa Hồi, dang tơi rời, độ min kém, ngắm nước mạnh, màu xám va xam nâu, nghèo đạm - Kali thích hop với cây trồng cạn có tới. ~_ Đất mặn - chua ven biển: Loại này có khoảng 15400 + 19000 ha, ngập nước. thường xuyên, có màu đen, độ min cao thích hợp cho việc trồng cối và nuôi ‘ ng thuỷ sin ~ _ Đắt phủ sa: Nhóm đắt này chiếm tới 79% diện tích hiện đang canh tác trong lưu vực.

Loại này có độ pl trung bình: mùn 1,2 + 1,5%, đạm tổng số 0,08 + 0,1%., lân 0,06 + 04089 Kali 0,05 + 0,1%, độ PH 5,6 + 6,5. ~ _ Ngoài ra côn tối 8 nhóm đất khác phần bổ ở khe subi, ven đồi = ‘Think phần đt rên lưu vục sông Mã cho phép đa dang ho cây trồng cao. Dit thuộc loại dé cái tạo và nếu được tưới Viêu hợp lý sẽ cho năng suất cao. Đây là một tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp, chin mui, môi trồng thuỷ sản trên lưu vực 1.

Đặc điểm thám phú. Nam 2005, diện tích rừng tại Thanh Hoá là 484.410,17 ha rùng tự nhiên và 116.835,89 ha rừng trồng với mức độ che phủ 43,2%. Rùng tự nhign có hai loại chính: rừng gỗ rừng tre nứa và rừng hỗn giao. Hạc viên: Thai Quỳnh Nhue- Cao học ISP Luận vin thạc sĩ 8 “Chuyên ngành Phát triển nguẫn mabe -Rimng gỗ là loại rùng có điện tích lớn nhất 211.628 ha, chiếm 57% diện tích rừng tự nhiên với rat nhiều loại gỗ quý: lim, sến, tau, vàng tâm, doi, đẻ.

- Rừng tre nữa có diện tích khoảng 98.467ha, chiếm 26,894, chủ yéu là tr, luồng, nứa - Rừng giao có điện tích khoảng 57.316 ha, chiếm 15,6% diện tích rừng tự nhiên Trong 116.89 ha rừng Ông, có các loại = Rimg gỗ có 48.590ha,chiém 41,58% dig ich rừng trồng ~ Rừng tre nứa có: 65.653 ha, chiếm 5¢ 2% “Tổng trữ lượng gỗ rừng tự nhiên có 15.840 triệu m gỗ, Trong đó: = Trữ lượng gỗ của rừng tự nhiên có: 11.863 triệu m với: 2,016 m" gỗ cắp If; 3698 triệu mì cắp IV: 5,213" ấp V và 0,936 triệu mÌ gỗ non. Tổng trữ lượng gỗ hỗn giao tre nứa của rừng tự nhiên là: 3.370 triệu mv’ “Tổng trữ lượng gỗ trồng là: 0,608 triệu mÌ “Tổng trữ lượng tre nứa: 1.000,67 trigu cây, Trong đó. - Riimg tự nhiên là: 941,915 triệu cây với: 690,440 triệu cây và 251,754 triệu cây hỗn giao gỗ tre nữa ~ Rừng trồng có 58.754 triệu cây, chủ yếu là luồng (58. "Nhận xét So với toàn quốc, tỷ lệ điện rừng trên lưu vực vào loại trung bình, nhưng chủ là rừng tái sinh và rừng mới trồng với trữ lượng không lớn, hiệu quả phòng hộ của rừng đầu nguồn chưa cao.

Trong các loại rừng hiện có, rừng tre nứa chiếm một tỷ lệ lớn, khoảng 30% diện tích rừng. Trên lưu vực có nhiễu vườn quốc gia, khu bảo tên hiên nhiền với nhiễu loài động thực vật là một the lợi phát triển du lịch ở địa phương. Đặc điểm sông ngòi, lòng dẫn 1.Hình thi lưới ống Sông Mã bắt nguồn từ Tuần Giáo — Điện Biên chảy theo hướng Tây Bắc Đông Nam với chiều dài dòng chính 512 km, chiều rộng bình quản lưu vực 42km. Hệ số hình dạng sông 0,17, hệ số uốn khúc 1,7.

Hệ số không đối xứng của các lưu. Hạc viên: Thai Quỳnh Nhue- Cao học ISP Luận vin thạc sĩ 9 “Chuyên ngành Phát triển nguẫn mabe vực 0,7. Mật độ lưới sông 0,66 km/km*. Độ dốc bình quân lưu vực 1.

Sông Mã 6 39 phụ lưu lớn và 2 phân lưu. Các phụ lưu phát tiễn đều trên lưu vực. Mạng lưới sông Mã phát triển theo dạng cảnh cây phân bổ đều trên 2 bở tả và hữu. Các chỉ lưu quan trong của sông Mã là: Nam Lệ, Suối Vạn Mai, sông Ludng, sông Lô, sông Busi, song Cầu Chiy, sông Hoạt, sông Chu "Bảng1.2: Đặc trưng hình thái sông ngồi một số nhánh lớn thuộc hệ thống sông Mã (thuộc lãnh thổ Việt Nam) |, re Ta] om | fom [ee Yes rp Yc fos fe] Yin | | | 1.

Đặc điểm các sông suối chính trong hệ thông sông Mã 1. Đồng chính sông Mã Bắt nguồn từ vàng núi Phu Lan (Tuần Giáo ~ Điện Biên) cao 2179 m. đồng chính sông Mã chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, đến Chiéng Khương, sông. Mã chày qua dit Lào và chảy trở lạ lãnh thổ Việt Nam tại Mường Lat.

Từ Mường Lat đến Van Mai, sông chảy theo hướng Tây Đông, tir Vạn Mai đến Hiỗi Xuân sông, chảy theo hướng Bắc Nam, từ La Hán đến Đẳng Tâm sông chảy theo hưởng Nam - Bắc và từ Cim Thuy đến cửa biển, sông lại chuyển hướng theo Tây Bắc - Đông Nam và để ra biển tại Cita Hới Từ H Xuan trở lên thượng nguồn, lòng sông hẹp, cắt sâu, không có bãi sông nhưng có rất nhiều ghénh thác, từ Cắm Hoàng ra biển, long sông mở rộng có. bãi sông và thêm sông.