Phát Triển Chăn Nuôi Lợn An Toàn Thực Phẩm Tại Tỉnh Bắc Ninh

Nghiên cứu chuyên sâu Chăn Nuôi Lợn An Toàn Thực Phẩm Tại Bắc Ninh: Luận Án Tiến Sĩ, phương pháp luận hiện đại, kết quả ứng dụng thực tế trong chuyên

• Tác giả: Nguyễn Văn Phơ
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Hùng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát Triển Chăn Nuôi Lợn An Toàn Thực Phẩm Tại Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích
• 1.3.2. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 1.3.3. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.3.3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp
• 1.3.3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp
• 1.3.4. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 1.3.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 2. TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI LỢN THEO HƯỚNG AN TOÀN THỰC PHẨM
• 2.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 2.1.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
• 2.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 2.1.3. Đánh giá chung và khoảng trống nghiên cứu
• 2.2. Cơ sở lý luận về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.2.1. An toàn thực phẩm và mối nguy an toàn thực phẩm đối với thịt lợn
• 2.2.2. Đặc điểm chăn nuôi lợn và nguy cơ mất an toàn thực phẩm trong khâu chăn nuôi lợn
• 2.2.3. Chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Vai trò của phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.3. Nội dung nghiên cứu phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.5. Cơ sở thực tiễn về chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.5.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.5.2. Kinh nghiệm của một số địa phương về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 2.5.3. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Bắc Ninh
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích
• 3.2. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp
• 3.4. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.5.1. Thống kê mô tả
• 3.5.2. Thống kê so sánh
• 3.5.3. Hạch toán kinh tế hộ
• 3.5.4. Mô hình hồi quy
• 3.5.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh
• 4.1.1. Tổng quan chung tình hình chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 4.1.2. Kiểm soát chất lượng đầu vào cho chăn nuôi tại tỉnh Bắc Ninh
• 4.1.3. Thực hiện các biện pháp chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm của các cơ sở chăn nuôi
• 4.1.4. Liên kết trong chăn nuôi lợn
• 4.1.5. Kết quả và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm
• 4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.1. Chủ trương, chính sách phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.2. Quy hoạch phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.3. Nguồn cung cấp giống lợn
• 4.2.4. Nguồn cung cấp thức ăn và quản lý thức ăn chăn nuôi
• 4.2.5. Dịch bệnh và công tác thú y
• 4.2.6. Nguồn lực của các hộ chăn nuôi
• 4.2.7. Môi trường trong chăn nuôi lợn
• 4.2.8. Thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng
• 4.2.9. Quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm và quản lý thị trường
• 4.3. Giải pháp phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh
• 4.3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 4.4. Kết luận và kiến nghị
• Danh mục các công trình công bố liên quan đến kết quả luận án
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm

Chăn nuôi lợn tại Bắc Ninh đã có những bước phát triển đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng cao. Luận án đã chỉ ra rằng việc phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các biện pháp quản lý chất lượng thực phẩm, như kiểm soát đầu vào và các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. "Chất lượng thực phẩm là yếu tố quyết định trong việc xây dựng niềm tin của người tiêu dùng". Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại và quy trình sản xuất an toàn.

1.1. Tình hình chăn nuôi lợn tại Bắc Ninh

Tỉnh Bắc Ninh đã có những nỗ lực trong việc quy hoạch vùng chăn nuôi lợn. Theo số liệu thống kê, tổng đàn lợn tại đây đã tăng đáng kể trong những năm qua. Việc chuyển từ hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ sang chăn nuôi quy mô lớn hơn là một xu hướng tích cực. "Việc phát triển chăn nuôi lợn công nghiệp là cần thiết để đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm". Điều này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh tế mà còn tạo ra sản phẩm thịt lợn an toàn hơn cho người tiêu dùng.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm

Luận án đã phân tích nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chăn nuôi lợn an toàn thực phẩm tại Bắc Ninh. Các yếu tố này bao gồm chất lượng giống lợn, thức ăn, và quản lý dịch bệnh. "Chất lượng giống lợn có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng thịt lợn". Việc cải thiện chất lượng giống và thức ăn sẽ giúp nâng cao giá trị dinh dưỡng của thịt lợn, đồng thời giảm thiểu rủi ro liên quan đến dịch bệnh. Hơn nữa, các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp chăn nuôi an toàn.

2.1. Quản lý chất lượng đầu vào

Quản lý chất lượng đầu vào là một trong những yếu tố quyết định trong phát triển chăn nuôi lợn an toàn thực phẩm. Luận án đã chỉ ra rằng việc kiểm soát chất lượng thức ăn và thuốc thú y là cần thiết để đảm bảo sức khỏe cho đàn lợn. "Các biện pháp quản lý chất lượng cần được thực hiện một cách nghiêm ngặt để hạn chế tối đa các nguy cơ về an toàn thực phẩm". Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của đàn lợn mà còn đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

III. Giải pháp phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm

Trên cơ sở phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng, luận án đã đề xuất nhiều giải pháp để phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Các giải pháp này bao gồm tăng cường quy hoạch vùng chăn nuôi, cải thiện quản lý chất lượng đầu vào, và nâng cao nhận thức của người chăn nuôi. "Giải pháp nâng cao nhận thức là rất quan trọng, vì người chăn nuôi cần hiểu rõ về các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm". Việc tổ chức các khóa tập huấn và chương trình tuyên truyền cũng sẽ giúp cải thiện kỹ năng và kiến thức cho người chăn nuôi.

3.1. Tăng cường quy hoạch và quản lý

Việc quy hoạch và quản lý chăn nuôi lợn một cách khoa học là rất cần thiết. Luận án đề xuất rằng các cơ quan chức năng cần phải xây dựng các vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh, đồng thời thực hiện các biện pháp kiểm soát chất lượng chặt chẽ. "Chỉ khi có quy hoạch hợp lý, việc phát triển chăn nuôi lợn mới có thể bền vững và hiệu quả". Điều này sẽ đảm bảo rằng sản phẩm thịt lợn không chỉ an toàn mà còn đáp ứng được nhu cầu của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chăn nuôi lợn giữ vị trí nòng cốt trong ngành nông nghiệp Việt Nam khi đóng góp khoảng 28% vào tổng giá trị sản xuất nông nghiệp (Emilie, 2017) và là nguồn sinh kế chính của hơn 2 triệu hộ nông dân (Tổng cục Thống kê, 2022). Thịt lợn là thực phẩm thiết yếu, chiếm trên 60% tổng khối lượng thịt tiêu thụ hàng năm của người tiêu dùng trong nước (Nga & cs., 2014). Tuy nhiên, ngành chăn nuôi lợn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn về an toàn thực phẩm (ATTP) do tình trạng nhiễm vi sinh vật (Dang Xuan Sinh & cs., 2017; Ngân hàng Thế giới, 2017) và nguy cơ tồn dư chất cấm, kháng sinh như salbutamol hay B-agonist (Tuyet-Hanh TT & cs., 2017). Phần lớn nguồn cung thịt lợn toàn quốc (khoảng 83%) vẫn do các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ cung cấp (Đào Thế Anh & Phạm Hải Vũ, 2017), trong đó 98,7% số hộ chăn nuôi có quy mô dưới 30 con (Tổng cục Thống kê, 2022) với điều kiện an toàn sinh học và kiểm soát dịch bệnh còn hạn chế.

Tỉnh Bắc Ninh là địa phương có tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa cao với 16 khu công nghiệp tập trung (hơn 231 nghìn lao động), mật độ dân số đạt 1.725 người/km² (đứng thứ 3 cả nước năm 2020) và thu nhập bình quân đầu người đạt 5,44 triệu đồng/người/tháng (Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bắc Ninh, 2021). Mật độ chăn nuôi lợn tại Bắc Ninh đạt 5,3 con/ha đất nông nghiệp, cao hơn mức bình quân 1,9 con/ha của cả nước (Tổng cục Thống kê, 2022). Toàn tỉnh có 97,2% hộ chăn nuôi quy mô nhỏ dưới 30 con; các xét nghiệm thực phẩm năm 2020 cho thấy tỷ lệ mẫu thịt không đạt chỉ tiêu E. coli là 46,6% và Salmonella là 28,6% (Thành Nam, 2019; Tổng cục Thống kê, 2022). Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là sự thiếu vắng các công trình phân tích hệ thống về hiện trạng thực hành chăn nuôi lợn an toàn thực phẩm tại cấp độ nông hộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý và định hướng phát triển ngành hàng.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Hệ thống hóa, luận giải và làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm.
   • Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh.
   • Mục tiêu 3: Đề xuất các giải pháp phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Thực trạng chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh diễn ra như thế nào?
2. Những yếu tố nào tác động đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh?
3. Đâu là các giải pháp khả thi để thúc đẩy phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng đảm bảo an toàn thực phẩm; các hoạt động chăn nuôi an toàn từ chính sách của Nhà nước, chính quyền địa phương đến hành vi thực hành của các cơ sở chăn nuôi. Đối tượng khảo sát gồm các hộ, gia trại chăn nuôi lợn (cả hộ chăn nuôi thường và hộ chăn nuôi an toàn), cán bộ quản lý chính quyền địa phương và các tác nhân liên quan trong chuỗi giá trị thịt lợn.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại tỉnh Bắc Ninh, với dữ liệu sơ cấp được thu thập tại 3 huyện đại diện: Yên Phong, Thuận Thành và Lương Tài.
• Phạm vi thời gian: Sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 2017 - 2020 để phân tích thực trạng; các giải pháp đề xuất có định hướng thực hiện đến năm 2030.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các khâu chuẩn bị cơ sở vật chất, con giống, thức ăn, nước uống, chăm sóc nuôi dưỡng, phòng trừ dịch bệnh và xử lý chất thải của các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ và gia trại. Luận án không nghiên cứu các doanh nghiệp chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

1. Nghiên cứu về thực hành chăn nuôi tốt và kiểm soát mối nguy: Hermansen & cs. (2003) phân tích mô hình chăn nuôi lợn tại Liên minh châu Âu (EU), chỉ ra tỷ lệ chăn nuôi hữu cơ chỉ chiếm dưới 1% do chi phí cao và quy trình khắt khe, đòi hỏi phải phát triển các hệ thống chăn nuôi an toàn kiểu mới. Peter (2011) khảo sát cấu trúc chăn nuôi thâm canh tại Hoa Kỳ và khẳng định thâm canh hiện đại giúp loại bỏ nguy cơ ký sinh trùng, trong khi phương thức thả rông gia tăng nguy cơ phơi nhiễm ký sinh trùng. Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA, 2007) và Bonde & cs. (2020) nghiên cứu mối liên hệ giữa phúc lợi động vật, an toàn sinh học và an toàn thực phẩm. Kozera (2017) xác định các mối nguy sinh học và hóa học tại khâu sản xuất chăn nuôi ở Ba Lan. Peter & Andrew (2011) áp dụng nguyên lý HACCP và Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) tại trang trại chăn nuôi lợn ở Úc. O’Bryan & cs. (2020) tổng quan 4.199 công trình về ô nhiễm vi sinh vật (QMRA) qua 4 công đoạn sản xuất, giết mổ, bán lẻ và tiêu dùng. Về sử dụng thuốc thú y, Bondt & cs. (2011) khảo sát tần suất sử dụng kháng sinh tại Hà Lan giai đoạn 2004 - 2007, trong khi Alban & cs. (2008) phân tích hệ thống kiểm soát chất lượng thịt lợn tại Đan Mạch.
2. Nghiên cứu về thị trường, chuỗi giá trị và hành vi tiêu dùng: Steve & Kelly (2004) nghiên cứu cơ chế hợp đồng giữa người chăn nuôi và cơ sở giết mổ tại Hoa Kỳ. Alarcon & cs. (2020) khảo sát chuỗi giá trị thịt lợn tại Nairobi (Kenya), chỉ ra các công ty lớn chiếm trên 83% thị phần trong khi 17% thuộc về hộ nhỏ lẻ với nhiều nguy cơ mất vệ sinh. Grace (2015) và Horchner & Pointon (2011) đề xuất đào tạo nông dân và mở rộng chuỗi giá trị. Bredahl & cs. (2004) khảo sát nhu cầu truy xuất nguồn gốc tại Pháp, Anh, Thụy Điển và Đan Mạch. Sun & cs. (2016) (khảo sát 479 người tiêu dùng bằng mô hình Logit) và Barcellos & cs. (2013) (điều tra 472 người tiêu dùng) cùng phân tích sự quan tâm của thị trường đô thị Trung Quốc đối với thịt lợn an toàn, tỷ lệ nạc và bảo vệ môi trường (Grunert & cs., 2004).
3. Nghiên cứu về kiến thức, thái độ và thực hành (KAP) của người chăn nuôi: Peter & cs. (2001) dùng thang đo Likert khảo sát các nông hộ tại bang Illinois (Hoa Kỳ), ghi nhận 53,4% người chăn nuôi sẵn sàng áp dụng quy trình an toàn dù không có lợi nhuận ròng tăng thêm. Sroka & cs. (2020) khảo sát 300 trang trại tại Ba Lan về nhận thức phát triển bền vững. Michel & cs. (2020) chỉ ra sự thiếu hụt kiến thức an toàn sinh học trong kiểm soát dịch tả lợn châu Phi tại Uganda. Nuangmek & cs. (2018) khảo sát tại Chiang Mai (Thái Lan), ghi nhận 51,0% hiểu sai về liều lượng kháng sinh, 61,2% hiểu sai về mục đích phòng bệnh không điều trị và 66,9% cho rằng kháng sinh diệt được virus. Sun & cs. (2018) khảo sát 271 hộ chăn nuôi tại Sơn Đông (Trung Quốc), phát hiện 18% hộ thường xuyên trộn kháng sinh vào thức ăn và 31% hộ có dự trữ kháng sinh.

Các hướng nghiên cứu trong nước

1. Phát triển ngành hàng, chuỗi giá trị và hiệu quả kinh tế: Mai Văn Nam (2004), Bùi Văn Trịnh (2007), Nguyễn Thị Minh Hòa (2010, 2014), Lê Ngọc Hướng (2012) và Phạm Thị Tân (2015) phân tích chuỗi giá trị và kênh tiêu thụ thịt lợn. Lapar & cs. (2012) khảo sát 1.051 hộ chăn nuôi và 600 người tiêu dùng, khẳng định thị trường thịt tươi tạo cơ hội cho hộ nhỏ nhưng bị cản trở bởi đất đai và lao động. Nguyễn Ngọc Xuân (2015) ứng dụng mô hình Logit và phân tích nhân tố khám phá (EFA) đánh giá các yếu tố thúc đẩy áp dụng VietGAHP tại Hà Nội. Nguyễn Thanh Hùng (2017) áp dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas phân tích hiệu quả kỹ thuật chăn nuôi; Phạm Xuân Thanh (2015) dùng mô hình Logit phân tích liên kết hộ chăn nuôi. Các nghiên cứu của Phạm Văn Khiên (2003), Võ Trọng Thành & Vũ Đình Tôn (2006), Đinh Xuân Tùng & cs. (2007), Lê Ngọc Hướng (2007), Phạm Xuân Thanh & Mai Thanh Cúc (2014) tập trung vào hiệu quả kinh tế và mô hình chăn nuôi.
2. An toàn thực phẩm và quản lý rủi ro dịch bệnh: Dang Xuan Sinh & cs. (2017) phân tích 302 mẫu thịt và xác định rủi ro nhiễm Salmonella trong chuỗi cung ứng; Tran Thi Tuyet Hanh & cs. (2017) khảo sát tồn dư hóa chất trong thức ăn và mô thịt. Karl & cs. (2018) sử dụng mô hình động học hệ thống (System Dynamics) phân tích sự đánh đổi chi phí - an toàn thực phẩm. Phạm Thị Thanh Thảo (2019) dùng kiểm định Chi-Square và Fisher's Exact đánh giá chuỗi thịt lợn VietGAHP tại Lâm Đồng. Đỗ Thị Minh Nhâm (2019) phân tích chính sách quy hoạch chăn nuôi lợn tại Hưng Yên. Kim & cs. (2013) phát hiện có ít nhất 45 loại kháng sinh thuộc hơn 10 nhóm được sử dụng tại đồng bằng sông Hồng. Nguyễn Thị Thu Huyền & cs. (2017) chỉ ra dịch bệnh gây thiệt hại 3,3 triệu đồng/hộ (chiếm 13,6% thu nhập chăn nuôi); Nguyễn Thị Thu Huyền (2017) dùng mô hình Logit và EFA phân tích rủi ro dịch bệnh tại Hưng Yên. Trần Đình Thao & cs. (2010), Lê Ngọc Hướng & Nguyễn Duy Linh (2012) và Trần Đình Thao (2013) nghiên cứu các rủi ro trong ngành hàng thịt lợn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết

• Đa số công trình trước đây tiếp cận kỹ thuật đơn lẻ hoặc tập trung vào công đoạn giết mổ, phân phối sau thu hoạch mà thiếu cách tiếp cận kinh tế phát triển toàn diện tại khâu sản xuất nông hộ.
• Chưa có công trình phân tích chuyên sâu về thực trạng thực hành an toàn thực phẩm và các yếu tố ảnh hưởng ở cấp độ nông hộ và gia trại trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh - một địa bàn công nghiệp hóa nhanh với mật độ chăn nuôi và áp lực dịch bệnh cao.
• Luận án bổ sung khung phân tích hoàn chỉnh kết hợp giữa điều kiện sản xuất, kiểm soát đầu vào, liên kết chuỗi và hiệu quả kinh tế hộ chăn nuôi theo hướng an toàn thực phẩm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm an toàn thực phẩm và mối nguy: Theo Luật An toàn thực phẩm năm 2010, an toàn thực phẩm là việc bảo đảm thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. Mối nguy trong chăn nuôi gồm: mối nguy sinh học (vi khuẩn Salmonella, E. coli, ký sinh trùng, virus), mối nguy hóa học (kháng sinh, chất cấm salbutamol, kim loại nặng) và mối nguy vật lý (Ngân hàng Thế giới, 2017; Phạm Hải Vũ & Đào Thế Anh, 2016).
• Thực hành an toàn sinh học và tiêu chuẩn kỹ thuật: Nguyên tắc an toàn sinh học gồm ba trụ cột: cách ly, giữ sạch và khử khuẩn (FAO, 2016; Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2010). Bộ quy chuẩn thực hành sản xuất chăn nuôi tốt VietGAHP (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2015) và tiêu chuẩn chăn nuôi hữu cơ TCVN 11041-3:2017 (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2017; Codex CAC/GL 32-1999) được sử dụng làm hệ quy chiếu.
• Định nghĩa của luận án: Phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm là sự gia tăng quy mô và tỷ trọng sản phẩm được sản xuất theo các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn (trọng tâm là VietGAHP), đi kèm với việc tổ chức lại chuỗi sản xuất và tiêu thụ nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi và cung ứng sản phẩm an toàn cho xã hội.

Phương pháp tiếp cận và chọn điểm nghiên cứu

• Phương pháp tiếp cận: Luận án áp dụng 3 cách tiếp cận: tiếp cận hệ thống, tiếp cận chuỗi giá trị và tiếp cận liên ngành (kinh tế, kỹ thuật chăn nuôi, thú y, môi trường).
• Phương pháp chọn mẫu phân tầng:
  • Cấp huyện: Chọn 3 huyện đại diện cho 3 mức độ tiếp cận thông tin và thị trường khác nhau: Huyện Yên Phong (tiếp cận tốt), Huyện Thuận Thành (tiếp cận trung bình) và Huyện Lương Tài (tiếp cận hạn chế).
  • Cấp xã: Tại mỗi huyện, chọn 3 xã dựa trên tiêu chí mật độ chăn nuôi lợn, tạo thành địa bàn khảo sát gồm 9 xã:

Huyện khảo sát	Đặc điểm tiếp cận thị trường & thông tin	Các xã khảo sát được lựa chọn
Yên Phong	Vùng tiếp cận thị trường và thông tin tốt	Xã Văn Môn, Xã Tam Giang, Xã Đông Phong
Thuận Thành	Vùng tiếp cận thị trường và thông tin trung bình	Xã Nghĩa Đạo, Xã Ninh Xá, Xã Đại Đồng Thành
Lương Tài	Vùng tiếp cận thị trường và thông tin hạn chế	Xã Lai Hạ, Xã Lâm Thao, Xã Bình Định

Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập các chủ trương, chính sách, quy hoạch chăn nuôi, báo cáo thống kê chuyên ngành giai đoạn 2017 - 2020 từ Bộ Nông nghiệp và PTNT, Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bắc Ninh, Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản, Ban Quản lý An toàn thực phẩm tỉnh Bắc Ninh và Tổng cục Thống kê.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Tiến hành điều tra nông hộ bằng bảng hỏi bán cấu trúc; thực hiện phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) và phỏng vấn những người am hiểu (KIP) đối với cán bộ quản lý, cán bộ thú y cơ sở và các tác nhân trong chuỗi giá trị thịt lợn.
• Phương pháp phân tích số liệu:
  • Thống kê mô tả và thống kê so sánh: Sử dụng số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân kết hợp các kiểm định thống kê (T-test, F-test, Chi-Square, Fisher's Exact) để so sánh các chỉ tiêu kỹ thuật và kinh tế giữa các nhóm quy mô và vị trí chuồng trại.
  • Hạch toán kinh tế hộ: Tính toán cơ cấu chi phí, doanh thu, thu nhập hỗn hợp và tỷ suất lợi nhuận trên 100 kg sản phẩm thịt lợn hơi xuất chuồng.
  • Phương pháp hồi quy kinh tế lượng: Xây dựng mô hình ước lượng các yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ xảy ra dịch bệnh trong chăn nuôi lợn và mô hình hồi quy các yếu tố tác động đến năng suất chăn nuôi của các nông hộ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm

Chương này điểm luận có hệ thống các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến thực hành nông nghiệp tốt (GAP, VietGAHP), chăn nuôi an toàn sinh học, quản lý chuỗi giá trị và thị hiếu tiêu dùng thịt lợn. Tác giả tổng kết các bài học kinh nghiệm quốc tế và trong nước về kiểm soát rủi ro dịch bệnh, việc lạm dụng kháng sinh tại cấp nông hộ, từ đó xác định khoảng trống nghiên cứu và khẳng định sự cần thiết phải phân tích thực trạng chăn nuôi lợn an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm

Nội dung chương tập trung làm sáng tỏ các khái niệm cơ bản về an toàn thực phẩm, các mối nguy sinh học, hóa học, vật lý trong chuỗi thịt lợn; hệ thống hóa các nguyên tắc an toàn sinh học theo FAO (cách ly, giữ sạch, khử khuẩn) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia VietGAHP đối với chăn nuôi lợn. Luận án phân tích vai trò kinh tế - xã hội của phát triển chăn nuôi lợn an toàn (tạo thu nhập, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, cung cấp phụ phẩm cho trồng trọt và thủy sản). Chương này cũng xây dựng khung phân tích hoàn chỉnh bao quát các nội dung: kiểm soát đầu vào (giống, thức ăn, thuốc thú y), cơ sở vật chất chuồng trại, thực hành chăm sóc thú y, liên kết chuỗi và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi sản xuất an toàn.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết phương pháp tiếp cận hệ thống, tiếp cận chuỗi giá trị và tiếp cận liên ngành. Tác giả mô tả đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và điều kiện phát triển chăn nuôi của tỉnh Bắc Ninh; thuyết minh phương pháp chọn mẫu phân tầng 3 huyện (Yên Phong, Thuận Thành, Lương Tài) và 9 xã khảo sát. Toàn bộ quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp (giai đoạn 2017 - 2020), dữ liệu sơ cấp (PRA, bảng hỏi bán cấu trúc, KIP) và hệ thống phương pháp phân tích số liệu (thống kê mô tả, thống kê so sánh, hạch toán kinh tế hộ, mô hình hồi quy kinh tế lượng) được thiết kế đồng bộ phục vụ cho việc kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung thực nghiệm trọng tâm của luận án, được chia thành 3 phần lớn:

1. Thực trạng phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh:
   • Tổng quan chăn nuôi và quy hoạch: Đánh giá quy mô đàn lợn và sản lượng thịt hơi xuất chuồng giai đoạn 2018 - 2020. Tỉnh đã triển khai quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung ngoài khu dân cư nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và kiểm soát dịch bệnh lây lan.
   • Kiểm soát đầu vào: Phân tích kết quả thanh tra chuyên ngành về thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y giai đoạn 2017 - 2018. Khảo sát nguồn gốc con giống, chủng loại thức ăn công nghiệp, nguyên liệu tự phối trộn và nguồn nước sử dụng tại các hộ.
   • Thực hành kỹ thuật của hộ: Đánh giá tình trạng chuồng trại, biện pháp an toàn sinh học, khử trùng tiêu độc, quyền lợi vật nuôi, công tác tiêm phòng vắc-xin và cách ứng xử của người dân khi lợn bị bệnh hoặc chết dịch.
   • Liên kết và hiệu quả kinh tế: Khảo sát các hình thức liên kết ngang (hợp tác xã chăn nuôi) và liên kết dọc theo chuỗi giá trị thịt lợn. Kết quả hạch toán kinh tế cho 100 kg sản phẩm cho thấy các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn đặt ngoài khu dân cư đạt năng suất cao hơn, chi phí thú y bình quân thấp hơn và hiệu quả tài chính vượt trội so với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư.
2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại Bắc Ninh:
   • Đánh giá tác động của chủ trương, chính sách hỗ trợ và tiến độ triển khai quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung.
   • Phân tích chất lượng nguồn cung con giống, thức ăn chăn nuôi, mạng lưới thú y cơ sở và vai trò của cộng tác viên thú y thôn/khu phố.
   • Đo lường tác động của nguồn lực hộ chăn nuôi (diện tích đất đai, vốn đầu tư, trình độ tham gia tập huấn kỹ thuật).
   • Trình bày kết quả ước lượng mô hình hồi quy về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ dịch bệnh và các yếu tố quyết định năng suất chăn nuôi lợn.
   • Đánh giá mức độ nhận thức của người chăn nuôi về chất cấm, quy chuẩn an toàn thực phẩm và khảo sát mức độ lo lắng của người tiêu dùng về chất lượng thịt lợn.
3. Giải pháp phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh:
   • Luận chứng các căn cứ khoa học và thực tiễn để đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2030 nhằm tổ chức lại ngành hàng thịt lợn của tỉnh theo hướng bền vững.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa, làm rõ nội hàm khái niệm và các tiêu chí phản ánh sự phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm ở cấp độ nông hộ trong bối cảnh các nước đang phát triển.
• Xây dựng khung phân tích toàn diện kết nối giữa các yếu tố chính sách, quy hoạch không gian, kiểm soát chuỗi cung ứng đầu vào, thực hành an toàn sinh học tại chuồng nuôi và hiệu quả tài chính của hộ sản xuất.
• Làm rõ cơ chế tác động của các yếu tố nguồn lực kinh tế hộ, liên kết chuỗi và nhận thức của người chăn nuôi đến việc giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao chất lượng an toàn sản phẩm thịt lợn.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về hiện trạng chăn nuôi lợn tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020, chỉ ra sự dịch chuyển tích cực sang các vùng chăn nuôi tập trung ngoài khu dân cư.
• Chứng minh bằng số liệu định lượng rằng các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn ngoài khu dân cư có mức độ tuân thủ quy trình an toàn thực phẩm cao hơn, kiểm soát dịch bệnh tốt hơn và đạt hiệu quả kinh tế trên 100 kg thịt hơi cao hơn rõ rệt so với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ xen kẹt trong khu dân cư.
• Nhận diện những mắt xích yếu kém trong quản lý đầu vào (thức ăn, thuốc thú y) và thực trạng các liên kết ngang (HTX) cũng như liên kết dọc trong chuỗi giá trị thịt lợn tại địa phương còn phát triển chậm.

Hệ thống giải pháp đề xuất

Luận án đề xuất 7 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030:

1. Tăng cường thực hiện quy hoạch, xây dựng vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh ngoài khu dân cư.
2. Ứng dụng công nghệ số hóa và tem nhãn điện tử nhằm minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và phân biệt sản phẩm thịt lợn an toàn trên thị trường.
3. Cải tiến công tác quản lý và thanh kiểm tra chất lượng các yếu tố đầu vào (con giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y).
4. Xây dựng và phát triển các chuỗi giá trị thịt lợn an toàn khép kín từ khâu sản xuất, giết mổ đến hệ thống phân phối.
5. Nâng cao chất lượng môi trường chăn nuôi thông qua chuẩn hóa công nghệ xử lý chất thải (hầm biogas, đệm lót sinh học) và giảm thiểu dịch bệnh.
6. Đẩy mạnh công tác tập huấn, chuyển giao kỹ thuật thực hành chăn nuôi tốt (VietGAHP) và an toàn sinh học cho người chăn nuôi.
7. Triển khai các chương trình truyền thông nâng cao nhận thức, trách nhiệm đạo đức của người chăn nuôi và thay đổi hành vi tiêu dùng đối với thực phẩm an toàn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm chỉ tập trung khảo sát các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ và quy mô gia trại tại 3 huyện đại diện của tỉnh Bắc Ninh; chưa tiến hành khảo sát chuyên sâu khối doanh nghiệp chăn nuôi quy mô công nghiệp lớn (như DABACO, C.P) trên địa bàn. Dữ liệu thực nghiệm phản ánh chủ yếu giai đoạn 2017 - 2020, thời điểm ngành chăn nuôi chịu tác động mạnh bởi dịch tả lợn châu Phi (DTLCP).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu đánh giá mô hình liên kết tích hợp giữa nông hộ vệ tinh với các doanh nghiệp quy mô lớn trong chuỗi giá trị 3F; phân tích chuyên sâu công đoạn giết mổ tập trung, sơ chế công nghiệp và mạng lưới bán lẻ hiện đại đối với sản phẩm thịt lợn an toàn tại các đô thị vệ tinh vùng đồng bằng sông Hồng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị về mặt phương pháp luận trong việc xây dựng khung phân tích kinh tế phát triển nông nghiệp, kỹ thuật phân tầng chọn điểm nghiên cứu, ứng dụng các mô hình kinh tế lượng và phương pháp hạch toán kinh tế hộ trong phân tích ngành hàng nông sản.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các phân tích thực trạng và 7 nhóm giải pháp là cơ sở thực tiễn trực tiếp cho Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản, Ban Quản lý An toàn thực phẩm tỉnh Bắc Ninh và các địa phương tương đồng xây dựng chính sách di dời chăn nuôi ra khỏi khu dân cư, quản lý kinh doanh thuốc thú y - thức ăn chăn nuôi và hỗ trợ phát triển chuỗi liên kết thịt lợn an toàn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa thế nào về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm?

Trong khuôn khổ nghiên cứu, phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm được định nghĩa là sự gia tăng quy mô và tỷ trọng sản phẩm được sản xuất theo các quy chuẩn an toàn (lấy quy trình VietGAHP làm quy chuẩn đối chiếu), kết hợp với việc tổ chức lại sản xuất và tiêu thụ nhằm mang lại hiệu quả tài chính bền vững cho người sản xuất và cung ứng sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng.

2. Tiêu chí lựa chọn địa bàn khảo sát 3 huyện và 9 xã tại tỉnh Bắc Ninh là gì?

Luận án áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng 2 cấp: Cấp huyện được lựa chọn dựa trên mức độ tiếp cận thông tin và thị trường (huyện Yên Phong đại diện vùng tiếp cận tốt, huyện Thuận Thành đại diện vùng trung bình, huyện Lương Tài đại diện vùng hạn chế); cấp xã được lựa chọn dựa trên tiêu chí mật độ chăn nuôi lợn tập trung cao tại từng huyện (chọn được 9 xã: Văn Môn, Tam Giang, Đông Phong, Nghĩa Đạo, Ninh Xá, Đại Đồng Thành, Lai Hạ, Lâm Thao, Bình Định).

3. Khác biệt cơ bản giữa các hộ chăn nuôi quy mô lớn ngoài khu dân cư và hộ nhỏ lẻ trong khu dân cư tại Bắc Ninh là gì?

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn đặt tại vùng quy hoạch ngoài khu dân cư có điều kiện đầu tư hạ tầng tốt hơn, tỷ lệ áp dụng an toàn sinh học và tiêm phòng cao hơn, kiểm soát tốt chất lượng thức ăn - nước uống và tỷ lệ mắc dịch bệnh thấp hơn. Do đó, kết quả và hiệu quả kinh tế tính trên 100 kg sản phẩm thịt lợn hơi xuất chuồng của nhóm này vượt trội so với các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ nằm xen kẹt trong khu dân cư.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng chủ yếu đến dịch bệnh và năng suất chăn nuôi lợn theo mô hình hồi quy của luận án?

Theo các mô hình ước lượng kinh tế lượng trong luận án, dịch bệnh và năng suất chăn nuôi lợn tại Bắc Ninh chịu tác động đáng kể bởi: chất lượng con giống và thức ăn đầu vào, mức độ thực hiện an toàn sinh học (khử trùng, cách ly), diện tích đất đai và vốn đầu tư của hộ, việc tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi và công tác giám sát của mạng lưới thú y cơ sở.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp nào để thúc đẩy chăn nuôi lợn an toàn tại Bắc Ninh đến năm 2030?

Luận án đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp gồm: (1) Thực hiện quy hoạch vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh ngoài khu dân cư; (2) Ứng dụng công nghệ số hóa và tem truy xuất nguồn gốc sản phẩm; (3) Kiểm soát chặt chẽ chất lượng giống, thức ăn và thuốc thú y; (4) Xây dựng chuỗi giá trị thịt lợn an toàn; (5) Cải thiện môi trường chăn nuôi và xử lý chất thải; (6) Đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật VietGAHP; (7) Tuyên truyền nâng cao nhận thức của hộ chăn nuôi và người tiêu dùng.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Văn Phơ đã hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý luận về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm ở cấp độ nông hộ trong nền kinh tế đang phát triển. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa các phương pháp tiếp cận hệ thống, tiếp cận chuỗi giá trị và các mô hình phân tích định lượng, công trình đã phản ánh toàn diện thực trạng kiểm soát đầu vào, thực hành kỹ thuật và hiệu quả kinh tế chăn nuôi tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020. Hệ thống 7 nhóm giải pháp được đề xuất có căn cứ khoa học và tính khả thi cao, đóng góp thiết thực cho công tác quy hoạch, quản lý an toàn dịch bệnh và tái cơ cấu ngành chăn nuôi lợn bền vững tại địa phương đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN VĂN PHƠ PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI LỢN THEO HƯỚNG AN TOÀN THỰC PHẨM TẠI TỈNH BẮC NINH Ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9 31 01 05 Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Hùng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Văn Phơ i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Để hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Phạm Văn Hùng người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức và thời gian cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Phân tích định lượng, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Ninh, Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Bắc Ninh, lãnh đạo và cán bộ UBND, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các huyện trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, các hộ nông dân, trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp,.

chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án. Qua đây, tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban Quản lý dự án Việt - Bỉ, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã hỗ trợ một phần kinh phí để tôi thực hiện một số nghiên cứu trong quá trình đào tạo. Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn những đóng góp, hỗ trợ của nhóm nghiên cứu trong đề tài Việt - Bỉ đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án này. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án.

Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Văn Phơ ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục hộp. ix Danh mục hình. x Danh mục đồ thị. x Trích yếu luận án.

xi Thesis abstract. Tính cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Tổng quan về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Các công trình nghiên cứu ngoài nước. Các công trình nghiên cứu trong nước. Đánh giá chung và khoảng trống nghiên cứu. Cơ sở lý luận về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm.

An toàn thực phẩm và mối nguy an toàn thực phẩm đối với thịt lợn. Đặc điểm chăn nuôi lợn và nguy cơ mất an toàn thực phẩm trong khâu chăn nuôi lợn. Chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm.

Vai trò của phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Nội dung nghiên cứu phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Cơ sở thực tiễn về chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm.

Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Kinh nghiệm của một số địa phương về phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Bắc Ninh. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích. Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu.

Đặc điểm cơ bản của tỉnh Bắc Ninh. Chọn điểm khảo sát. Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp.

Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp. Phương pháp xử lý dữ liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Thống kê mô tả.

Thống kê so sánh. Hạch toán kinh tế hộ. Mô hình hồi quy. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh. Tổng quan chung tình hình chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Kiểm soát chất lượng đầu vào cho chăn nuôi tại tỉnh Bắc Ninh.

Thực hiện các biện pháp chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm của các cơ sở chăn nuôi. Liên kết trong chăn nuôi lợn. Kết quả và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh.

Chủ trương, chính sách phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh. Quy hoạch phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh. Nguồn cung cấp giống lợn. Nguồn cung cấp thức ăn và quản lý thức ăn chăn nuôi.

Dịch bệnh và công tác thú y. Nguồn lực của các hộ chăn nuôi. Môi trường trong chăn nuôi lợn. Thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng.

Quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm và quản lý thị trường. Giải pháp phát triển chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm tại tỉnh Bắc Ninh. Căn cứ đề xuất giải pháp. Kết luận và kiến nghị.

150 Danh mục các công trình công bố liên quan đến kết quả luận án. 151 Tài liệu tham khảo. 162 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ATDB An toàn dịch bệnh ATSH An toàn sinh học ATTP An toàn thực phẩm BQL ATTP Ban Quản lý An toàn thực phẩm CN Chăn nuôi DTLCP Dịch tả lợn Châu Phi FAO Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc (Food and Agriculture Organization of the United Nations) FMD Bệnh lở mồm long móng (Foot-and-mouth disease) GAP Thực hành nông nghiệp tốt (Good Agriculture Practices) GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn (Gross Regional Domestic Product) HTX Hợp tác xã KIP Phương pháp hỏi những người am hiểu (Key informant panels) NN Nông nghiệp NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn PED Bệnh tiêu chảy cấp trên lợn (Porcine Epidemic Diarrhea) PRA Đánh giá nông thôn có sự tham gia (Participatory Rural Appraisal) PRRS Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (Porcine reproductive and respiratory syndrome) TĂCN Thức ăn chăn nuôi TSE Bệnh xốp não (Transmissible Spongiform Encephalopathies) TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân VietGAHP Quy trình thực hành chăn nuôi tốt ở Việt Nam (Vietnamese Good Animal Husbandry Practices) VietGAP Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam (Vietnamese Good Agricultural Practices) VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm vi DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 3. Tình hình dân số và lao động của tỉnh Bắc Ninh.

Căn cứ chọn huyện nghiên cứu. Các xã chọn khảo sát và số hộ chọn khảo sát. Số lượng các cơ sở chăn nuôi lợn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2018 - 2020. Tình hình biến động đàn lợn của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2018 - 2020.

Sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2018 - 2020. Kết quả thanh tra chuyên ngành về thuốc và thức ăn chăn nuôi của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017-2018. Thông tin chung về hộ điều tra. Tình hình chuồng trại phục vụ chăn nuôi.

Quản lý chuồng trại, an toàn sinh học và quyền lợi vật nuôi. Tình hình tài sản phục vụ chăn nuôi lợn. Nguồn gốc con giống trong chăn nuôi lợn. Cách thức chọn giống lợn của hộ.

Loại thức ăn sử dụng trong chăn nuôi lợn. Tình hình kiểm tra các nguyên liệu thức ăn và dụng cụ dự trữ, phối trộn của các hộ phối trộn thức ăn cho lợn. Tình hình kiểm tra thức ăn công nghiệp. Tình hình dự trữ và bảo quản thức ăn chăn nuôi.

Kết quả kiểm tra tình hình dự trữ thức ăn. Nguồn nước sử dụng trong chăn nuôi. Tình hình phòng bệnh cho lợn. Ứng xử của người chăn nuôi khi lợn bị bệnh.

Ứng xử của người dân khi lợn bị chết. Tình hình tham gia tập huấn trong chăn nuôi lợn. Chi phí trong chăn nuôi lợn của hộ. Kết quả chăn nuôi lợn của hộ (tính cho 100 kg sản phẩm).

Các vùng chăn nuôi lợn tập trung của Bắc Ninh. Tình hình dịch bệnh của lợn ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017-2020. Tỷ lệ lợn bị bệnh của các hộ (tính cho lứa cuối). Kết quả ước lượng các yếu tố ảnh hưởng đến dịch bệnh trong chăn nuôi lợn.

Hiểu biết của người chăn nuôi về các chất cấm không được sử dụng trong chăn nuôi lợn. Hiểu biết của người chăn nuôi về chăn nuôi theo hướng an toàn thực phẩm. Nhận thức khác của người dân về chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm. Nguồn lực đất đai dành cho chăn nuôi lợn của hộ.

Tình hình vốn phục vụ chăn nuôi. Kết quả ước lượng các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi lợn. Tình hình xử lý chất thải chăn nuôi. Tình hình xử lý nước thải.

124 viii DANH MỤC HỘP TT Tên hộp Trang 4. Khử trùng chuồng trại. Kỹ thuật trong thực hành chăn nuôi của hộ. Vai trò của liên kết giữa các hộ nông dân trong chăn nuôi lợn theo hướng an toàn thực phẩm.